Балқаш аңызы және атауы

1. Кіріспе
2. Балқаш аңызы және атауы.
3. Балқаш көлінің экологиялық жағдайы
4. Қорытынды
1 Кіріспе

Балқаш тағдыры бүгін барша жұртты алаңдатып, толғандырып отыр. Табиғаттың ғажайып сыйы, ботаның көзіндей мөлдіреген қос айдын бұл күндері адамның жөн-жосықсыз, парықсыз іс-әрекетінің салдарынан құрып, дүниеден көшіп барады. Бүгін адам тіршілігіне, шаруашылыққа тигізер зардабы орасан зор бұл апатты дереу тоқтатып теңіз бен көлді аман сақтап қалу мәселесі бар маңызымен алға қойылып отыр.
КПСС Орталық Комитетінің Саяси Бюросы Балқаш көлі ауданында экологиялық жағдайды түбірінен жақсарту жөніндегі СССР Министрлер Советінің елдің жетекші ғалымдары мен мамандарынан құралған комиссияның тұжырымдары негізінде әзірленген ұсыныстарын қарады. Балқаш өңірі ауданында бұзылған экологиялық тепе-теңдікті қалпына келтіру, Балқаш көлін сақтап қалу жөнінде түбегейлі іс-кимыл жасау қажеттігі атап көрсетілді. Су ресурстарын ұтымды пайдаланудың, егішіліктің су үнемдеитін прогресті жүйелерін практикаға енгізудің бірінші дәрежелі маңызы бар екеніне айырықша назар аударылды.
Балқаш өңіріндегі санитарлық және эпидемологиялық жағдайды сауықтыру орасан зор саяси және әлеуметтік маңызы бар міндет болып табылатыны атап өтілді. Барынша қысқа мерзім ішінде халыққа медициналық қызмет көрсету сапасын арттыру, денсаулық сақтау мекемелерін, сумен жабдықтау объектілерін салуды жүзеге асыру, поселкелердің, аудан орталықтарының, қалалардың санитарлық жағдайын жақсартуға қол жеткізу қажет.
1988 жылы сентябрь айында КПСС Орталық Комитеті мен СССР Министрлер Советі “Балқаш көлі ауданындағы экологиялық және түбегейлі жақсарту, оның бассейніндегі су және жер ресурстарын пайдалану тиімділігін арттырып, қорғауды күшейту жөніндегі шаралар туралы” қаулы қабылдады.
1) "Экология және қоршаған ортаны қорғау" Ұ.Б.Асқаров (Алматы, 2007)
2) Акпамбетова К.М Физическая география ЦК Караганды 2005г
        
        Балқаш көлі
1. Кіріспе2. Балқаш аңызы және атауы.3. Балқаш ... ... ... 4. ... 1 ... ... ... барша жұртты алаңдатып, толғандырып отыр. Табиғаттың ғажайып сыйы, ботаның ... ... қос ... бұл күндері адамның жөн-жосықсыз, парықсыз іс-әрекетінің салдарынан құрып, дүниеден көшіп барады. Бүгін адам ... ... ... ... ... зор бұл ... ... тоқтатып теңіз бен көлді аман сақтап қалу ... бар ... алға ... ... КПСС ... Комитетінің Саяси Бюросы Балқаш көлі ауданында экологиялық жағдайды түбірінен жақсарту жөніндегі СССР ... ... ... ... ... мен мамандарынан құралған комиссияның тұжырымдары негізінде әзірленген ұсыныстарын қарады. ... ... ... ... ... ... ... келтіру, Балқаш көлін сақтап қалу жөнінде түбегейлі іс-кимыл жасау қажеттігі атап көрсетілді. Су ресурстарын ұтымды пайдаланудың, егішіліктің су ... ... ... ... ... бірінші дәрежелі маңызы бар екеніне айырықша назар аударылды. Балқаш өңіріндегі санитарлық және эпидемологиялық жағдайды сауықтыру орасан зор саяси және ... ... бар ... ... ... атап ... Барынша қысқа мерзім ішінде халыққа медициналық қызмет көрсету сапасын арттыру, денсаулық сақтау мекемелерін, сумен жабдықтау объектілерін салуды ... ... ... ... орталықтарының, қалалардың санитарлық жағдайын жақсартуға қол жеткізу қажет. 1988 жылы ... ... КПСС ... ... мен СССР Министрлер Советі "Балқаш көлі ауданындағы экологиялық және түбегейлі жақсарту, оның ... су және жер ... ... ... ... ... күшейту жөніндегі шаралар туралы" қаулы қабылдады.
2.Балқаш аңызы және атауы. ... ... ... ... ... Ақ теңіз және Жұмбақ көл деп екі түрлі атап келген.Ақ ... деп ... ... ... ... жұрт ... Оған себеп: негізгі өзендер Іле, Ақсу, Көксу, тентек және толып жатқан жер асты сулар көлге батыс жағынан құяды да, ондағы көл ... ... тұщы ... келді және сырт көрінісі мөлдір ақ түсті болды. Ал, көлдің оңтүстік-шығысын мекендеген ел "Жұмбақ көл" деп ат ... Бұл ... ... ... Аягөз өзендері құяды, ал жер асты сулары бұл жағынан көлге қосылмайды. ... ... ... ... ... ішінде бұрыннан айтылып келе жатқан аңыз бар.Тарих көшіне ілескен Балқаш қаласы сонау Кеңес өкіметінің қарқынды бесжылдықтарының бастауында ... ірі ... ... ... айналды. Балқаш өңірін игеру 1928 жылы инженер, геолог И.П.Русаковтың басшылығымен Қоңырат тауларындағы ... ... ... Дәл осы ... ... ... Қоңыраттағы мыс қорының өте мол екенін анықтап.екінші бесжылдық жоспарда жедел түрде Балқаш өңірінде мыс ... салу ... ... ... барлық жерінен: жұмысшылар, шаруалар,комсомолдар мен коммунистердің қатарынан еріктілер және осы өңірдегі ... - ... ... ... ауыл болып Балқаш құрылысына ағыла бастады. Құрылыс жұмыстары қазақтың түрен тимеген ту даласында, қатал табиғаттың аясында ... ... мен ... ... жырақта іске асты. Жүкті алғашқыда ат-түйемен тасыды. Тағы бір жылы ... көлі ... ... ... ... ... жүк тасымалданды. 1935 жылы Балқаш-Қарағанды теміржолы уақытша пайдалануға беріліп, жылу электр орталықтарының құрылысы басталды.1935 жылы мыс алыбының негізгі цехтарымен ... ... ... ... ... ... аяқ ... Осы алып құрылысты тезірек салып бітіру ынтасы құрылысшылардың да өз батырларын туғызды. Қазақтар, ... ... ... ... ... және басқа ұлт өкілдері тізе қосып еңбек етті. 1938 жылы 24 ... ... ... қара мысы алынды. Ал қаланың негізгі құрылысы 1934 жылы басталған болатын. 1937-1938 жылдары құрылыс майданындағы ең бір екпінді, ... ... ... кезең болды. Атап өтер болсақ, Қоңырат руднигінің құрылысы, "Ударник" кинотеатры, Балқаш ТЭЦ-і қатар салынып жатты. Ұлы Отан соғысының қарсаңында ашылған ... пен ... ... ... пен молибден кеніштері қорғаныс өнімдерін жабдықтауда өте маңызды қадам еді. 1941 жылы Москва түбінен көшіріп әкелінген Кольчугино түсті ... ... ... ... ... ... ... соқ " демекші комбинатты алғаш жоспарлауда қаланы жасылдандыру идеясы да іске ... 1935 жылы СССР ... ... ... ... ... ... нәтижесінде Тораңғалықта ботаникалық бақтың орыны белгіленді. Өсімдіктерді климатқа бейімдеу, ғылыми ... ... ... Бұл ... қаланы тек қана жасылдандыру ғана емес, онда бау-бақша өсіру дәстүрінің де ... ... 1958 ... ... ірі көшенді қайта жабдықтауға дейін де, оның құрамына 25 цех ... ... ... қуаты жеке - дара заводтарға пара-пар болатын. 1971 жылы Саяқ кеніші қатарға қосылды. 1985 жылы ... ... ... ваннада балқыту(ПВЖ) қондырғысы пайдалануға берді. Бұл құрылыс жоғары өнімділігімен, отын үнемдеумен және басқа да ... ... ... ... ... ... ... аяқталуы мен 1999 жылғы Ванюков пешінің қайта жабдықталуы өндірістің өнімділігін арттыра түсті. Қазіргі уақытта БТКК - да ... мыс ... ... ... істеп тұр. Заман талабына сай өндірісте енді шикізат алумен қатар дайын өнім шығару қолға алына бастады. 1986 жылы ... мыс ... ... 1997 жылы I-ші ... ... мен ... ... алынды. 1997 жылы 7 ақпанда Балқашмыс мүліктік базасының негізінде "Қазақмыс" корпорациясының структуралық құрамында-Балқаш тау-кен комбинаты құрылды. 2003 жылы ... ... іске ... ... ... ... ... жая түсті.Міне, енді ару Балқаштың жағысында мыс алыбы мен қатар қазақтың сұлу қаласы Балқаш қаласы гүлденіп, түрлене түсті.Тарихқа ... 1938 жылы 2 ... КСРО ... ... шешімімен "Прибалхашстрой" құрылысшылар кенті Балқаш қаласы статусына ие ... 1976 жылы СССР ... ... ... ... қаласына ерекше архитектуралық құрылысы мен үлгілі құрылымы үшін мемлекеттік сыйлығы табыс етілді. Жыл өткен сайын қаланың көлемі кеңейіп, халық саны өсе ... 1987 жылы ... ... ... ... ... мен Ұлы Отан соғысы жылдарындағы неміс басқыншыларына қарсы күрестегі ерен ерліктері үшін ... ... ... наградталды.Балқаш балықшыларының жеке сала болып қалыптасуы 1930 жылдан бастау алады. Көреген бабамыз ... би ... ... ... балығы, қырында киігі" ұрпаққа азық болған қасиетті Балқаш өңірі тек қана өз еліміз емес Одақ ... шет елге ... ... де ... шықты.Қаланың тарихы, қайталанбас көркем келбеті еліміз қылқалам шеберлері туындыларының негізгі тақырыптарының біріне айналды. Солардың ... ... ... ... Юрий ... Зайцевтің еңбектеріне тоқталуға болады. Оның 50 - ге тарта шығармасы ... ... еді. ... ... "Девушка из Бурлю-Тюбе", "Гавань в Бухте Бертыс" және басқа шығармалары күллі халыққа ... ... Отан ... жылдарындағы Балқаштың соғыс және еңбек ардагерлерінің ерлік істері ұрпақ жадында мәңгілік сақтаулы. З. Асфандяров, П. Миллер, В. ... О. ... Н. ... ... ... ... ал П. ... пен В. Спицындер жауынгерлік "Даңқ" орденінің толық кавалерлері атағына ие ... ... ... елімізден тысқа да әйгілі етті. Ұлы Отан ... ... ... ... бірі ... ... қалаларын басқыншылардан қорғауда да балқаштық жауынгерлер ерліктерімен танылды. Рейхстаг күмбезіне ... бірі ... ... туын ... ... ... ... болып даңққа бөленді. Берлинге жеңіс туын тіккен батыр ... ... ... ... К.Григорьянц, К.Меньшов, Ж.Ақбергенов сынды жерлестеріміздің есімдері де мақтанышпен аталады. Фин соғысының ... В. ... ... Н. ... атты ... ... К. Григорьянц, партизан К. Меньшов, танкист Ж. Ақбергенов тәрізді балқаштықтар жеңіс күнін Берлинде қарсы алды.Еңбек майданында да ... қала ... оның ... ... ... ерен ерлік үлгілерін көрсетті. Соғыс жылдарында тек қана мыс ... 2875 әйел ... ... ... Кузнецова, Гуриналар шағылыстыру пештеріне кен тиеушілер, Шираймова, Козловалар паровоз машинистері болып еңбек етті. Көптеген әйелдер өндіріс, қала ... ... ... ... ... ... А.С. Пирибинус қалалық атқару комитетінің төрайымы, Е. Иванова қала комсомолдарының жетекшісі, Климова, Стародубцевалар комбинаттың ... ... ... ... ... ... істеді. Нақ осы сұрапыл соғыс жылдарында Социалистік Еңбек Ерлері Н.Г. Чекушина, Ж. Бейсов, Ленин ... ... Л. ... Н. ... ... ... ... Б. Смағұловтардың комбинаттағы еңбек жолдары басталған еді. Ыстыққа да, ... да, ... да төзе ... ... ... ... басқыншыларға қарсы соғысқа елеулі үлес қосты. 80 жастағы қарт ақын Шашубай өзінің найзағайдай күркіреген ... ... ... рух ... ... ... ... сол алдыңғы толқынның ерлік істері, бейбіт күндері кейінгі толқын ұрпақтарының ерен еңбектерінде жалғасын ... ... ... ... ... ... иегері, боксшы В.Жиров Балқаш қаласының атын әлемге тағы бір қырынан танытты. Ұшқыш - ... ... ... ... ... ... Э.Епонешникова, ҚазКСР-і еңбек сіңірген әртісі, шертпе күйдің шебері М.Хамзин және басқа өнер тарландары біздің мәңгі мақтаныштарымыз. "Өткендерін еске ... ... ... ... ... ... ... Балқаш қаласының тарихын, өз жерлестерінің атақ пен ерлікке толы өмірін ұрпақ санасында жауғыртып отыру біздер үшін қасиетті ... ... ... өте ... және оның ... да өте көп. ... - күрт ... Жазғы және көктемгі, күзгі маусымдарда ағып құйылған су түгелге жуық буланып кетеді де, көлдің деңгейі 12 текше километрден 200 ... ... ... ... отырады.Іле - Балқаш бассейнің биологиялық тіршіліктің түр-түрін, бағалы ... ... ... ... ... тұрғысынан алып қарағанда да маңызды су қоймаларының бірі болып табылады. Ихтиофаунаға жататындар ішінде сазан, Амур балығы, шабақ ... каяз ... ... ... ... ... табан, жайын және басқаларын атауға болады. Көлден жыл сайын 8-10 мың тонна балық ... ... ... мен оның ... ... ... кітапқа енгізілген. Аралда өліп қалған шабақ балықтар мен Арал ... тек ... ғана ... ... ... ... қамыс тоғай арасында, өзен жағалауларында жыл сайын мыңдағын түрлі құстар мекендейді. Солардың арасында Қазақстанның Қызыл ... ... ... ... құс түрі бар. Бұл жерде қабандар мен ондатралар, киіктер көптеп саналады.Көлдің солтүстік ... ... ... ... ... кәсіпорынның алдыңғыларының бірі - "Балқашмыс" АҚ орын ... ... ... ... ... жайлымдар мен егістік алқаптар алып жатыр. Балқаш көлі демалыс пен саяхат үшін аса ... ... ... жыл ... ... әр түкпірінен мыңдаған адам келіп демалады. Балқаш өңірі - әрі жылы, әрі күн сәулесі көп ... ... ... ... ... ... ... Шөлді болып келетін қуаң дала Балқаш көлінен нәр алады. Бұл аймақ өзінің әсем көрінісімен, ерекше өсімдіктер және жануарлар дүниесімен ... ... ... ... бұл ... ... ... жолбарыс болған. Өтуге болмайтын шытырман тоғайдың арасынан жабайы шошқаны да кездестіруге болады. Іле өзенінің атырауын секемшіл ... ... пен ... ... мен ... мекендейді.Балқаш өңірін әр түрлі құстар мекендейді. Көлдің шеткері түпкірлерінде қызғылт және бұйра бірқазан ... ұя ... ... ... ... сап ... ... жүзіп жүреді.Бұл аймақтың өсімдіктері әсіресе елсіз даладағы шабындықтар мен батпақты ... ... ... ... ... ... ерекше нәр беріп тұрады. Олар: сексеуіл, жыңғыл, жусан, қарандыз, мия, түйетікен және сасыр. Сонымен қатар талды ормандары тораңғы және ... ... ... ... ... Сулы ... ... де қамыс, жөке, құрақтар өседі. Осы ну тоғайлы, қоғалы жерлер көптеген сүтқоректілердің, құстардың, балықтардың тіршілік алаңы сияқты. Балқаш ... ... ... мен ... өскен қызғалдақ пен бәйшешекте даланы ерекше сәнге ... ... Осы ... асқақтықпен 1000 метрлік биіктіктен қарап Бектауата тау алабы созылып жатыр. ... ... ... ... ... - Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы тұйық көл. Аумағы жөнінен Каспий, Арал теңіздерінен кейінгі үшінші орында. Алматы, Жамбыл, Қарағанды ... ... ... ойысында, теңіз деңгейінен 340 м биіктікте жатыр. Ауданы құбылмалы: 17 - 22 мың км2, ... 600 ... ... ені ... бөлігінде 9 - 19 км, батыс ... 74 ... ... ... ... ... 100 - 110 км3. Су ... алабы 500 мың км2-ге жуық. Орташа тереңдігі 6 м, ең терең жері 26 м. ... ... ... Іле (жер ... келетін судың 78,2%-ын береді), шығыс бөлігіне Қаратал (15,1%), Лепсі (5,4%), Ақсу (0,43%) өзендері құяды. Солтүстіктен ағатын Аягөз, Бақанас, Тоқырауын, ... ... т.б. ... ... көлге жетпей сарқылады. Көлдің солтүстік жағалауы Сарыарқаның ұсақ шоқылы тау сілемдерімен ұштасып жатқандықтан, биік ... ... ... және көптеген жыра-жылғамен тілімденген, ал оңтүстік жағалауы - суы біртіндеп ... ... ... ... ... болған құмды ойпат. Көлдің көптеген шығанақ, қойнаулары бар, аралдары аз, үлкендері: Басарал, Тасарал. ... ... ... ... ... 13 ғасырдан белгілі. Көлді тиянақты зерттеу 17 ғасырда басталды. Орыс картографы және тарихшысы Семен Ремезов 1695 жылы () атты ... ... ... ... ... 18 ... ... көлде геодезиялық өлшеу жұмыстары жүргізілді. Балқаш 19 ғасырда Клапроттың (1836) және швед картографы ... ... ... ... ... ... бейнеленді. Пауль Рихтгофен (1877) мен Александр Гумбольдтың (1844) еңбектерінде Балқаш туралы ... бар. ... ... ... ғалымдары да (Иван Мушкетов, Лев Берг, т.б.) ат салысты. Қазақтың ұлы ғалымы ... ... ... ... ... ... 1920 ... бастап Балқаш көлін кешенді зерттеу басталды, көптеген экспедициялар ұйымдастырылды. Көлдің экологиялық жағдайын, суының химиялық құрамын, өсімдік, ... ... ... физикалық-географиялық сипатын зерттеумен 1970 - 90 жылдары ххҚазақстан Ғылым академиясының институттары, ... ... ... ... ... Қазақ ххгидрометеорологияъъ ғылыми-зерттеу институты, бірнеше жобалау институттары, т.б. ... Бұл ... ... ... ... орнықтылығын сақтап қалуға бағытталған нақты шаралар белгіленді, олардың біразы ... ... көл ... ... тоқтады. Көл шөл және шөлейт климаттық белдеуде орналасқан. Қаңтардағы орташа температура - 15 - 170С, ... ... ... 240С. Жауын-шашынның көп жылдық орташа мөлшері 120 мм. Ауаның ... ... 55 - 66%, ... ... ... ... 4,5 - 4,8 м/с. Жел ... батыс бөлігінде көбінесе, солтүстіктен, шығысында - солтүстік-шығыстан соғады. Осы себепті көлде ... ... ... ... ... ... ауа райына байланысты 950 мм-ден 1200 мм-ге дейін ауытқиды. Көл беті көбіне қарашаның аяғында қатып, сәуірдің ортасында мұзы ... ... ... кей ... 150 ... ... Таудағы мұздықтар еріген кезде (маусым - шілде) су ... ... ... Көп ... су деңгейі тербелісінің мөлшері үш метрден асады. 20 ... ... ... деңгейі 1908 және 1961 жылы көтеріліп, 1946 және 1987 жылы төмендегені байқалды. 1970 жылдан бері Іле өзені бойында Қапшағай бөгенінің ... ... ... табиғи гидрологиялық режимі көп өзгеріске ұшырады. Балқаш - жартылай тұщы көл. ... ... ... көл ... ... ... ... Көлге сұғына еніп жатқан Сарыесік түбегі Балқашты екіге бөледі, гидрологиялық және гидрохимиялық жағынан бір-бірінен өзгеше ... және ... ... ені 3,5 км ... бұғазымен жалғасады. Судың минералдылығы мен тұздылығы бұл екі бөлікте екі түрлі. ... ағып ... ... ... Іле ... ... батыс бөлігінің суы тұщы (0,5 - 1 г/л), түсі ... ... ... ... суы тұздылау (5 - 6 г/л), түсі көгілдір, ашық көк. Балқаш фаунаға бай. Көл ... ... ... ұсақ ... ... шаян тәрізділер тіршілік етеді. Батыс бөлігі планктонға бай. Көлде балықтың 20-дан ... түрі бар, ... 6 түрі ... ... ... өскен балықтар (Іле, Балқаш көкбасы, Балқаш алабұғасы, т.б.), қалғандары басқа жақтан ... ... ... шип, көксерке, Арал қаязы). Ауланатын балық (жылына 9 - 10 мың т) - ... ... ... ... ... ... Көл суы ... өнеркәсіп орындары (Балқаш кен-металлургия комбинаты, т.б.) мен елді мекендер қажетіне пайдаланылады. Жылы мезгілде Балқашта су көлігі қатынайды. ... ... ... ... ... Балқаш - Қарағанды облысындағы қала, Мойынты - Ақтоғай темір жол ... ... ... ... пристань. Сарыарқаның оңтүстігінде, Балқаш көлінің солтүстігіндегі Бертіс шығанағының жағасында, Қарағандының оңтүстік-шығысында 487 км жерде орналасқан. ... 73,5 мың адам (2006). Қала 1932 жылы ... ... ... 20 км ... ... мыс кені мен ... көмірінің негізінде жұмыс істейтін ірі мыс қорыту зауытының құрылысына байланысты салына бастады. Байыту ... ірі жылу ... ... ... механика мыс қорыту зауыты, т.б. өндіріс ошақтары дүниеге келді. Қысқа мерзім ішінде салынған оннан аса жұмысшы қалашықтарының бірігуінің нәтижесінде 1937 ж. ... ... ... ... ... ... ... металлургияның ең маңызды орталықтарының бірі. Мұнда құрамында мыс және түсті прокат зауыттары, өндіріс газдарынан күкіртті натрий мен күкірт қышқылын алатын ... ... бар ... қоғамы жұмыс істейді. Оның өнімдері шет елдерге ... ... өнім ... жүз мың тонна. Қалада тарихи-өлкетану мұражайы, екі спорт кешені, жүзу бассейні, Қазақ балық шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... Қарағанды политехникалық университетінің жалпы техникалық факультеті, музыка мектебі, жиырма шақты орта және сегіз жылдық мектеп, екі халық театры, ... т.б. ... ... ... мекемелері бар. Балқаш - ірі жол торабы. Әуе, темір және автожолдар қаланы Астана, Алматы, Қарағанды, ... ... ... Мәскеу және Орталық Азия республикаларымен байланыстырады. Балқаш көлі - Қазақстанның оңтүстік-шығысында орналасқан ... көл. ... Арал ... кейін аумағы бойынша үшінші орында. Көлдің батыс және ... ... ... екі ... ... келеді, бөліктер жіңішке бұғазбен жалғасады. Батыс бөлігінің суы тұщы, ал шығыс бөлігі жағында ащы болады. ... көлі - ... ... ... және ... Қазақстан облыстарын қамтиды. Бетпақдала жерімен шектеседі. Орта ғасыр ... ... Орта ... Жетісу аумағына енген.Балқаш көлінің суының екі бөлікте әр түрлі болғаны ғарыштан айқын ... ... ... ащы көл түсі көк ... ... ... тұщы су түсі сұр ... көлі - Қазақстандағы ең ірі экожүйелердің бірі. Көл Балқаш - Алакөл ойысында ... ... - 501 мың км2 , ... - 605 км, ені - 9-74 км ... Ал ең ... жері - 26 м. Бұл ... 1970 ... сипаты болса, қазір мүлдем басқаша. Жетісу өзендерінің ішінде Іле, Қаратал, Ақсу және Лепсі өзендері ... ... ... көлі ... және шөл ... ... ... оның климаты шұғыл континентті болып келеді. Су айдынының булануы өте жоғары. Осыған байланысты судың деңгейі тез ... ... Ұзақ ... тіршілігі тыныш болып келген су айдынының қалыпты жағдайы өзгере бастады. Балқаш көлінің ... ... ... себебі Қаратал, Лепсі, Ақсу өзендерінің мол суының Балқаш көліне жетпей суармалы егістіктерге жұмсалуынан. Оның үстіне бұрынғы кездерде Аягөз, Биен, ... және ... ... ... ... оның ... су деңгейін сақтап отырған. Ал қазір бұл ... ... ... Аталған антропагендік жағдайлар Балқаш көлінің жағдайын шиеленістіріп жіберді. Балқаш экожүйесінің одан әрі нашарлауына Іле өзені бойына салынған ... сү ... да әсер ... 1970 жылы Қапшағай суқоймасындағы Іле өзенінің суын бөгейтін Қапшағай бөгеті салынды. Оған қосымша Іле өзенін қоректендіріп отырған ... ... ... ... ... онда ... 300 мың м3 су ... Осылайша Үлкен Алматы каналы салынды. Каналдың салынуына байланысты Шелек өзені Ілеге құюын тоқтатты. Іле - Балқаш алабының ауыл ... ... ... ... ... аралығында Балқашқа құятын судың көлемі 25%-ға азайды. Іленің орта ағысы мен төменгі сағасында ... ... ... ... ... ... ... пайда болды. Осының бәрі Іле - Балқаш су алабының табиғи жүйесінде ... ... ... ... Іле - ... экожүйесіндегі өзгерістер өте сирек кездесетін Іле тоғайын, өзен жағасындағы шұрайлы жайылымдар мен оның сағасындағы қамыс - ... ... ... ... ... ... ... тұзды шаң жиі көтерілді. Ауа райы өзгеріп, қуаңшылық пен аңызақ желдер үдеді. Балқаш көлі соңғы жылдары 2 метрге жуық ... ... ... көл жағалаулары батпақтанып, сорланып, тақырлар мен шөлдерге айналуда. Балқаш экожүйесінің фаунасы мен ... ... ... ... ... ... ... 5 есе төмендесе, уылдырық шашу тіпті азайды. Сонымен қатар балықтардың Іле бойындағы егіс, көкөніс ... ... ... ... және минералды тыңайтқыштар қалдықтарымен улануы жиі байқалды. Іле - балқаш алқабы ит тұмсығы батпайтын ... ... ... аралдар, аңдар мен құстар мекені болатын. әсіресе 1960 жылдары жылына 1,5 млн-ға жуық бұлғын терісі дайындалатын болса, қазір бұл ... ... Іле ... және көл жағасындағы тіршілік ететін құстардың түрлері де азайып кеткен. " Қызыл кітапқа" енген аққу, бірқазан, көкқұтан, т.б құстар ... өте ... ... Іле - ... алабы Қазақстандағы тарихи - табиғи ескерткіштерге бай өлке. Бұл өңірде ... тау ... мен оның ... ... ... ... ... мен тас мүсіндер және көне қорғандар жүйесі, Әнші құм атты табиғат туындысы, Алтынемел ұлттық ... ... ... ... ... бар. ... деп аталатын бұл аймақта 3 млн астам халық тұрады. Ең ірі қалалары - Алматы, ... ... Бұл ... экологиялық ірі мәселелер қатарына Балқаш көлі бойындағы Балқашмыс комбинаты, Приозер, Ақсүйек кен рудаларын байыту кешендері, Сарышаған полигоны және ... ... - ... ... осы ... ... ... өз зардабын тигізіп отыр. 1999 жылы "Балқаш көлін құтқару, оның бүгінгісі мен болашағы" атты ... ... ... ... ... Онда ... ... құтқару мәселелері қаралып, нақты шешімдер қабылданды. Балқаш көліне әр түрлі химиялық тыңайтқыштар қосылған күріш суын жібермеу мақсатында игі жұмыстар жүзеге ... ... ... ... ... ... бұрынғыдай су жырылып шығуына жол бермейтін болдық. Мұның өзі, біріншіден - суды ысырап етпеудің, екіншіден - ... ... ... судың тазалығын сақтаудың бірден - бір тиімді жолы. Суды үнемді пайдаланудың тағы бір ... ... ... ... бір ... жердегі қамыс 13 мың текше метр су жұтады екен. Сондықтан да ... екі ... бері ... ... ... ... ... жұмыстары қолға алына бастады. Мұның да екі жақты пайдасы болып тұр. ... - су ... қол ... ... - қамыс мал азығы ретінде пайдаланылды. Бұл да Балқаш көлін құтқаруға бағытталған үлкен үлес емес пе?! ... көлі - ... ең ірі эко ... ... Көл ... - ... ойысында орналасқан. Келемі - 501 мың км2, ұзындығы - 605 км. ені - 9-74 км аралығында. Ал ең ... жері - 26 м. Бұл ... 1970 ... ... ... ... ... басқаша. Жетісу өзендерінің ішінде Іле, Қаратал, Ақсу және Лепсі өзендері Балқашқа құяды.Балқаш көлі шөлейт және шөл табиғат белдемдерінде ... оның ... ... ... болып келеді. Су айдынының булануы өте жоғары. Осыған ... ... ... тез ... отырады.Ұзақ жылдар тіршілігі тұрақты болып келген су айдынының қалыпты жағдайы өзгере бастады. Балқаш ... ... ... нашарлау себебі Қаратал, Лепсі, Ақсу өзендерінің мол суының Балқаш көліне жетпей суармалы егістерге жұмсалуынан. Оның ... ... ... ... ... ... және ... өзендері Балқашқа құйып, оның табиғи су деңгейін сақтап отырған. Ал қазір бұл өзендер Балқашқа құймайды.Аталған антропогендік жағдайлар ... ... ... шиеленістіріп жіберді. Балқаш экожүйесінің одан әрі нашарлауына Іле ... ... ... ... ... да әсер етеді. 1970 жылы Қапшағай суқоймасындағы Іле өзенінің суын ... ... ... ... Оған ... Іле ... ... отырған Шелек өзені Бартоғай бөгетімен бөгеліп, онда көлемі 300 мың м3 су жинақталды. Осылайша Үлкен Алматы ... (БАК) ... ... ... ... ... ... Ілеге құюын тоқтатты. Іле - Балқаш алабының ауыл ... ... ... ... ... ... ... құятын судың көлемі 25 %-ға азайды. Іленің орта ағысы мен төменгі ... ... ... Шеңгелді көкөніс, Ақдала күріш алқаптары пайда болды. Осының бәрі Іле - ... су ... ... ... ... тепе-теңдік заңын бұзды.Балқаш экожүйесінің бұзылуының зардаптары. Іле - ... ... ... ... ... ... ... өте сирек кездесетін Іле тоғайын, өзен жағасындағы шұрайлы жайылымдар мен оның ... ... ... себепші болды. Көлдің жағалаулары кеуіп, тұзды шаң жиі көтерілді. Ауа райы ... ... пен ... ... үдеді.Балқаш көлі соңғы жылдары 2 метрге жуық төмендеп отыр. ... көл ... ... ... тақырлар мен шөлдерге айналуда.Іле - Балқаш экожүйесіннің фаунасы мен ... ... ... ... ... соңғы жылдары 5 есе төмендесе, уылдырық шашу (Қапшағай су қоймасы) тіпті азайды. ... ... ... Іле ... егіс, көкөніс алқаптарына пайдаланылған пестицидтер, гербицидтер және минералды тыңайтқыштар қалдықтарымен улануы жиі байқалуда.Іле - ... ... ит ... ... ... ... көлдер, аралдар, аңдар мен құстар мекені болатын. Әсіресе 1960 жылдары жылына 1,5 млн-ға жуық ... ... ... ... ... бұл ... ... бойында және көл жағасындағы тіршілік ететін құстардың түрлері де ... ... ... кітапқа" енген аққу, бірқазан, көк-құтан, т.б. құстар қазір өте сирек кездеседі.Іле - Балқаш алабы ... ... ... бай ... Бұл ... Шарын тау өзені мен оның бойындағы Шарын тауларындағы ... ... мен тас ... және көне ... ... Әнші құм атты ... туындысы, Алтынемел ұлттық саябағы, Кербұлақ сияқты қорыққорлар бар. Жетісу деп аталатын бұл ... 3 млн. ... ... ... Ең ірі ... - ... Талдықорған, Жаркент.Бұл өңірдегі экологиялық ірі мәселелер қатарына Балқаш көлі бойындағы Балқашмыс комбинаты, Приозер, Ақсүйек кен рудаларын байыту кешендері, Сарышаған ... және ... ... ... осы ... ... тұрғындарға өз зардабын тигізіп отыр. 1999 жылы атты халықаралық дейгейде экологиялық форум өтті. Онда Балқаш көлін ... ... ... ... ... қабылданды. Оның негіздері: 1. Іле өзені бойындағы өндіріс орындарында суды тиімді пайдалануды ... 2. ... ... ... жіберілетін судың үлесін тұрақтандыру. 3. Алқада және Шарын массивтеріндегі күріш алқаптарын азайту. 4. Жер асты суларын ... ... ... 5. ... жерлердің көлемін шектеу. Балқаш көлін құтқару бүгінгі күннің талабы. Арал мен ... ... су ... ... ... ғана емес ... да ... болмаған экологиялық апаттың ошағына айналдыруы мүмкін. Сондықтан әрбір табиғи экожүйені көздің ... ... мен ... ... ... 4. ... ... ... қоршаған ортаға, табиғатқа, өмірге зияны көп құбылыстарды тежеу, тоқтату шараларын белгілеу - бүгінгі қайта құру кезеңінің ... ... ... ... шаралар республика жұртшылығының пікір - ұсыныстарын есепке ала тырып, ғалымдар мен мамандар арасында кеңінен талқылауында. Оларды тез арада ... ... мен ... ... және ... ... ... қойылуда. Бұл бағыттағы ең басты шаралардың бірі Балқашты біртұтас су айдыны ретінде сақтап қалуды, олардың ... ... ... ... су ... ... қамтамасыз ету болып табылады.Аяулы табиғат - алтын бесігіміз, адам ... ... ... ең ... ... Оның ... әлде ... бөліктері жоқ. Бәрі - керек. Адам үшін туған өлкенің ауасы, ... да, тауы мен ... өзен - суы, ... - ... қос қанаттысы, мен жер бауырлаушысы... бәрі, бәрі қымбат.

Пән: География
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Греция12 бет
"Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы."16 бет
Convolvulaceae vent. Тұқымдасының дәрілік түрлері өкілдерінің морфо-анатомиялық ерекшеліктері36 бет
Іле атырауында арналық процестердің гидроморфологиялық дамуы63 бет
Іле өзені аңғарының физикалық-географиялық сипаттамасы93 бет
Іле өзені – Қапшағай бекетіндегі су сапасының химиялық көрсеткіштерін анықтау21 бет
Іле-Балқаш аймағының су ресурстарын бағалау20 бет
Азияның көлдеріне физикалық – географиялық сипаттама21 бет
Алабұға тұқымдасының кәсіптік түрлері6 бет
Алакөлдің көпжылдық су деңгейі режимі43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь