Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар теориясы

Мазмұны

Кіріспе

1 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар теориясы
1.1.Бағалы қағаздар нарығы пайда болуының құқықтық негіздер ...4
1.2. Қазақстанда бағалы қағаздар нарығын құқықтық қамтамасыз ету ...9

2 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығы.
2.1. Қазақстанда бағалы қағаздар нарығының пайда болуы ...14
2.2. Бағалы қағаздар нарығының мемлекеттік реттеу ...17

3 Бағалы қағаздар нарығының даму болашғы
3.1. Қазақстанда бағалы қағаздар нарығын жетілдіру ...26
3.2. Бағалы қағаздар рыногын дамытуда шетелдік тәжірибені пайдалану мәселелері ...33

Қорытынды ...36

Қолданылған әдебиет ...37
КІРІСПЕ
Бағалы қағаз жеке-дара, сондай - ақ мемлекеттер үшін қаражат көзі болып табылады. Ал, инвесторлар пайда табамын деп ақша шығарғанымен, оны қайтарып алуына, өсім түсуіне ешкім кепілдік бере алмайды, көп ретте пайда табудың орнына тақыр жерге отырып қалуы да мүмкін. Сондықтан мұның табысынан тәуекелі басым. Әрине тәуекелге кез-келген бара бермейді, барған өкінбейді.
Түптеп келгенде, бағалы қағаз саудасынан эмитентке сауда-саттыққа араласқан басқаларға да түсер пайда көп. Тұтас алғанда бұл экономиканы көтерудің бір жолы өйткені, бағалы қағаздан түскен қаржыны көзін тауып, өндіріске жұмсай білсе, бұдан бүкіл Қазақстан ұтады, жұмыссыздық саны азайып, халықтың тұрмыс жағдайы да жақсара түспек. Бағалы қағаз саудасы биржа қоры аркылы жүргізіледі оның, құнды қағаз жөніндегі Ұлттық комиссия бекіткен өз талаптары бар. Ол тараптар биржа аралық қатынастың сенімділігіне, қаржы мәселесіне тіреледі. Биржа арқылы құнды қағазын өткізген әрбір кәсіпорын көпшілік хабардар болып отыруы үшін, өзінің қаржы жағдайын экономикалық ахуалы, басқарма органдары, алдағы жоспары хақында ақпар беріп тұруға міндетті.
Үкімет облигацияларын шығаратын Қаржы министрлігі, болмаса ресми мекемелердің бірі, ал корпорацияның облигациялары инвесторлары қолма-қол немесе коммерциялық банктердің брокері арқылы тартылады. Қазіргі кезде Қазақстанның көптеген кәсіпорындары акционерлік қоғамға айналып жатыр. Өздерінің купонын инвестициялық жекешелендіру қорына өткізу арқылы азаматтар олардың акцияларын алуына болады. Инвестициялық жекешелендіру қоры — акционерлік қоғам мен азаматтар арасындағы дәнекер десек те, делдал десек те болады.
Пайдаланған әдебиет
1. Миркин Я.М. Ценные бумаги и фондовый рынок - М.: Перспектива, 1997.
2. Мусатов В.Т. Фондовый рынок: Инструменты и механизмы - Москва: Международные отношения, 1991. - 192 с.
3. Поляков В.П., Москвина Л.А. Денежное обращение и кредитная система. Москва. 1997.
4. Пятов М.Л. Вексель: вопросы учета, анализа и налогооблажения. - Москва: Финансы и статитика, 1997. - 208с.
5. Рынок ценных бумаг и его финансовые инструменты: Учебное пособие / Под. Ред. В.С. Торкановского/ - СПб "АО Комплект", 1994. - 421 с.
6. Рынок ценных бумаг: Учебник. / Под ред. В.А. Галанова, А.И. Басова. 2-е изд., перераб. и доп. - М: Финансы и статистика, 2002. - 448с.
7. Рынок ценных бумаг: Учебник. / Под ред. Е.Ф.Жукова - М: ЮНИТИ -ДАНА, 2005. - 339с.
8. Рынок ценных бумаг. Круглый стол в сенате парламента РК./ Аргументы и факты Казахстан. № 6 (713) от 7 февраля 2007г.
9. Русско-казахский толковый экономический словарь предпринимателя. - Алматы: МЧП. 1993.- 320с.
10. Сборник нормативно-законодательных актов по ценным бумагам в Республике Казахстан - Алматы, 1996.
11. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1998
12. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі 27 желтоқсан 1994ж.
13. "Құнды қағаздар және қор биржасы туралы" №2227 Президенттің заң
күші бар жарлығы 1995 жылғы 21 сәуірде. Оған: 1995ж. 12.05. №2672;
1995ж. 12.23. №2720 - заңдарымен өзгерістер енгізілген.
14. "Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы" ҚР Президентінің
Заң күші бар Жарлығы. 30 наурыз, 1995 ж.
15. Төлеуғалиев, Ғ. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар теориясы
1.1.Бағалы қағаздар нарығы ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын құқықтық ... ... ... ... ... қағаздар нарығы.
2.1. Қазақстанда бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ... ... ... ... даму ... Қазақстанда бағалы қағаздар ... ... ... ... ... дамытуда шетелдік тәжірибені пайдалану
мәселелері
33
Қорытынды
36
Қолданылған ... ... ... ... - ақ мемлекеттер үшін қаражат көзі болып
табылады. Ал, ... ... ... деп ақша ... оны ... өсім ... ... кепілдік бере алмайды, көп ретте пайда табудың
орнына тақыр ... ... ... да ... ... ... табысынан
тәуекелі басым. Әрине тәуекелге кез-келген бара бермейді, барған өкінбейді.
Түптеп келгенде, бағалы қағаз саудасынан эмитентке сауда-саттыққа ... да ... ... көп. ... ... бұл экономиканы көтерудің бір
жолы өйткені, бағалы қағаздан түскен қаржыны көзін тауып, ... ... ... бүкіл Қазақстан ұтады, жұмыссыздық саны азайып, халықтың
тұрмыс жағдайы да жақсара ... ... ... ... биржа қоры аркылы
жүргізіледі оның, ... ... ... ... ... ... ... бар. Ол тараптар биржа аралық қатынастың сенімділігіне, қаржы
мәселесіне тіреледі. Биржа арқылы құнды ... ... ... ... ... ... отыруы үшін, өзінің қаржы жағдайын экономикалық
ахуалы, басқарма органдары, ... ... ... ... беріп тұруға
міндетті.
Үкімет облигацияларын шығаратын ... ... ... ... ... ал корпорацияның облигациялары инвесторлары қолма-қол
немесе коммерциялық банктердің брокері арқылы ... ... ... ... кәсіпорындары акционерлік қоғамға айналып ... ... ... ... ... өткізу арқылы
азаматтар олардың акцияларын алуына болады. Инвестициялық жекешелендіру
қоры — ... ... мен ... ... дәнекер десек те, делдал
десек те болады.
1 Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... ... ... құқықтық негіздері.
Кез-келген заңның мазмұны қоғамда орын алып және одан әрі ... ... ... ... сай ... шарт. Себебі құқықтық
нормаларды шығару белгілі-бір ... ... ... ... Қазақстан халық шаруашылығын дамытулдың «кеңестік» ... ... ... нарықтық үлгісіне өту кезі құқықтық негізді
түбегейлі реформалау ... ... ... ... жол ашатын заң
шығару қажет етеді. Әлбетте мұндай реформа ... ...... ... жаңа заң ... ... ... дейіңгі Ресей империясы мен
Кеңес мемлакетінің жаңа экономикалық саясат кезінде орын ... ... ... ... және ... үлгімен дамыған өркениетті
мемлекеттердің (мыс. АҚШ, Германия, ... ... және ... үйреніп, оны мемлекетіміздің экономикасын ... ... ... құқықтық қамтамасыз ету деген мемлекеттік
органдардың ... ... ... ... және ... болуы үшін
белгілі-бір жағдай жасайтын заңдар шығару. Сол заңдардың мемлекет мүддесі
мен халық ... ... бет ... ... объективті
экономикалық талаптарына сай келуі. Қазіргі кезде ... ... ... ... ... шыққан заңдар, Президенттің
жарлықтары және үкіметтің кауылары, сонымен қатар Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығын
құқықтық ережелермен ... ету ... ... ... ... (яғни оларды сату және сатып алу) және белгілі-
бір ұйымдық-құқықтық түрде құрылған шаруашылық субъектілерін басқару мен
олардың ... ... ... кіреді. Бағалы қағаздар нарығындағы
мүліктік кұқық олар туралы шыққан заңдарда көрсетілген ерекше ... Ол ... ... ... деп ... ... ... кейбірі
азаматтық- құқықтық қатынастармен расталғанымен бағалы қағаздар нарығына
айналыскд түспейді. Мыс, Қазақстан заңдары бекіткен - ипотекалық ... ... ... және ... ... ... тауар нарығына
айналысқа түседі. Ал ... ... ... ... тарауда айтып
кеткеніміздей, қаржы нарығының құрамдас ... ... ... ... нарығы
мен ақша нарығынан құрылатындықтан бұл жерде осы ... екі ... ... етілуі сөз болады.
Бағалы қағаздар туралы қазіргі Қазақстан заңдары ... ... ... жылы ... ... ... Қазақстан Ресей империясының бір
бөлігі болғандықтан ХVШ-ХІХ ғасырларда қазақ даласында азаматтық жэне сауда
қатынастары орыстың саудалық-қүқықтық ... ... ... ... ... ... ... аталған катынастар РСФСР-
дың азаматтық ... ... Сол ... ... ... толық құқықтық мүмкіндіктер туғызған жаңа экономикалық саясатқа
байланысты шығарылған заңдар болды. Атап айтқанда, ақша ... ... ... яғни ... ... төлем құралдары сауда келісімінде кеңінен
қолданылды. Олармен қатар ... ... ... ... сатып
алу-сату келісімдерінде қоймалық, кепілдік ... жэне т.б. ... ... Заң жүзінде бағалы қағаздар туралы ... ... бұл ... ... ... ұйымдастыру үшін қаражат
жинауға мүмкіндігі жоқ. Ал ... ... ... яғни ... ... ... ... шығаратын және кор биржалары мен ... ... ... ... ... мен брокерлер) туралы
құқықтық негіз болмады. Себебі делдалдар ... және ... жат ... деп ... жылы қабылданған КСРО Конституциясында да жеке ... ... ... ... ... акциялар, облигациялар
шығаратын акционерлік қоғамдар және баска ... ... ... ... кұру ... ... ... жоқ. Алайда,
мемлекеттің «өз ішінде» айналымға түсетін мемлекеттік ... олар ... ... деп ... Мем ... де облигация сатып,
акша тарту, халыққа да облигацияны сатып ал ып, аз ... да не ... не ұтыс алу ... і ... ... ол ... ... сату-сатып алу айналысы, яғни ... ... ... ... ынта ... Себебі, мұнда азаматтық құқықтың
негізі - ... ... ... жоқ, яғни ... ... ... жалақының бір бөлігінің орнына берілді.
Дегенмен КСРО халықаралық ... ... ... ... ... ... жэне сол ... төлем құралдарын кеңінен пайдаланды.
Заң шығарудың келесі кезеңі - экономиканы қайта құру ... ... ... ... ... кәсіпшіліктің тиімділігін арттыру, сол
сияқты азаматтардың өз ... ... ... қызығушылығын
арттыратын механизмін құру жолдарын табу керектігін меңзеді. Осы кезде ... ... 1990 ... 19 ... ... ... ... Ережені бекітті, одан кейін 1991 жылғы 31 ... ... ... және
Одақтас республикалар жаңа Азаматтық заңдардың Негіздерін қабылдады. Оның
толық бір тарауы бағалы ... ... ... және оның ... сол
сияқты бағалы қағаздарды басқа біреуге беру ережесінің негіздерін бекітуге
арналған. Бағалы қағаздар туралы дэл осы ... 1993 ... 30 ... ... ... ... ... реформа жүргізу квзінде
азаматтық ққцық ... ... ... ... ... ... ... қабылдағанша өз күшінде болды.
Қазақстанда 1990-1994 жылдары бағалы қағаздар ... және ... ... ... ... ... айтылған
Азаматтық заңдардың негіздерінде бірсыпыра құқықтық актілер
қабылданды. Олар:
• 1991 ... 21 ... ... ... ... ... туралы» Қазақ КСР-ның акционерлік қоғамдар және
жауапкершілігі шектеулі ... ... ... өз ... үшін ... мен облигациялар шығаруына мүмкіндік ... 1991 ... 11 ... ... ... ... және ... туралы» бағалы қағаздарды шығаруды реттеуге, ... ... ... нарығындағы делдалдық қызметті лицензиялауға,
қор биржасын құруға жэне оның ... ... ... ... ... 1991 ... 13 қарашасындағы Қазақ КСР-ның Министрлер
Кабинетінің қаулысы ... ... ... ...... ... кағаздардың түрлерін және олардың әрқайсысында жазылатын
мағлұматтарды белгіледі;
• осы нормативті актілер негізінде ... ... ... ... ... ... занды тұлғалар шығарған бағалы
қағаздардың ... ... ... және ... да ... ... ... мүлікті мемлекет меншігінен алу және жекеменшіктендіру арқылы
кэсіпорынды акцияландыру, сол ... ... ... жұмысын
реттеу туралы бірсыпыра заңдар мен ережелер;
• вексельдер,банктік(депозиттік)сертификаттардышығаруды және оларды
айналымға түсіруді, ... ... ... ... реттейтін Қазақ КСР-
ы Мемлекеттік банкінің ережелері.
Сол ... ... ... ... ... ... ... айналысқа түсірді. Сонымен бірге қор ... және ... ... ... ... ... ... кәсіби мамандары пайда
бола бастады.
Шығарылған актілерді қолданудың нэтижесінде Қазақстанда бағалы
қағаздар ... ... ... іске асырудың алғашқы қадамдары
жасалып, бұл жүйеде аз да болса тәжірибе жинақтап және оның ... ... ... тәжірибеміз бағалы қағаздар нарығында мемлекеттің атқаратын рөлін
көрсетті. Бір уақытта ол әрі бағалы қағаздардың ... әрі ... ... ... ... ... және ондағы қатынастарды бақылаушы
субъект ретінде ... ... ... ... катынасады. Айта кететін
жәйт, мемлекеттік орган басқа жақпен әрі «ойынға» қатысушы, әрі өзіне ... ... ... да ... ... ... кұқығы жоқ.
Сондықтан 1994 жылдың 20 наурызындағы Республика Президентінің «Бағалы
қағаздар нарығын ... ... ... ... ... ... қатынастарды реттейтін және бақылайтын мемлекеттік орган
ретінде бағалы ... ... ... ... ... бекітті.
Бұл жарлық 1991 жылғы: «Бағалы қағаздар апналымы және қор биржасы
туралы» Заңды және «Бағалы ... ... ... ... 1994 ... алты
айы бойы Қазақстанның бағалы қағаздар нарығы құкықтык қамтамасыз етілмеген
жағдайда қалды. Тек 1994 ... 3 ... ... ... «Бағалы қағаздар турал ы уақытша ереже» бекітілді. Ол Қазақстан
бағалы қағаздар нарығын дамытудың ... ... ... 1995 ... дейін пайдаланылды. 1995 жылдың қаңтарында ... ... ... ... ... комиссиясының төрағасымен оның төрт
мүшелерін бекітуі және осы мемлекеттік органның атқару комитетінің құрылуы
бағалы ... ... ... ... ... ... Дәл ... бастап Ұлттық комиссия өзіне ... ... ... 1995 жылдың сәуірінен Қазақстанда бағалы қағаздар нарығын
дамытудың және оның ... ... ... қазіргі кезеңі басталды.
Осы кезде негізгі нормативтік-құқықтық актілер қабылданып, ... ... ... ... Азия қор биржасы ашылды.
1.2. Қазақстанда бағалы қағаздар нарығын құқықтық қамтамасыз ету.
Қазақстан Республикасының құнды ... ... ... ... ... ... және ҚР ... кодекісінен, 2-
шілде 2003 жылғы «құнды қағаздар ... ... Қ.Р ... және ... ... ... ... тұрады. Егер де Қазақстан Республикасы қол
қойған келісімшарттарда заңда ... ... ... ... онда ... келісімшарт ережелері қолданылады.
Қазақстанда Азаматтық құқықтағы бағалы қағаздарды толық қалыптастыру
үшін ұлттық өндіріс пен ішкі ... ... ... ... ... ... экономикасыныңөндірістік құрылымын қайта құрып жетілдіру
мәселесі тұрғындардың ... ... ... ... жұмылдырып 
экономиканың  реалды  секторына жұмсауды  қажет ... ... ... ... ... ... пікірінше Қазақстан   тұрғындарының
  қолында   айналымға тартылмаған 2-3  млрд доллар нақты қаржы қорлары бар
екен. Осы ... ... ... үшін ... ... ... олардың  салымшыларға   беретін   сақтандыру  
кепілдіктерін   (гарантия) жоғары деңгейге ... ... ... ... ... Қазақстандағы ең ірі коммерциялық банктер келісімге
келіп, банкаралық сақтандыру қаржы ... құру ... іске ... ... өз ... негізінен Халық банкісінде
сақтайтыны белгілі. Банк басқармасы тұрғындардың салымдарын сақтап, ... ... ... ... ету  ... ... тұрақты
жұмыс істеп тұрған кәсіпорындар акцияларын сатып алу құқығын алуға ... ... ... ... ... заңдастыруға күш салып отыр.
Азаматтық құқықтың объектілерінің бірі ... ... ... ... ... ... оған ... анықтама берілген: белгіленген
нысан мен міндетті реквизиттерді сақтай отырып, жүзеге асырылуы тек ... ғана ... ... ... ... ... ... табылады. Осындай анықтамадан бағалы қағаздың
ерекше сипаты шығады, ол атап ... ... түрі және ... заң ... ... ... ... бағалы қағаздармен куәландырылатын құқықтардың ... ... ... ... ... ... ... талаптар
және басқа да қажетгі талаптар заң құжаттарымен немесе соларда белгіленген
тәртіп ... ... Ал, ... реквизиттерінің болмауы немесе
бағалы қағаздың ол үшін ... ... ... ... оның ... ... соқтырады;
ә) бағалы қағаз оның иеленушісінің мүліктік құқығын куәландырады;
б) бағалы қағаздағы құқықты жүзеге асыру үшін оны ... ... ғана ... іске ... ... бағалы қағазда жасалған
индоссамент ... ... ... ... ... ... ... құқықтар берілетін адамға — индоссантқа немесе соның бұйрығына
ауыстырады. ... ... ... ... ... тиіс адам
көрсетілмейді).
Бағалы қағазбен куәландырылған құқықтарды жүзеге ... бұл ... ... ... индоссаменті) индоссаментке тапсырумен ғана
шектелуі мүмкін. Бұл жағдайда индоссант өкілі ретінде әрекет жасайды (АК-
тің ... ... ... ... ... ... оны зат деп ... Өйткені, кез келген құжаттың түп-төркіні материалдық дүниеге
қатысты келеді. ... да онда ... әріп ... мен ... ... не ... жазылған жазбалары осы құжат туралы тиісті ақпарат
береді. Сонымен бірге кез келген құжаттың бағалы қағаз бола алмайтыны ... тек ... ... шарттық белгілері сақталғаны бағалы қағаз
құқығын алады.
Бағалы қағаздың ... ... ... ... ... көрсетілген (оның атауы, сериясы, нөмірі, ... ... ... ... ... ... ... нормалдық құны,
кіріс көлемі немесе марапаттау (пайыздар), қағаз ... ... орны ... ... ... болып табылады. Мұндай талаптар түгелдей
сақталмаса, яғни бағалы қағаздың ... ... ... ... қағаздың ол үшін белгіленген нысанға сәйкес ... оның ... ... ... ... ... 2-тармағы).
Бағалы қағаздар зат ретінде бірнеше түрге бөлінеді, әрі ... ... ... ... ... ... кездеседі. Бағалы
қағаздың құны тиісті материалдық ... ... ... ... ... мүліктік құқықтар куәландыратын мазмұнына
қарап бағалы кағаздарды облигация, коносамент, акция және заң актілерінде
немесе соларда бекітілген тәртіппен бағалы ... ... ... да құжаттар деп негізгі түрлерге бөледі. Кодекстің 130-бабының 2-
тармағына сәйкес, бағалы қағаздар іштей ... ... және ... ... ... ... ... құжаттың тұпнұсқасы болады, ... ... ... ... ... ... ... асырады. Демек ұсынбалы бағапы қағаздар онда көрсетілген мерзімде
нақты құнымен басқа мүліктік балама алуға құқық ... ... ... оны ... үшін ... тұлғаның есімі көрсетілмейді, тек бұл
құжаттың бағалы қағаз екендігі ғана ... ... ... ... қағаз да құжат болып табылады, ол ... ... ... ... ... ... ... нәрсені орындауды
ұсынады, немесе өзі де белгіленген ереже ... ... ... ... ... қағаз құқықтың субъектісі болып табылатын
белгілі бір тұлғаға беріледі.
Сонымен бір мезгілде ... ... ... ... ... ... ... үшін оны тапсырудың ерекше механизмі жасалған.
Ордерлік бағалы қағаз бойынша ... бұл ... ... жазу ... ... ... ... бұл талапты міндетті түрде сақтауы
тиіс. Ордерлік бағалы қағаз ... ... ... адам ... ... үшін ғана емес, оның жүзеге асырылуы үшін де жауапты болады.
Индоссамент құжатта (әдетте сыртқы бетінде) жазылады және оның екі ... яғни ... иесі ... құқық мирасқорының аты жазылады, ал
екінішісі әлгі ... ... ... онда ... ... туралы жазылады, бірақ құжаттың жаңа ... ... ... ... ... иеленуші индоссамент бланкісімен қоса
құжатты берерде бағалы қағазды ұсынушыға ... ... ... бағалы
қағазды табыстауға, бағалы қағазды басқа адамға атаулы индоссамент бойынша
тапсыруға және индоссаментке өзінің атьш жазуға құқылы ... ... ... да бір ... ... бағалы
қағаздарды ұсынушыға беру тәсілі құжатты тапсырғанға ... ... ... ... ... ... ... ретіменжазылады. Ал
мүліктік құқықты тапсыруда ордерлік бағалы қағаз қолданылады. Құжаттың иесі
құжаттың ... ... ... үшін ... реті ... ... одан бас ... құқылы. Бұл
реттердің үзілмеуі база формальдық ... ... ... ... ... құжаттың атымен қатар бағалы қағазда
қабылдаушының да аты жазылады.
Ордерлік бағалы қағаз ... ... оған оны ... өзі ... ... Республикасындағы141 вексельдік қатынастар туралы"
Заңның 96-бабын қараңыз). Ордерлік қағаздың иесі айрылып ... ... ... ... ... кұжатты қайтаруға ликдикациялық талап қоюға
құқылы. Егер кейінгі индоссамент бланктік болса, жоғалған құжатқа ... ... іс ... мүмкін болмайды. Мұндай қағазды ... ... да үміт аз. Ал ... ... ... ... онда ... данасын беруге болмайды.
Атаулы бағалы қағаз — бұл мүліктік сипаты бар құжат, оның иесі ... ... ... көрсетіледі. Яғни атаулы бағалы қағаз бойынша
құқықты ... ету ... ... ... ғана ... болады.
Азаматтық кодекстің 130-бабында бағалы қағаздардың әр ... ... ... ... ... көзделген. Оған мысал ретінде
атаулы түрін ұстаушының ... ... ... ... ... нарығы
туралы" Заңның 34-бабының нормасын келтіруге болады.
2 Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар функциялары.
2.1 ... ... ... ... ... болуы
1996 жылдың аяқталу кезінде Қазақстан бағалы қағаздар нарығында өзара
бәсекелесуші ... ... - ... Азия және ... ... ... ... нәтижесінде қазірде нарыққа бір ғана -
Қазақстан кор ... ... ... ... 5 ... ... ... нарығы туралы» және
«Қазақстан Республикасында бағалы қағаздармен мәмілені ... ... екі заң ... ... ... бағалы қағаздар нарығының
базалық инфрақұрылымы түгелінен құрылды. Қазақстан Үкіметі осы заңдарға
сүйене ... 1997 ... ... ... ... нарығында кәсіби
қызметті атқаруды және лицензиялауды реттейтін ... - ... ... ... депозитарий, бағалы
қағаздарды ұстаушылардың реестрін жүргізу бойынша пакетін бекітті.
1997 жьілы жүргізілген тендердің нәтижесінде ¥лттық банк пен Қазақстан
кор биржасының біріккен ... ... ... ... ... ... ЖАҚ ... Ол Қазақстан қор биржасымен бірігіп қор
нарығының техникалық инфрақұрылымының ... ... ... есептеледі.
Орталық депозитарий бағалы қағаздар бойынша есеп айырысудың халықаралық
стандарты ... - ... ... ... құрылған.
Заң негізінде бағалы қағаздар нарығындағы қызметпен бірге басқа да
кәсіпкершілікпен айналысуға тыйым салу және ... ... ... ... ... ... ... да тәртіпке
салынды. Егер 1997 ... ... ... ... саны 93 ... 1 шілдеде ол 43-ке дейін азайды. Олардың ... ... емес ... ... 65 жэне 14 еді. ... осы жылы алғашқы кастодиан-
банктер пайда болып, эмиссияланған бағалы ... ... ... Егер жыл ... тек 4 тіркеуші болса, ал жыл соңында ол
34-ке жетті. Тіркеушілер санының бұндай жедел ... ... ... ... ... ... ... акционерлерінің саны 500-
ден асатын акционерлік ... ... ... ... ... ... ғана ... керектігі себепші болды. Сөйтіп, 1997 -
1999 ж.ж Қазақстан реестр ... ... ... ... ... тіркеуді екі мемлекеттік орган, атап айқанда, Бағалы
қағаздар жөніндегі ¥лттық комиссия және ... ... ... ... министрлігі жүзеге асырды. Екі бірдей толык қүкылы жүйені
бағалы кағаздар эмиссиясын мемлекеттік тіркеуден өткізуге ... ... - ... жерлерде ¥лттық комиссияның аймактық белімшелерінің
болмауынан.
1997 жылдың 20 маусымында қабылданған ... ... ... ету ... ... ... ... комиссия Зейнетақы
активтерін басқару жөніндегі Компанияның ... ... ... ... ... ... жэне мемлекеттік емес жинақтаушы
зейнетақы қорларының зейнетақы активтерін ... ... ... ... ... ... жылдың 11 маусымында Қазақстан Республикасы Президентінің «Қаржы
нарығын ... ... ... ... ... ... ... туралы» жарияланған жарлыкка сэйкес бағалы қағаздар жөніндегі
Үлттык комиссия ... онын ... ... мен ... ... ... Банкіне берілді. Осы күннен бастап ... 4 ... ... ... қағаздар нарығын реттеуді Үлттық Банктің
бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттейтін департаменті жүзеге ... ... ... ... ... ... ... заңдар
мен заңнамалық актілер ескіріп, оларға өзгерістер мен толықтырулар енгізу
талаптары туындады. Сондықтан ... ... ... кұқықтық
инфрақүрылымын жетілдіру мақсатында соңғы жылдары бағалы қағаздарды шығару
жэне айналысқа түсіру ... ... ... ... ... реттейтін, сондай-ақ бағалы қағаздар нарығында қалыптасқан
мемлекеттік ... ... ... мен ... анықтайтын
бірсыпыра жаңа зандар қабылданды. Олар:
• 2000 жылғы 18 қаңтардағы «Қазақстан Республикасындағы сақтандыру
қызметі туралы»;
• 2003 ... 13 ... ... ... 2003 ... 2 шілдедегі «Бағалы қағаздар ... 2003 ... 4 ... ... ... мен ... үйымдарды
мемлекеттік реттеу жэне кадағалау туралы»;
• 2004 жылғы 6 шілдедегі «Қазақстан Республикасындагы кредиттік
бюролар жэне ... ... ... туралы»;
• 2004 жылғы 6 шілдедегі «Инвестициялық қорлар туралы». 2003
жылдың 13 ... ... ... қоғамдар туралы» жаңа
заңның бұрынғы 1998 жылдың 10 шілдесіндегі «Акционерлік қоғамдар ... ... ... ... ... ... ... «ашық», «жабық» деп типке бөлу жойылған.
2. Жарғылық капиталының ... ... ... ... Акцияларды мемлекеттік тіркеусіз салықтық инвестициялық номер беру
жолымен нарыкка шығару жойылған.
4. ... ... ... ... тіркеуден өткізу 1 рет
жүргізіледі.
5. Акцияларды жабық тәсілмен орналастыруга ... ... ... ... ... ... ... үшін айыппұл төлеу
енгізілген;
7. Соттың шешімі ... ... өтеу ... Бұрын мемлекеттік қызметте болған адамдарды ... ... ... ... қойылган.
9. Процедуралық мәселелер бойынша егжей-тегжейлі талаптар
(акционерлердің жалпы ... ... және ... ... ... және оның ... өткізу және т.с.с) қойылған.
10. Аффилиирленген жақтар туралы ... ... ( ... ... ... тек түсінік берілген болатын).
11.«Орналастыру бағасы», «ірі ... ... ... ... ... Тек қана тәуелсіз тіркеушілердің акция ұстаушы реестрін жүргізуі
бойынша шектеу қойылған.
13. Халықтық акционерлік коғам екенін ... ... ... ... ... қойылатын талаптар пайда болған.
Қорыта айтқанда, заңның 11 тарауы 90 бабының 1 ... «Осы ... ... дейін қүрылған коғамдар осы Заң қолданысқа
енгізілген күннен бастап екі жыл ... ... ... ... ... ... міндетті» және 2 тармағында «Осы ... ... ... ... ... ... бастап бір жылдан
кешіктірмей қоғамды қайта ұйымдастыруды жүргізуге ... оны ... ... ... ... нарығының мемлекеттік реттеу
Бағалы қағаздар нарығын реттеу деген оған барлық қатысушылардың ... және ... ... ... тәртіпке келтіруге
бағытталған қоғам өкілетінің қызметі. Нарыққа ... ... ... - ішкі және ... - реттеуге болады. Ішкіреттеу деген осы
ұйымның, оның бөлімшелері мен ... өз ... ... ... және т.б. ... ... ішкі нормативтік
құжат талаптарын орындауы. Сыртқы реттеу деген осы ұйымның өз қызметінде
мемлекеттің, басқа да ... ... ... ... орындауы.
Кез келген бағалы қағаздар нарығын тікелей немесе жанама түрде сауда-
саттыққа ... ... - ... инвесторлардың, кәсіби
делдалдардың, нарық инфрақұрылымы ұйымдарының қызметін тәртіпке келтіретін
уәкілетті органдар реттеп отырады. Реттеудің түрлері:
... ... ... ... бабына реттеу функциясы кіретін
мемлекеттік органдар шұғылданады;
• нарықтың өзін-өзі реттеуі, ... ... ... ... ... өз ... қызметін реттеуі. Жалпы
мемлекеттің немесе ... ... ... өз ... ... ең ... ... бағалы кағаздар нарығынын кейбір ... ... ... топтарының қарсылығы болып табылады;
• қоғамдық реттеу, яғни нарықты қоғамдык пікір ... ... ... ... кағаздар нарығындағы кейбір іс-әрекеттер
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... негізгі себепші болуы мүмкін.
Әлемдік тәжірибеде бағалы қағаздар нарығын мемлекеттік реттеу екі
түрлі жолмен жүргізіледі: мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... арқылы нарыққа жанама араласу.
Тікелей араласу шараларына мыналар ... ... ... ... ... ... заң ... өкілетті
органдардың жұмысы;
• осы мәселелер бойынша атқарушы үкімет органдарының қаулылары ... ... ... ... ... жаңа ... ... ескілерін өзгертетін басқа да мемлекеттік органдардың іс-шаралары.
Негізінен бұл бағалы қағаздар нарыгына ... ... ... ... кейбір түрлерінің айналысына шек крю немесе
оны тоқтату, бағалы қағаздарды тіркеу және с.с. ... ... ... ... ... ... үшін ... мөлшерін өзгерту арқылы айналымдағы ақша
массасын және несие көлемін мемлекеттік бақылау;
... ... ... ... несиелерге, қарыздарға үкімет кепілдігі;
• қарыз капиталы нарығына мемлекеттің араласуы ... ... орта және ұзақ ... бағалы
қағаздарды, мемлекеттік органдардың міндеттемелерін және с.с. шығару)
арқылы ... пен ... ... ... үшін ... бәсекенің
тууы;
• мемлекеттің сыртқы экономикалық саясаты (шетел валютасы ... ... ... ... ... және ... ... мемлекеттің сыртқы экономикалық (саяси байланыстарды ұлғайту
немесе шектеу және с.с.) іс-шаралары.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... не ... ... ... жөніндегі комиссияға), не қаржы министрлігіне, не
мемлекеттік (орталық) банкке жүктеледі. Мысалы, ... ... ... ... ... конгрессте қүрылған бағалы қағаздар
және кор биржалары туралы комиссия шұғылданса, Жапонияда бұл сұрактар Қаржы
министрлігінде қаралады.
Реттеуші ... ... ... ... ... үш ... атқарады.
Бірініиіден, нарықта шаруашылық субъектілері ретінде кызмет істейтін
барлық ... ... ... қатысушыларды, сонымен қатар, бағалы
қағаздарға тікелей қатысы бар ... ... ... ... ... қаржы жөнінен белгілі бір талаптарға сай болуы кажет,
яғни ... ... ... ... өз ... ... жөн.
Инвесторлардың мүддесін қорғау мақсатында, әдетте, ... ... ... ... ... экономиканың барлық субъектілерін ... ... ету. Ол ... ... ... ... мен оны ... анық та толық хабар беретін ... ... ... жүзеге
асырылады. Оған алдын ала белгілі бір адамдар ғана біліп және тек солардың
арасында орналастыратын жеке ... ... ... Одан ... ... ... ... үнемі қаржы есебін, фирманың басшы
адамдары туралы өзгерістерді жариялап тұруға міндетті.
Үшіншіден, институционалдық органдар бағалы қағаздар нарығын тексеру
және ... ... ... сақтау қызметімен де ... ... ... заң ... ... ... кінәлілерге
әкімшілік шара қолданып, істерін сотқа беруге құқығы бар. Ол үшін ... ... ... және ақша қаражатына тыйым салуға (арест),
құжаттарын алуға және с.с. үлкен өкілеттілік берілген.
Бағалы қағаздар нарығын ... ... ең ... ... ... ... ... етуіне нарык ережесіне сай жағдай
жасау;
• нарыққа қатысушыларды ... ... ... ... ... іс-әрекеттерінен қорғау;
• бағалы қағаздарға ... пен ... ... ашық баға ... ... ... ... ынталандыратын тиімді нарықты калыптастыру
және әрбір тәуекелге барабар сыйлық беру;
• белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... (мысалы, экономикалық даму деңгейін көтеру, жұмыссыздық
деңгейін төмендету және т.б.) ... ... ... ... мақсаты - бағалы қағаздармен
келісімге келушілердің заңды мүдделері мен құқығын сақтауды қамтамасыз ... ... ... ... ие болуы ол бағалы қағаздар нарығында
ең ірі эмитент ... ... ... әрі ... мен банктердің бағалы қағаздарындағы мемлекеттік акциялардың
бумасы) болуына ... ... ... ... ... нарығына
қызмет көрсететін қаржы институттарының ісін ... мен ... ... ... ... ең ... - 1995 жылы
Президенттің «Бағалы қағаздар жэне Қор ... ... ... ... Бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық комиссия.
Қор нарығын мемлекеттік реттеу органының негізгі атқарған ... ... ... нарығын дамыту Бағдарламасын дайындау және
орындау;
• қор ... ... ... мен ... ... ... ... кағаздар нарығын дамыту Бағдарламасын орындау ... ... ... және ... ... ... ... қағаздар нарығында қадағалауды және ... ... қор ... ... дайындаудың мемлекеттік жүйесін құру;
... ... ... ... ... ... ... қызметтердің орындалу барысында Қазақстан бағалы кағаздар
нарығындағы және оның кызметін қамтамасыз ететін ... ... әрі ... ... ... нарығын мемлекеттік реттеу ғылымға
негізделіп алдын-ала дайындалған концепцияға жүгінеді.
Қазіргі кезде бағалы қағаздар нарығын ... және ... ... орган - ол 2004 жылы ... ... ... мен
қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау Агенттігі.
Агенттіктің негізгі атқаратын ... ... ... қағаздар нарығын дамытудың мемлекеттік саясатын және
заңнамалық ... ... және ... ... ... ... ... жету
үшін қаржы ресурстарын (мемлекеттік және жеке) ... ... ... үшін ... ... ... нарықтың кәсіби мамандары мен ... ... ... ... пен ... ... ... нарықтың жағдайы туралы ақпарат жүйесін құру және оның инвесторлар
үшін ашықтығын қамтамасыз ету;
• инвесторларды ... ... ... құру ... ... ... ... тәсілдерімен қатар нарықтың
өзін-өзі реттеу іс-шараларының да маңызы зор. ... ... ... ... ... ... әдістерге бағалы қағаздар нарығындағы
кәсіби кызметтердің стандартын дайындау және ... ... ... ... ниетті жарнамаға рұхсат бермеу, инвесторлар мен
эмитенттердің ... ... ... ... ... ... ... реттеуші ұйымдар — ол бағалы кағаздар нарығының кәсіби
қатысушыларының ... ... ... ... мақсатында ерікті
негізде ұйымдасқан ... емес және ... емес ... одақ ... ... ... ... өз шығынын өзі өтейтін қағидамен қызмет
көрсетеді. Оның ... ... ... ... ... мүліктерін пайдаланғаннан түскен түсімнен, ... ... беру және ... да қызметтерінен алған қаражаттарынан
құрылады.
Бұндай ұйымдардың негізгі қызметі:
• бағалы қағаздармен жүргізілетін операциялардың ... ... ... ... ... қатысушылардың және клиенттердің мүддесін қорғау;
... ... ... қызмет етуі үшін ... ... ... ... кәсіби қызмет жэне ... ... ... міндетті ережелерін дайындау;
• кадрлардың кәсіби дайындығын ... ету, ... ... үшін ... талаптарды бекіту;
• нарыққа қатысушылардың бекітілген ... ... ... ... нарықтағы ақпараттық қызметті орындау;
• мемлекеттік ... ... ... мүддесін қорғау және олармен байланысты қамтамасыз ету.
Өзін-өзі реттеуші үйымдардың белгілері:
... ... ... ... яғни оның ... — ол ... ... нарығының
кәсіби қатысушысы;
• ұйым қызметін және ұйымның өзін-өзі реттеуін ... ... ... бекіту;
• мемлекетпен қарым-қатынас орналастыру, ол - мемлекет өзінің
реттеушілік ... ... ... беруі.
Бұндай ерікті ұйымдар мемлекеттік реттеудің кейбір жетіспеу жағдайлары
кезінде құрылып, кейбір ассоциация мүшелерінің кесірінен ... ... ... ... ... ... ... маманданған
ұйымның бағалы қағаздар нарығының дұрыс қызмет істеуіне бағытталған іс-
әрекеттері көп ... осы ... ... ... сай ... ... нарығында өзін-өзі реттейтін ұйымдардың бірнеше түрі бар.
Олар:
• Халықаралық ұйымдар мысалы, халықаралық қор биржаларының ... ... ... ... әрбір мемлекетте қаржы ... ... ... қорғайтын өзін-өзі ... ... ... ... 2000 жылы ... ... осындай екі ұйым бар:
Қор нарығына қатысушылардың Ұлттық ассоциациясы және ... ... ... ... ... ... ... Олар аймақтық тұйықталған нарық болғанда ... ... ... ... ... өздерінің мүддесін қорғау
мақсатында өз ... ... және жеке ... ... Бұндай ұйымдар бағалы қағаздар нарығында қызмет көрсету
үшін өзінің ережелері мен стандарттарын дайындайды.
Қазақстан Республикасында қазіргі кезде өзін-өзі ... ... ... және ... ... бақылаумен Қаржы нарығы мен
қаржылык ұйымдарды реттеу жэне кадағалау Агенттігі шұғылданады.
Қазақстанда ен ... ... ... ... ... ұйым —
Қазақстан қор биржасы. Ол бағалы кағаздар нарығын бақылаумен қатар оған
қатысушылардың ... ... ... ... ... оның
орындалуын қатаң қадағалайды. Келесі өзін-өзі реттеуші ұйым — 1999 жылы 13
қарашада Бағалы ... ... ... ... ... ... ... — Актштерді басқарушылар Ассоциациясы. Оның атқаратын
міндеттері:
... ... ... ... ... қызмет
етуі үшін жағдай жасау;
• жинақтаушы зейнетақы ... ... ... басқару бойынша қызмет ... ... ... ... ... әдептілікті сақтау және ... ... ... ... ... ... ... қорғау іс-
шараларын қамтамасыз ету.
Ассоциацияның ұйымдық-басқару құрылымы мыналар:
• мүшелерінің жылдық жиналысы;
... ... ... ... комиссиясы;
• тұрақты қызмет көрсететін (заңнамалар бойынша, қызмет істеушілер
бойынша, есептеу және есеп беру ... ... өз ... ... ... Тізімде әрбір ассоциация
мүшесінің фирмалық ... ... ... және ... ... өкілі туралы және қызмет істеушілердің мамандығы туралы
мағлұматтар, сондай-ақ бағалы ... ... ... ... ... ... мүшелері әрбір тоқсан сайын атқарған қызметі ... ... ... ... ... соң үш жұмыс күнінен
кешіктірмей өзін-өзі реттеуші ұйымға мына ... ... ... өз ... мен ... ... жағдайы туралы;
• таза зейнетақы активтері мен ондағы өзгерістер туралы;
... ... және ... ... ... есеп.
Ассоциация мүшелері қаржылық жыл өткен соң өзін-өзі реттеуші ұйымға
жылдық қаржылық ... ... ... жылдық қаржылық есепті тексергені
туралы аудиторлық қорытындыны беруі тиіс.
Өзін-өзі ... ұйым ... 1998 ... ... ... Қазақстан реестрұстаушыларының Ассоциациясын құрды.
Бұл ассоциацияның міндеттері:
• реестрұстаушылардың мүддесін білдіру және ... ... ... ... ... мүддесін қорғауды қамтамасыз ету;
• Қазақстан бағалы қағаздар нарығын дамытуда мемлекеттік ... ... ... ... дайындау. Қорыта
айтқанда, қазіргі кезде Қазақстан бағалы қағаздар нарығын ... ... ... ... ... ұйым ... құрылған — Қазақстан
қор биржасы, ... ... ... және ... ... ... катысушыларға қызмет көрсетуде.
Алайда, олардың заңнамалық ... ... ... отандық нарықтың
тарихи қалыптасқан дәстүрі жоқ жағдайында және ... ... ... ... болу және ... ... ... инфрақұрылым жан-
жақты.кең ауқымды жұмыс атқаруда деуге ертерек.
3 Бағалы қағаздар нарығының даму болашағы.
3.1. Қазақстанда бағалы қағаздар нарығын жетілдіру.
Бағалы ... ... ... ... ... ... ... міндеттермен тікелей байланысты. 1996 жылдың ... ... ... ... ... қағаздар рыногын дамыиу
бағдарламасы бекітілді. ... осы ... ... ... ... қызмет етуі үшін инфраструктура жасау болып табылады.Болашақта бұл
бағдарламаға өзгертулер ... ... ... ... ... мен айналымға түсіру күрделі экономикалық және құқықтық
қатынастарға, сыртқы факторларға ... Сол ... бірі ... ... ... ... мен ... ішкі қағаздарды
жою.
Бағалы қағаздар рыногындағы негізгі қаржылық - ... ... ... ... жылы 1 ... 3758 акционерлік қоғам акциялар шығарылымын
тіркеуден өткізді. Олардың басым ... ... ... ... ... жылдардағы акциялар шығарылымы 304,421310 ... 1997 жылы ... ... - 110,746 млрд ... Ал бұл ... ... өнім ... 358 млрд теңге болғанын ... ... ... қағаздар рыногында талдау жасағанда, қайтара
шығарылым кәсіпорындарының қор рыногы арқылы инвестиция алуға дайындығы ... ... ... ... ... ... шығарылым акциялары үстіміздегі жылдың 1 ... ... ... болды. Бұл барлық шығарылымның азғана мөлшерін (қаржылай
түрде) еске ала келе, ... әлі ... ... құрал болып
үлгермегендігін, олардың шығарылымы тек жекешелендіру ... ... ... ... ... ... ... (2003ж)
дерек бойынша Халықаралық Қазақ қоры ... 4 ... ... ... қойылған. Осының біреуінің өзімен ғана осы ... 5041050 ... ... ... жалпы алғанда бағалы қағаздардың бастапқы рыногы салыстырмалы
түрде қалыптасып қалғанын, екінші рыногы баяу дамуда ... ... ... ... ... салушылардың өсе түскенін байқауга ... ... ... мәліметі бойынша, үстіміздегі жылдың алғашқы
2 айында салымшылар ... ... ... ... ... 12,4 млрд теңгеге
жетті.
Халық мемлекеттік бағалы қағаздарға сенім артуда. 1996 ... бері ... ... ... 6 рет ... ... құны 2,25
млрд теңге болды. Сондай-ақ шетелдік инвесторлар да ... ... ... арта ... Бұл ... қаржы жүйеміздің тұрақталу
тенденциясына оң ... ... ... жүйенің негізгі құралы, ақша айналымының басты ... ... ... ... ең ... ... болғандықтан,
құнды қағаздар нарығына деген қызығушылық туып отыр.
Жалпы бұл сала біздің елімізде тәуелсіздік алған уақыттан бері ... ... даму ... ... ... ... қор ... Республикасындағы қызмет істеп тұрған жалғыз биржа. Алайда,
Қазақстан ... ... ... ... дамудың прогрессивті
сатысында тұр. Шетел нарығына шығу, жеке ... ... ... осы ... ... ... яғни қор биржасының қызметтілігінің
тигізетін маңыздылығы зор.
Ұйымдастырушылық-құқықтық көзқарас ... ... қор ... ... режимі бар, сатушылар мен сатып ... ... ... ... ... ... ережелер бойынша қор
құндылықтарымен сауда мәмілелері жасалатын қаржылық делдалдық мекеме ... Бұл ... ... ... де ... жарғысымен),
мемлекет заңдылығымен де белгіленеді. Қор биржалары және оның персоналы
құнды ... ... ... айта кету керек.
Ол тек мәмілені жасаушылар үшін жағдай туғызады, осы ... ... ... мен ... ... ... тұрғын жай
береді, консультациялық және арбитраждық қызмет көрсетеді, технологиялық
қызмет көрсетеді, қысқасы, мәміле жасалуы үшін барлық ... ... ... жеке ... ретінде (Англия мен АҚШ-та) акционерлік
қоғам нысанында да құрылады. Мұндай ... өз ... ... ұйымдар
болып табылады. Биржада жасалатын барлық мәмілелер елде қолданылып ... ... ... ... оны бұзу ... бір құқықтық
жауапкершілікке алып келеді. Биржа саудасының тұрақтылығын және ... ... ... ... ету ... ... ... кепілдік алмайды.
Қор биржалары қаржы нарығын реттеушілердің бірі ... ... ... ролі қаржылық және саудалық капиталдар қозғалысына қызмет көрсету
болып табылады: бір жағынан бұл ... ... ... ...... және түрлі шаруашылық субъектілерге кредит береді және
қаржыландырады.
Құнды қағаздарды пайдалану қазіргі кездегі икемді қаржылық құралдардың
бірі болып табылады. ... ... әр ... айналымның маңызды
атрибуты болып қалыптасты. Өзі тауар бола ... ... ... құралы
ретінде, қолма- қол ақшалардың қызметін оңай атқара алады.
Бұрын, ... ... ... құнды қағаздар ... ғана ... ... ... ... нарықты
ұйымдастыруға және құнды қағаздар нарығын тұрақтандыруға ... ... ... ... және ... түрлігін қолдануды қажет етті.
Қазақстанда құнды қағаздар ... ... ... ... еліміздегі бұрынғы мемлекеттік кәсіпорындардың акционерлік
қоғамдарға айналдырылуынан бері ... Қор ... ... басқа да
элементтері мен институттары, соның ішінде Қазақстан Республикасының құнды
қағаздар ... ... ... ... ... істей бастады. Бұл
кезеңнің өзіне тән ерекшелігі нарықта негізінен ... ... ... ... ... ғана ... отырды.
Мұнан кейінгі кезеңде (1995-1998 жылдар) Қазақстан Республикасындағы құнды
қағаздар нарығын дамыту туралы алғашқы бағдарлама ... ... ... нарығының заңдық базалары қалыптастырылып, нарықтық инфрақұрылымдарын
құру жұмыстары толық аяқталса, үшінші кезеңінде (1999-2000 жылдар) негізгі
назар ... ... ... қағаздар нарығына тарту мәселесіне
арналды.
Кейінгі жылдарда да осы іс жалғасын тауып, нарықтың ... ... оның ... ... ... ... ... Қазақстандағы құнды қағаздар нарығының қазіргі даму деңгейі
қандай, ол ... ... ... тұр ма? Бұл ... ... жауаптардан
аталған мәселе жөніндегі көзқарастардың әртүрлі екендігі байқалады. ... ... ... ... қор ... ТМД ... арасында ең үздіктердің бірі болып табылады.
Бірақ олар қаржы ... банк ... ... жедел дамып кете алмай
отыр. Ал бұл кемшілік тек бізге ғана емес, бүкіл ТМД ... тән ... ... ... ... өз ... осы ... қағаздар
нарығының тартымдылығының төмендігі салдарынан N-дік мөлшердегі қаржылары
айналымға шығарылмай, жай жатқандығын айтып жүр. Ел экономикасының ... ... ... ... ... ... де аз ... керек.
Сондай - ақ қаржы секторымыздың тағы бір құрамдас бөлігі сақтандыру
қызметімен салыстырғанда да біздегі құнды қағаздар ... ... ... танымалдыққа, яғни тартымдылыққа ие бола алмай келеді.
Дегенмен, осындай кемшіліктерімізге ... ... ... қор ... ... ... ... құнды қағаздар
нарығының қазіргі даму деңгейін де жаман деп айтпайды. ... та, осы ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар,
яғни акциялар шығару мен тарату ... ... ... ... ... ... бізде акционерлік қоғамдар саны соншама көп ... ... ... ... ие болып, саудаға түсіп жатқандығын
біз әлі ... жоқ. Ал ... ... ... негізінен жинақтаушы
зейнетақы қорлары секілді арнаулы ұйымдар ортасында ғана ... ... ... ... түрде дамыған компаниялар өздерінің ... ... ... ең ... ... да, өсуі ... жүріп
жатқан мықты қор нарықтарының ... ... ... ... ... ... ... көп пайда алу мақсатын іздеп, үміт тартады.
Шыныменен де пайда, пайда тек ... ... ... ... ... ғана ... осындай себептерге, яғни еліміздегі құнды қағаздар нарығының тар
ауқымдылығына байланысты біздің ... ... ... басы ... ... оны ... мен көбейтудің қаржы секторындағы бірден бір
сенімді жолы тек банк ... ғана деп ... ... ... ... құнсыздануға ұшыратпай сақтап қалу және одан пайда түсіру
үшін ... ... ... ... Бұл ... ... ауылды жерлерде
кеңірек дамыған. Ал қалалықтар, егер шамасы келсе, бағасы жылдан жылға
шарықтап келе ... жер және ... ... ... ... ... құнын арттырып қайыра сатуға боларлықтай басқадай да өтімді заттар
алып қоюға тырысады. ... ... ... ... компаниясы
шығаратын корпоративтік облигациялардан да халыққа пайда болмай, оны ... ... ғана ... ... ... де мұны ... ... бірден бір жетістіктер деп айтсақ та болады.
Кәсіпорындарға да банктен кредит алып, оны ... ... ... гөрі ... ... ... инвестициялық қаржыны осы
арқылы тартқан әлдеқайда пайдалы екендігі түсінікті. Себебі, ... ... ... ... Қазақстандағы отандық және шетелдік компаниялар
мен ... ... ... осы ... неге пайдаланбайды
деген сұрақ өзімен өзі туады.
Көптеген мамандар жоғарыдағы ... ... ... ... мен
акционерлік қоғамдар басшыларының өз кәсіпорындарының нақты қаржы жағдайын
және осыған қатысты барлық ... ... ... ашып ... ... ... ... осындай шараларға, яғни
кәсіпорынның ашықтығын ... ете ... қор ... шығаруға
итермелеп келе жатқанымен, кәсіпорындар басшылары бұған мүдделі болмай
отыр. Өйткені олар ... ... ... ... күйінде
кәсіпорынның өзінде сақталғандығын ... ... ... ... жұмыс істеп жатқан шетелдік инвесторлар шамасы келсе,
акцияның мемлекеттік пакетіне ешкімді ортақтастырмай бірте-бірте бәрін ... ... жөн ... бір ... ... ... ... еркін саудаға шығарылған
жағдайда ертеңгі күні қоғам ішінде білікті акционерлер ... ... ... ... ... ... өз ... қоя бастауы мүмкін.
Өйткені, шығарылған акциялар тартымды болуы үшін компанияның табысты жұмыс
істеп, жақсы болашақты мақсат етіп ... ... Ал ... ... ... мүддені білдіреді. Бұл жағдай басшылықты үнемі ізденіспен
жұмыс істеуге, біліктілікті ... ... ... ... ... заман
талабына сәйкес корпоративтік менеджменттің қалыптасуына алып келеді.
Сонымен, қаржы мәселесінде бір ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар басшыларының алдына жаңаша
жұмыс істеу міндетін қояды. Өздерін өздері үздіксіз жетілдіріп отыру, бар
күш-жігері мен ... ... ... жетістіктері жолына сарқа
сығып беру даусыз ақиқатқа айналады. Қазіргі кәсіпорындар мен ... бәрі ... ... ... ... ауыр ... келе алатындығына күмәнсіз емес. Мамандардың пікірінше, кәсіпорын
басшыларының қор ... ... ... ... ... бір ... ... жатса керек.
Сонымен экономиканың қарқынды дамуының нәтижесінде оның әр ... ... ... жол ... ... Қазақстандағы қор нарығы
әзірге оның кәсіпқой қатысушылары мен қаржы топтарының арасында ғана өріс
алып келе жатқандығы сезіледі. ... ... мен ... ... рыноктан тысқары қалуда. Осы ... ... ... ... ... ... ... саны шектеулі мөлшерден аспайтын
жабық акционерлік қоғамның жұмысын еске салады. Оның қыры мен ... ... ... ... емес. Өйткені бұл нарықта көпшіліктің ... қор ... ... ... созылмалы сипат алып, жағдай
өзгеріссіз күйінде қала берсе, мұның өзі ... ... ... ... Мұндай жағдайда мұнай мен металл сатудан ішке келіп жатқан
қаржыны экономиканың ... ... ... шектеледі, халық пен
институционалдық ұйымдардың (жинақтаушы зейнетақы қорлары, т. б.) қолындағы
қаржы да көп ... аса ... ... ... ... ... шетелдік тәжірибені пайдалану
мәселелері
Мемлекеттік және ... ... ... ... ... қорытындылау күн тәртібіне келесі мәселелерді қойып отыр: бұл
тәжірибе ... ... ... ... қолайлы және оны
енгізуге бола ма, әлде нарыққа өту кезінде ... үшін ... ... ... ... тиіс пе? Бүл ... жауап беру жай нәрсе
емес, ол өзінің ғылыми негізін талап етеді. ... ... ... ... ... ... жаңалықтардың теориялық негізін
анықтауды, шаруашылықты басқарудың әкімшілдік және ... ... ... кезеңнің экономикасын жасауды бекер тілге тиек ... жок. Бұл ... ... ... ... ... ... анықтап енгізуге байланысты туындап отыр.
Осы проблемалардың арасынан келесі жәйттерді бөлуге болады:
- экономиканы ... ... ... ... мен
құрамы әр кезеңде қандай себептерге байланысты өзгеріп отырады.
- бәсекелестік нарықты ортаны құруда не маңызды: ... ... ... міндетті түрде және жаппай жекешелендіру ме, жоқ, ... өз ... ... ... және орта кәсіпорындарды
мемлекет тарапынан қолдау.
Егер де осы ... ... ... ... ... ... тәжірибесін Қазақстан жағдайында пайдаланылатын болса,
онда келесі негізгі заңдылықтарды көрсетуге болады:
1. Экономикалық саясатты ғылыми негіздеу, ... ... ... тактикасын, мақсатын және ... ... ... ... ... сипаттағы мәселелерді шешуге
пайдаланылады.
2. ... ... және орта ... субъектілерінің нарықтық
инфрақұрылымдар қызметтерінің ... және ... ... ... дамуын ынталандырылуы мақсатында ұсынушы-
реттеушілік ... ... ... ... заң ... ... салық және баға белгілеу
механизмдерін кеңінен ... ... ... ... ... ... тұлғалар табыстарының, трансакциялық шығындар ... ... ... ... ... саясатты жүргізуде ... ... ... ... мойындау және оның әлемдік
шаруашылық интеграциялық процесіне ... ... іске ... ... ... ... ҚР ... өндіріс саласындағы шағын ... ... ... ... ... ... мен ... қол
қойды. Бірақ осы жарлықтарды жүзеге асыру ... әлі де ... және ... ... ... ... ... баға белгілеу механизмі үлкен қызығушылық ... ... ... ... реттеу, саланың бірінші буынына табыс және
пайда сомасының минималды деңгейін қамтамасыз етуге кепілдік беру түрінде
құрылған. ... ... ... ... ... шығу ... ... баға белгілеу мен баға деңгейіне әсірссе
халықтың тауар ... ... ... Қазір біз өндіріске және
өндіріс құралдары мен тұтыну заттарды сатуға ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығын материалды
өндіріс саласы ретінде даму үшін қажетті дотацияларды бөлмеу жолымен келе
жатырмыз. Мұндай көзқарас ... ... ... ... ... ... секторының өнімдеріне баға белгілеу және ... ... көз ... тыс ... ... ... жасақтау республикамыздың қаржы саласын
тұрақтандыру бағытындағы ... ... ... ... ... ... ... рыноктың тиімді қызмет етуі үшін инфраструктура
жасау болып табылады. Болашақта бұл ... ... ... ... ... ... орналастыру мен
айналымға түсіру күрделі экономикалық және құқықтық қатынастарға, ... ... Сол ... бірі - ... ... ... мен ... ішкі қағаздарды жою.
Экономикасы дамыған елдерде қаржылық ресурстың 50 ... ... ... ... ... ... қағаздар нарығын дамытудың негізгі мақсаты
– Қазақстан Республикасы экономикасының тиімді дамуына ықпал ету, ... ... және ... ... ... ... ... халықтың жұмысын белсенді ету негізінде экономикалық өсуге
ықпал ету. ... ... ... ... ... ... қалыптасу
кезеңінде. Бұл оқшау жүйе емес, ... бір ... ол ... тұтастай, жан-жақты дамымайынша, өз бетінше тіршілік ... ... ... ... ... ... ... қағаздар
нарығы мемлекет тарапынан реттеліп отырады, олардың функциясын арнаулы
мемлекеттік ... ... Бір ... ... ... ... ... капитал біздің елімізде құнды қағаздар ... ... ... ... ... өз ... құруы үшін әлі дайын емес,
екінші жағынан алғанда, ол қоғам мүддесін қозғайтын ... ... ... ... да ... қағаздар рыногын бұлайша реттеу,
мемлекеттің оны жүргізудегі рөлінің ... бұл ... ... ... еді.
Пайдаланған әдебиет
1. Миркин Я.М. Ценные бумаги и фондовый ... - М.: ... ... ... В.Т. ... ... ... и механизмы - Москва:
Международные отношения, 1991. - 192 с.
3. Поляков В.П., Москвина Л.А. Денежное обращение и ... ... ... ... М.Л. Вексель: ... ... ... ... - ... ... и ... 1997. - 208с.
5. Рынок ценных бумаг и его ... ... ... ... ... Ред. В.С. ... - СПб "АО ... 1994. - 421 с.
6. Рынок ценных бумаг: Учебник. / Под ред. В.А. ... А.И. ... ... перераб. и доп. - М: Финансы и статистика, 2002. - 448с.
7. Рынок ценных бумаг: Учебник. / Под ред. Е.Ф.Жукова - М: ... ... - ... ... ... ... Круглый стол в сенате парламента РК./ ... ... ... № 6 (713) от 7 ... ... ... толковый экономический ... - ... МЧП. 1993.- ... ... ... актов по ценным бумагам в Республике
Казахстан - Алматы, 1996.
11. ... ... ... ... ... Республикасының Азаматтық Кодексі 27 желтоқсан 1994ж.
13.   "Құнды ... және қор ... ... №2227 ... ... бар ... 1995 жылғы 21 сәуірде. Оған: 1995ж. 12.05. №2672;
1995ж. 12.23. №2720 - ... ... ... ... ... Ұлттық банкі туралы" ҚР Президентінің
Заң күші бар Жарлығы. 30 наурыз, 1995 ж.
15.    Төлеуғалиев, Ғ. Қазақстан Республикасының Азаматтық құқығы.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ресми іс қағаздарды аударудағы лексикалық және грамматикалық трансформация19 бет
Қазақстан Республикасында бағалы қағаздар нарығы29 бет
CorelDraw 1116 бет
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет
«Абди компани» ақ-ның қызметіне сипаттама32 бет
«АТФ банкінің» бағалы қағаздар операциялары31 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
ІI-деңгейлі банктердің қызметін ұйымдастыру90 бет
Іс қағаздар (Лекция жинағы)46 бет
Іс қағаздар пәнінің мақсаты8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь