Информатика және этика

I. Кіріспе
II. Негізгі бөлім
II.I Информатика ғылымы және оның дамуы
II.II Этика ұғымы және оның маңызы
II.III Информатика ғылымындағы этиканың орны және маңызы
III. Қорытынды
Информатика ғылымының дамуы адамзат баласының пайда болуымен тікелей байланысты. Информатика компьютер, компьютерлік жүйе және желілермен генетикалық байланысты және олардың өте үлкен көлемдегі ақпараттарды туғызуы, сақтауы және автоматтандыруы ақпараттық үрдістерге ғылыми қөзқарасқа мүмкіндік пен қажеттілікті туғызады.
Информатика ұғымы ақпараттарды өңдеу жүйелерін құру, жасау, қолдану және материалды – техникалық қызмет етумен байланысты облыстарды қамтиды, мұнда машиналар, жабдықтар, математикалық жасақтама, ұйымдастырушалық аспектілері, сонымен қатар, өндірістік, коммерциялық, әкімшіліктік және әлеуметтік әсер ету кешені қалыптасты.
ХХІ ғасырда ақпараттық технологияның кең дамуына байланысты информатика ғылымында этиканың маңыздылығы айқындала бастады. Себебі соңғы уақытта ақпаратты тарату барысында этика принциптері ескерусіз қала бастады. Осының салдарынан азаматтардың адамгешілік принципіне негізделген заңды құқықтарының бұзылу фактілері және интернет желісі арқылы таратылған заңсыз бағдарламалар көп тіркелуде. Осындай фактілердің көптеп кездесуіне байланысты информатика ғылымындағы этиканың маңыздылығына тоқталамыз.
1. «Жаңа информациялық технологиялар: информатикадан 30 сабақ» Е.Қ.Балапанов, Б.Б.Бөрібаев, А.Қ.Дәулетқұлов.
2. «Есептеу техникасы және прораммалау» Қ.Ахметов.
3. «Информатика» Камардинов.
4. «Информатика» Н.Макарова.
5. «Этика» Л. Е. Балашов – Москва, 2003г.
6. «Этика» О.Г.Филатова – Санкт-Петербург, 2000г.
7. «История этических учений» А.А.Гусейнова. - М.: Гардарики, 2003г.
8. «Этика науки» М.Г.Лавар.
9. «Прикладная этика» А.А.Гусейнов.
10. «Прикладная этика» И.Л.Зеленкова – Минск: Тетра Системс, 2002г.
11. «Основы инженерной психологии» В.Ф.Ломова.
12. «Системы отабражения информации и инженерная психология» А.М.Смоляров.
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Қорқыт Ата атындағы Қызылорда Мемлекеттік Университеті
Реферат
Тақырыбы: Информатика және этика
Орындаған: ... ... 2012 ... ... ... бөлім
II.I Информатика ғылымы және оның дамуы
II.II Этика ұғымы және оның маңызы
II.III Информатика ғылымындағы этиканың орны және маңызы
III. Қорытынды
I. Кіріспе
Информатика ... ... ... ... ... ... тікелей
байланысты. Информатика компьютер, компьютерлік жүйе және желілермен
генетикалық байланысты және ... өте ... ... ақпараттарды
туғызуы, сақтауы және автоматтандыруы ақпараттық ... ... ... пен ... туғызады.
Информатика ұғымы ақпараттарды өңдеу жүйелерін құру, жасау, қолдану
және материалды – техникалық қызмет етумен байланысты облыстарды ... ... ... ... ... ... ... қатар, өндірістік, коммерциялық, әкімшіліктік және
әлеуметтік әсер ету кешені ... ... ... технологияның кең дамуына байланысты
информатика ғылымында этиканың маңыздылығы айқындала бастады. ... ... ... ... ... ... ... ескерусіз қала
бастады. Осының салдарынан азаматтардың адамгешілік принципіне негізделген
заңды құқықтарының бұзылу фактілері және ... ... ... ... ... көп ... ... фактілердің көптеп кездесуіне
байланысты информатика ғылымындағы этиканың маңыздылығына тоқталамыз.
II.I Информатика ғылымы және оның ... ... ... ... ... пайда болуымен тікелей
байланысты. Информатика ғылымының қалыптасуына тоқталмас бұрын информация
терминіне тоқталамыз.
Біз бәріміз бала ... ... ... ... ... ... газет және журнал оқығанда, радио тыңдап, теледидар
көргенде, мұғаліммен, ата-аналармен, ... ... ... ... ... ... ... және көшеде бір-бірімен сөйлесуі де
информация түрлерінің: сөздердің, ойлардың, хабарлардың, ... ... бола ... араласуы мен бірге жүруі - жұмыс істеу, оқу және ойнау -
информация алмасуынсыз ... аса ... ... ... өзімізге,
заттарымызға қатысты айтылып, айнала ортамызда болып жатқан оқиғалармен
тығыз байланыста болады.
Информацияны жазу мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... айтумен немесе әртүрлі қимылдармен ғана емес, оқу-жазу
арқылы да ... ... Оқи білу және ойын ... ... білу -
адамзаттың сауаттылығының белгісі бола бастады. Ойды ... ... ... пен ... ... ғана ... адамзаттың ізгі қазыныларын ұрпақтан
ұрпаққа жеткізу мүмкіндігін берді ... ... ... ... ... шығару станогының пайда болуы кітап
шығару ісін жолға ... ... ... ... ... ... мүмкіндік жасады. Кітаптарды, оқулықтарды көптеп басып ... ... ... адамзатты жалпы сауаттылыққа жетелеп,
мәдениеттің жаңа даму кезеңін бастады деуге болады.
ХІХ-ХХ ғасырлардағы ... ... ... ... информацияны
кез келган қашықтыққа жарық сәулесінің тарау жылдамдығымен ... ... Ал ... шығуы үйде отырып-ақ, дүниеде не ... ... ... ... ... оқып ... ... жүзеге асыра алатын күйге жеткізді.
Мәліметтерді іздеу мен өңдеудің ... ... жаңа ... XX
ғасырдың ортасында шыққан электрондық есептеу машиналары (ЭЕМ, шет елдерде
олар компьютер деп аталады) берді. ЭЕМ-дер ... ... ... үшін шығарылған еді. Кейіннен ... ... ... ... ... басып, ЭЕМ экранына шығару ... ... ... ... ... ... архив жасау ісінде, мәтіндерді
теріп түзетуде, сызу мен графикалық жұмыстарда, өндірісті ... де ... ... ... ... ... ... бастадық.
Информатиканың көзі болып екі ғылым саласын санайды – документалистика
және ... ... XIX ... ... ... ... ... дамуына байланысты қалыптасты, оның негізгі пәні –
құжаттар айналымының (ақпараттардың) тиімділігін арттырудың құралдары мен
әдістерін зерттеу. Бұл ... алғы ... ... ол ауыз
сөздің, жазудың, кітап басудың, радио, телефон, кино, фотография ... ... ... ... ... тасушылардың даму
кезеңдерімен сипатталады.
Екінші дүниежүзілік сөғыстан кейін әртүрлі жүйелердегі (жасанды,
биологиялық, ... және т.б.) ... ... және ... ... ... жаңа ғылым – кибернетика екпінді дами
бастады. Оның негізін 1948 жылы ... ... ... ... ... ... ... қалады, ал бұл аталым
гректің kyberneticos – басқару өнерлілігі сөзінен шыққан [2].
Алғашқы ЭЕМ-ң құрылуы мен шығуы ... ... ... ... жол ... ... байламның бірнеше себебі бар. ... ... ... ... ... ... ... және
алғашында есептеулер туралы ғылым ретінде түсінілді. ... жеке ... ... ... ... есептеу техникасындағы
өңделетін және сақталатын ақпараттардың ортақ көрсетім пішімдері сияқты
маңызды қасиеті әсер етті. Барлық ... ... ... бір ... ... ... ... және өңделетіні есептеу ... ... ... қалыптасуында белсенді рөл атқаруына себепші
болды. ... ... ... ... ... жаңа ... ғылым
«Информатика» ғылымының пайда болуына алып келді.
Информатика – ЭЕМ арқылы информацияны ... ... ... ... және оны ... ... мен ... және адам өмірінің әртүрлі ... ... мен ... ... оны ... ... сақтау, түрлендіру және
қолдану мәселелерін зерттейтін жаңа ғылыми пән [3].
Информатикакның ғылым болып қалыптасуы және адам ... ... ... ... қолданылуы XX ғасырдың елуінші жылдарына
тұстас келеді. Нақтырақ ... ... ... 60-жылдардың
ортасында деректерді өңдеу процесін автоматтандыру туралы ғылым ретінде
«Информация» және ... ... ... ... Бұл аталым
француздың Informatique, ... ... ... ... Көптеген батыс
Европа және АҚШ елдерінде Computer Science (компьютерлік ... ... ... ... ... жүйе және ... ... және олардың өте үлкен көлемдегі ақпараттарды туғызуы, сақтауы
және автоматтандыруы ақпараттық үрдістерге ... ... ... пен
қажеттілікті туғызады. Бұл ерекшелік көбінесе информатиканы ... ... ... мен ... ... деген жалған түсінікті
тудырады. Шындығында қазіргі замандағы информатика – өте ... ... ... ... және  ойдан өткізу кезеңін
кешіп отырған, бірнеше іргелі және қолданбалы пәндердің қиылысында қаланған
ғылым. ... ... ... 1978 жылы Халықаралық информатика
конгресінде төмендегідей түрде анықтады:
Информатика ұғымы ақпараттарды өңдеу жүйелерін құру, жасау, ... ...... ... ... ... облыстарды қамтиды,
мұнда машиналар, жабдықтар, математикалық жасақтама, ... ... ... өндірістік, коммерциялық, әкімшіліктік және
әлеуметтік әсер ету кешені де ... бір ... ... жаңа ... алу мақсатында
есептеу техникасының ... ... ... сипаттау, беру,
интерпретациялау, формальдау және қолдану туралы ғылым.
Кең мағынада, информатика – ақпараттық іс-әрекет, ақпараттық үрдістер
және олардың ... ... ... ... ғылым.
Қазіргі заманда информатика кешенді ғылыми – техникалық ғылым.
Информатика деген аталымға ... ... құру және ... ... пайдалану заңдылықтарын, ғылыми ақпараттың құрылымы мен ... алу, ... ... және адам ... ... ... қолдану
заңдылықтарын зерттейтін пәндер кіреді. Олар – ... ... ... ... аппараттық және бағдарламалық жасақтамалар,
алгоритмдеу және бағдарламалау, жасанды интеллект, есептеу тораптары ... және ... ... ... ... қоғамындағы
адам іс-әрекетінің барлық салаларын қамтып келе жатқан ақпараттандыру және
компьютерлендіру үрдісі болып ... ... ... бұл – ... ... беру және ... ... технологиясына сүйенген
автоматтандырылған ақпараттық жүйелер ... ... ... ... ақпараттық жүйелер мен технологиялардың құру мен өмір
сүруінің мазмұны мен мағыналық аспектісін ... ... ... үлесі,
пайдалылығы, қоғамдық жүйелердегі алатын орны, радикальды ... ... ... ... жаңа ... ... ... факторы екендігімен тығыз
байланыстыра отырып зерттейді. Ақпараттық технологиялар қазіргі қоғамда
білімнің ақпараттық ресурсқа ... ... ... жаңа құралы,
дамытушы факторы болып табылады.
Информатиканың іргелі ғылым тұрғысынан пәнін төмендегідей ұғымдар
құрады:
- Ақпараттық ... ... ... өмір сұру ... ... ... әсерлесу механизмдерге, әлеуметтік прогресске 
көрсететін әсері.
- Ақпараттық ресурс білім мен ... ... ... ... ақпараттық ресурстарды қоғамда алу, беру және қолданудың
заңдарын зерттейтін ... ... ... ... ... ... ... негізделген.
- ЭЕМ-ді және автоматтандырылған ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... пәндік аумақты келесі
ұғымдар анықтайды:
-  есетеу техникасы құралдарының аппараттық жасақтамасы;
-  есептеу техникасы құралдарының бағдарламалық жасақтамасы;
-  аппараттық және бағдарламалық ... ... ... ... және ... жасақтамалармен әсерлесу
құралдары;
Информатиканың алдына қойылатын ... ... үшін ... ... ... алатын орны маңызды рөл атқарады.
Информатиканың ғылымдар жүйесінде алатын орны оның ... ... ... пән ... көрсетеді.
Информатика профильдік емес пән мамандықтарында зерттеуге ... ... ... ... мен ... оны алу ... ... жеткізу әдістері туралы іргелі ұғымдарды беру;
-  ақпараттық ресурстың қоғамды ақпараттандыру үрдісіндегі ... ... ... және бағдарламалық құралдарымен
жұмыс тәсілдері мен ... ... ... ... пән ... ... да информацияларды оқып
білудің жалпы пәні ретінде біріктірілген әртүрлі пәндер жиынтығын ұсынады.
Олар:
- Ақпараттар теориясы;
- ... ... ... ... ... ... және т.б.
Қазіргі кезде жаңа ЭЕМ-дер күнбе-күн пайда болып, олардың даму процесі
үздіксіз ғылыми-техникалық процеске ... ... ... ... ... ... және беру ... де күннен күнге дамып келеді.
Осы себептерге байланысты информатика жиі өзгеріске ұшырайтын
ғылыми пән ... ... да, оны ... ... ... ... [4].
Информатиканы оқытудың маңыздылығы бұл ғылымның тек ЭЕМ-
дерді пайдалану ... мен ... ... ... ... қана ... ... өмірде және адамдар арасында информацияны
кеңінен тарату заңдары мен ... ... ... ... ... жалпы анықтамалардан информатиканың тек қана «таза
ғылым» ғана емес екендігін, ал оның маңызды ерекшеліктерінің бірі – ... ... ... ... ... ғылымда, білім беруде,
саудада, қаржы аумағында, медицинада және т.б. кең колданылуы, ... ... ... ... ... ... дамуында информатиканың алатын орны орасан зор болып табылады.
II.II ... ... және оның ... (грек. ethos – дағды, әдет-ғұрып) – зерттеу нысаны ... ... ... ... ... теориялық және философиялық
пәндердің бірі. Адамды моральды субъект ... ... ... ... ... ... ... Этиканың өзіндік
мәртебесі бар ... ілім ... ... ... ... ... ... [5].
Моральдық аспект коммуникация, адамдар және субъектілер ... орын ... ... сферада қолданылады.
Антика дәуірінде бұрынғы құдайға байланысты қорқыныштарды жоққа
шығарып адами құндылықтардың ... ... ... ... ... Осы ... құндылықтарды бірінші орынға қоятын және моральдық
құндылықтардан жат мектептер құрылды.
Софистердің көзқарасы бойынша ... ... ... ... ... – салыстырмалылық) негізделген деп қарастырды. ... ... ... ... ... байланысты. Оларға қарсы
пікірді ... ... ... ... ... ... сөзінен
алынған) бағытын ұстанды. Бірінші болып антропологиялық мораль түсінігін
енгізген ойшыл болып табылады.
Кирен ... ... ... ... ... адамның ең
жоғарғы ұмтылысы ол әр сәттен ляззат алу деп есептеді. Ал, ... ... ... ... ойшылдарының көзқарасы бойынша адамның
өз сезімдерін шектеуінде болып табылады. Сократтың ... ... ... ... ... бөліп қарастырды: жеке адами ... ... ... Ал ... ... ... қарастырып, елеулі үлесін қосқын
Аристотель.
«Этика» термині айрықша зерттеу пәні ... өз ... ... ... ... ... Аристотельдің ар-ождан мәселесіне
арналған үш шығармасының («Никомах ... ... ... ... атауына кірген. Аристотель этизм жайлы сөз қозғағанда негізгі үш
мәселеге тоқталып, этикалық теория, ... ... ... ... ... ... этикасында «құба төбел» немесе «алтын орта»
ұстанымы ізгіліктерді ... ... ие ... ... Аристотельдың
айтуынша, екі шеткі күйлердің ортасьш таба ... яғни не ... не ... ... дәл ... өте ... ... ұстана
білгенде ғана адам ізгілікті болғаны. Мысалы, жомарттық – ... ... орта ... батылдық – «көзсіз батырлық» пен «қоянжүрек
қорқақтықтың» дәл ортасы; ...... пен ... белі және т.б [5].
Жалпы, антикалық этикаға тиесілі ең негізгі келесідей ... ... ... адам мен ... ... яғни адам тек ... ... ғана ізгілікке ие болады, мораль туралы түсінігі болады деп
есептеу. Мысалы, Аристотель полистің мүшесі бола ... ... ... ... деп ... ... ... алатын хайуан» ретінде қарастырған.
Ежелгі гректер қабылдаған және ... ... ... ... ... ... Олардың кейбіреулері мыналар: көне ... ... ... ... ... ... Соның нәтижесінде көне Грекия ... ... ... ... ... ... ... ұстанушылардың түсінуінше,
адамның бұл өмірге келгендегі ең басты мақсаты – ... ... ... алу. Ал, ... ... ... мәселе деп ұққаны – адамның
бақытқа жетуі.
IV ғасырда ... ... ... ... пара-пар «moralitas» термині
пайда болды. Рим ойшылы Цицерон этиканы ... ... ... баста грек тіліндегі этизмның латын ... ... ... ... ... ... беру ... этизм – ілім ... – оның пәні ... ... ... ... ... ... мен салт-дәстүрлерінің әр алуан екендігін
баяндаудан басталады. Сократ ... ... ... саралау
үшін парасатқа жүгіну керек деп білді. ... адам ... ... өмір ... оның ... ... ғана рухани және мінез-құлық кемелдігіне жете алады деп ... иесі ... өз ... ... ... ... өз өмірінің
жоғарғы мақсатын айқындап, мемлекеттің негізі болып табылатын саясатқа,
экономикаға этикалық нормалармен ... ... ... ... этикалық ой-тұжырым антикалық дәуірдегі ақылға
емес, діни наным-сенімге негізделді. Бұл ... ... ... ... дін ... ... ... қалыптастырды. Осы дәуірде
теоцентризм қоғамның барлық саласында жетекші ... ... ... ... ... ... болып табылады. Августиннің этикалық
көзқарасы төмендегідей:
- Құдай кез-келген бастаманың ... және ... ... ... ... ... ... жолы зұлымдық, қатігездік жасау арқылы жүзеге
асады.
Сонымен қатар Августиннің ойынша адам тек зұлымдық жасайды, ал ... ... ... қалауымен орындалады деп қарастырады. Бұл
көзқарасқа қарсы ағылшын ... ... өз ... ... Оның ойынша
адам өз еркімен жақсы және жаман ... ... ... ... жан-жақты Фома Аквинский толықтырды. Аквинскийдің
айтуы бойынша адам өз еркімен жақсы әрекеттерді де жасай алады, бірақ ... ... ... деп ... Ол ... еңбектеріне
сүйене отырып мораль мен дінді біріктіруге ұмтылды. Аквинскийдің ойынша
адам зұлымдық пен ... ... өмір ... және ... деп ... ... ... антика дәуірінен басты айырмашылығы ол
адамдарды төзімділікке, шыдамдылыққа шақыру және келесі ... ... ... ... ... концепциясы. Сол дәуірдің ең маңызды көзқарасы
құдайдың жалпы шексіз сүйіспеншілік иесі ... ... ... ... ... болғанымен бұл кезеңде де
антика дәуірінен қалыптасқан этика туралы ... ... ... ... ... пантеизм, спектицизм, атеизм бағыттары кеңінен таралды.
Осы дәуірде этикалық ойдың қалыптасуының біренше этаптары қалыптасты. Олар:
1) Бірінші этап. Спектизм идеясы ... және оның ... ... ... («Опыты») деген еңбегінде ескі діни
догмаларға қарсы ... Оның ... ... ... тек ... ... ... ғана емес кез-келген адам ие бола
алады.
2) Екінші этап. Этиканы ғылыми ... ... ... Оның
көрнекті өкілдері Гоббс, Спиноза, Декарт және ... ... ... ұстау және қажеттіліктерді қанағаттандыру ең
маңызды этиканың ... ... ... ... әлем мен азаматтық
қайырымдылық туралы ой қозғайды. Ал Спиноза өзінің ... ... ... ... ... ... жатқызады және
оның ойынша «еркін адам» өз әрекеттерін ақыл оймен орындауы қажет.
Этика ... ... ... бірі ... Кант ... ... ... этиканы натурофилософия аясында түсіндіру көзқарасынан бас
тартты. Оның ойынша құндылықтар табиғатта туылғаннан бастап ... ... ... қасиеттерді жеңу барысында қалыптасады. Канттың ... ... ... ... Атап ... ... ... («Основы метафизики нравственности»), «Құндылықтар
метафизикасы» («Метафизика нравов»), «Практикалық ақылға сын» ... ... және т.б. Осы ... ... ... ... ... ұсынады:
1. Әрқашанда өзгелерге үлггі болатындай әрекеттер орындау қажет.
2. Өзіңе қаламаған дүниені өзгеге жасамау.
3. Өзге адамдарды өз пайдаң үшін пайдаланбау.
Неміс ... ... ... ... Гегель этикалық
құндылықтарды әлеметтік қоғам ортасында қарастыруды ұсынды. Ол ... ... ... ... ... ... ой-пікірді ұсынды.
Оның ойынша адамзат еркінің пайда болына аталған үш ... ... ... ... ... ... ... «Адамның табиғаты» туралы трактатында
жан-жақты айтылады.
XVIII ғасырдың аяғында этика жаңа пән ... ... ... ... ... ... ... даму шегіне жетті. Ал XX ғасырдың аяғы ... ... ... ... ... ғылымның көптеген салаларына ене
бастады. Бұл дегеніміз өз ... ... ... ... баласының өмір
сүріп отқан қоғамдағы ... енуі ... ... ... ... ... ... Информатика ғылымындағы этиканың орны және маңызы
Информатика ғылымына этика саласының біртіндеп енуі XX ... ... ... жүзеге аса бастады, яғни осы жылдары ... ... ... термині пайда болды. Информатика ... ... аясы зор. ... ... ... саласы үшін жеке
дара нормалар қалыптасты [8].
Компьютерлік ... ... – ол ... ... ... ... ... және іс-әрекеттердің нәтижесінде этикалық
нормаларды моральдық тұрғыда анықтайды. «Компьютерлік этика» термині шартты
болып табылады және ол ... ... XX ... 70-80 ... ... ... этика пән аралық аумақты қамтиды, атап ... ... ... ... ... және ... ... Қарастырылатын мәселелерді шартты түрде бірнеше
кластарға бөлуге болады. Олар:
1. Компьютерлік техникамен ... ... және ... ... ... ... байланысты
мәселелер;
2. Ақпараттық жүйе аумағында жеке, ... ... және сөз ... ... ... ... яғни ... мәселер жиыны [10].
Компьютерлік этиканың ең тамаша көрініс тапқан ... ... ... ... табылады. Ең алғашқы компьютерлік этика кодексі
1979 жылы Америка Құрама Штаттарында қабылданды. Осыған орай ... ... ... ... ... ... ... технологияларды өңдеуші ассоциациясы» (АСМ), «Ақпараттық
технология менеджерлері ассоциациясы» (DPMA), ... ... ... ... ... ... ... федерация» ұйымы
информатика ғылымындағы этиканың кейбір жалпы ережелерін ұсынды. Мысалы,
олар:
1. ... ... зиян ... ... ... ... желілерді пайдалану барысында пайдаланушылардың жұмыс
істеуіне кедергі келтірмеу;
3. Еркін таратуға ... ... ... ... ... ... үшін ... қолданбау;
5. Жалған ақпаратты тарату үшін қолданбау;
6. Ұрланған бағдарламалық қамсыздандыруларды қолданбау;
7. Өзге адамға тиісілі интелектуалды жеке ... ... ... ... ... және ... ... рұхсатсыз
қолданбау;
9. Бағдарлама даярлау барысында қоғамға ... ... ... ... бар ... ... техникасын басқару жүйелерінде, ұйымдастыру, басқару мен
конструкторлық қызметте, оқу ... және ... ... ... ... ... ... қызметінің әртүрлі
салаларындағы мамандарды іске ... ... ... ... ... ... ... дәрежесін арттыруды, олармен жұмыс
істеуді жеңілдетуді және ЭЕМ-сын интеллектуализациялауды талап ... адам мен ... ... ... ... ... орын алады. Ол өз кезегінде дайындығы жоқ пайдаланушы мен ... ... ... етуі ... ... ... ... көптеп қолдануда. Басты
себептерінің бірі пайдаланушы мен бағдарламалық қосымшаның ... ... ролі зор. ... ... ... ... кең ... және
компьютерлік технологиялардың түрлі салаларында қолданылады [11].
ЭЕМ-да шығарылған кең ауқымды ... ... құру ... ... қай ... қолданылуына байланысты болады. Ұшқыш пен
борттық ЭЕМ арасындағы қатынас оқушы мен оқытушы ... ... ... қажет екені түсінікті.
Соның салдарынан адам-машина жүйесінің есептерін құру мен ондағы
қатынасты ұйымдастыру ... ... ... тану ... Осы есептің шешуі – пайдаланушы оператордың қызметін ... кез ... ... жүйені жобалау кезінде міндетті ... тиіс ... ... ... ... ... Бұл ақпарат компьютерлік жүйелерді құру кезінде ... ... ... сараптауға негізделген. Бұл сараптаудың мақсаты адам мен
ЭЕМ арасында ... бөлу және ... және ... ... біркелкі ету. Осы күнде адам мен компьютерлік жүйе қатынасын
ұйымдастыруда кең ауқымды бағдарламалық және ... ... ... интерфейсті құру сұрақтарында инженерлік психология негізгі орын
алады.
Инженерлік психология – адам мен ... ... ... өзара
қатынас процестерінің объективті заңдылықтарын зерттейтін ғылыми пән.
Оларды «адам-машина» жүйесін ... ... және іске ... ... ... ... Адам – машина жүйесінде адамның қызметін және орнын сараптау;
- Оператордың қызмет құрылымын және классификациясын ... Адам – ... ... ... психологиялық факторлардың
әсерін зерттеу;
- Адамның техникалық жүйелермен ақпараттық ... ... ... ... ... әдістері мен принциптерін құру;
- Инженерлік-психологиялық жобалау теориясын құру және оны адам машина
жүйесін құру барысында пайдалану.
Шынайы ... ... ... ... ... ... инженерлі-психологиялық жобалау және ақпаратты өңдеу адамның
физикалық және психологиялық ... ... ... ... ... ... шығын көздерінде информатиканы эффективті
түрде функционалдайтын қасиет беруден тұрады ... ... ... ... ... саны, тәжірибелі дайындық
уақыты және т.б.).
Инженерлі-психологиялық ... ... ... ... ... ... еңбек принципі. Еңбек процесіндегі адамның айрықша
шығармашылық ролін бөліп көрсетеді және ... ... ... шешімін қабылдау жағдайында түрлендіру процестерінде адамның
ролін бөліп көрсетеді. Яғни бұл ... ... ... ... талап етеді.
– Белсенді оператор принципі. Оператор жай ғана ақпаратты өңдеуші
емес, ... ... ... ... ... және шешім
қабылдаушы ретінде. Яғни бұл принцип бойынша оператор мақсатында
белсенді түрде ұмтылады.
– Әрекетті жобалау принципі. Бұл ... ... ... ... пайдаланады және жекелеген жағдайда ақпарат құралдарын
бейнелеуде сапалы іс-әрекет етуі керек.
– Ізбасар принципі. ... ... ... ... ... ... талап етеді.
– Кешендік принципі. Бұл принцип бойынша, «адамның» мәселелері көп
түрлі және уақыт ағынына байланысты өздерінің ... ... ... үшін ең ... – көз ... ... ... одан
кейін есту және тактилді (сезіну) талдағыштары болады. Басқа талдағыштардың
оператор қызметіне аса маңызды әсер етпейді.
Кез келген ... ... ... ... болып табылады –
абсолютті (жоғарғы және ... ... және ... ... ... сигналдың энергетикалық (интенсивті), кеңістік (өлшем) және
уақыттық (әсер ету ұзақтығы) ... ... ... ... ... әсер ... тітіркендіргіштің минималды шамасы
төменгі абсолютті сезіну табалдырығы, ал максималды мүмкін шамасы жоғарғы
абсолютті сезіну ... деп ... (бұл ұғым тек ... үшін ... ... ... ... аз сигналдар
адамдармен қабылданбайды. Ал сигналдардың ... ... ... ... кері әсер етеді (дыбыстардың қатты естілу,
өте жарық болып кетуі). Жоғарғы және ... ... ... ... ... деп ... [11].
Көрудің талдағыш сипаттамаларына жарық ... ... ... жатады. Контраст шамасы екі айқын жарық деңгейінің ... ... ... және ... контраст сезімталдығы
ажыратылады. Көру өткірлігінің шамасы екі ... аз ... ... ... және ... ... сигнал-
тітіркендіргіштің операторға бағытталған келесі ортақ ... ... ... ... интенсивтілігі талдағыштың сезімтал диапазонына орташа
мәніне сәйкес келуі керек;
- оператордың сигнал өзгерістерін бақылап отыруы үшін, яғни ... ... ... ... ... ... үшін ... арасындағы өзгерістерді қамтамасыз етуі
керек;
- маңызды және ... ... ... ... ... беттің аймағына орналастыру керек.
Техникалық жабдықтарда оператор жылдамдығы, оның тұйықталған контур
арқылы ... ... ... ... ... ... ... анықталады. Сонымен қатар ... ... ... бағаланады.
Пайдаланушының интерактивтік жүйеге қатынасы негізінде, онымен жұмыс
істеу тәсілдері не әсер ... ... ... ... адам ... яғни ... ... серіктеспен түсіністікте
болу;
– пайдаланушының қабілеттілігі, оның шапшаңдылығымен (ең ... мен ... ... ... есеп ... қабілеттілігінен тұрады;
– өзіндік қасиет, яғни үйренуге қабілеттілігі, шыдамдылығы, ... ... ... ... ... деңгейі. Бұл жерде көбінесе бағдарламалаушы
немесе бағдарламалаушы емес пайдаланушылар.
Әртүрлі санаттағы операторлармен ... ... ... ... ... ... ... бар. Бірақ оператордың көпшілігіне
тән төменде қарастырылатын бірнеше жағдайлар бар (мысалы, ойлау қабілетінің
моделі ... және ... ... ... оның ... және т.б).
Интерфейсті құрушы өз білімдерін пайдаланушылар ... ... ... білуі керек. Ол оның талаптарын қолданбалы міндеттеріне сай
қанағаттандырып қана емес, ... ... және ... сай ... ... шығуы қажет. Адамның психикасының бейімделу
мүмкіндігін ескеру керек. Адамдар тез ... ... ... ... ... және ... тәсілдері өзгеріп отырады. Компьютер
ойындарын жасаушылар көп күштер адам мен компьютер ... ... ... ... ... ойынының өзі – интерфейс ... Түр – түс, ... ... ... ... ... ... қабылдаған шешімі. Ойындар ішінде бейімделу элементтері кіреді, сол
арқылы пайдаланушының ойынға ... ... ... ... ... оның ... жоғарылап, ойынға өзгереді, мысалға
жылдамдығы өседі. Ойын ... ... және ... ... ... сондай – ақ ойлау мүмкіндіктері жақсы
болып, шешім ... ... ... ... ... керек. Сонымен
мұндай операциялардың негізінде жалпы принциптер жатқанын мақұлдауымыз
керек.
Жүйені өңделетін ... ... ... ... ... де ... ... керек. Кіріс және шығу деректерін берудің
құрамы мен түрі интерфейсті жасаушылардың мұқият ... ... ... және ... ... мүмкіндіктерінің
ескерілуі. Жүйені құрушылар, басқа да мамандар сияқты, жұмысында өздерінің
ескі ... ... ... Бұл ішкі консерватизм соңғы кездегі
аппараттық және бағдарламалық тәсілдерінің ... ... ... ... күйшейіп келеді. Бірақ, интерфейстің компоненттерін
өзі құралатын негізгі элементтерінің мүмкіндіктері мен шектеулерін түсінбей
құру мүмкін ...... ... ... қажет етеді, және де бұл ... ... ... ... кетпеуін, қолданылатын әдіс – ... ... ... ... ... ... ... жүйелерге кіре алады, сондықтан олар жүйелер ауысқан кезде өз ... ... ... Ішінде біркелкі жұмыс істейтін бағдарламалық
«жанұяларын» дамытқан ... ... ... –ақ ... ... ... ... шығару үшін қолданылатын стандарттық
модульдер ... ... ... ... ... орындауға қажетті есептеу процесін
түсініп қана емес, ... ... мен ... ... іс – ... ... білуі керек. Ол жүйенің потенциалды
пайдаланушылардың ... ... ... ... ... ... ... арасындағы интерфейсті бағдарламалау саласындағы қарқынды атап
өту ... және оның ... ... ... орындаудан,
беру оңай. Жүйені жасаушы және талдаушы өз жұмысын қолданудың ... ... ... деп және ... ... ... терең түсіне алады деп күтуге болмайды. Негізігі ... ... ... ... ... сұрақ жүргізу
арқылы дерек алуында болады. Керек сұрақтарды жинаудың ... ...... ... ... пайдаланушының орнына қою. Бірақ интерфейстің
қолайлылығын бағалаудың бірден бір ... – ол іс ... ... ... жағдайында, жүйемен қалай қарым – қатынас жасайтынын көріп
білу.
Интерфейстік ... ... ... ... ... жұмыс істейтін және де олардың реакциясына ... ... ... ... ... отыратын, интерактивті әдіс – амал керек. Бұл
дегеніміз – интерфейстің элементтерін үйлестірудің икемді әдісті қолдану.
Бейімделу ... ... ... қарау керек. Негізгі принциптер
интерфейсті жасау негізін құраса да , олар ... ... ... ... пайдаланушыға есептелген интерфейстің
жасалып шығуы – бұл ең кіші ортақ бөлгішті іздеу сияқты болады. Тура ... ... ... ... оның ... ... ... Мақсаттарының жағдайы өзгермесе де, пайдаланушылардың
сұранысы, өздері сияқты өзгеріп отырады.
Дұрыс жобаланған интерфейс, мысалы, компьютер ... ... ... және де бір ... ... ... қарай бұрылып отыруы қажет. Адам ... ... ... ...... кездегі ізденістердің
негізгі бағыты.
Жоғарыда қаралған стратегияны ұсынатын шығарушы, ... ... ... ... ... ... ... беретін бірнеше
критерийлерді болжауға болады. Олардың бәрі үш ... ... ... жүйені игерудің және есте сақтаудың қарапайымдылығы:
2. Жүйенің көмегімен шешілетін мақсаттардың тез орындалуы;
3. Жүйенің эксплуатациясы ... ... ... ... ... ... деңгейіне жетудің, бақылау уақытын
белгілеуге болады. Критерий, сондай – ақ ... ... ... түрін көрсете алады. Мұндай критерийге төмендегідей тұжырымдама
беруге болады: «Жүйемен бірінші рет екі күн өз ... ... ... ... ... каталогтардағы дискіде ... ... ... барлық командаларын игереді». Біраз ... ... ... жұмыс әдістерін сақтау – бұл жұмыс үзілісінен кейін,
іс – әрекетін қайта көтеруге ... ... ... ... ... ... тез ... жылдамдықпен дәлдікпен бағалауға болады.
Жылдамдықты бағалаған ... ... тез ... істеуі емес, қойылған
мақсатқа жетуге қажетті уақыт ескерілетінін ... ... да ... жүйесіне пернетақтамен жұмыс жылдамдығы емес, ... ... ... ... ... бір сағатқа қатесі бір пайыздан
аспайтын жиырма есеп қағазын дайындауы керек» тәрізді бақылау саны ... ... ... ... жүйе және ... ... ... жайында көзқарасын көрсетеді. Бұл критерийді саны
бойынша бағалау қиын, ... оны, ... ... ... ... жиіліктер көмегі арқылы көрсетуге болады [12].
Барлық үш критерийді де пайдаланудың кез ... ... ... да, ... ... үшін олардың біреуі ғана ... ... ... ... ... үшін маңызды факторларға дәлдік пен жылдамдық
жатады. Жанжақты пайдалануға арналған жүйелерінің негізгі ... ... ... – ала үйретудің болмауы жатады, өйткені ... ... ... жоқ. ... ... ... ... жұмыс
жүргізгенде, пайдаланушылар өздерін күрделі емес ... ... ... ... керек, ондай болмаған жағдайда олар одан мүлдем
бас тартады. Әрбір критерийдің мәнін орнату – ... тек бір ... ... ... алға қойылған мақсаттарға сай жүйенің нақты
өнімділігінің өлшемін білу керек.
Бұл өлшемдерді ... үшін ... ... ... ... ... нақты диалогты көшірмелерін құрып сақтай ... ... ... ... ... ... ... мен түрін жүйелік журналға ... ... ... білу үшін ... ... сұрақтарға жауап
беріп, анкета толтыру ұсынылады. Жүйенің жұмысын визуалды түрде бақылап ары
қарай сараптау жасау үшін бейнетаспаға ... ... ... Бұл ... барысында, шынымен дұрыс нәтиже шыққанына және де қандай да
болмасын сіз ... ... ... ... анықталмай,
жүйеге тән болуына сенімді болу қиын. Жиі қолданылатын ... ... ... және ... ... тәсілдерінің табиғатын
түсіндіруде қатал әдіс – амалдарды талап ... Дәл және ... ... болатын анкета сұрақтарын таңдаудың қиындықтары ... ... ... ... ... ... жатқанын біліп қойса, мінез –
құлықтарын ... ... ...... интерфейсі, пайдаланушыға байланысы бар есептеу
жүйесінің аспектілерді құрайды. Бұл ... ... ... жұмысын
қамтамасыз ететін маңызды фактор, өйткені интерфейстің эргономикалық
(физикалық және психологиялық) ... ... ... әсерін тигізеді.
Стрестік жағдайларды төмендету үшін, жүйе пайдаланушының физикалық
жағдайына, және де мақсаттарын түсінуіне сәйкес ... ... бұл ... ... пайдаланушылар жұмыс істегендіктен күрделене түседі,
және де жеке ... ... оның ... ... ... ... ... кешенді түрде ескеру, пайдаланушыға ... ... ... ... ... ... құруға
мүмкіншілік береді. Яғни ... ... ... ... маңызды қызмет атқарады.
III. Қорытынды
Информатика ғылымында ... ... ... ... ... ... ... Себебі соңғы уақытта ақпаратты
тарату барысында этика ... ... қала ... ... азаматтардың адамгешілік принципіне ... ... ... ... және ... желісі арқылы таратылған заңсыз
бағдарламалар көп тіркелуде. Осындай фактілердің ... ... ... ... ... маңыздылығы қарастырылды.
Жоғарыды аталған мәселелерді жан-жақты қарастыру ... ... ... информатика ғылымы мен этика саласын сабақтастыра қараудың
нәтижесінде «Информатикадағы этика», ... ... ... ... тамаша көрініс тапқан аумағы моральдық кодекстер
болып табылады. Осыған орай ... ... ... ... пайда боолды. Олар: ... ... ... ... ... ... менеджерлері ассоциациясы»
(DPMA), «Компьютер кәсіпқойларының сертификатталған ассоциациясы» (ICCP).
Бұл аталмыш кодекстердің қабылдануы қарастырылып отырған ... ... ... зор ... ... ... ... аталған мәселелер елімізде
өз деңгейінде қарастырылмаған. Дегенмен ... ... ... ... және оны ... енгізу болашақтың еншісінде.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. «Жаңа ... ... ... 30 ... ... ... «Есептеу техникасы және прораммалау» Қ.Ахметов.
3. «Информатика» Камардинов.
4. «Информатика» Н.Макарова.
5. «Этика» Л. Е. Балашов – ... ... ... ...... ... «История этических учений» А.А.Гусейнова. - М.: Гардарики, 2003г.
8. «Этика науки» М.Г.Лавар.
9. «Прикладная этика» А.А.Гусейнов.
10. ... ... ...... ... Системс, 2002г.
11. «Основы инженерной психологии» В.Ф.Ломова.
12. ... ... ... и ... психология» А.М.Смоляров.

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Adobe Flash-те «Информатика» курсы бойынша оқытудың электронды әдістемелік-оқыту кешенін құру78 бет
«Информатика сабағында оқушылардың шығармашылық белсенділігін дамыту »57 бет
«Информатиканың теориялық негіздері» пәнін оқыту үрдісінде электронды оқу құралын қолдану75 бет
Іскерлік этика құндылықтары мен қағидалары13 бет
Іскерлік қарым-қатынас этикасы3 бет
Аудит стандарттары және аудитордың кәсіби этикасы25 бет
Аудит стандарттары және аудиторлардың этикалық нормалары10 бет
Аудиторлық істің этикалық құқықтық механизмдері26 бет
Аудиттің стандарттары және аудиторлардың кәсіби этикасы30 бет
Ақпарат және информатика18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь