Ақшаның айналысының заңы ақша массасы

ЖОСПАР

Ақшаның айналысының заңы ақша массасы.

I Ақша жүйесінің ұғымы, мәні және түрлері
1.1 Ақша жүйесі туралы ұғым.
1.2 Ақша жүйесінің мәні және түрлері.

II Ақша жүйесі типтерінің сипаттамасы.
2.1 Биметаллизм жүйесі. Оның түрлері.
2.2 Монометаллизм жүйесі. Оның түрлері.
2.3 Банкноталар мен қағаз ақшалар айналасы жүйесі және оның сипаттамасы.
2.4 Ақша жүйесінің негізгі элементтерінің сипаттамасы.

III Ақшаның атқаратын қызметтері
3.1 Ақша . тауардың жалпы эквиваленті
3.2 Ақшаның атқаратын қызметтері
3.3 Ақшаның қажеттілігі және оның экономикалық маңызы

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Ақшаның айналысының заңы ақша массасы

Ақша адамдарға ежелден таныс. Бірақ оның қалай пайда болуына туралы құпия сыры және қоғам өміріндегі мәні көп уақытқа дейін беймәлім болды. Бұл сұрақтарға қоғам өмірін зерттей келіп, оқымыстылар ақшаның тауар айналымында атқаратын маңызын жан-жақты ашып, жауап берді. Ақша-тауарлы –өндірістің өнімі. Сауда
өнім мен тауардың айырмашылығы неде? Тауардың ақшаның пайда болуына, оның қолдануының өрістеуіне әсер ету жағдайларын тарихи тұрғыдан қарап өтелік.
Қоғамдық дамудағы алғашқы қауымдық құрылысы жағдайында бір қауым өз тұтынуынан ауысқан өзінің қандай да болсын еңбек өнімін анда-санда кездейсоқ кездескенде басқа бір қауымның өніміне айырбастайды. Сонда, адам еңбегінің нәтижесі-өнім (зат). Ал оны өндірушінің белгілі бір қоғамдық қатынастарын дәлел- дейтін түрі-тауар. ТАУАР дегеніміз-cату,сатып алу жолымен айырбасқа түскен еңбек өнімі, немесе тауар еңбек өнімінің айырбасқа арналған формасы. Тауар ең алдымен өндірушінің басқа өнімдерге айырбастау мақсаты мен жасалған еңбек өнімі түрінде айырбас кезінде, яки нарықта көрінеді. Егер өнім өндірушінің өзі- нің тұтынуы үшін жұмсалса, ондай еңбек өнімі тауар сипатын алмайды. Мәселен, етікші өзі тіккен етікті өзі пайдаланса, онда ол тауар емес, тұтыну заты.
Адамзат қоғамының даму сатыларында айырбас қаты- настары да дамып, одан әрі жетіліп, нарықта тауарлар тек натуралды зат ретінде ғана бір-біріне айырбасталып қоймай, бүкіл тауарлар дүниесімен ерекше бір тауар ақша пайда болды. К. Маркстің сөзімен айтқанда: «Айырбас құны, тауарлардан бөлініп және сол тауарлармен қатар дербес тауар ретінде жүретін тауар, ол- ақша». Әрбір жеке тауар тұтыну құны ретінде көрінеді. Оның құны белгісіз, ол тек тауарды ақшаға теңергенде ғана анықталады. Тауар мен ақша айырбас процесінде біріне- бірі теңгеріледі.

I Ақша жүйесі жөніндегі түсінік
1.1 Ақша жүйесі туралы ұғым.

Әрбір мемлекеттің өзіне тән ұлттық ақша жүйесі болады. Ақша жүйесі- ол тарихи қалыптасқан және мемлекеттің ұлттық заңдарымен бекітілген біртұтас ақша айналымы. Алғашқы ақша жүйесі ХVI-XVII ғ.ғ. капиталистік өндіріс әдісі қалыптаса бастағанда пайда болды. Бірақ оның кейбір жекелеген элементтері одан да бұрын айналымда жүре бастаған. Капиталистік өндірістің және тауар ақша айналысының қарқынды дамуы ақша жуйесіне өзгеріс енгізді.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы – Алматы, Экономика, 2000 ж.
        
        ЖОСПАР
Ақшаның айналысының заңы ақша массасы.
I Ақша жүйесінің ұғымы, мәні және түрлері
1.1 Ақша ... ... ... Ақша ... мәні және ... Ақша ... типтерінің сипаттамасы.
1. Биметаллизм жүйесі. Оның түрлері.
2. Монометаллизм жүйесі. Оның түрлері.
2.3 Банкноталар мен қағаз ... ... ... және ... Ақша ... ... ... сипаттамасы.
III Ақшаның атқаратын қызметтері
3.1 Ақша – ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі және оның экономикалық маңызы
Қорытынды
Пайдаланылған ... ... ... заңы ақша ... ... ... ... Бірақ оның қалай пайда болуына ... сыры және ... ... мәні көп ... ... ... болды.
Бұл сұрақтарға қоғам өмірін зерттей келіп, оқымыстылар ақшаның тауар
айналымында атқаратын маңызын жан-жақты ашып, жауап берді. ... ... ... мен ... ... ... Тауардың ақшаның пайда болуына, оның
қолдануының өрістеуіне әсер ету жағдайларын тарихи ... ... ... ... ... қауымдық құрылысы жағдайында бір қауым өз
тұтынуынан ... ... ... да ... ... өнімін анда-санда
кездейсоқ кездескенде басқа бір қауымның өніміне ... ... ... ... ... Ал оны ... белгілі бір
қоғамдық қатынастарын дәлел- дейтін ... ... ... алу ... ... түскен еңбек өнімі, немесе тауар еңбек
өнімінің айырбасқа арналған формасы. Тауар ең ... ... ... ... ... мен ... еңбек өнімі түрінде айырбас
кезінде, яки нарықта көрінеді. Егер өнім өндірушінің өзі- нің тұтынуы
үшін жұмсалса, ... ... ... ... сипатын алмайды. Мәселен, етікші
өзі тіккен етікті өзі пайдаланса, онда ол ... ... ... ... қоғамының даму сатыларында айырбас қаты- настары да дамып, одан
әрі жетіліп, нарықта тауарлар тек ... зат ... ғана ... қоймай, бүкіл тауарлар дүниесімен ерекше бір тауар ақша
пайда болды. К. Маркстің сөзімен ... ... ... ... және сол ... қатар дербес тауар ретінде жүретін тауар,
ол- ақша». Әрбір жеке тауар ... құны ... ... Оның ... ол тек ... ... ... ғана анықталады. Тауар мен
ақша айырбас процесінде біріне- бірі теңгеріледі.
I Ақша жүйесі жөніндегі түсінік
1.1 Ақша ... ... ... ... ... тән ... ақша жүйесі болады. Ақша жүйесі- ол
тарихи қалыптасқан және мемлекеттің ұлттық заңдарымен бекітілген біртұтас
ақша айналымы. Алғашқы ақша ... ... ғ.ғ. ... ... ... бастағанда пайда болды. Бірақ оның кейбір ... одан да ... ... жүре ... ... өндірістің
және тауар ақша айналысының қарқынды дамуы ақша жуйесіне өзгеріс енгізді.
1.2 Ақша ... мәні және ... ... әр түрлі ақша айналымының жүйелері бар, ол ... ... ... және әр мемлекеттің заңымен бекітілген. Ақша
айналымының басты компоненттері мыналар:
1. ... ақша ... ... ... сом, ... ... йела және т.б.). Олар арқылы тауарлар мен қызмет көрсету
бағалары белгіленеді.
2. Несие және ... ... ... ... олар ... ... төлем құрамдары болып саналады.
3. Ақша эмиссиясы жүйесі, яғни айналымға ақша ... ... ... ... Ақша ... ... ... мемлекеттік органдар.
Ақша айналымы жүйесінің негізгі екі түрі ... ... ... ... ... ... ... немесе күміс монеталар айналымда ... ... ... ... ... Несие және қағаз ақша айналымы жүйесі. Бұлардың ерекшелігі
алтынға айырбастала алмайды, алтынның өзін айналымнан ... ... ақша ... ... ... және
монометаллизм деген түрлері қалыптасты. Биметаллизм алтын мен күмісті
пайдалану ... XVI-XIX ... ... ... ... пайда
болды. XIX ғасырдың соңында күміс өндірісі жағдайларының ... ол ... ... ... ... ... ... ауыстырды, мұнда ақша материалы болып,
бір ғана металл-алтын есептелетін болды. Қағаз және ... ... ... ... айырбасталады.
XX-ғасырдың 30-жылдарынан бастап Батыс елдерінде бірте-бірте несие
ақша жүйесі қалыптаса бастады. Оның айырықша белгілеріне мыналар
жатады: несие ақшалардың ... ... ... айырбастан кетуі,
банктты алтынға айырбастауды жою және оның алтындық ... ... жеке ... ... несие беру мақсатында ақша
эмиссиясын күшейту; қолма-қол емес айналымды айтарлықтай кеңейту;
ақша айналымын мемлекетін реттеу.
Қазіргі кезде қағаз және несие ақшаларды шығаруды ... ... ... ... массасы дегеніміз не?
Ақша массасы-халық шаруашылығындағы тауарлармен қызметтің айналымын
қамтамасыз ететін сатып алу мен ... ... Олар жеке ... ... мен ... және ... болады.
Ақша массасы құрылымның белсенді-активті бөлігіне шаруашылыққа нақты
қызмет көрсететін ақша құралдары, ал ... ... ақша ... қалғандары жатады, соңғысы есеп ... ... ... ... айтқанда, ақша массасының құрылымы едәуір күрделі және
ол қатардағыы ... ... тек ... қағаз ақша мен айырбас
монетаны емес. Шындығында қағаз ақшаның ақша массасындағы үлесі өте төмен
(25%-тей) ал басқа ... ... мен ... ... ... экономикада бөлшек сауданың өзі де банктік есепшот арқылы жүреді.
Қазіргі рыноктық ... ... ақша ... ... ... ... несие карточкалары және т.б. жатады. Аталған есеп айырысу
құралдары (және т.б.) ... ... де ... ... мен ... ... ... чек пен несие карточкасы арқылы банктерге өз
депозитінен қажетті ... ... ... ... немесе қолма-қол
беруді бұйырады. Ақша массасының құрамына тікелей сатып алу немесе төлем
құралы ретінде ... ... де ... Коммерциялық
банктердегі мерзімді есепшоттағы жинақ салымдары, басқа да ... ... ... ... ... ... ... болып отыр. Ақша айналымының аталған компоненттері «квази-
ақша» деп аталады. Ақша айнйлымы құрылымындағы ең ... да және ең ... ... де осы ... П. ... ... өтімді активтер деп атады. Өтімді
(меквидный) түсінігі ақша категориясын анықтау үшін ... ... ... ... ... ... ... оның оңай сатылуы
және құнын жоғалтпай ақша түріне айналуы мүмкіндігін айтады. Демек, актив-
түрдің ең ... ... ... ... ... алтын, бағалы
металдар мен тастар, ... өнер ... ... ... ... құрал-жабдықтар (бизнесмендер оларды «мұздатылған»
құралдар деп атайды) жатады.
Жоғарыда айтылғандарды ескере отырып ақша айналымы ... ... ... ... ... ақша ... М1 және М2 ... М1-мағынасындағы ақшаны басқаша «іскерлік ақша» деп те атайды. Бұл
қолма-қол ақша мен ... яғни ... тыс ... ... ... ... есепшотындағы ақшаларды қамтиды. Олар ағымдағы
есепшоттағы депозиттер қызметтерін ... ... және ... ақщаға
жеңіл айналады. М2-кең мағынадағы ақша, ол М1-дің барлық компоненттер
қамтиды және ... ... ... ... ... ... ... институттарындағы депозиттерді де қосып алады.
Мерзімдік салымдардың иелері ағымдағы ... ... ... ала ... Сондықтан мерзімдік жинақ есепшоттардағы ақшаларды
сатып алу және төлем қаржылары ... ... ... ... олар өз
потенциалы тұрғысынан есеп айырысуға жарамды, М1 және М2-дің айырмашылығы
М2-де квази-ақшалар бар, ... іс үшін ... ... қолма-қол аудару
да оңай шаруа емес.
Біздің елімізде соңғы уақытқа дейін ақша ... ... ... ... ... ол маркстік-экономикалық теорияның
квази-ақша мен ... ... ... ... ... олар әр
түрлі категориялы-бағалы қағаздар мен ... ... ... Алайда ақша, инвестиция рыногы (орта және ұзақ мерзімді қарыз
кпиталы) мен бағалы ... ... ... ... ... ... ... қалған ақшалары мен бағалы қағаздары есеп ... ... ... өз ... ... ... ... сатудан түскен табыстар тауар, сатудан түскен ақша қаржылары
сияқты ағымдағы есепшоттарда сақталады. Ақша ... ... ... ақша ... ... ... оң ... атқарады.
Нақтылы өмірде банк депозиттері ұлғаюының мультипликациондық жерінің
нәтижесі көбінесе күнделікті айналымға түскен ақшаның ... ... ... ... түрінде алынған ақша депозитке түгел қайтарымнан
қолма-қол ақша ретінде де жүре ... ... ... клиенттердің
ағымдағы есепшоттан алғандары ескерілмейді, ал олар банктердің қарыз беру
мүмкіндігін азайтады. Ең ... банк ... ... ... мультипликациондық әсер қарама-қарсы бағытта әрекет ... ... ... ... ... жүйесінен 1ООО доллар құны
бар мемлекеттік облигацияны сатып алуы банктің резервтік ресурсын ... ... ... 1О мың ... ... ... жойылуына
әкеледі (1О проценттік резерв ставкасында).
Банктердің жаңа ақша жасауларының демек, ақша ... ... ... ... жатады, резерв ставкасынан жаңа қарыз алуға
деген ... ... әрі біз осы ... ... ... мемлекеттік
банктің ақша массасы көлемін қалай реттейтінін көрсетеміз.
II Ақша жүйесі типтерінің сипаттамасы.
Ақша жүйесінің типі: ақша – ерекше тауар ... ... яғни ... ... ... немесе ақша-құн өлшемі қызметін атқаруына
байланысты қалыптасады. Сондықтан әлем тарихында ақша жүйесінің
төмендегідей типтері кездеседі:
• Металл ақша айналысы, бұл ... ақша ... яғни ... ... ... ... және ол ... барлық қызметтерін орындайды. Ал
несие ақшалары металға айырбасталады;
... ... және ... ақша ... бұл жүйеде атына сай,
айналыстан толық құнды ақша, яғни ... ... ... тек ақша ... жүреді.
Әрбір мемлекетте жалпыға ортақ құн ... ... ... байланысты металл ақша жүйесі: Биметаллизм және
Монометаллизм болып бөлінеді.
2.1 Биметаллизм жүйесі.
Алғашқы ... ... ... ... ... ... ... болып, одан әрі дамыды. Онда ақша айналыстан толық құнды
ақшалар қамтамасыз етті.
БИМЕТАЛЛИЗМ- ол ... ... ... ... ортақ эквивалент рөлін алтын
мен күміске бекіткен ақша жүйесі.
Бұл жүйеде алтын мен күміс тең құқықты ақша қос металды ... онда ... да кең ... ... ... айналыста шектеусіз қатар
жүрген.
Биметаллизмнің үш түрі болған:
1. Қатар ... ... ... онда ... мен күміс металдардың
арақатынасының стихиялы түрде металдың нарықтық бағасына байланысты
бекітілген.
2. Қос валюта жүйе-онда металдардың сандық арақатынасын мемлекет ... мен ... ... сол ... ... ... валюта жүйесі-онда алтын мен күміс монеталарды заңды төлем
құралы деп іс жүзінде ... ... ... ... ретінде жүрді.
Биметаллизм жүйесі Батыс Еуропа мемлекеттерінде XVI-XVIIғ.ғ. пайда
болып, ... XIXғ. ... ... кең ... Ақша ретінде екі металды
қолдану ақшаның жалпыға ортақ эквивалент қасиетіне қайшы келді. Алтын ... ... ... да ... ... ... ... Бельгия, Швейцария және Италия биметаллизмді сақтап ... ... ... ... ... ... ... Латын
монеталық та құны 5 франк және одан да жоғары болатын монеталар соғылып,
күміс пен ... ... 1:15,5 тең ... ... екі ... ... мен күмістің нарықтық құнына сәйкес келмейді.
Биметаллизм жүйесі өскелең капиталистік ... ... ... ... құн ... ... екі ... қатар қолдану
ақшаның бұлд қызметіне қайшы келді. Жалпыға бірдей құн өлшемі ретінде ... ғана ... ... ... ... не ... не күміс. Оған қоса XIX
ғасырда аяқ шенінде күміс шығарудың арзандатуына байланысты күмістің ... ... Бұл ... ... мен күмістің нарықтық арақатынасы 1:20, 1:22
тең болды. Ал заң жүзінде алтын мен күмістің арақатынасы бұдан әлде ... ... ... ... ... ... Коперник-Грешем
заңында айтылған «жаман ақша жақсы ақшаны ... ... ... ... ... ... өндірістің қарқынды дамуы тұрақты ... ... ... бір ... ... етті. Сондықтан биметаллизмнің
орнына монометаллизм ақша жүйесі өмірге келді.
2.2 ... ... –ло ... эквиваленті ретінде тек бір ғана металл (не алтын,
не күміс) қолданылатын ақша ... ... құн ... ... алт ынға ... ... айырбасталады. Күміс монометаллизм
Үндістанда 1852-1893ж.ж., Голландияда 1847-1875ж.ж., ... ... ... Ресейде күміс монометаллизм 1839-1843ж.ж. жүргізілген ақша
реформасының нәтижесінде ... ақша ... ... ... ... 4 ... (золотник=4,25 гр) 21 бөлігі бар күміс есептелінді.
Сонымен қатар айналысқа күміске еркін айырбасталатын несие ... ... ... де күміс ақша елдің күйзеліске ұшыраған аққша
айналысын түбегейлейлі ретке ... ... ... бұл кезде басыбайлы
шаруашылық (крепостничество) ыдырап, мемлекет бюджеті мен ... ... ... елде ... ақша ... нәтижелі ете алмады.
Оған қоса 1853-1856ж.ж. болған Қырым соғысының шығындарын өтеу мақсатында
айналысқа қосымша ... ... ... іс жүзінде олар қағаз ақшаға
айналды. Сөйтіп, Ресейде күміс монометаллизнің орнына алтын монометаллизмі
келді.
Алғашқыда алтын монометаллизм ақша жүйесі ретінде XVIII ... ... ... ол 1816ж. заң жүзінде ... Ал ... ... XIX ... ... үштігінде яғни Германияда
1871-1873ж.ж., Скандинавия мемлекеттерінде (Швеция, Норвегия, Дания) ... ... ... – 1892ж., ... және ... ... ... белгілерінің алтынға айырбастамау ерекшеліктеріне байланысты алтын
монометеллизмнің үш түрі болды.
Алтын монеталы стандарт ... – оған ... ... ... ... ... ішкі ... алтын монеталар жүреді
және ол ақшаның барлық қызметтерін
атқарады;
- алтын монеталарды еркін соғу рұқсат етілген;
- айналымдағы несие ақшалары (банкнота, ... ... ... ... ... шектеусіз алтын нарығының еркін жұмыс
істеуіне рұқсат берілген.
Алтын монеталы ... ... ... ... ... бәсеке кезінде
пайда болып, өндірістің несие жүйесінің, әлемдік сауданың өркендеуіне және
капиталды шетелге шығаруға жол ашты. ... ... ... де, ... ... ... жүруі үшін мемлекеттің эмиссиялық банкінде алтынның ... қоры ... ... ... соғыс бюджеттің тапшылығымен арттырды. Оны ... ... ... ақша ... ... банктің сақтаудағы
қорынан әлде қайда асып ... ... ... ... ... ... монетаға еркін айырбастау мүмкіндігі жойылды. Осы кезде
алтын монетаны ақша стандарты соғысқа қатынасқан елдердің барлығында ... да ... ... (АҚШ –та 1933ж.) ... айырбастау тоқталып, алтынды шетелге шығаруға тиым салынды. Алтын
монета айналыстан ... қор ... және ... құру ... ... монеталы стандарттың орнына алтын құймалы стандарт айналымға түсті.
Алтын құймалы стандарт- оның алтын монеталы стандарттан айырмашылығы бұнда
алтын монета айналыста ... және оны ... соғу ... Алтын құймалы
стандартта банкнотаның белгілі бір сомасы алтын құймасының белгілі ... ... ... ... ... 12,4 кг- 21,5 ... теңгерілді.
Алтын девизді (алтын валюталы стандарт) – ол банкнотаның девиздерге (яғни,
белгілі бір шетел валютасына) айырбасталатын ақша ... бұл ... ... ... Норвегияда және басқа да елдерде жүрді.
Бұл кезде алтын монетаның еркін соғылуы жойылып, ол айналыстан да ... Міне тек ... ... ... ғана ... девизді ақша жүретін
елдердің алтынмен байланысы сақтанды. Ұлттық валютаның ... ... ... ... әдісімен, яғни нарықта ұлттық валютаның
курсының төмендеуіне немесе жоғарлауына байланысты оған шетел валютасын
сатып алу немесе сату ... ... ... ... ... ... кезінде бір елдің валюасы басқа елдердің валютасына тәуелді
болды.
1929-1933ж.ж. әлемдік ... ... ... ... әр кездері алтын монометаллизмнің барлық формасы жойылды.
(Мысалы, Ұлыбританияда –1931ж., АҚШ –та 1933ж., ... 1936ж. ... ...... ... Халықаралық валюта ... ... ... бар ... ... үшін мемлекетаралық
алтын девизді стандартты, шын алтын девизді стандартты, шын мәнінде алтын
долларлы ... ... Оның ... яғни ... ... ... АҚШ ... алтынмен байланысын үзген жоқ, себебі бұл стандарт
байланысын үзген жоқ, себебі бұл стандарт тек ... ... мен ... үшін ғана ... АҚШ ... ... алтын қорының азаюына
байланысты 1971 ж. бастап ... ... ... сатуға тоқтатты,
сондықтан алтын долларлы стандартта ... ... – 1978 жж. ... халықаралық валюта жүйесі алтынның айналыстан шығуын
заң жүзінде бекітті. Ақша өлшемдерінің алтын құрамы және ... ... ... Халықаралық валюта қорымен оның мүшелері ... ... да ... ... ... ... бүкіл мемлекеттерде алтынға
айырбасталмайтын несие ақшалары ... ... мен ... ақшалар айналысы жүйесі және оның
сипаттамасы.
Қазіргі жағдайда бұрын қалыптасқан ақша ... ... ... өзгерді.
Себебі металл ақша жүйесінде қолма – қол ақшасыз айналым ақша ... ғана ... ... Ал 30 – жылдарда әлемде алтынға ... ақша ... ... Бұл ... ... ... ... және оны
алтынмен қамтамасыз ету барлық капиталистік мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... мен ... етілді. Ол
ең алдымен қоғамдық еңбекті үнемдеу жалпы ... ... ... еді. Ақша ... дамуы ақша айналымының шығымдарын үнемі
қысқартатын, сөйтіп қоғамдық еңбектің де ... ... ... ... ... ... ... жеткізді.
Қазіргі қағаз – несие ақшалары жүйесіне тән өзгерістер мыналар:
- алтынның мемлекеттің ішкі және ... ақша ... ... ... ... ( ол қор, ... ... сақталады );
- банктердің несиелік операцияларының негізінде қолма-қол емес ақша
белгілері шығаруы;
- ... – қол ... ... ... ... қолма – қол ақша
айналысының қысқаруы ( әлемдік экономикада бұл екі айналымның ... 1:3 ... ... ... ... ақша – ... ... механизмін құру және дамыту;
2.4 Ақша жүйесінің негізгі элементтерінің сипаттамасы.
Ақша жүйесі негізінен мына элементтерден ... Ақша ... ол – ... ... ... көрсету үшін қолданылатын
заңмен бекітілген ақша белгісі Қазақстан республикасының 1993 жылдың 15
қарашасынан ақша өлшемі – ... және ... Ақша ... ... ... ұсақ ... ... Көптеген мемлекеттерде бөлудің ондық
жүйесі бекітілген : 1 : 10 : 100 ( мысалы, Қазақстанның 1 теңгесі - 100
тиынға тең, АҚШ 1 ... - 100 ... 1 ф. ст. – 100 ... 1
индонезиялық рупия – 100 сенге және т.б. );
- Баға масштабы – ол тауарлар ... ... үшін ... ... ... ... ... ақшалары алтынға
айырбасталмайтындықтан ресми баға масштабы өз экономиялық мәнін жойды.
Сондықтан ішкі тауар айналымында әр ... ... баға ... Ақша ... – ол осы мемлекетте заң жүзінде қолданылатын төлем
құралдары – несие ақшасы (банкнота) және ... ... ... сонымен бірге ұсақ монеталар. Мысалы, АҚШ-та айналымда: 100,
50, 20, 10, 5, 2 және 1 ... 1500 ... және одан ... ... ... ... банк ... 1 доллар, 50, 25, 10, 1 цент
болатын күміс - мыс және мыс – ... ... ... ... ... ... тек ... 50, 20, 10, 5, 1 ф.
ст., 50, 10, 1 пенс, 1 және 1\2 ... ... ... Құны жаңа ... 5 ... ... ескі 2 және 1 ... монеталар да жүреді.
Қазіргі кезде өнеркәсібі өркендеген мемлекеттерде қазыналық билеттер,
яғни мемлекеттік қазаз ақшалар шығарылмайды. Біздің елде 1991 ... ... ... ... 10 ... және одан ... ... бар банк
билеттері ( банкноталар ) және 1, 3, 5 рубль қазынанық билеттер жүрсе,
қазір ... ... ақша ... ... ... ( ... ... және тиындар ) есептеледі.
Олардың көрсетілген құны төлемдердің барлық ... ... ... ... Олар Ұлттық банктың сөзсіз орындалатын міндеттемелері
болып есептеледі және оның ... ... ... ... ... ... – ол заңмен бекітілген ақша белгілерін айналысқа
түсіру тәртібі. Экономикасы дамыған мемлекеттерде қолма – қол ақша
айналысының негізін құрайтын ... ... ... ... банктің
монополды ( айрықша ) құқығы бар. Ал қолма – қол ... ... ... процентке жуыған ), яғни ұсақ купюралар ( қазыналық билеттер ) мен
майда монеталарды ( мысалы, АҚШ – та ) ... ( ... ... ... ... ақша ... оны айналысқа
түсірумен және айналыстан кері шығарумен тек Ұлттық банк басқа ... және ... ... ақшасыз есептеу арқылы олардың
эквивалентін алумен сатады;
Ақша айналымын реттейтін ... ... ... ... ... ақша ... реттеуге; реттеу тәсілдері; реттеуші ... және ... ... ... және ... кіреді. Мысалы,
70 жылдардан бастап өркендеген мемлекеттер айналымдағы ақша ... ... ... ... мақсатты бағдарлауды бекітуде. 1975 жылдан
бастап Федаралдық резерв жүйесі (ФРС) ... ... 12 ... ақша ... өсу ... ... қарқынының жоспары туралы
әлсін-әлі есеп береді. Бұл жүйе ... ... және ақша ... ... жиі-жиі ақпарат құралдарына хабарлап тұрады;
• Валюта курсын белгілеу, немесе баға кесу (котировка) тәртібі – ол
бір мемлекеттің ақша өлшемінің екінші мемлекеттің ақша ... ... ... АҚШ ... = 140 ... ... ешбір мемлекеттің ақша өлшемінің алтын құралы
белгіленбегендіктен, ұлттық валютаның сатып алу мүмкіндігінің
ауытқуын, сондай-ақ валюта ... ... ... ... пен ... ... баға кесу ... қолданылады. Ең кең
тараған баға кесу әдісі валюта «қоржынына» негізделген, онда ... ... ... кіретін басқа ұлттық валюталардың біразымен
салыстырылады.
Сонымен, экономиканы нарықтық типпен дамыған мемлекеттердің ақша жүйесіне
тән белгілер:
1. Ақша ... ... әр ... банктердің қатынасуы.
2. Қолма-қол ақша мен қолма-қол емес белгілерін шығарумен банк жүйесінің
әр түрлі буындарының шұғылдануы. Бұнда қолма-қол ақшаны шығарумен
мемлекеттердің орталық банкі ... ... емес ақша ... ... ... коммерциялық банктер шығарды.
3. Қолма-қол ақша және қолма-қол емес ақша төлем айналымдары ұғымының
арасын заңмен ... ... ... ... ... апараты арқылы ақша жүйесін басқаруды
орталықтандыру.
5. Ақша несиелік ... ... құру және оның ... Ақша ... ... ... .
7. ... емес және қолма-қол ақша айналымдарының тығыз байланысы, оның
ішінде қолма-қол емес ... ... көп ... ... ... ақша қаражатын қырағы бақылауы.
9. Мемлекеттің орталық банкіне салыстырмалы дербестік беру.
10.Ақша белгілерін банк ... ... ... ... ... қағаздар) қамтамасыз ету.
11.Шаруашылық айналымына ақша белгілерін мемлекеттің ... ... ... курсын валюталар «қаржы» негізінде нарықтық жүйенің белгілеуі.
III Ақшаның атқаратын қызметтері.
3.1 Ақша – ... ... ... кез келген тауар құнын білдіретін ерекше тауар рөлін атқарады. Осыдан
келіп ақшаның жаппай өктем күші пайда ... ... ... ... ... «индивид өзінің қоғамдық биліігін де, ... ... ... ... салып жүреді» деген аформизммен сипаттады. Ол мынадан
айқын көрінеді.
1-ден, тек ақшаға ... ... ғана ... ... ... ... анықтауға болады. Мысалы, ақшаның тауарлар айырбасында
делдалдық етуі арқылы қоғамдық ... ... ... ... ... жүргізіледі.
2-ден, әр адамның еңбектегі, яғни қоғамбық өнімдегі ... де ақша ... ... . ... ... ... еңбектегі үлесін жалақы ретінде
алғанда ақша төлем құралы қызметін атқарған.
3-ден, айырбас процесінде ақшаның ... ... ... ... да ... Тек ақшаның пайда болуына байланысты бүкіл
тауарлар тұтыну құндары түрінде айырбас қатынасының бір жағында тұрады ... ... ... ... тауарларға қарсы құнның тұлғасы ретінде ақша қарсы
тұрады.
Тауарлар ... ... және ақша ... ... бөлінуі оның тұтыну
құнымен құнының, яғни тауардың ішкі қарама-қарсы ... ... щол ... ... егер ... ... оның ... құнының
біреудің қажетін өтеуге керек болғандығы. Бұл бір жағынан, ал ... оның ... бар ... ... ... құн енді ақша
түрінде тауар өндірушінің қолына түседі. Сөйтіп, тауар ... ... ... ... өз өндірісіне басқа кез келген қажетті тұтыну
құнын алуға мүмкіндік ... ... ... ... кез ... тауарларға теңгерілуі неліктен? Ол ақшаның тауар
өндірісі жағдайында құн өлшемі қызметін ... Бұл ... ... Ақша ... ең ... ... барлық тауарлардың құнын
өлшейтін құрал, яғни ол тауарлардың бағасын белгілегенде ... ... ... Себебі әр түрлі ... құны бір – ... ал сан ... ... Бірақ тауарда болатын ішкі қарама
– қарсылық ... ... ... ... ... мүмкіндік бермейді.
Тауардың құны тек ... ... ... ... ... ғана
көрінеді. Алайда тауарларды бір – біріне теңестіретін ақша емес, керісінше,
толыққұнды ақшаны (алтынды) қоса ... ... ... ... ... еңбек ғана айырбаста тауарларды теңгермелі етеді.
Тауарлар құнының алтынмен өлшенетін себебі оны ... ... ... көп қоғмдық еңбек жұмсалды. Тек өз құны бар тауар ғана құн ... ... Ақша ... ... ... ( ... ... ) емес, осы
еңбекпен құралатын құнын көрсетеді.
Сонымен ақшаның бірінші атқаратын қызметі – ол ... ... ... ... ... құнын өлшеу үшін алтын ақшаның қолда болуының
қажеті жоқ. Ақша құн өлшемі қызметін қолдағы ақша ... ... ... ақша ... ... ... ... құнын өлшеу оны ақшаға
айырбастаудан ... ... ал ... ... ... ақшалы формасына
айналдыру үшін ... ... ... ... ... бағасын
белгілеу үшін қолда ақша үстап тұрудың қажеті жоқ, себебі еңбек өнімі ... ... ... біріне – бірін теңгеретін ақша емес,
ақшаның көмегімен барлық ... ... ... ... ақша ... ... – адам ... өнімі, ол өнімдері біріне – ... ... ... – абстрактылы еңбек.
Ақшаның тауар айналасында атқаратын екінші қызметі – ... ... ... ... бір – ... айырбасталғанда ақша делдалдық
қызмет атқарады. Ақша пайда болғаннан кейін тікелей тауар айырбастау ( Т –
Т ) ... ... (Т – А – Т ) ... ... ... екі акт ... Т – А – ол ... сату немесе тауарды ақшаға айырбастау, ал
екіншісі А – Т – ... ... ... тауарды сатып алу немесе ақшаны
тауарға айырбастауды бейнелейді. Ақшаның бұл ... ... ... ... ... Атап ... Т – А – процесі өнім өндірушінің өнім дайындауға
жұмсаған ... ... ... ... ... ... бір ... тауарды сатып, басқа бір нарықта керек
тауарды сатып алуға мүмкіндік туады.
Үшіншіден, тауарды ақшаға айналдырып ( Т – А ), ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктердің нәтижесінде жекелеген айырбас актілері
араласып, түйісіп біртұтас ... ... ... ( Т – А – Т1 А1 – ... А2 ) ... Осы процестер барысында ақша бірінші, екінші, үшінші кісіге
және т.с.с. қолдан – қолға өтіп ақша ... ... ... ... құралы ретінде сансыз сатып алу – сату ... ... ... ... ... ... қызметі – қор жинау және байлық құру құралы. Ақшаның
айналыс және ... ... ... ... үшін ... ... – бір уақытқа ақша қорын ... ... Әр ... ... ... ... ( Т – А – Т ) тоқтап ( Т – А ) қалуы ... ... ақша ... да ... ... бір ... соң ақша жиналып қалады. Әрине ақша қорын жинау әр түрлі ... ... ... ... ... жүруі үшін қажетті ақша
мөлшері өгеріп отырады. Сондықтан бір ... ... ... ақша ... ... ... ондағы ақшаны шығару қажет болады. Мысалы, ауыл
шаруашылығындағы жұмыстар жыл мезгілдеріне ... ... ... егу үшін ... ала қажетті құрал жабдықтарды сатып алу немесе
жөндеуден ... ... және ...... ... дайындау және т.с.с.
жұмыстарға ақша қорын ... ... Бұл ... себептер. Сонымен қатар
пайдакүнемдік, әшекей бұйымдарын жинау, жеке қор жинауға ... ... ... де ақша ... әсер ... құралдарын және тұтыну заттарын сатып алуға қағаз немесе
қағаз ақшалары ... Ақша ... ... ұйымдардың жинақтары және
адамдардың жеке жинақтары түрінде ... ... ... ұйымдардың банктердегі есеп және депозиттік шоттарындағы
ақша қаражаттарының қалдығы түріндегі жинақтар, ал ... ... ... ... және т.б. салымдары ... ... ... механизмі арқылы ұйымдар мен халықтың ... ... ... ... ... ... ... Сөйтіп, елдің
ішкі қажеттілігін өтеуде толық құны жоқ ақша, яғни қолма – қол ақша және
несие ақша ... ... ... ... ... және оның экономикалық маңызы
Ақшаның объективті қажеттілігі тауар өндірісі және одан ... ... ... Ақша – кез ... ... ... құрамдас бөлігі
және оның нәтижесі. Тауар және ақша бір – ... ... ... ... ... ... болмайды, болуы да мүмкін емес.
Әйтсе де адам өміріне ақшаның қажеттілігі туралы әр уақытта әр түрлі
ойлар айтылуда. ... ... ( ақыл – ой ... ... көзқарас ) жақтаушылар ақша адамдар арасындағы келісім құралы,
ол айырбас кезінде құндардың қозғалысына қажетті ... ... ... Бұл ойды ... Аристотель өзінің “ Никомахова этика ” деген
кітабында “ Айырбасқа қатысатындардың бәрі ... ... ... ... үшін ... ... әлдебір өлшем болуы қажет ”
деп жазған. Бұл ой көне ( ... ) Рим ... ... ... оның
қағидасы бойынша император ақшаның құнын заңмен бекіткен.
XVI ғ. бас кезінде ( 1516 ж. ) утопиялық социализмнің негізін ... Моор ...... ... о ... ... ... и
новом острове Утопия ” ... ...... ... өлшегенде
мемлекеттік істердің табысты және дұрыс шешілуі мүмкін ьолар ма екен ” деп
жазған.
Ақша – ... ... ... ... ... Ол ... әрбір сатысында өндіріс және айырбас процесінде ... ... ... ... көрсетеді. Қоғам экономиканың әр
түрлі үлесіне өткенде ақшаның маңызы арта түседі. Орталықтанған – жоспарлы
экономикада ... мәні ... ... ... ... есеп ... ... құралы ретінде қосалқы қызмет атқарды. Жоғарғы басқару органдары
әрбір кәсіпорынның шығаратын ... ... және құн ... өнімнің көлеміне және түріне жоспар бекітті. Сол сияқты өнім
бағасын да орталық органдар ... ... өнім ... ... шарт ... ... ... бөлінеді.
Нарықтық экономикада ақшаның маңызы зор. Себебі әр түрлі ... ( ... ... жеке ) ... ... ... өндіретін және сататын өнімнің көлемін, түрін және бағасын
бекітуге дербестік алды. ... жаңа ... ... ... ... сұранысқа бағдар жасалуда, яғни сұраныс ескеріліп, өнімнің
шығару көлемі, түрі, бағасы тағайындалды.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... кірісін қалыптастыру да, әр түрлі өндірістік және
өндірістік емес шығындарды ... да, ... ... ... ... ... сату да, инфлацияға күрес те және ... ... іс – ... ақшаның маңызы арта түсуде.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта айтқанда, ақша деген тауардың жалпы эквивалиентінің
тиянақталған түрі, ... ... ... ... құны біте
қайнасқан ерекше тауар. Немесе ақша деген тауар өндіру мен оны ... ... ... ... ... ... тауар, оның айрықша
қызметі – барлық тауарларға ортақ балама ролін атқару.
Ақша жүйесі – ол ... ... және ... ... ... біртұтас ақша айналымы. Алғашқы ақша жүйесі XVI ... ғғ. ... ... ... ... ... пайда болды. Бірақ
оның кейбір жекелеген элементтері одан да бұрын айналымда жүре бастаған.
Капиталистік ... және ... – ақша ... ... ... ... ... енгізді.
Жалпы айырбасталмайтын несие ақшаларына көшу эмиссиясының ... және ақша ... ... – ақша ... ... туындайтын – ақша шығаруды шектеу принципінің бұзылуына әкеп
соқтырды. Ақша жүйесі шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... ұдайы өндіріс процесіндегі диспропорцияны
шұғыл сезінеді. Кез келген диспропорция ақша ... ... ... ... ... яғни ... ұшыратады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. ... ... ... Оқу ... ... ... 2000 ж.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы ақша реформалары және оның ерекшелiктерi8 бет
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақшаның айналысының заңы ақша масссасы25 бет
"Қазақстандағы ветеринария қызметі және ҚР «ветеринария туралы» заңы"6 бет
18.12.00 ж Қазақстан Республикасының «Cақтандыру қызметі туралы» Заңының негізгі мәселелері7 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Адам өмірі Қазақстан Республикасының Қылмыстық Заңымен қорғау объектілері ретінде18 бет
Акшаның дамуы және нарықтағы маңыздылығы26 бет
Астық массасын сақтау кезіндегі массаның өзгеруі8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь