Нарықтық жүйенің сипаттамасы мен дамуы

Кіріспе. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3

1 Нарықтық жүйенің теориялық мәні. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4
1.1Нарықтық жүйенің экономикалық мәні, сипаттамасы. . . . . . . . . . . . . .. 4
1.2Нарықтық жүйенің атқаратын қызметі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
1.3Экономикалық жүйелердің сипаттамасы, қызметі және ерекшеліктері. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. .. . . . . . . . . . . . 10

2Қазақстан Республикасындағы нарытық жүйенің алатын орны. . . . . . . 13
2.1Қазақстан Рсепубликасының экономикасына жүйенің әсер ету ерекшеліктері. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
2.2 Шет елдері мен Қазақстан Республикасының экономикасының нарықтық жүйедегі айырмашылықтары мен кемшіліктері. . . . . . . . . . . . .18
2.3Қазақстан Республикасының нарықтық жүйедегі қазіргі жағдайы. . . 24

3 Қазақстан Республикасындағы нарықтық жүйенің дамуы. . . . . . . . . . . 27
3.1 Елімізде нарықтық жүйенің дамуының жетілдіру жолдары. . . . . . . . 27

Қорытынды. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .32

Қолданылған әдебиеттер тізімі. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .34
Кіріспе
Бұл курстық жұмыстық тақырыбы «Нарықтық жүйенің сипаттамасы мен дамуы».
Курстық жұмыс үш бөлімнен, кіріспе,қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші бөлімде нарықтық жүйенің теориялық мәнін және атқаратын қызметтері мен қатар барлық экономикалық жүйелердің ерекшеліктерін қарастырып өттім.
Екінші бөлімде нарықтық жүйеденің елімізде алатын орны яғни экономикаға әсер ету жолдары мен шет елдері экономикасының нарықтық жүйеде қызмет етуінің біздің елмен салыстырып айырмашылықтары мен кемшіліктері туралы айттып өттім.
Үшінші бөлімде Қазақстан Республикасындағы нарықтық жүйенің одан әрі дамуы мен оны жетілдіру туралы жаздым.
Кез келген жүйенің экономикалық даму сипатын анықтау үшін «экономикалық жүйе» түсінігі қолданылады.
Экономикалық жүйе (грекше, systema – тұтас, бөлімдерден құралған) өзара байланысқан шаруашылық қатынастар мен белгілі бір тәртіпке келтірілген экономика элементтерінің жиынтығынан тұрады және экономиканы ұйымдастырудың нысаны болып табылады.
Басты міндеті – шектеулі өндірістік ресурстарды тиімді пайдалану жолдары мен әдістерін табу. Экономикалық жүйе өміршеңдігінің басты себебі - ресурстардың салыстырмалы түрде шектеулі болуы. Яғни, барлық қоғамға тән бұл мәселе тиімді шаруашылық жүргізудің әдіс – тәсілдеріне негізделген экономикалық жүйе арқылы өз шешімін табады. Экономикалық жүйенің тиімділігі қойылған мақсаттарға жету деңгейімен анықталады.
Экономикалық жүйенің мақсаты – халықтың әл-ауқатын арттыру, оларды материалдық, рухани, әлеуметтік, ұлттық және басқа да құндылықтармен қамтамасыз етудің тиімді жолдарын енгізу. Сондықтан экономиканың тиімділігін арттыру үшін экономикалық жүйе бір тұрпаттан (типтен) екінші тұрпатқа өзгереді.
Экономиканың жүйелі сипатын ғылыми – теориялық тұрғыда қарастырған ағылшындық классикалық политэкономияның негізін салушы – А.Смит «Халықтар байлағының табиғаты мен себептері туралы» (1776 жылы жарық көрген) басты ғылыми еңбегінде ең алғаш рет осы тақырыпқа ашық талдау жасады
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Алшынбай А. Нарық және баға белгілеу. Оқу құралы. «Экономика». Алматы, 2008ж
2. Байғожаұлы Е., Жатқанбаев. Экономикалық теория бойынша практикалық оқу құралы. Алматы, 2006ж
3. Жүнісов Б.А., Мәмбетов Ұ.Е., Байжомартов Ү. Нарықтық экономика негіздері. Оқу құралы. Алматы, 1994ж
4. Кәрібаев К., Әубәкіров, Жатқанбаев Е., Қайжуаев Б., Есқалиев М., Досқалиев С., Жәйшібекова Ж. Экономикалық теория негіздері. Оқулық. «Санат». Алматы, 1998ж
5. Қашықов Ш., Нұрғалиев Ө. Экономикалық теория негіздері . Қарағанды, 1997ж
6. Мәуленова С.С., Бекмолдин С.Қ., Құдайбергенов Е.Қ., Экономикалық теория. Оқу құралы. «Экономика» Алматы, 2003ж
7. Темірбекова А. Экономикалық теория. Оқу құралы. «Экономика» Алматы, 2008ж
8. Шеденов Ө.Қ., Сағындықов Е.Н., Жүнісов Б.А., Байжомартов Ү.С. Жалпы экономикалық теория. Ақтөбе, 2004ж
9. Сапарбаев Ә.Ж., Мақұлов А.Т., Шәріпова Б.Д. Экономика негіздері сызбаларда және кестелерде. Оқу құралы. «Бастау». Алматы, 2008ж
10. Сахариевич С.С., Сембаевна С.А., Жаңа кезең экономикалық теориясы. Оқулық. «Дәнекер». Алматы, 2004ж
11. Сәбден О. ХХІ ғасырға қандай экономикамен кіреміз. «Қазақстан». 1997ж
12. Смағұлова Р.О., Мәдехонова Қ.Ә., Тұсаева Ә.Қ., Сатыбалдиева Ж.Ш. Қаржы, ақша айналысы және несие. Оқу құралы. Алматы, 2008ж
13. VI халықаралық жас ғалымдар мен студенттердің ғылыми – теориялық конференциялары, І бөлім. 16-17 сәуір, Ақтөбе – Орынбар – Астрахан 2009ж.
14. VI халықаралық жас ғалымдар мен студенттердің ғылыми – теориялық конференциялары, ІІ бөлім. 16-17 сәуір, Ақтөбе – Орынбар – Астрахан 2009ж.
15. Халықаралық конференция 18-20 қазан. Ақтөбе – Орынбор, 2007ж
16. Жас ғалымдар мен студенттердің ғылыми – теориялық конференциялары. Ақтөбе – Орынбор, 2004ж
17. Халықаралық конференция 14 – 16 сәуір. Ақтөбе – Орынбор, 2005ж
18. ІI халықаралық жас ғалымдар мен студенттердің ғылыми – теориялық конференциялары, 4 – 9 сәуір. Ақтөбе – Орынбор, 2010ж
19. Халықаралық конференция 13 – 15 қараша. Ақтөбе – Орынбор, 2009ж
20. ІIІ халықаралық жас ғалымдар мен студенттердің ғылыми – теориялық конференциялары, 10 - 11 сәуір. Ақтөбе – Орынбор, 2009ж
21. Қазақстан Республикасының Актілер жинағы
        
        Кіріспе
Бұл курстық жұмыстық тақырыбы .
Курстық жұмыс үш бөлімнен, кіріспе,қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Бірінші бөлімде ... ... ... мәнін және атқаратын қызметтері мен қатар барлық экономикалық жүйелердің ерекшеліктерін қарастырып өттім. ... ... ... ... ... алатын орны яғни экономикаға әсер ету жолдары мен шет елдері экономикасының нарықтық ... ... ... біздің елмен салыстырып айырмашылықтары мен кемшіліктері туралы айттып өттім.
Үшінші бөлімде Қазақстан Республикасындағы нарықтық жүйенің одан әрі дамуы мен оны ... ... ... ... ... экономикалық даму сипатын анықтау үшін түсінігі қолданылады.
Экономикалық жүйе (грекше, systema - ... ... ... ... ... шаруашылық қатынастар мен белгілі бір тәртіпке келтірілген экономика элементтерінің жиынтығынан тұрады және экономиканы ұйымдастырудың нысаны болып табылады.
Басты міндеті - ... ... ... тиімді пайдалану жолдары мен әдістерін табу. Экономикалық жүйе өміршеңдігінің басты себебі - ресурстардың ... ... ... ... Яғни, барлық қоғамға тән бұл мәселе тиімді шаруашылық жүргізудің әдіс - тәсілдеріне ... ... жүйе ... өз ... ... ... ... тиімділігі қойылған мақсаттарға жету деңгейімен анықталады.
Экономикалық жүйенің мақсаты - ... ... ... ... ... ... ... ұлттық және басқа да құндылықтармен қамтамасыз етудің тиімді жолдарын енгізу. Сондықтан экономиканың тиімділігін арттыру үшін экономикалық жүйе бір тұрпаттан ... ... ... ... ... сипатын ғылыми - теориялық тұрғыда қарастырған ағылшындық классикалық политэкономияның негізін салушы - А.Смит (1776 жылы ... ... ... ғылыми еңбегінде ең алғаш рет осы тақырыпқа ашық талдау жасады
1 Нарықтық жүйенің теориялық мәні
1.1 Нарықтық ... ... ... ... ... жүйенің экономикалық даму сипатын анықтау үшін түсінігі қолданылады.
Экономикалық жүйе (грекше, systema - ... ... ... ... ... ... қатынастар мен белгілі бір тәртіпке келтірілген экономика элементтерінің жиынтығынан тұрады және экономиканы ұйымдастырудың нысаны болып табылады.
Басты міндеті - ... ... ... ... пайдалану жолдары мен әдістерін табу. Экономикалық жүйе өміршеңдігінің басты себебі - ресурстардың ... ... ... ... ... ... қоғамға тән бұл мәселе тиімді шаруашылық жүргізудің әдіс - тәсілдеріне ... ... жүйе ... өз ... ... ... жүйенің тиімділігі қойылған мақсаттарға жету деңгейімен анықталады.
Экономикалық ... ... - ... әл-ауқатын арттыру, оларды материалдық, рухани, әлеуметтік, ұлттық және басқа да құндылықтармен қамтамасыз етудің тиімді жолдарын енгізу. Сондықтан ... ... ... үшін ... жүйе бір тұрпаттан (типтен) екінші тұрпатқа өзгереді.
Экономиканың жүйелі ... ... - ... ... қарастырған ағылшындық классикалық политэкономияның негізін салушы - А.Смит (1776 жылы ... ... ... ... еңбегінде ең алғаш рет осы тақырыпқа ашық талдау ... Одан ... ... жүйе ... ... ... ... (1817ж), Ф.Лист (1841ж), Дж.С.Милль (1848), К.Маркс (1867ж), К.Менгер (1871ж), А.Маршалл (1890ж), Дж. М.Кейнс (1936ж), П.Самуэлсон (1951ж) ... орын ... ... даму ... туралы қарама - қарсы көзқарастардың тұжырымы ...
1. Жүйе оның ... ... ... мен ... ... дамиды. Әртүрлі экономикалық жүйелер өзара экономикалық тепе - теңдік күйде өмір сүреді, ... ұзақ ... бар жүйе ... ... ... ... ұшырайды. Бұл қоғамдағы реформалық өзгерістерді сипаттайтын теориялық көзқарас.
2. Әртүрлі экономикалық жүйелердің бір кезеңде өмір сүруі бірін - бірі ... және ... өсу мен ... ... ... арттырады. Қазіргі конвергенция теориясы бойынша әртүрлі экономикалық жүйелер өздерінің дамуы мен жетілуі нәтижесінде бірігуі арқылы жаңа экономикалық жүйені туындатады.
Мұндай ... ... ... ... ... ... үнемі өзгерісте болатынын сипаттайды. Көптеген дамыған елдерде меншікті ұлттандыру - мемлекет иелігінен алумен, ... ... - одан бас ... ... - ... ... жүйенің қасиеттері: оның біртұтастығы, жүйелілігі, тұрақтылығы, орнықтылығы, өзгергіштігі, қозғалғыштығы, қарама - қайшылығы.
Қоғамның даму процесінде ... - ... ... ... алуы маңызды рөл атқарады. Экономикадағы басты қайшылықтар: өндіру мен тұтыну; материалдық және ... ... өсуі мен ... ... ... жинақтау мен тұтыну; және тағы басқалары. Қоғамның экономикалық дамуын тежеуші басты қайшылық - нарықтық және мемлекеттік ... ... және ... ... ... жүйе - бұл ... алдында тұрған экономикалық: не өндіру керек, қалай өндіру керек, кім үшін өндіру ... ... ... шешу үшін ... ... ... тиімділік - алынатын нәтижелер мен өндіріске жұмсалатын шығындар арасындағы қатынас.
Экономикалық жүйенің сипатты белгілері:
1) экономикалық жүйені ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші субъектілердің материалдық - заттай өзара ... ... жүйе ... ... ... ... ... өзінше ішкі жүйені қалыптастырады. Мысалы, қазіргі өндіріс екі ішкі ... ... және ... емес ... ... құралған.
Экономикалық жүйенің өндірістік мүмкіншіліктері пайдаланылатын ресурстардың сиректігіне байланысты шектеледі. Сондықтан қоғамның алдында таңдау мәсіелесі туындайды. Яғни, сирек кездесетін ... ... ... жеткілікті әрі арзан ресурстарды пайдаланып, аз шығынмен көп пайда алатиын тиімді жүйені таңдау
Экономикалық жүйеде қызмет ететін ... ... өз ... ... ... үшін ... ақпарттарға ие болуы тиіс және не өндіру? Қалай өндіру? Кім үшін өндіру? Керек ... ... үш ... ... шешу ... кез - келген қоғамға тән ақпарттық жүйе анықтайды. Шаруашылық іс - әрекетте ... ... өз ... ... ... ... және ... әдістері туралы көзқарастары болатындықтан, таңдауды үйлестіруді кім және қалай ... ... ... ... ... ... үйлестірудің екі түрлі тәсілі қарастырылады.. ішкі немесе табиғи тәртіп және сатылы тәртіп.
1.Табиғи тәртіп бойынша қажетті ақпарттар баға ... ... ... мен ... ... ... шаруашылық субъектілеріне қай бағытта әрекет ету қажеттігін көрсетеді. Яғни, не, қалай, кім үшін өндіру керектігін анықтайды
2.Нарықтық ... ... ... ... ... ... субъектілердің ресурстар, шығындар, пайда көлемі туралы толық ақпарат алуы ... ... ... ... және ... ... ... ақпараттар шашыраңқы болады. Мұндай жағдайда баға мен балама шығындардың өзгерісі адамдардың экономикалық таңдауын ... ... ... ... - ... орындаушыға (өндірушіге) бұйрық, тапсырма түрінде жоғарыдан төмен қарай берілетін сатылы тәртіп жүйесі. Бұл жүйеде ... ... ... ... ... ету бағыттарын анықтауы дербес, еркін таңдау арқылы емес, биліктегі өкілетті органдардың шешімдері арқылы жүзеге асырылады. Сатылы ... ... ... ... бұрынғы Кеңес елдеріндегі мемлекеттік жоспарлаудың (қандай бағада, не, қалай өндіру, ресурстарды қайда бөлу?) бұйрықпен орындалғанын айтуға болады.
Экономикалық жүйе ... ... ... ... ... нысаны мен экономикалық әрекетті басқару, бағдарлау тәсіліне байланысты:
- дәстүрлі экономикалық ... ... ... ... ... жүйе (командалық - әкімшілдік немесе тоталитарлық).
- нарықтық экономикалық жүйе.
- аралас экономикалық жүйе.
2. Өркениет типтерінің даму нәтижелері ... ... ... ... - ... экономикалық қатынастар әдет-ғұрыптарға негізделеді. Өндіріс әдісі, көзқарастар, мәдениет, қоғамдық нормалар және тағы басқа ұрпақтан - ... ... ... ... либералды - қоғамның дамуы үшін тиімділікке жетуге ұмтылыс басым және жеке тұлғаның бастамашылығына ешқандай ... жоқ ... ... ... ... - ... және екінші типтердің элементтерінен құралады.
3. Сыртқы экономикалық байланыстардың сипатына ... ... ... жүйе - ... іс - ... ... бір ... көлемінде, тұйықталған күйде жүзеге асырылады (натуралды шаруашылық).
- ашық экономикалық жүйе - басқа елдердің өндірістік бірліктерімен экономикалық ... ... ... отырады (натуралдық шаруашылық).
Қоғамдық - экономикалық формация ... ... ... ... Оның ... ... ... құрылымы бар. Қоғамдық экономикалық формацияны құрылымдық элементтер - өндіргіш күштер мен өндірістік қатынастар.
Дамудың белгілі бір ... ... ... мен өндірістік қатынастардың қозғалысының біртұтастығы мен әрекеттесуі өндіріс әдісін құрайды. Өндірістік қатынастардың жүйесі ... ... ... оның ... қондырма бой көтереді. Қондырма - саяси, ... ... ... ... және ... қоғамдық қатынастар мен институттар жиынтығын сипаттайды, яғни қоғамның саяси құрылымы. ... ... ... - ... ... - экономикалық формация - ... бар ... ... ... ... ... олардың өзара бірлесіп, әрекеттесуінің нәтижесі. Адамзат дамуының табиғи - тарихи жолы әлеуметтік - экономикалық ... ... ... көрсетеді. Оларға: алғашқы қауымдық құрылыс, құл иеленушілік, феодалдық, капиталистік және коммунистік әлеуметтік - экономикалық формациялар жатады.
Қазіргі даму ... ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейдегі өсуі ұйымдастыру мен жүйенің біртұтастығы арқылы жүзеге асады. Ал жүйедегі қарама - ... оның ... ... үшін ... ... ... Адам мен табиғат арасында қайшылық жоқ, олардың арасындағы қатынастарды үйлестіруге қабілетті ұжымдық іс - әрекетті ұйымдастыру дамуға ... ... ... ... қатынастарды біртіндеп жетілдіруге, сондай-ақ даму диалектикасының әр елде ... ... салт - ... мәдениет, дін, ұлттық психология және тағы басқалары орыны ерекше.
Экономикалық әрекеттердің әмбебап әрі өте тиімді әдісі ретінде ... ... ... жаңа ... ... ... тиіс. Бұл экономикалық субъект ретінде мемлекеттің реттеушілік рөлінің ... ... ... ... ... қызметі
Қоғамдық өндіріс процесінде қоғамдық өнімнің нақтылы қозғалысы сан мындаған шаруашылық байланыстары арқылы жүреді. Олар кәсіпорындардың, салалардың, аймақтық кешеннің, халық шаруашылығының ... қан ... ... осы ... ... ... жүзеге асырылады.
Жалпы нарық мәселесі төңірегінде осы күнге дейінгі айтыстар толастамай ... ... ... мен ... ... ... мәні осы ... дейін толық ашыла қоймады. Көпшіліг нарықтық қатынасты стихиялық күштер үстемдік етін ұйымдастырылмаған, у - шуы көп ... ... ... ал енді біразы нарықты экономиканы барлық ауруынан тез жазатын керемет деп те, немесе осы салада орын алып ... ... мен ... тез ... ... деп те ... ... мағынада нарықты айырбас қатынасын білдіретін экономикалық категория деп қарайды. Ол экономикалық қатынастар жүйесінде ұдайы өндіріс процесінің маңызды ... ... ... ... ... ... өндірістің құрамды компоненті, тауарлы өндіріс пен айналыстың ... ... ... ... ... - ... мен ақша ... қатынастарының жиынтығы.
Экономикалық дамудың объективті жағдайы нарықты және оның категорияларын өмірге әкеледі. Көп уақыт бойы ... ... ... - ... әдістің үстем етуі нарықтың дамуына тежеу салды. Соңғы жылдары ... ... ... көшу нарықтық айырбасқа кең жол ашып отыр.
Нарықтың атқаратын басты қызметтеріне өндіріс пен тұтынудың арақатынасын реттеу, ұдайы өндірістің үйлесімділігін қамтамасыз ... ... ... экономика жүйесі жедел жаңаруда. Осыған байланысты дамыған елдерде ... ... ... мен ... жақтарын зерттеу маңызды.
Кез келген экономикалық жүйе мен онң даму ... мына ... ... ... табиғи ресурстармен қамтамасыз етілуіне;
-тарихи даму шарттарына;
- елдің әдет - ғұрып, салт - ... ... ... ... қоғамның әлеуметтік ортасына.
Барлық нарықтық модельдерге тән ортақ белгілер:
- меншік нысандарының көптеге түрлерінің болуы;
- бағаның еркін қалыптасуы;
- еркін бәсекенің дамыған ... ... ... ... экономиканы мемлекеттік реттеу жүйесінің болуы.
Қазіргі әлемдік экономикада нарықтық экономиканың жеті моделін ерекше бөліп қарастырады.
1. Американдық ... ... ...
Оның ерекшеліктері:
1) мемлекеттік меншіктің үлесі аз
2) экономикадағы мемлекеттіі реттеуші рөлі төмен
3) ірі ... жан ... ... бай мен ... ... өмір сүру ... ... алшақтық
5) жалақы мөдшеріндегі үлкен алшақтық
6) кедей толық топтарының өмір сүру ... ... ... ... модель.
Жапондық модельдің ерекшеліктері:
1) ұлттық экономикалық негізгі даму бағыттарына мемлекеттік араласудың деңгейі жоғары.
2) экономиканы ... мен ... ... үшін 30 ... ... ... жоспар, қорғаныс күштерін дамыту және күшейту үшін 5 жылдық жоспар қолданылады.
3) ортақ мүдделерге сай ... ... мен ... қабылдауға жұмысшыларды құрастыру механизмдері іске қосылған
4)фирмаларда өмір бойы жұмысқа қабылдау кеңінен тараған.
5) жалақы ... ... ... ... ... Мемлекет әлеуметтік теңсіздікпен күрес жүргізеді, жұмыссыздардың, зейнеткерлердің, еңбекке жарамсыз адамдардың әлеуметтік құқықтарын қорғалуын қадағалау
7)жұмсшылардың ... ... шешу ... корпорациялар мен бірлестіктерге де жүктелген.
3. Неміс моделі. Ол ... ... - ... ... ... ... ... жақын. Әлеуметтік нарықтық экономиканың немістік моделінің негізін ... ... ... ... ... ерекшеліктері:
1)мемлекеттің экономикаға әсері үлкен, әсіресе әлеуметтік мәселелерді шешуде оның орны ерекше. Германиядағы әлеуметтік міндеттемелердің елеулі ... ... өз ... ... ... ... ... беру және тағы басқалары
2) ХХ ғасырдың 70 жылдары ... ең ... бірі ... ... ... ... ... қағидасын енгізді. Әлеуметтік әріптестік қағидасы жүзеге асырылады. Ол ... ... ... мен месі тең ... әріптес болып табылады.
4. Швед моделі. Кейде швед моделін социяализмнің екінші үлгісі деп те ... Швед елі өмір сүру ... мен ... ... ... ... жоғары деңгейімен ерекшеленеді. Мемлекет экономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету мен табыстарды қайта бөлуде белсенді қызмет етеді. Бұл моделдің ерекшеліктері:
1) әлеуметтік бағдарланған ... ... ... ... өте ... ... қорғансыз топтарына көмек жоғары
5. Француз моделі модель американдық және неміс экономикасының ерекшеліктерін қамтиды. Мұнда мемлекеттің реттеуші рөлі жоғары. ... 1947 ... ... 5 ... ... ... жүзеге аса бастады. Мемлекеттік жоспарлаудың ерекше үлгісі ретінде франциялық жүйе нәтижелі болып табылады. ... ... тән ... ... ... мемлекеттік кәсіпкерліктің үлесі ауқымды.
2) капиталдың қолдану процесінде ... ... ... ... ... ... өз ... дамыту процесіне осы модельді қолдану арқылы қысқа мерзім ішінде экономикасы нашар елдің индустриалд дамыған елге ... ... ... ... ... реттеуші ролі басым. Ол келесі тетіктер арқылы жүзеге аысрылады:
1) экономикалық дамуды жоспарлау
2) ұзақ уақыт бойы қаржы - ... ... ... монополиялық үстемдігі
3) отандық өндірушілерді қолдау мақсатында экспорттық тауарларды ынталандыру, импортты шектеу.
7. Қытай ... ... ... ... ауыл ... ... ... жүргізу жүйесін өзгерту шаруа қожалықтары өндірген өнімнің бір бөлігі салық, екінші бір бөлігі жергілікті билік органдарының ... ... ... мемлекеттік жоғары бағамен немесе нарықта сатылады.
Шағын шаруашылық қаржылық, техникалы, технологиялық мүмкіншіліктері төмен ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
1.3 Экономикалық жүйелердің сипаттамасы, қызметі және ерекшеліктері.
Экономикалық жүйе - бұл экономикалық процестер жиынтығы, ол қалыптасқан мүліктік ... мен ... ... ... ... ... ... Экономиканы ұйымдастыру бойынша экономикалық жүйені келесідей топтау болады.
Жабық экономика - барлық шаруашылық ... тек ... ... жүргізіледі, ішкі тұтынумен шектеледі, шетелдермен қатынас болмайды.
Ашық экономикалық жүйе - халықаралық экономикалық ... ... ... белсенді түрде қатысады, ұлттық валюта мен қатар шетелдік ... ... ... ... ... ... Дәстүрлі жүйе - ұрпақтан ұрпаққа жалғасып отырған дәстүр мен салт бойынша қатынастар ... - ... ... ... ... ... барлық ресурстар мен өндіріс факторлары мемлекеттің қолында болып, мемлекеттік меншіктің үстемділігі жүргізіледі.
1.3. Нарықтық экономика - ... ... ... ... ... - ... пен ... механизмдерінің араласуы арқылы экономиканы реттеу жүзеге асады.
Дәстүрлі экономиканық жүйенің сипаттамасы:
1. Өндіріс, бөлу және айырбас дәстүр, салтқа негізделеді.
2. Өндірістің ... мен ... - ... даму ең ... ... Техникалық прогресс шектеулі.
4. Халық санының дамуы өнеркәсіп өндірісінің өсуі деңгейінен тұрақты ... ... ... ... ... ... өте ... Мемлекет пен қарулы күштердің ролі өте ... - ... ... жүйенің сипаттамасы:
Әкімшілдік-әміршілдік жүйеге бұрынғы советтер одағы шығыс Европа елдері мен бірқатар мемлекеттер жатады. Бұл жүйенің ерекшелігі ... ... ... және ... ... қоғамдық, шын мәнінде мемлекеттік меншіктін болуы.
Экономиканың жоғарыдан басқарылуы, яғни экономиканың монополиялануы мен әкімшілік түрде ұйымдастырылуы, халық шаруашылығының орталықтан жоспарлануы.
Ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... мемлекеттік меншік.
2. Экономикада орталықтанған жоспарлау
3. Өндірушілердің монополист ... ... ... ... ... ... нәтижесіне деген әрбір өндіріске қатысушының жеке ынталығының болмауы.
Таза нарықтық экономикалық жүйенің сипаттамасы:
Таза нарықтық экономика жүйесі - таза нарықтық ... ... ... ... өзгереді. Басқа экономикалық жүйелерге қарағанда нарықты экономика өзінің икемділігімен ерекшеленеді. Ол ішкі және сыртқы жағдайлардың өзгеруіне байланысты қайта құрылып, ... ... ... таза ... жүйеде мемлекеттін ролі шектеледі. Кейбір әлеуметтік маңызы бар мәселелер толық шешемін таба алмайды.
Нарықты экономиқаға тән қасиеттер:
1. Өндірістік ... мен ... жеке ... болуы.
2.Халық шаруашылығын (экономиканы) еркін бәсекеге негізделген ... ... ... ... мен ... өз ... ... сата алатын дербес өндірушілер мен өнімдерді таңдау арқылы еркін сатып ала алатын ... ... ... ... ... кезде көптеген елдерде аралас экономикалық жүйелі пайдалану ... деп ... Оның ... ... ... жүйеде мемлекеттік меншікпен қатар жеке меншік орын алады.
2. Халық шаруашылығын ұйымдастыру мен басқару әдісі тек таза нарықтық механизмге ғана ... ... ... ... мен ... ... экономика жағдайында мемлекеттін ұлттық жәнесалалық бағдарламаларынан бас тартуға болмайды.
Экономикасы дамыған елдер осы уақытқа дейін дәстүрлі экономика жүйесі сақтануда. Дәстүрлі экономика ... ... ... қол ... және ... шаруашылықтың әртүрлілігіне негізделген. Кейбір елде қауымдық шаруашылық пен ... ... ... ... қауымдық жүйе түрі сақталуда.
Нарықтық экономикаға өтудің Қазақстан республикасындағы басты міндеттері мыналар:
1. Мемлекеттік меншікті мемлекеттен алу мен ... ... ... ... ... қалыптасуы (еңбекке қабілетті тұрғындардың жалпы санының 10-15% қамту).
3. Нарықтық инфрақұрылымның қалыптасуы, басты нәрсе - ... мен қор ... және ... да ... нарықтық құрылуы.
4. Бәсекелестік пен кәсіпкерлікті дамыту мақсатымен экономиканы монополиясыздандыру.
5. Бағаны либерализациялау, сұраныс пен ұсыныс негізінде нарықтық сипаттағы ... ... ... ... ... Өтпелі кезеңде тұрғындарды әлеуметтік қорғау жүйесін мықты қамтамасыз ету.
2 Қазақстан Республикасындағы нарытық жүйенің алатын орны
2.1 Қазақстан Рсепубликасының ... ... әсер ету ... ... Қазақстан Республикасында қалыптасуының ерекшелігі көптеген факторлармен байланысты түсіндіріледі: ұлттық, ... - ... ... - ... ... - құрылымдық, табиғи - ... ... - ... және ... ... ... ... ерекшелігі сонда, Қазақстан өтуді тұтастық шеңберінде, егемендікте және өз мемлекеттілігінде жүзеге асырады.
Екіншіден, экономиканың өтуін Қазақстан алғашқы рет ... ... ... - ... ғана ... ... - ақ қоғамдық меншіктегі жоспарлы экономикалық жүйеден, жеке және аралас меншік түріне негізделген нарыққа өтуді ... ... ... - ... ... ... өтудің халықаралық тәжірибесі Жапония мен Оңтүстік Кореядағы басқарудың әкімшілдік - ... ... ... ... ... ... көзді жұмып қойып, ұлттық құндылық пен дәстүрді ескермей жат елдің тәжірибесін көшіре салу, экономиканы реформалауға ... ... ... ... ... өркениеттіліктің біздің ұлттық құндылығымызбен дәстүрімізге сай болатындай ... ... ... ... ... ... - географиялық жағдайы - өркениеттіліктің батыс пен шығысты қосатын ерекше орыны болып табылып, ... ... ... ... әсер ... ... ... экономиканы реформалау созылған экономикалық дағдарыс жағдайында өтуде.
Ол КСРО-ның ыдырауымен, бұрынғы жалпы одақтық халық шаруашылығы кешенінің ... ... ... ... ... одақтық экономикамен интеграциялық елдерде болған, еліміздің қауқарлы ғылыми - ... ... және ауыл ... ... ... ... ...
Бесіншіден, өнеркәсіптегі мемлекеттік сектор негізінен ірі кен - байыту, металлургиялық, химиялық және ... - ... ... ... Ауыл ... ірі ... - совхоздар көп болды. Республикада олар - 2059-ға жетіп, ... ауыл ... ... 75% ... ... ... ... ең ірі болып келіп, олардың әрқайсысы орташа алғанда 15 мың шамасынан аздау егіс көлемі және 16 мыңнан астам ірі қара мал басы ... ... ... осы ... ... ... әсер ... қоймады.
Жекешелендіру тек қана үшінші кезеңде ғана аяқтала бастады. Сондай ақ жекешелендіру мен өндіріс өнеркәсіптегі сияқты ауыл шаруашылығында шет ел инвесторларының ... ... ... ... ... ... Республикасы таңдап алған бағыт - аралас әлеуметтік бағыттағы нарықтық ... ... - ... ... ... ... моделін құру факторын көбірек ескереді. Қазақстан ары қарай ... ... ... ... өтпелі экономикадағы әлсіздігі мен жетістіктерін ескере отырып, нарықтық экономиканың өзіне тән ұлттық моделін құрады.
Қазіргі ... ... ... ... бірнеше қызметті алып жүретін мемлекетсіз іс жүргізу ... ... ... өзінің атаулы сипатына қарамастан , қоғам алдында тұрған міндеттерді шешуге қабілетті, жақсы қалыптасқан тетіктері бар. Бұл бірақ, мемлекет атқаруға ... ... ... ... ... ... ... реттеудің қажеттілігі бірде - бір кәсіпкер шешуге қабілетті емес, сондай ... ... ... ... ... ... ластануы, жаппай жұмыссыздық, инфляция, кезеңдік толқулар және тағы басқалары.
Мемлекеттік реттеудің мақсаты, мемлекеттің барлық ... ... ... үш ... ... ... ... барлық қоғамның ең жоғары игі жағдайына жету. Екінші деңгей - негізгі мақсаттар ... ... ... - ... мақсатттар: экономикалық өсу, жұмыспен толық қамтылу, бағаның тұрақты ... ... ... ... және ... ... тепе - ... экономикадағы рөлі оның қызметінде нақтыланады. Бұл ... ... ... оның ... ең ... ... Экономиканың құқықтық негіздерін дайындау және бекіту, яғни мемлекет парламент пен үкіметтік құрылымдар негізінде кәсіпорындар мен рыноктағы тұрғындар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... бүгінгі күні ел үшін не маңызды, ол қанша ресурстарды қажет ететінін, қайтарымы қаншалықты тез болатынын, ... ... ... ... ... ... ... болатынын анықтайды.
3. Әлеуметтік құндылықтарды орындау, негізгі өтетін жері ... ... салу ... ... жеке ... ... ... табыстарды қайта бөлу және трансферттік төлем жүйесін жүзеге асыру.
4. Қоғамдық игіліктерді өндіру, өйткені, рынок кейбір жағдайға ... ... ... өндіруді қамтамасыз етуге қабілетсіз болған кейбір жағдайда, құқық қорғау органдарын, жол құрылысын және тағы басқаларын ... ... ... ... ... әсерлер деп игілікті өндіру мен пайдалануға байланысты, ол осы рыноктық мәміленің қатысушысы емес, адамның үлесіне тиген пайда мен ... ... ... шығындарды азайту. Трансакциялық шығындар - бұлар өндіріспен емес, оған ілеспелі шығындармен байланысты.
7. Экономикалық ... ... ... ... ынталандыру қызметі мен тұрақтандыру қызметі.
Батыстың оқулығында бұл барлық қызметтер үш жаһандық ... ... - ... ... ... ... ... құқықтық реттеушілер.
* әкімшілік реттеушілер
* экономикалық реттеушілер
* институциялық реттеушілер.
Институтционалдандырудың пайда болуы мыналар болып табылады:
* мемлекет өкіметінің атқарушы құрылымының қалыптасуы;
* мемлекеттік ... ... құру және ... ... ... мен ... ... әзірлеу;
* экономика бойынша зерттеу орталықтарын, экономика ... ... ... ... ... әр ... экономикалық кеңес пен одақтарды қолдау;
* кеңесшілердің экономика проблемалары бойынша сарапшылар кеңесі институтының ... ... ... ... мен ... ... ... және ақпараттық қолдау, өзара іс - қимылдың ұтымды нысаны;
* экономикалық бірігуге қатысу, ... ... ... халықаралық кездесулерді ұйымдастыру.
Мемлекеттік реттеудің әдістері тікелей және жанама болып бөлінеді.
Тікелейге - әкімшілік - ... ... ... өмірінің маңызды аясын басқару, мемлекеттік бағдарламалар, мемлекеттік нвестициялар және мемлекеттік тапсырулар. Жанамаға - қаржылық саясат, ... - ... ... ... ... әлеуметік саясат, сыртқы экономикалық саясат жатады.
Экономиканы мемлекеттік реттеу моделі нысаныда мынаны келтіруге болады:
* Экономикалық тиімді ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етуде көрінеді. Мемлекеттің экономикалық рөлі ұлттық экономика қызметінің сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... байқалады.
* Француздық индикативтік жоспарлау. Францияда индикативтік жоспарлар макрореттеу құралының ішіндегі бірден бір сипатты ... ... ... ... ... ... ... жүйесі халық шаруашылығындағы мемлекеттік меншіктің жоғары үлесіне сүйенеді.
* Швед ... ... ... ... бөлігінен аз қамтамасыз етілген тұрғындарды қамтамасыз ету пайдасына қайта бөлу арқылы елеулі мүліктік теңсіздікті жұмсартуға бағытталған ... ... ... ерекшеленеді. Мемлекеттің рөлі меншіктің шағын үлесіне ие бола отырып, оның ЖҰӨ-нің елеулі бөлігін әлеуметтік қажеттіліктерге жұмсауымен болуы анықталады. ... ... ... етуі салық салудың тек жоғары мөлшері жағдайында ғана болуы мүмкін.
Өтпелі экономикада ... ... ... бағытталуы керек:
* макроэкономикалық тұрақтандыру;
* меншікті мемлекет қарамағынан алу және жекешелендіру;
* нарықтық инфрақұрылымды қалыптастыру;
* экономика құрылымын қайта құру;
* экономиканы ... ... және ... қолдау;
* тұрғындарды экономикалық қорғаудың мекен жайлық жүйесіне көшу;
* сыртқы экономикалық қызметті ырықтандыру. ... ... шешу ... ... ... ... , оны ... және жанама реттеуге көмек беретін, жаңа заңдық - нормативтік актілерді дайындау мен жүргізуге ... ХХ ғ. ... ... ... өту ... ... ырықтандыру мен мемлекеттің оған араласуымен сипатталады. Экономикалық дағдарыстың ... ... ... ... ... ... ... заманғы Қазақстан жағдайында экономиканы басқарудағы мемлекет рөлінің белсенділігін арттыру маңызды ... ие ... ... ... ... ... ... стратегиялық бағдарламасында көрсетілген:
* Ұлттық қауіпсіздік.
* Ішкі саяси тұрақтылық пен қоғамның нығаюы.
* Экономикадағы жоғары деңгейдегі шетел инвестициясы мен ішкі ... ... ашық ... негізделген экономикалық өсуі.
* Өмірдің, денсаулықтың, білім берудің, экологиялық орта ... ... ... ... ... пайдалану.
* Инфрақұрылымды, әсіресе, транспорт пен байланысты дамыту.
Мемлекет және нарық Ұлттық шаруашылықты қазіргі жағдайда ұйымдастырудың екі бастамасы бар. ... ... және ... ... ... ... ... бүгінгі Қазақстандағы реформаның тәжірибесі көрсетті. Қазақстандағы реформаның барысында мына төмендегідей құрылым ұсынылады:
* өзіне тән барлық механизмдер мен атқаратын қызметтері бар ... ... ... ... мәселелерді, ұлттық шаруашылықтың тұрақтылығын және тиімділігін қолдайтын макроэкономикалық реттеудің ... және ... ... ... ... - ... ... қалыптасқан елдерде осы екі бастаманы біріктірудің белгілі қиыншылықтары бар. Бұл мәселелер Қазақстанда экономиканы ... ... рет ... Неге ... ... ... елде ... нарық жүйесіне көшіру эволюциялық даму жолынан басқаша. Қазақстанда шын мәнінде Қазан ... ... ... ... ... ... Қазақстан үшін нарық мәселесі тың мәселе. Біздің елде нарыққа көшу процесінде барлық дүниежүзі елдерінің тәжірибесін кең ... ... ... ... ... - ... ... негізін құрайтын тиімділіктің белгісінің жоқтығы Қазақстандағы реформаны қиындатады.
Нарық моделін таңдаудың ... ... ... ... ... тиімділігінің белгісін іздестіру оның құрылымының қызмет атқаруына және қалыптасуына қажетті қоғамдық ... ... мен ... ... Бұл ... ... ... 1991 жылғы Нобель сыйлығының иегері Р. Кроуздың фирманың тиімділігін зерттеген еңбегіне көңіл аударуға болады. ... мен ... ... ... ... және ... таңдағандағы қоғамның жұмсайтын шығынының У.Кроуз тарнсакциондық шығындар деп ... ... ... фирмалардың шығындарының деңгейі бірдей емес. Нарық жүйесінде өзін өзі ... ... ... ... ... ... іздеу және өңдеуге шарттар жасауға және олардың орындалуын бақылауға тағысын сол сияқты шығындарды жұмсайды. Бұл шығындар сырт ... ... ... процеске қатысушылар олармен санасуға мәжбүр, өйткені мұндай шығындар көпшілік жағдайда бүтіндей нарықтық өзара қатысты жоққа шығаруы ... ... ... мемлекет мекемелер мен құрылымдарды трансакциялық шығындарының мәселесі ерекше. Бұл мекемелер мен құрылымдардың жұмыс атқаруы қоғамға қымбатқа ... ... ... және ... ... ... ... туралы нақтылы мәлімет жоқ.
Трансакциялық шығындардың салыстырмалы бағасы осы шығынды есептеуді оңайлатуға туғызған болар еді.
2.2 Шет ... мен ... ... ... нарықтық жүйедегі айырмашылықтары мен кемшіліктері
Көптеген Шығыс Еуропа елдерi бұрыннан Экономикалық өзара көмек ... ... ... ... 1949 ж.), ... тұрмыстық экономикалық негiзi мен саяси құрылымы бiркелкi болуына қарамастан орталықтандырылған шаруашылық жүйесiнен нарықтық экономикалық өте бастады. Экономикалық жағынан қарайтын болсақ, ... ... ... ... ... ... қатынасына, өнеркәсiптiң мамандану түрлерi, халық шаруашылығының ұйымдастыру мен басқару құрылымына байланысты болуда. Сондықтан экономикалық реформаны әр түрлi ... ... ... ... яғни ... ... пен мерзiмдiлiк арқылы, әр түрлi жүйелер мен ресурстарды сақтау қағидаларын қолдана ... ... ... Мiне осы тұрғыдан алға қойған мiндеттердi шешуге нарықтық экономикаға көшкен елдердiң тәжiрибесiн жинақтап жаңа нарықтық жолмен шаруашылық ... ... ... ... бiр ... ... түрiне көшуде жоғарғы жағдайды қорытындылай келiп, келесi ережелерге сүйенуiмiзге болады:
- ... ... ... ... ... ... және шаруашылық әрекетiне жағдай жасау;
- мемлекеттiк кәсiпорындарды ... ... ... ... және ... ... ... қызметiн күшейту;
- нарық механизмiнiң ерекшелiктерiне байланысты экономиканы басқару құрылымын жетiлдiру;
- ... - банк ... ... және бюджеттік инвестицияны қысқарту;
- елдің экспорттық әулетін арттыруда бәсекелестік қабілеті бар өнеркәсіпті ... ... ...
- ... ... енгізуде және біріккен өндіріс қызметін қолдауда саяси, құқықтық және шаруашылық жағдай жасау;
- ұлттық валютаның айналымда ... ... және ... ету. ... ... ... экономикада нарықтықты реттеу механизмдері ретінде қолдануда әр елде өзінің ерекшеліктері есепке ... Ең ... ... ... ... Бұл елде ... реформа үш-он жыл бұрын басталған. Шаруашылық жүргізуде кәсіпкерлікті ынталандырудың түрлерін ... ала ... ... Халық шаруашылығының алдыңғы буындарындағы құқық негіздерін жасауда экономикалық ассоциациялар заңы негізгі роль ... ... ... ... ... ... ... шешімдер қолданылды. Мемлекеттік жекешелендіруде көп жағдайда уақтау және жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарды қайта құру шаралары жүргізілді. Бұл шаралар тек бұйрық ... ... ... ... және ... ... қолданылуымен жүргізілді. Соның нәтижесінде үш жылда (1989-1991жж) елде ... және орта ... төрт есе ... ... ... байланысты кәсіпорындардың қызметінде қажетті икемділік пайда болды. ... ... бұл ... ... тапты. Қаржы- шаруашылық жағдайлары мен халық шаруашылығына керекті өнім ... ... ... ... ... жеңілдік несие беріп санация жасалған немесе бұл кәсіпорындарды басқа меншікке (соның ... ... ... ... нарық инфрақұрылымының құрылуы (қордық қызметтердің пайда болуы мен дамуы, тауарлы және брокерлік биржалар, инвестициялық қорлар, несие - банк ... және ... - банк ... ... ... туғызды. Экономикадағы дағдарыстық жағдайдан шығуды банкротқа ұшыраған өнеркәсіптегі жекешелендіру ... ... ... ... 1993 ж. 600 ... жартысына жуығы инвестордың ықыласына байланысты жекешелендірілген, ал 40 % -дан жоғарысы өнеркәсіптердің өздерінің ... ... ... ... ... даму ... жоғарыдан ұйымдық, құқықтық, не экономикалық жағдай жасалуы ... ... ... ... ... құндылықтардың өндіріс құралдары мен халық тұтыныу тауарлары және толық еркіндік беру маңызды шара болып ... ... ... ... ... шарт ... қамтамасыз етілсе, ал екінші жағдайда фирмалық дүкендер негізі мен халыққа сауда қызметін ... ... ... ...
Нарық жағдайда шаруашылық жүргізуге дайын Австрия болды. Баға құру мен еңбек ақыны ... ... ... ... сыртқы экономикалық қатынастарды либерализациялау, ақша айналымын тұрақтандыру, ұлттық валютаны конверсиялау жөніндегі шаралар 40 -жылдардың соңынан жүргізіле ... ... ... осы ... негіз болды.
Қаржы тепе-теңдігіне көңіл бөле отырып Австрия үкіметі әлеуметтік серіктестік пен шағын бизнесті қолдауға ерекше ... ... ... ... ... ... жасалған бәсекелестік шаралары нарық экономикасының қолайлы жағдай туғызуымен ерекшеленеді. Бұл жерде әсіресе шағын және орта фирмалардың ... және әлем ... ... ... ... араласуын қолдау шаралары көрсетіледі. Мұндай ынталандыру жаңа құрылған шағын, орта фирмаларға мемлекет тарапынан жәрдем ақы немесе жеңілдетілген салық салу түрлері ... ... ... ... ... қызметтеріне тауарларды сату ережелері, дұрыс емес бәсекелестікке жүргізілген шаралар, жергілікті ... ... ... т.б. ... ... ... болып табылады.
Өнеркәсіптерді бақылау және кәсіпкерлер мен бизнесмендердің саудаға шығу ... ... ... құқықтық қызметтерінің бірі болып табылады.
Австрияның тиісті мемлекеттік органдары сыртқы экономикалық қатынастарды тереңдетуде экспорттық түсімдердің және импорттық төлемдердің тең болуы ... ... ... ... ... ... ... байланысты елдің валюталық режімі және сыртқы сауда либерализацияланады және де валюталық ... ... ... ... ... ету аясы кеңейеді. Көп жағдайда аталған қағидалар орындалмайды, сондықтан экспорттық түсімдердің көптеген бөлігі сыртқы қарызды өтеуге ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізу моделіне тездетіп өтудің белгілі бір тәжірибесі қалыптасып отыр, мұнда жеке кәсіпкерлік қоғамның экономикалық өмірінде жаңа ... ... ... Оның ролі ауыл ... ... ... ... тамақтану саласында елеулі. Бұл елде нарықтық қатынастар саласын кеңейту және олардың инфрақұрылымын қалыптастыру жөніндегі шаралар деген ... ие ... бұл ... ... ... мен ... тұтынушыларға қатаң сипатта болады. Жергілікті түрде қатаң ... ... ... (ақша эмиссиясының шұғыл қысқартылуы, берген несие үшін жоғары мөлшерлемелер деңгейін белгілеу), салық жеңілдіктері мен ... жою, ... ... ... өнім мен ... ... ресурстарын бір орталықтан бөлуден бас тарту, халықтың әр түрлі топтарын ... ... жаңа ... енгізуде қаржы- шаруашылық қызметте белгілі бір нәтижелерге қол жеткізу. Алайда бұлар өнеркәсіптің дамуына және адамдардың әлеумметтік жағдайына ... әсер ... ... ... ... деген сұраныстарды шұғыл қысқарту бағытын жүзеге асыру кезінде барынша абай болудың қажеттілігі айтпаса да ... ... ... ... ... ... атап өту, сұраныс пен ұсынысты теңдестіру проблемасын шешуді кейінге қалдыруы мүмкін.
Чехия республикасы үшін әлеуметтік - экономикалық ... ... және ... ... құруларды салыстырмалы түрде қысқы мерзімде тез жүзеге асыру тән. ... (1994 ж. ... осы ... ... - ... экономикалық реформалар барысын талдау негізінде жасаған қорытындылары нақты қоғамдық өмірдің саяси, ... ... ... ... ... [4,5 - б.]
Егер шаруашылық жүргізудің нарықтық моделіне өту заңдылығын былай қойсақ (жекешелендіруді реттеу бағаны ырықсыздандыру және т.б.) онда ең ... ... ... ... үш ... түріне көңіл аудару керек.
Біріншіден, бұл жерде тиімді макроэкономикалық саясатты дұрыс негіздеу және ... ... ... Оны ... ... бағаларды ырықсыздандыру және сыртқы сауда үшін негіз дайындау мақсатында реструктивті вариантын (өндіріс пен экспортты тежеу) тұрмысқа енгізуден басталды.
Екіншіден, ... ... ... ... ... ... ... берілмеуге тиіс. Мұның себептері мынадай: а) шетел капиталы ақыр ... ... бір ел үшін ... түседі және ә) шетел көмегі көбіне екі ұшты мағынаға ие.
Үшіншіден, деген қағиданы басшылыққа ала отырып, шетелдік ... ... ... ...
Қытай Халық Республикасында экономиканы мемлекеттік реттеу тәжірибесі ... бір ... ... ... ... ҚХР - да ... экономикалық реформалардың алғашқы қорытындыларына жасалған талдау негізінде бірқатар тұжырымдамалар жасалған, бұл тұжырымдамалар, социалистік тауарлы экономиканы, социализмнің бастапқы ... ... ... ... және жеке ... пайдалану және т.б. проблемаларды қамтиды. Қытай компартиясының шешімдеріне сәйкес жоспарлы тауарлы экономика болып табылатын экономикада реформалаудың басты бағыты ... ... ... ... ... ... реформалардың стратегиясы ұйымдық аспектіде болғанмен деген қағидаға ... ... Осы ... бойынша реформалардың алға басуы ауылдағы нарықтық қатынастар элеметтерінің пайда болуы мен олардың мемлекеттік жоспарлар арқылы реттеу қамтамасыз ... ... ... мен ... ... ... шаруашылық жүргізудің үш деңгейлі жүйесін пайдалануды білдіреді. Осы үш деңгейдің әрқайсысы өзіндік модельге сай келеді: жоғарғы деңгей үшін ... ... ... ... ... ... және даму қарқыны мемлекеттік резервтер, тұрақты тауар сұранымы, ... ... ... ... екінші деңгей шаруашылық деңгейі, экономиканың алғашқы саласын қамтиды. Мұнда шығаратын өнімді өткізу және кешенді проблемаларды минималды-техникалық ... ... ... ... ... ... ... жергілікті және мерзімді өндіріс тауарларымен әр түрлі қызмет көрсетулерімен жәнен нарық механизмдерін ... ... ... салу ... аса ... ... ... жеңілдіктерінің капиталдық салымдардың екі сфераға - өңдеуші ... ... мен ... ... ... бағытталуын ынталандырады.
Көптеген экономикалық реформаларды бастан кешірген басқа елдерге қарағанда, ... ... ... ... күшті құралдарын (директивті жоспарлау, салалық және аймақтық жоспарды үйлестіру, ... ... ... және баға ... ... ... ... Сол сияқты нәтижелер бір қатар Оңтүстік Шығыс Азия елдерінде - ... ... ... ... ... ... және т.б. ... байқалады.
Жапония мен Оңтүстік Кореяда мемлекеттік реттеу ішкі, жалпыұлттық өнім, жинақ көлемі және қор, ... ... ... еңбек өнімділігі т.б. көрсеткіштерді қамтитын экономикалық жоспарлау арқылы жүргізіледі. Әлемдік шаруашылық интеграцияға кіру статегиясында қаржы-банк, салық баға және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... жоғары аталған елдердің табиғи - экономикалық, геосаясаттық және әлеуметтік ... ... ... әр ... ... ... ... ретроспективалық талдау екі негізгі аспектіден тұрады:
- біріншіден, экономиканыреформалаудабасқаелдердіңқатесінболдырмау;
- екіншіден, біреудіңпозитивтітәжірибесіндұрыспайдалануреформағакеткеншығындыазайтуғажәнеуақыттыүнемдеугекөмектеседі.
Қазақстан жағдайында шетелдiк макроэкономикалық реттеу ... ... ... ... және ... басқарудағы шетелдік экономикалық тәжірибені ғылыми қорытындылау күн тәртібіне келесі мәселерді қойып отыр: бұл тәжірибе Қазақстан экономикасының жағдайына қаншалықты қолайлы және оны ... бола ма, әлде ... өту ... ... үшін ... жүргізудің өзіндік моделі болуға тиіс пе? Бұл сұраққа жауап беру жай ... ... ол ... ... ... талап етеді. Еліміздің бірқатар экономика ғалымдары үшін қазіргі уақытта экономикалық ... ... ... ... шаруашылықты басқарудың әкішілік және нарықтық мезанизмін қолдануды, өтпелі кезеңнің экономикасын жасауды бекер тілге тиек етіп жүрген жоқ. Бұл ... ... ... біздің аталмыш проблемалардың теериясын анықтап енгізуге байланысты туындап отыр. Осы проблемалардың арасынан келесі жәйттерді бөлуге болады:
- шаруашылық моделдерін өзгертуде және ... ... ... жол ... - ... па, ... па?
- нарықтық қатыснатардың аясын ұлғайту және нарық инфроқұрылымын дамытуда әкімшілік ... ... ... ... ұйымдастырушылық - құқықтық және экономикалық шешімдер арқылы іске аса ма?
- ... ... ... пен ... ... ұстап тұруда мемлекеттік органдардың функциялары мен ролі қалай өзгереді?
- экономиканы ... ... ... ... ... ... және қандай бағытта іске асырылуы қажет?
- экономиканы мемлекеттік реттеу механизмдерінің басыңқылығы мен құрамы әр ... ... ... ... ... ...
- ... нарықты ортаны құруда не маңызды: меншік иесін ауыстыру мақсатында міндетті түрде және жаппай жекешелендіру ме, жоқ әлде ... өз ... мен ... ... және орта кәсіпорындарды мемлекеттік тарапынан қолдау ма?
- макроэкономикалық реттеуде салалық және аймақтық мүдделері қаншылықты дұрыс ескеріледі?
- ... ... ... және ... ... қандай ғылыми негізде үйлестіріледі?
Әлеуметтік - экономикалық даму ... ... ... ... ... жоспарлаудың ғылыми-метолдологиялық және ұйымдастырушылық негіздері бұрыңғы әкімшілік- директивті мәнінен айырылуы қажет және ұсыныстық - ... ... және жеке ... ... ... ... ... ынталандыру ролдерін атқаруы тиіс.
Бұл жердегі ең ... ... ... жету, жеке және мемлекеттік кәсіпорындардың стратегиялық жоспарларына (салалары және әкімшілік аумақтар) сол сияқты соңғының орындалуы қажет. Өйткені ЖҰӨ ... ... ал осы ... ... өнім ... бүкіл табыс сомасын көрсетеді. Бұл табыс жоспардың орындалуы мен ... ... ... ... қарастыруға болады. Қарапайым болуы үшін схемадан халық шаруашылығының көптеген байланыс сызықтары көрсетілген (5-сурет). Бұл ... бір ... ... және ... шаруашылық моделін, екінші жағынан мемлекеттік және экономиканы нарықтық реттеуі көрсетеді.
Шетел елдерде нарықтық экономикасымен қоса кәсіпорын және ... ... ... роль ... ... ... республикадағы қазіргі жағдайда шетелдік өндіріс сфераларын жеңілдікпен несиелеу және осы несиелердің тиімді пайдалануға бағытталған мемлекеттің бақылау функцияларын ... ... ... жөн. ... ... үш жыл ... осы ... отырған саланы несиелеуде және салық салуда барлық жеңілдіктерді алып тастау туралы шешім қабылдады, ал несие ресурстары көбінесе коммерциялық делдалдық ... , ... ... ... ... ... ... саясаттың кері әсері әлі де сезуде. Біздің республикамызда әлі де бұл салада, керісінше, ... және жеке ... ... ... ... ... ... қатал жүйе талдауда.
1992 жылдан бастап ҚР Президенті ... ... ... және ... ... ... қолдау туралы жарлықтар мен заңдарға қол қойды.
Шет елдегі баға белгілеу ... ... ... ... Ауыл ... ... бағасын реттеу, саланың бірінші буынына табыс және пайда сомасының минималды деңгейін қамтамасыз етуде кепілдік беру түрінде құрылған. Басқа ... ... ... ... ... шығу ... үкімет баға белгілеу мен баға деңгейіне әсіресе халықтың тауар тұтынуын бақылауын күшейтті. Қазір біз ... және ... ... мен ... ... ... ... жағдайындағы бағалардың толық ырықтандырылуы, сондай-ақ ауыл шаруашылығын материалды өндіріс саласы ретінде даму үшін ... ... ... жолымен келе жатырмыз. Мұндай көзқарас республикамыздың ЖҰӨ-нің үштен бірін ... ... ... ... өнімдеріне баға белгілеу және баға мәселелерін Үкімет көз ... тыс ... ... ... нарықтық жүйедегі қазіргі жағдайы
Нарықтық экономиканы реттеу жүйесіндегі мемлекеттік бюджеттің маңызы
Экономика өміріне мемлекеттің ... ... ... мен ... актуалды мәселелер қатарына жатады және дәстүрлі түрде ғылыми зерттеу пәні болып табылады. Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеудің тиімді жүйесі елдің ... ... және ... ... ... ... маңызды шарты болып саналады. Қазіргі заманғы мемлекет экономикалық өмірді енжар бақылаушы ... ... ... ... ... ... ... белсенді түрде қатынасады және де керек кезінде елдің экономикасын тұрақтандыру үшін керекті шараларды да ... ... ... ... дерлік үкіметі өздерінің қолын экономиканың пульсінде ұстап тұрғылары келеді деп атап көрсетеді. ... ... ... ... мемлекет нарықтық механизмдегі іркілістерге көптеген әрекеттер қолданады. Қазіргі заманғы капитализм нарықтық қызметі мен мемлекеттік реттеу үздіксіз өзара байланысты болатын және ... бірі ... жүйе ... ... ... - бұл ... ... өмірге керекті жағдай дегенмен келіспеуге болмайды. Тиімді ... ... ... даму ... емес. Экономикада болып жатқан өзгерістер мемлекеттің қазіргі сатыдағы базалық сұрақтарына оралуда ғана емес, сонымен қатар ғылыми тұрғыдан да, ... ... да оны ... ... ... ... ... экономикадағы орны мен ролі үздіксіз күшеюде. Бұны тек қана жалпы ішкі өнім ... ... ... мен ... өсуі ғана ... ... ... экономикадағы дағдарысты жағдайларды жеңуге бағытталған үкіметтің реттеуші шараларының мәнінің де өсуі куәландырады. Шаруашылық тәжірибе арқылы компаниялардың өз қызметтерін жоспарлаудың уақытты ... ... ... ... елдің шаруашылық дамуындағы мемлекеттің ролін жаңаша түсінуді қажет етті. Срндықтан кәсіпкерліктің өзі де мемлекеттің қызметтеріне деген сұранысты туындатады, өйткені ол ең ... ... ... ... ... әлсіздігіне шартталған тәуекел мен анықсыздықты жеңуге мүдделі.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің тапсырмалары мен тәсілдерінің өзгеруі әртүрлі факторлардың ... ... ... ... ... ... қаржылық жахандану, инновациялық дамудың ерекшелігі, сонымен қатар әлеуметтік-саяси факторлар алады. Сол ... ... ... ... отыратын жағдайда өзінің қызметін тиімді атқаруға қабілетті сапа мәселесі туындайды. Осы мәселеге ... ... көп ... ... экономикалық ролі туралы сұрақты мемлекеттік реттеуді терминінде шешуге бел буу ... ... ... туарлы маңызды сұрақты екінші жоспарға қоюға әкеледі. Тиімді экономиканы құруға бағытталған бюджеттік саясат мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... реттеу саясатын инновациялық процестер мен глобализациялауды есепке ала отырып жүргізу мемлекеттің бюджет саясатында алғы орынды алады. ... ... ... ... ... мәселесіне ерекше көңіл бөлуе отырып, оны шешу үшін экономикадағы мемлекеттің жаңа басымдылықтарын іздеу мәселесі туындайды. ... ... ... ... ... бір ... күшейтуі мүмкін және бір мезгілде оны басқа сфераларда азайтуы немесе жоюы ... ... ... ... елдерде мемлекеттің реттеуші ролінің күшеюі немесе әлсіреуін сипаттай алмайтын процестер жүреді, өйткені мемлекеттің экономикадағы ұлттық экономиканың бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... сөз болады.
Бірақ та экономиканы мемлекеттік реттеу нақты шешімдерді қабылдау кезінде кемшіліктерге жол бермеу ... ... ... ... ... ... де жоққа шығармайды. Осы мәселе экономика ғылымындағы ең ... ... ... ... және көп жағдайларда оның шеңберінен шығып та кетеді.
Экономиканы реттеу қызметі мен тәсілдері нақты тарихи жағдайларға байланысты өзгереді, бірақ та мемлекеттің ... ... ... қалаушы қызметтері өзгеріссіз қалады. Оларсыз қазіргі заманғы экономиканың ... ... ... ... ... ... ... элементтері болып саналады.
Дж. Тобин экономиканы мемлекеттік реттеудің қажеттілігін төмендегіше негіздеді: > .
Экономикалық ... ... мен ... ... ... бәсекелес нарықтардың артықшылығы жалпы мойындалған және мемлекет өзінің дамуында, ең жоғарғы нәтижеге қол жеткізу, экономикалық өсуді қамтамасыз ... ... үшін ... ... ... қатар олардың жеңісті қызмет етулері үшін дұрыс инфрақұрылымдар мен институттар қажет. Нарықтарға тиімді қызмет етуге мүмкіндік беретін жағдайды жасау мемлекеттің ... іс ... Осы ... ... ең ... меншіктің анық құқықтарын айту керек, ал ол дәйекті жасалынған заң процедуралары негізінде қызмет ететін сот билігінің болуын ... ... ... ... жүйенің дамуы
3.1 Елімізде нарықтық жүйенің дамуының жетілдіру жолдары Тәжірибе көрсеткендей нарық экономикалық субъектілердің барлық қажеттіліктерін қанағаттандыра ... ... ... нарықтық экономикада мемлекетке артылған базалық қызметтер ең ... ... ... ... ... ... байланысты. Осындай қызметтердің қатарына қоғамдық игіліктер өндірісі, монополияға қарсы ... ... ... және анық ... тең қол жеткізуді қамтамасыз ету жатады. Сондықтан мемлекеттік бюджет ... ... ... ең ... ... ... ... тиімді түзететіндігінен көрінеді.
Қайсібір қоғамдық игіліктерді өндіруді жеке сектор атқара алмайды немесе атқарған ... де бұл ... ... ... ... ал егер де жеке сектор атқаратын қызмет оларға пайда әкелмейтін болсама, онда кәсіпкерліктің заңы бұзылады. Осындай игіліктердің классикалық моделі ... ... ... ... ... ... ... ету, сыртқы саясатты жүргізу, елдегі тәртіпті сақтау болып табылады. Осы ... ... ... ... ... тұтас қоғамның қызметінің нәтижесі болуы керек. Осындай қоғамдық мүдденің өкілі мемлекет болып саналады. Сондықтан да мемлекет тұрғындарды ... және ... ... ... ... ... ... экономикалық категория ретіндегі қоғамдық игіліктердің негізгі мінездемелерін төмендегіше сипаттауға ... Жеке ... ... ... тұтына отырып өзара бәсекелестікке түспейтінін сипаттайтын, тұтынудағы бәсекелестіктің болмауы. Қосымша индивидтің ұжымдық иглікті тұтынуының шекті шығындары нольге тең, осылайша ... ... ... ... ... қосылуы оның басқаларға қол жеткізу мүмкіндігінен айырмайды, өйткені қоғамдық игіліктер бөле жара қарастырылмайды және жеке бөлшектерге бөлінбейді. ... ... жеке ... ... ... ... осы ... басқалардың тұтынуын толығымен жоққа шығарады.
2. Қоғамдық игіліктер тұтынудан шығармау қасиетіне ие, өйткені қосымша ... ... ... пайдалануға рұхсат бермеу мүмкін емес немесе белгілі субъектінің олардың қоғамдық игіліктерді тұтыну үлесін төмендету мүмкін емес. Мысалы, индивидтің ... ... ... ... ... тәртіпті сақтау сияқты игіліктерді пайдалануын шығарып тастау мүмкін емес.
Келтірілген мінездемелердің талдауы классикалық ... ... ... ... ... сипаттайды. Сонымен қатар жеке және қоғамдық игліктер арасына нақты, анық шек қою өте күрделі. Таза ұжымдық игіліктерге шарттылықтың ... ... ... ... ... ... қорғаныс қабілетін, көшелерді игеруді және т.б. жатқызуға болады.
Классикалық қоғамдық игіліктер мен жеке игіліктердің арасында көптеген игліктер бар, оларды және деп ... ... ... игіліктер деген атауға ие және мемлекет арқылы да, жеке сектор арқылы да ... ... ... жол ... ... ... денсаулық сақтау, фундаментальды ғылыми зерттеулер.
Қоғамдық игіліктерді ұсыну мемлекеттің экономикаға қаржы және бюджет саясаттарын жүргізу арқылы араласуының объективті алғы ... ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік процестерге мемлекеттің араласуы өте үлкен көлемде сезіледі. Осы әсер ету шеңберіндегі негізгі мәселе осы жағдай үшін дұрыс ... ... ... пен ... ... қатынасын табу болып есептелінеді.
П.Самуэльсон сыртқы әсерлер, яғни экстерналиилер экономикалық субъектілер өзінің қызметімен байланысты ... ... ... ... ... арқылы қамтамасыз етілетін жағдайда пайда болады деп атап көрсетеді .
Басқа экономикалық субъектілерге әсер ету нәтижесі бойынша экстерналииді оң және ... деп ... ... сыртқа әсерлер, егер де олар сыртқы субъект үшін өнімділік пен пайдалылықты ұлғайтса оң деп есептелінеді және керісінше теріс сыртқы әсерлер оны ... ... ... ... ... ... ... сыртқы әсерлерді төменгі дәрежеге, ал оң сыртқы әсерлерді ең жоғарғы ... ... ... ... ... қажеттілігінің негізі болып саналады. Көптеген жағдайларда теріс сыртқы әсерлер қоғам үшін қауіпті қорқыныш ... ... ... ... Мемлекеттік саясаттың стратегиялық мақсаты ретіндегі ұлттық экономиканың бәсекелестік қабілетін ең жоғарғы ... ... ... мен қоршаған ортаны қорғау тапсырмалары арасында қайшылықтар бар. Экономикалық глобализациялаудың күшеюі жағдайында оның толығымен жойылуы ... ... ... да осы ... ... ... ... белсенді қолдану арқылы азайтуға болады.
Қоршаған ортаны ластаумен байланысты теріс экстерналиилерді ең төменгі дәрежеге ... ... үшін ... таңда өзекті мәселе, өйткені оның экономикасының бәсекелестік артықшылығы металдар өндірісімен, ... ... ... ... байланысты, олар экология үшін өте қауіпті болып саналады және қоршаған ортаны қорғауға маңызды салымдарды талап етеді. Бірақ та қазіргі ... ... де, жеке ... да ... ... ... ... отырған шығындар көлемі мардымсыз және олар мәселенің көлеміне сай келмейді. ... ... ... ... саясатының құралдарын икемді пайдалануды қарастырады, оның ішінде:
:: экологиялық жобаларға әсер беретін және қазақстандық экономиканың бәсекелестік позициясын ... әсер ... ... ... ... инвестициялар;
:: экологиялық жобаларды және осы сферада алғы технологияларды жасауды ... ... көзі ... ... ... ... ... деңгейін көтеру.
Сонымен қатар экологиялық жобаларды жанама мемлекеттік қолдау механизмі болып ... ... ... ... қатысушыларына ұсынылатын несиелерінің пайыздық ставкаларына жеңілдік жасау, шетелдік инвесторларды іздеп тарту және т.б. саналады.
Қазіргі ... жеке ... ... ғана ... ... қатар мемлекетт те оң және теріс сырқы әсерлерді өндіре алады. Осының классикалық мысалы ретінде ғылымды, білім мен ... ... ... ... ... ғылыми зерттеулерге мемлекеттік шығындарды жұмсау пайдалы білімді тарату арқылы басқа да субъектілерге оң сыртқы әсерлерді ... Жаңа ... ... жеке ... ұзақ ... бойы қорғау мүмкін емес және фундаментальды ғылыми зерттеулерге салынған жеке қаражаттар мәні бойынша қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... білімдердің жеткіліксіз өндірісі салыстырмалы түрде болуы мүмкін, ол ... ... ... ... бюджеттік қаржыландырудың бірден бір себебі болып саналады.
Білім беру үнемі оң сыртқы әсер әкелетін қызмет ретінде қарастырылатындықтан, ... ... ... ... ең ... ... ... және білім берудің мүмкіндіктерін нарықтың жеке оқу орындарына беретін жеңілдіктерімен немесе тікелей мемлекеттік оқу орындарын құрумен қатар кеңейтуге ұмтылады.
Мемлекет ... ... ... ... аржыландырудың мәні ор болып табылады. Денсаулық сақтауды дамыту оң экстерналииді екі бағытта құрады. Біріншіден, денсаулық сақтауға ... ... ... адам ... ... өсудің маңызды факторы ретінде ұлғайтуды қамтамасыз етеді. Екіншіден, денсаулық сақтау өнеркәсіптің көптеген секторлары мен қызмет сфераларымен ... ... ... ... ... бола ... көптеген жоғарғы технологиялық салалар үшін оң экстерналииді құруға ... ... ... ... талдаумен байланысты мәселелердің күрделілігі сыртқы әсерлер мен қоғамдық игіліктер түсінігінің өзара тығыз байланыста болуымен түсіндіріледі.
Қоғамдық игліктерге ... ... ... ... ... ... ... арқылы қоғамдық игіліктерді өндіру оң, сонымен қатар теріс ... де ... ... ... жағдайларда барлық теріс әсерлерді интернализациялайтын идеалды нарық және тек қана оң сыртқы әсерлерді өндіретін мемлекеттік саясат та болмайды. Экономиканы ... ... ... ... ... ... ... күштер мен мемлекеттік әсер етудің адекватты жағдайын таба отырып, теріс сыртқы әсерлерді ең төменгі деңгейге және ең әсерлерді ең ... ... ... ... ... ... ... нарықтық экономикада мемлекеттік реттеу тікелей әрі жанама ... ... ... Әсер ... ... ... әкімшілік-құқықтық реттеушілер, жанама тәсілдерге - қаржылық тәсілдер жатады. Тікелей тәсілдерді мемлекеттің қаржылық ... ... үшін ... ... ролін атқарады.
Мемлекет алдында нарықтық реттейтін және ... ... ... ... ... бюджеттік саясатты жүргізу тапсырмасы тұрады. Сонымен қатар мемлекеттің әсер етуі ... ... ... ... ол мемлекеттің өзінің әсерінен болуы мүмкін, ал ол ең алдымен ақпараттарды біркелкі бөлмеумен, саяси процестің жетілмеуінен, бюрократияның ... және ... ... ... ... ... ... бюджеттік саясатты жүргізу оның тиімділігінің мониторингі мен мүмкін негативті жағдайларды жою жөнінде шараларды ... ... ...
Экономикасы дамыған елдерде 20 ғасырдың екінші жартысында жүргізілген экономикалық саясат мемлекет ролінің күшеюін объективті де және ... де ... ... Бір ... экономикаға мемлекеттік әсердің күшеюі мемлекеттің бұрын оның ... ... ... тыс қалған жаңа мәселелерді шешуді өзіне алуымен түсіндіріледі. Экспортты мемлекеттік қолдаудың институттарын құру және дамыту, ... ... ... ... ... экономикалық субъектілер үшін ақпараттың қол жеткізу мүмкіндігі мен анықтығын қамтамасыз ету - мемлекет қызметінің осы аспектілері экономикалық субъектілер үшін ... ... ... ... ... ... көптеген жағдайларда бюджеттік қаржыландырудың ұлғаюы бюрократия үшін бюджеттік қаражаттарды алу мүмкіндігімен байланысты, ал ол ЖІӨ-дегі мемлекеттік шығындардың үлесінің өсуіне және ... ... ... кедергі келтіретін салық ауыртпашылығының ұлғаюына әкеледі.
Экономикаға мемлекеттің шектен тыс араласуы көптеген жағдайларда өзін өзі реттеудің нарықтық механизмінің ... және ... тыс ... байланысты негативті әсерлерге әкелді, бірақ та экономиканы мемлекеттік реттеудің қажеттілігі күман ... ... ... және мемлекеттік қаржы жүйесінің тиімділігін көтеру мәселелері Қазақстан үшін де өте өзекті мәселелердің бірі, ол нарықтық институттарды ... ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерліктің дамуына кедергі болатын шектен тыс әкімшілік кедергілерін жеңілдетумен, сонымен қатар мемлекеттік бюджеттің қаржы ресурстарын ұтымды пайдалануды қамтамсыз ... ... ... ... ... ... ... экономикаға интеграцияланады, одан мемлекет тек қана табыс қана алып қоймайды, сонымен қатар осымен байланысты қиыншылықтарды да сезінеді. Бұл ... ... ... өзгеруіне одан әрі қатысу қажеттілігін күшейтіп қана ... ... ... ... ... механизмдерінің өзінің қазіргі заманғы глобальды экономика талаптарына сай тиімділігін көтерудің қажеттіліктерін туындатады.
Мемлекетті нығайтудың тапсырмаларын ... ... ... болып жатқан жағдайлар арқылы анықталады:
:: қазақстан экономикасының әлемдік экономикалық жүйеге интеграциялануының жеткіліксіздігі;
:: жеке кәсіпкерліктің әлсіздігі, сонымен қатар меншік иелерінің құқығын ... ... ... ... ... шектен тыс бюрократтылығы;
:: нарықтық трансакцияға қатысушылар арасындағы қатынастардың криминалдылығы.
Қазақстанда мемлекетті нығайту тапсырмасы әр түрлі шаралар кешенін қарастырады. Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... қайта құрылымдар реформалардың шешуші элементі болып саналады. Қазақстанда нарықтық құрылымдардың тиімділігіне негізгі шектеуші ... ... ... ... мен экономикалық дамудағы қолайлы жағдайларды қалыптастыру арқылы сипатталатын, нарықтық экономикадағы мемлекеттің базалық қызметтерін қаржылық реттеудің институттарының сәйкес келмеуі есептелінеді. ... ... ... жүргізуде, оның тиімділігінің мониторингі мен болуы мүмкін ... ... дер ... жою ... ... ... біз әрбір жүенің өзіне тән ерекшеліктері сипаты, міндеттері, ... ... ... ... ... қасиеттері: оның біртұтастығы, жүйелілігі, тұрақтылығы, орнықтылығы, өзгергіштігі, қозғалғыштығы, қарама - қайшылығы
Қазақстан ... ... көшу ... ... рөлі ... зор болды, себебі экономикасы дамымаған елде мемлекет ең басты орынды ... ... ... ... ... ... жағдайында экономиканы басқарудағы мемлекет рөлінің белсенділігін арттыру ... ... ие ... ... басымды мақсаты елдің дамуының стратегиялық бағдарламасында көрсетілген:
* Ұлттық ... Ішкі ... ... пен ... ... ... ... деңгейдегі шетел инвестициясы мен ішкі жинақтар салымының ашық нарыққа негізделген экономикалық өсуі.
* Өмірдің, денсаулықтың, білім ... ... орта ... ... ... ... тиімді пайдалану.
* Инфрақұрылымды, әсіресе, транспорт пен байланысты дамыту.
Реформалау парктикасы көрсеткендей, Қазақстан Республикасы таңдап ... ... - ... ... ... ... экономиканы қалыптастыру - республиканың өзіндік жағдайын, өзінің моделін құру факторын көбірек ескереді. Қазақстан ары қарай ... ... ... елдің өтпелі экономикадағы әлсіздігі мен жетістіктерін ескере отырып, нарықтық экономиканың өзіне тән ұлттық моделін құрады.
Тәжірибе көрсеткендей нарық экономикалық ... ... ... қанағаттандыра алмайды. Қазіргі заманғы нарықтық экономикада мемлекетке артылған базалық қызметтер ең ... ... ... ... мақсатында араласумен байланысты. Осындай қызметтердің қатарына қоғамдық игіліктер өндірісі, монополияға қарсы мемлекеттік реттеу, реттеу және анық ақпараттарға тең қол ... ... ету ... ... ... ... ... қызметінің нәтижесі ең алдымен мемлекеттің нарықтық қаншалықты тиімді түзететіндігінен көрінеді.
Қайсібір ... ... ... жеке ... ... алмайды немесе атқарған күнде де бұл қызмет оларға пайда әкелмейді, ал егер де жеке ... ... ... ... ... әкелмейтін болсама, онда кәсіпкерліктің заңы бұзылады. Осындай игіліктердің классикалық моделі меншік құқығын ... ... ... ... қамтамасыз ету, сыртқы саясатты жүргізу, елдегі тәртіпті сақтау болып табылады. Осы сияқты игіліктерге ... ... ... ... қоғамның қызметінің нәтижесі болуы керек. Осындай қоғамдық мүдденің өкілі мемлекет болып ... ... да ... ... ... және қоғамдық игіліктермен қамтамасыз етуге жауапкершілікті болады.
Экономика өміріне мемлекеттің қатысу себептері, формалары мен ... ... ... ... жатады және дәстүрлі түрде ғылыми зерттеу пәні болып табылады. Нарықтық экономиканы мемлекеттік реттеудің тиімді жүйесі ... ... ... және саяси тұрақтылықты ұстап тұруының маңызды шарты болып саналады. ... ... ... ... өмірді енжар бақылаушы болып табылмайды, керісінше мемлекет елдің шаруашылық-экономикалық өміріне белсенді түрде қатынасады және де ... ... ... ... ... үшін керекті шараларды да жүргізеді. П.Самуэльсон барлық елдердің дерлік үкіметі өздерінің қолын экономиканың пульсінде ұстап тұрғылары келеді деп атап көрсетеді. ... ... ... ... мемлекет нарықтық механизмдегі іркілістерге көптеген әрекеттер қолданады. Қазіргі заманғы капитализм нарықтық қызметі мен ... ... ... ... ... болатын және бірін бірі толықтыратын жүйе болып ... ... ... ... А. ... және баға белгілеу. Оқу құралы. . Алматы, ... ... Е., ... ... ... ... ... оқу құралы. Алматы, 2006ж
* Жүнісов Б.А., Мәмбетов Ұ.Е., Байжомартов Ү. Нарықтық экономика негіздері. Оқу құралы. Алматы, 1994ж
* Кәрібаев К., ... ... Е., ... Б., Есқалиев М., Досқалиев С., Жәйшібекова Ж. Экономикалық теория негіздері. Оқулық. . Алматы, 1998ж
* Қашықов Ш., ... Ө. ... ... ... . ... ... ... С.С., Бекмолдин С.Қ., Құдайбергенов Е.Қ., Экономикалық теория. Оқу құралы. Алматы, ... ... А. ... теория. Оқу құралы. Алматы, 2008ж
* Шеденов Ө.Қ., ... Е.Н., ... Б.А., ... Ү.С. ... ... ... Ақтөбе, 2004ж
* Сапарбаев Ә.Ж., Мақұлов А.Т., Шәріпова Б.Д. Экономика негіздері ... және ... Оқу ... . ... ... Сахариевич С.С., Сембаевна С.А., Жаңа кезең экономикалық теориясы. Оқулық. . Алматы, 2004ж
* Сәбден О. ХХІ ... ... ... ... . 1997ж
* Смағұлова Р.О., Мәдехонова Қ.Ә., Тұсаева Ә.Қ., Сатыбалдиева Ж.Ш. ... ақша ... және ... Оқу ... Алматы, 2008ж
* VI халықаралық жас ғалымдар мен студенттердің ғылыми - ... ... І ... 16-17 ... ... - Орынбар - Астрахан 2009ж.
* VI ... жас ... мен ... ғылыми - теориялық конференциялары, ІІ бөлім. 16-17 сәуір, ... - ... - ... ... ... ... 18-20 ... Ақтөбе - Орынбор, 2007ж
* Жас ғалымдар мен ... ... - ... ... Ақтөбе - Орынбор, 2004ж
* Халықаралық конференция 14 - 16 сәуір. ... - ... ... ІI ... жас ... мен студенттердің ғылыми - теориялық конференциялары, 4 - 9 ... ... - ... ... ... ... 13 - 15 ... Ақтөбе - Орынбор, 2009ж
* ІIІ халықаралық жас ғалымдар мен студенттердің ғылыми - ... ... 10 - 11 ... ... - ... ... ... Республикасының Актілер жинағы

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Delphi ортасында Гуманитарлық-техникалық бөлім меңгерушінің автоматтандырылған жұмыс орыны81 бет
«Су ресурстары қызметі» ЖШС-ң құжат айналымын автоматтандыру45 бет
БҚЖБ программалық жүйелері52 бет
Жылдық қуаты 1 млн. т/ж болатын ромашкин мұнай майын фурфуролмен тазалау қондырғысы жобалау33 бет
Жылдық қуаты 1,2 млн т/ж құрайтын Туймазин мұнайын фурфуролмен тазалау қондырғысын жобалау35 бет
Жылдық қуаты 2,0 млн т/ж құрайтын Самотлор мұнайын таңдамалы еріткіштермен тазалау қондырғысын жобалау30 бет
Жыныстық дамудың бұзылуына байланысты ер балалардың кариотипін зерттеу34 бет
Шикі газды тасымалдаудың басқару жүйесі75 бет
Шымкент қаласының экономика және қаржы бөлімі маманының автоматтандырылған жұмыс орнын құру55 бет
Өнімділігі 1,6 млн т/ж болатын долин мұнайы құрамын ауыр қосылыстардан арылтуға арналған май тазалау қондырғысын жобалау38 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь