Ғұн көсемі - Атилла

Жоспар

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім:
1. Ғұндардың саяси тарихы
2. Батысты басыбайлы еткен әмірші
III. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер
Кіріспе

Еділ (шамамен 400, Қара теңіздің солтүстік жағалауы – 453 / 454) – әйгілі Ғұн империясының билеушісі. Оны Аттила деп сол кездегі латын тілінде, яғни Рим империсының мемлекеттік тілінде атағандықтан тарихта осы термин қалыптасты. Алайда оның есімін әр халық әр түрлі айтады. Ғұн ордасымен тығыз байланыста болған герман тайпалары тілінде оны Эцель, дат тілінде Артала, испан тілінде Аттила, қытай тілінде Әтил, қазақ және басқа түркі халықтарында Еділ деп аталады. Аттила есімінің түбірі Еділ (орысша Волга) өзені атымен байланысты. Аттила аталары билік еткен ғұн тайпаларының Батысқа жорығы (ІҮ ғ.)халықтарының ұлы қоныс аударуының басталуына түрткі болды.
434 ж. Ғұн империясының королі Руғила өлгенде мемлекет билигі оның немере інілері Бледа мен Аттила қолына тиді. 10 жылдай ол билікті немере ағасы Бледемен бөлісіп, 445–453 жж. жалғыз өзі билік етті. Аттила шайқастарының тарихы оның аса дарынды қолбасшы болғандығын танытады. 443, 447–448 жж. Аттила әскері қаутты Шығыс Рим империясына жорық жасап, оны тізе бүктірді. 452 ж. Мүмкіндігі бола тұрса да Рим қаласын қиратыға бармады, тек салық жинап кері қайтты. Аттиланың үлгісі жалпы адамзаттық өркениетті отырықшы халықтар ғана емес, Орта Азияның көшпелілері де жасағаның айқын көрсетті. Еділ патшасының кезінде Ғұн империясының жоғарғы сатысына жетті. Бұл империя Европаны Рим үстемдігінен азат етті, құл иеленушіліктің жойылуына әсерін тигізді. Аттила билігі тұсында ғұндарда әскери демократиялық құрылыс нығайды. Олар Европаның тұрғылықты халықтарын жаулап алып, қалаларды бағындырғанымен өздерінің көшпелі қалпын бұзған жоқ. Бұрын жеңіліс көрмеген Аттила қайтыс болғаннан кейін ғұн тайпалар одағы ыдырап. Тарап кетті. Аттиланың денесі Тисса өзенінің арасына жерленген. Айбынды ғұн көсемі Европаның көптеген халықтарының фольклоры мен жазба әдебиетінің кейіпкері болып мәңгілік сақталып қалған.
Пайдаланған әдебиеттер
1. Қазақ Энциклопедиясы”, 5-том
2. Қазақстан тарихының дәрістер курсы. 1-кітап. Ежелгі заманнан 1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейін. – Алматы: «Білім», 2004. 392 бет
3. «Аңыз адам» журналы №19 (55) қыркүйек 2012 жыл
4. Ермуханов Бейімбет. Қазақстан: тарихи- публицистикалық көзқарас. Алматы. «Ғылым» 2000. 57-бет .
5. «Егемен Қазақстан». 1996, 7 маусым.
        
        Қазақстан Республикасының Ғылым және Білім министрлігі
-5059781650764РЕФЕРАТ
00РЕФЕРАТ
24441143928110
020000
-4419603299460Қазақстан территориясындағы тайпалық одақтардың саяси тұлғаларының біреуіне эссе жазу
00Қазақстан ... ... ... ... ... ... эссе ... ... 2013 ... ... 2013 ... ... ... бөлім:
* Ғұндардың саяси тарихы
* Батысты басыбайлы еткен әмірші
* Қорытынды
* Пайдаланған әдебиеттер
-
Кіріспе
Еділ (шамамен 400, Қара теңіздің солтүстік жағалауы - 453 / 454) - ... Ғұн ... ... Оны ... деп сол ... латын тілінде, яғни Рим империсының мемлекеттік тілінде атағандықтан тарихта осы термин қалыптасты. Алайда оның есімін әр халық әр түрлі айтады. Ғұн ... ... ... ... герман тайпалары тілінде оны Эцель, дат тілінде Артала, испан тілінде Аттила, қытай тілінде Әтил, қазақ және басқа түркі халықтарында Еділ деп ... ... ... ... Еділ ... ... ... атымен байланысты. Аттила аталары билік еткен ғұн тайпаларының Батысқа жорығы (ІҮ ғ.)халықтарының ұлы қоныс аударуының ... ... ... ж. Ғұн ... ... ... ... мемлекет билигі оның немере інілері Бледа мен Аттила қолына ... 10 ... ол ... ... ... ... бөлісіп, 445 - 453 жж. жалғыз өзі билік етті. Аттила шайқастарының тарихы оның аса дарынды қолбасшы болғандығын ... 443, 447 - 448 жж. ... ... ... Шығыс Рим империясына жорық жасап, оны тізе бүктірді. 452 ж. Мүмкіндігі бола тұрса да Рим ... ... ... тек ... ... кері қайтты. Аттиланың үлгісі жалпы адамзаттық өркениетті отырықшы халықтар ғана емес, Орта ... ... де ... ... көрсетті. Еділ патшасының кезінде Ғұн империясының жоғарғы сатысына жетті. Бұл империя Европаны Рим үстемдігінен азат етті, құл иеленушіліктің жойылуына әсерін ... ... ... ... ... ... ... құрылыс нығайды. Олар Европаның тұрғылықты халықтарын жаулап алып, қалаларды ... ... ... ... ... жоқ. ... жеңіліс көрмеген Аттила қайтыс болғаннан кейін ғұн тайпалар одағы ыдырап. Тарап кетті. Аттиланың денесі Тисса өзенінің арасына жерленген. Айбынды ғұн ... ... ... ... ... мен ... ... кейіпкері болып мәңгілік сақталып қалған.
* Ғұндардың саяси тарихы
Ғұндар бір кезде Азия мен Шығыс Еуропаны мекендеген ең ежелгі халықтардың бірі болды. ... ... ... ғұндардың рулық және тайпалық бірлестіктері әрқилы аталды. Тарихта ғұндар құрған ірілі - ұсақты мемлекеттер белгілі. Осыған орай ... ... ... ең ... ең ... екі империясы зор тарихи із қалдырды.
Бұлардың біріншісі - қытайлықтар Томан ... (б. з. б. 209 жылы ... ... деп ... Тұман (Тумань, Теоман жабғу) мемлекеті. Ол өмір сүрген кезеңде ғұндар мемлекеті әжептәуір әлсіреді, бірақ оның мұрагері Құдіретті Мөде (Мете) мемлекетті ... ... ел ... ... ... ... ... сапалық өзгерістерді жүзеге асырды. Ол ғұндардың үлкен мемлекетін б. з. б. 209 - 176 ... ... ... Бұл ... ... -- Еділ ... патша) мемлекеті. Оның заманында ғұндар Дунайдан бастап Сырдарияға дейін шығыс Еуропаны мекендеген аумақ пен ... ... Бұл ... деп аталды.
Түркі халықтарының арғы тегі саналатын ғұн тайпалары бастапқы кезде Солтүстік Қытайда, Монғолияда, ... ... ... ... ... жылнамаларында ғұндар , , , , секілді атаулармен берілген.
Б. з. басында ... ... ... еткен тайпалардың ең жауынгер халқы ғұндар болды. Ғұндардың жауынгер билеушілерінің бірі Атилланың есімі ерекше. Оның Еуропа халықтарына басқыншылық жорығы бізге ... ... ... сұлу шаһарларының бірі Венецияның салынуына Атилла бастаған ғұндардың шапқыншылық соғысы себеп болған. Сонымен ... ... ... б. з. б. болған тығыз байланысты. Қазақстан жеріне б. з. I ғ. басында қоныстанды. ... ... ... ... Мөде ... Ол ... ... б. з. б. 230 - 174 жылдары өмір сүрген. Б. з. б. III ғ. Ғұндардың билеушісі Мөде ... және ... ... ... бөлігіне билік жүргізеді. I ғ. яғни 55 жылы ғұндар екіге бөлінеді:
Оңтүстік ғұн мемлекеті қытайлардың қол астына ... ғұн ... ... ... Моңғолия жерін мекен еткен. Билеушілері Чжи-чжи шаньюй болады. Чжи-чжи бастаған ғұндар Ыстықкөл маңында қытай ... ... ... ... (1518). ... б. з. 93 жылдан бастап екінші рет Мажарстан жеріне (Венгрия) қоныс тебеді.
* Батысты басыбайлы еткен әмірші
Аттила қаршадайынан жортуылшы ... ... ... дарытып, құралайды көзге атқан мерген, босмойын сойылмен бөріні қасқа маңдайдан ұрып сұлататын аңкөс, бұзаутіс дойырмен қарсыласын тобықтан қағып құлататын ... ... ... Сонымен бірге Аттила грек, латын, герман тілін, жазу өнерін меңгереді. Оның себебі әкесі көз жұмған соң өзімен аталас Октар, ... ... ... ғұн ... 12 ... ... екі елдің арасында тыныштықты сақтау үшін Рим ... ақ үйлі ... ... орнына Рим патшасынан Аетиус деген баланы алмасады. Осылайша, екі ... ... ... екі ... өмір жолы ... Аттила отырықшы елде саяси тұтқын кебінде жүргенімен сол ... әлем ... ... ... ... тарихы, мәдениеті, соғыс өнері, мемлекеттік түзімі мен дипломатиялық жоралғыларын үйреніп, көптеген патшалардың өзі теңдес ұлдарымен достасып, болашақта әлемді билеудің ... бар ... көз ... ... сыр ... еліне оралады.
Ертедегі мемлекеттік жүйеде бір елді екі әмірші қатар билейтін жора-жосын бар болғандықтан Аттила әскери қолбасшы болып ... да ... 445 жылы ... ... ... ... ғұн ... дарабоз әміршісіне айналады. Ол ғұн билігін ғана ... ... ... ... ... көксейтіндіктен осы арманын билер мен түменбектеріне түсіндіріп, қылқұйрық деп ұрандап, ауыр қол жинап, сарбаздарын қатаң тәртіпке бағындырып, ... ... ... бақылауға алу, шығыс пен батыс Римді жаулау, христиан дінді ... ... ... ... ... оғын ... дейін жеткізу үшін ант беріп, шаңды жорыққа атанады.
Ғұн жауынгерлерінің ат тұяғының дүбірі естілген соң ... ... бас ... ... шара ... ... Рим ... күзетті күшейтіп, көшпелілермен шектескен солтүстік Рим империясы астанасын айналдырып, Феодосев қорғанын ... ... ... ... бекініс қамалдарды салады.
Тәңірқұты Аттила 441-447 жылдары солтүстік Рим империясына екі мәрте жорыққа аттанып, төменгі Мизи, Фрак, Иллири секілді ... ... ... ... басып алып, астана Константинополь шәрінің іргесіне қосынын төгеді. Мұндай жаужүрек шапқыншылардан аман құтылудың амалын ... ... Рим ... ... ІІ ... ... ... ғұн билеушісіне жыл сайын 7000 фунт алтын, яғни қазіргі өлшеммен 232 келідей алтын төлеуге уәде ... оның ... ... ... сағасында орналасқан Даки өлкесін тарту етеді. Мұнан соң екі жақ та өз ... ... ... ... ... ... ... ішісіп уәде береді.
Ғұндар өз одақтастарымен бірге шапшаң шапқыншылық жасап, қазіргі герман жерін қысқа ... ... Рейн ... өтіп, Галлия өлкесіне ат тұяғын тигізеді. Олар жолында кездескен қалаларды өртеп, ... ... ... ... үрейлі жорығы туралы аңыз-лақаптар әлемге жайыла бастайды. Ғұн қолбасшысы ... ... ... әскерлері ат үстінен артқа-алға бірдей садақ ата алатын мерген, аттары да ... ... ... әбден үйретілген, тоқта десе тоқтайтын, тіпті жалынан қағып қалып, белгі берсе, жата қалатын есті еді. ... ... ... ... ... ... тәртіпті түзіммен басқарылатын. Арнайы жабдықталған қосындар жүйрік күймемен, жауынгерлер қосар атпен жүйткіп жүретіндіктен ғұн әскерлерінің қозғалысы жай оғындай ... еді. ... қос ... қысу, маңлайсүбе, үркерше қоралау, барысша құсу секілді көптеген әскери тактикалар шебер қолданылатын. Мәселен, барысша құсу деген тәсілді қолдану үшін ғұн ... ... тобы ... ... ... ... шабуыл жасап, олардан жеңілген сыңай танытып қашып, жолға олжа төгіп дәндетіп, біртіндеп оларды далаға шығарып алған соң, ... ... ... қол екі ... тап беріп талқандайтын. Бұл айла да аңшылық кәсіпке байланысты пайда болған, өйткені ... тау ... ... аш барыс қыстыгүні өз олжасын қиналмай аулау үшін асқазанындағы ... ... ... ... мол ... ... әкеп құсып отырады да, соны жеп дәніккен дәмөгей аңды ініне таяп келгенде бас салатын.
Ғұн сардарлары ... ... соң ... ... ұшын ... ... рәсімін жасайтын, қаһармандары жаудың қанын уысына толтырып ұрттап та жіберетін, тіпті дұшпаны қас батыр болса, өлтірген соң кеудесін ақтарып, жүрегін ... ап, ... ... жаудың қайсарлығы маған жұғады деп ырым жасайтын оқиғалар да кездесетін, мұндай ерлерді жұртқа үлгі етіп жайып деп ... аңыз ... ... ... беті еш ... ... қаны ... алысып, деп, бір жауды болсын өлтіріп жіберіп, басына жастана қалатын. Сарбаздар ... ... ... аңды ... ... ... мүйізді дулыға киіп, бетіне қара күйе жағып алатындықтан, кескін-келбеті қаһарлы да айбарлы көрініп, ... ... ... ... ... ... ... шекаралас орналасқан ғұн шеріктерінің жауыздығы, адам етін жеуден де тайынбайтын қатыгездігі туралы лақап-аңыздар Еуропаға жайылып, ... ... ... ... ... тірі ... ... жеп, қамалға тығылып, орманға қашып жан сақтауға мәжбүр болады.
Жампоз Аттила Еуропаға ... еніп Мец, ... ... ... ... Труа ... қамалды қалаларды қысқа мерзімде басып алады. Ғұндар Орлеан қаласын қоршап алғанда бұл ... ... ... Рим ... ... ІІІ ... қолбасшысы Аетиус пен қаһарман вестгот патшалығының біріккен армиясы таяп келеді. Аттила желкесінен шабуыл жасалатынын сезгендіктен қоршауды тастай салып, кері ... ... ... Труа ... келіп бекініс жасап, шешуші майданға дайындалады. Осылайша, Каталаун ойпатында 451 жылы 15 маусымда әлем тарихында бұрын-соңды болмаған ... ұрыс ... Бұл ... Труа қаласының маңайы, Париждің оңтүстік жағы болса керек. Аттила атой ... ... өзі ... ат ойнатып, шеріктерін жігерлендіреді. Бұл кезеңде дарынды қолбасшы, ғұн өмірін жақсы білетін Аттиланың бала кездегі ақ үйлі ... ... ... ішкі ... ... ... келтіріп үлгерген болатын. Ол ғұнның атты әскері шабуылының үстемдікте болатынын жақсы білетіндіктен сақтық жасап, ор қазып бекініп, жаяу ... ... баса ... аударып, соғыстың тізгінін өзіне қолайлы етіп бұруға әрекет етеді. Ғұндар ат үсті өнеріне шебер болғанымен жаяу соғысқа икемсіз болуы, римдіктердің қола ... ... ... ... ... мен қылышы ғұндардың қайың сапты найзасы мен қайыс арқанымнн басым екендігі соғыс барысында байқалады. тап болып аялдайды.
Бұл ... ... ... тың ... ... ... үстеме шабуылға шығып, ғұндарды шегіндіргенімен патшалары Теодрих І қаза болады. Ажалмен бетпе-бет келген ауыр ... ... екі ... көп әскері жер жастанып, аздаған жараланғандар тірі қалған деседі. Атты әскерлері зор шығынға ұшыраған Аттила ... ... Кері ... ғұн әскерлерін жау өкшелей қуудан сескенеді. Аттила да толық жеңіліске ұшыраудан тайқып Галлия өлкесін тастап, Рейн өзенінен өтіп ұлы ... ... ... жылы ... қол ... дала ... тың қосын жасақтаған Аттила 452 жылы бөрібасты туын көтеріп, батыс Рим империясына тағы да ... ... ... ... ... Италияны қанға бояп, Аквили қаласын күйретіп, сауда, қолөнер орталығы қуатты Милан қаласын басып алып, таяп ... Рим ... ... ... ... ... ғұндар қайтадан шабуыл жасайды екен деп қарсыластары ойламаса ... Олар ... ... ... ... ... ... қасиетті Рим шаһарын аман алып қалудың жоспарын ойластырады. Ғұндардан құтылудың жалғыз жолы бейбіт келісім ... ... келу ... ... ... ІІІ патша, Рим папасы Лев І бастаған ел билеушілері мол көлемді алтын ақша, салық төлеп Аттиланың құрығынан құтылады. Көздеген мақсатына ... ... ... ... шегініп, мажардың жазық даласы Паннонияға оралып, одақтас қосындарды таратып, тыныс алады. Аттила бургунд ... ... ... ... неке ... түні ... ... Аттила 453 жылы қайтыс болған соң өзара бақталас болған оның ... ... ... ... ... ... көз алартып, ақыры ғұн империясы жиырма жылдан кейін ыдырап кетеді.
Аттила туралы ғалым, дипломат М.Базарбаев былай деп ... ... ... аңыздар эпосқа айналғанын да байқаймыз. Әйгілі Скандинавия эпосы жырында оның есімі Атли, баласының аттары Эйтиль мен Эрп, ал ... ... ... ... ... пен Эрнак деп аталады. Осы жырда Аттила қатал, жауыз патша ретінде бейнеленеді. Көне герман туындысы - ... - ... ... ... ... патша ретінде суреттеледі екен. Аттиланы христиан тақуалары Құдайды ұмытатын азғындалған ... ... ... салу үшін ... жолдаған Тәңір қамшысы деп аңыз-әпсана таратады.Алайда бүгінге дейін еуропалықтар арасында Аттиланың аты аталғанда күйге жететінін айтып отырған. ... ... 16 ... өтсе де, ... аты ... айналған тұлға болса да, Аттила туралы ақиқат толық ашылған жоқ.
Пайдаланған әдебиеттер
* ... ... ... ... ... ... курсы. 1-кітап. Ежелгі заманнан 1917 жылғы Қазан төңкерісіне дейін. - Алматы: , 2004. 392 бет
* ... №19 (55) ... 2012 ... ... ... Қазақстан: тарихи- публицистикалық көзқарас. Алматы. 2000. 57-бет .
* . 1996, 7 маусым.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ғұн мемелекеті7 бет
Ғұндар 10 бет
Ғұндар. саяси тарихы. шаруашылығы. мәдениеті2 бет
Ғұн18 бет
Ғұндардың атпаздығы мен жылқышылдығы20 бет
Сақтар мен ғұндар9 бет
Сақтар мен ғұндардың әскери өнері мен мемлекеттік ұйымы: салыстырмалы талдау11 бет
Ғұн және Усун мемлекеттері30 бет
Ғұн мемлекеті17 бет
Ғұн мемлекетінің саяси жағдайы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь