Қазақстанда рыноктың қалыптасу ерекшеліктері мен заңдылықтары

Мазмұны

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3

1 НАРЫҚ ҚОҒАМЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨМІРІНІҢ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Нарық ұғымы,нарықтың мәні,ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
1.2 Нарықтың пайда болуының шарттары, қызметтері, түрлері, субъектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 8
1.3 Нарықтың құрылымы, инфрақұрылымы, коньюнктурасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10

2 ҚАЗАҚСТАНДА НАРЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 12
2.1 Нарыққа өту кезеңіндегі қазақстанның экономикалық және әлеуметтік жағдайы ... . 12
2.2 Рыноктық құрылымды қалыптастыру және мемлекет рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.3 Жекешелендіру және мемлекет иелігінен алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫ: ОНЫҢ ФУНКЦИЯЛАРЫНЫҢ ДАМУ ПРИНЦИПТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
3.1 Нарық экономикасындағы қазіргі басымдылықтары мен кемшіліктері және өзгерістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 26
3.2 Қазақстанның реттеуші нарық экономикасына өтуі және бағыттары, қалыптасу және даму стратегиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 30

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Кіріспе

Курстық жұмыстың өзектілігі: Қазіргі таңда, нарықтық экономика заманында, біздің алға қойған мақсатымыз — елімізді экономикалық және әлеуметтік жағынан дамыту, әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына қосу, халқымыздың әл-ауқатын көтеру. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев Қазақстанға арнаған жыл сайынғы жолдаулары, «Қазақстан-2030» Стратегияларындағы басты басымдылық — Қазақстанды бәсекеге қабілетті елге айналдыру, ал бұл мақсатқа қол жеткізу үшін шағын және орта бизнесті дамыту алға қойылуда. Ал ол үшін еліміздің экономикасын тиімді ұйымдастырудың маңызы зор, оның ішінде қазіргі таңдағы нарықтық экономиканың заңдылықтары мен ерекшеліктерін ескеру экономиканы алға жылжытудың тетігі болып табылады.
Нарық — қазіргі таңдағы экономикамыздың ең өзекті мәселелерінің бірі. Себебі нарық — қоғамдық тұтынушылар мен өндірушілерді байланыстырудың тиімді механизмі ретінде әлемдік өркениеттің ірі жетістіктерінің бірі.Қысқа уақыт аралығында еліміз бұрынғы кеңестік кеңістікте бірінші болып, КСРО құлдырауы салдарын еңсере отырып, бірнеше маңызды кезеңдерден өтті, нарықтық экономикасы бар мемлекет мәртебесін алды.
Қазақстанға өзінің тәуелсіз экономикалық саясатын жүргізуге мүмкіндік берген дер кезінде қабылданған шешімдер мен жүзеге асырылған шараларды талдап шығу маңыздылығы — жіберілген қателіктерді саралап, қазіргі таңда қай бағытта жұмыс жасау қажеттігін нақты шешуге ықпал жасауында.
Экономикалық реформаларды жоспарлы және нарықтық мектептердің күресі жағдайында жүргізу оңай болған жоқ. Соған қарамастан, еліміздің экономикасы нарықтық өзгерістер арнасына тез бет бұрып, дағдарыстар сынынан өтіп, бұрынғы кеңестік кеңістіктегі дамыған ел беделін растай алды.
Еліміздегі нарықтық қатынастар жүйесі жылдан жылға дамып келеді. Қазіргі кезеңдегі басты мақсаттардың қатарында нарықтық экономиканы ары қарай жетілдіру мен дамыту, экономикалық қатынастарға қажет тұстарды ақпараттар жүйесімен қамтамасыз ету, жан-жақты талдау қызметтерін жүргізу, тиімді шешімдер қабылдау сияқты бірқатар маңызды мәселелер бар.
Нарық елімізде тиісті дәрежесінде терең зерттелмеген. Себебі, нұсқау, бөлу әдістеріне негізделген басқару жүйесі жағдайында нарық мәселелері тиісті ғылыми зерттеупәні бола алмады. ТМД-ға кіретін мемлекеттердің және Қазақстан ғалым-экономистерінің арасында нарық туралы бірыңғай пікір жоқ. Сондықтан, бұл нарық мәселесі, соның ішінде Қазақстандағы нарықтық қатынастардың қалыптасу барысын саралап, заңдылықтарын айқындау бүгінгі таңдағы өзекті мәселелердің бірі деп есептейміз.
Курстық жұмыстың мақсаты — Елбасы ұстанған саясаттың өзегі болып табылатын елімізді нарықтық экономикалық жүйеге көшіру арқылы Қазақстан Республикасы азаматтарының әл-ауқатын көтеру, әлемдегі дамыған мемлекеттердің қатарына қосылу болғандықтан, тәуелсіздік алғаннан бергі атқарылған жұмыстар қатарындағы ең елеулісі әкімшілдік-
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ

1. Кулагин П. Рынок в социалистической экономике / Вопросы экономики. 1990. №.-С. 143.
2. Чалбаев К. К. 13 Интенсификация производства и рыночные отношения/Под ред. А.-И. Добрынина.—М.: Экономика, 1990.—287 с.
3. Смит А. Исследование о природе и причинах богатства народов. — М.: Эксмо, 2007.
4. Маркс К. Капитал. Том второй. Отредактирован и опубликован в Ф. Энгельсом. 1885.
5. Ламберт Х. Социальная рыночная экономика. Германский путь. М., 1994.
6. Кемел М. Тәуелсіздік жылдарындағы аграрлық реформа //Заң, 2002. - № 9. - 46-47-б.б.
7. Реформирование экономики Казахстана: проблемы и их решение /Под ред. М.Б.
8. Тәнекеев С. Ауыл – ұлттың абыройы //Ақиқат, 2003. - № 6. - 30 б.
9. С.Б. Мақыш, Оқу құралы “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж. – 248 бет.
10. “Қазақстан Республикасының Ұлттық банкi туралы” ҚР-сы Президентiнiң Заң күшi бар Жарлығы, 1995 жылғы 30 наурыздағы, №2155

11. Қосымша әдебиет

12. Бимендиева Л.А. «Экономикалық өсу – ұлттық экономиканың қызмет етуінің нәтижесі ретінде» // Хабаршы журналы № 6, 2004 ж.
13. Бердалиев К.Б «Қазақстан экономикасын басқару негіздері»,
14. Алматы – 2001.
15. Жүнісов Б., МәмбетовҰ., Байжомартов Ү. «Нарықтық экономика негіздері» Алматы «Экономика»-2000ж
16. Көшенова Б.А. «Ақша, Несие, Банктер, Валюта қатынастары»
17. Алматы «Экономика»-2000ж
18. Мақыш С.Б. «Ақша айналысы және несие», Алматы – 2000 ж.
19. Мэнкью Н.Г. «Макроэкономика», Москва 1999 г
20. Мауленова С.С. «Экономикалық теория». Алматы – 2004.
21. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С. «Микроэкономика». Алматы – 2000 ж.
22. Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімдік (2030 ж. дейінгі) даму стратегиясы. Алматы - 1997
23. Райханов Н. «Қазақстанның экономикалық реформа жолы өзінше» // Ақиқат -1996ж
24. «Макроэкономика», Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова. Алматы – Экономика, 2003ж.
        
        ҚАЗАҚ ИНЖЕНЕРЛІК-ТЕХНИКАЛЫҚ АКАДЕМИЯСЫ
Қазақстанда рыноктың қалыптасу ерекшеліктері мен заңдылықтары
КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
пәнінен
5В050800 - ... ... Есеп және ... 1201 ... ... Г.
Жетекші: А.Т. Карипова
Қорғауға жіберілді "_____"________2013 ж.
Қорғалды "____"________________2013 ж.
Астана 2013 ж.
Мазмұны
КІРІСПЕ.................................................................................................................................. 3
1 НАРЫҚ ҚОҒАМЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨМІРІНІҢ НЕГІЗІ............................... 5
1.1 ... ... ... 5
1.2 Нарықтың пайда болуының шарттары, қызметтері, түрлері, субъектілері.............................................................................................................................. 8
1.3 Нарықтың құрылымы, ... ... 10
2 ... ... ... ҚАЛЫПТАСУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ.................................................................................................................. 12
2.1 Нарыққа өту кезеңіндегі қазақстанның экономикалық және әлеуметтік жағдайы..... ... ... ... ... және ... ... Жекешелендіру және мемлекет иелігінен алу................................................................ 20
3 ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ОНЫҢ ... ДАМУ ... ... ... экономикасындағы қазіргі басымдылықтары мен кемшіліктері және өзгерістері................................................................................................................................. 26
3.2 Қазақстанның реттеуші нарық ... өтуі және ... ... және даму ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ........................................................................ 31
Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі: Қазіргі таңда, нарықтық экономика заманында, ... алға ... ... -- ... ... және әлеуметтік жағынан дамыту, әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына ... ... ... ... ... ... ... Н.Ә.Назарбаев Қазақстанға арнаған жыл сайынғы жолдаулары, Стратегияларындағы ... ... -- ... ... қабілетті елге айналдыру, ал бұл мақсатқа қол ... үшін ... және орта ... ... алға ... Ал ол үшін ... ... тиімді ұйымдастырудың маңызы зор, оның ішінде қазіргі таңдағы нарықтық экономиканың заңдылықтары мен ерекшеліктерін ескеру экономиканы алға жылжытудың ... ... ... -- қазіргі таңдағы экономикамыздың ең ... ... ... ... ... -- ... тұтынушылар мен өндірушілерді байланыстырудың тиімді механизмі ретінде әлемдік өркениеттің ірі жетістіктерінің бірі.Қысқа уақыт ... ... ... ... кеңістікте бірінші болып, КСРО құлдырауы салдарын еңсере отырып, бірнеше маңызды кезеңдерден өтті, ... ... бар ... ... ... өзінің тәуелсіз экономикалық саясатын жүргізуге мүмкіндік берген дер кезінде қабылданған шешімдер мен жүзеге асырылған шараларды ... шығу ... -- ... ... ... ... ... қай бағытта жұмыс жасау қажеттігін нақты шешуге ықпал жасауында.
Экономикалық реформаларды жоспарлы және нарықтық мектептердің күресі жағдайында жүргізу оңай ... жоқ. ... ... еліміздің экономикасы нарықтық өзгерістер арнасына тез бет бұрып, дағдарыстар сынынан өтіп, бұрынғы кеңестік кеңістіктегі ... ел ... ... ... ... қатынастар жүйесі жылдан жылға дамып келеді. Қазіргі кезеңдегі басты мақсаттардың қатарында нарықтық экономиканы ары қарай жетілдіру мен дамыту, ... ... ... тұстарды ақпараттар жүйесімен қамтамасыз ету, жан-жақты талдау қызметтерін жүргізу, ... ... ... ... ... ... мәселелер бар.
Нарық елімізде тиісті дәрежесінде терең зерттелмеген. ... ... бөлу ... ... ... жүйесі жағдайында нарық мәселелері тиісті ғылыми зерттеупәні бола алмады. ТМД-ға кіретін ... және ... ... ... нарық туралы бірыңғай пікір жоқ. Сондықтан, бұл нарық мәселесі, соның ішінде Қазақстандағы нарықтық ... ... ... ... ... ... ... таңдағы өзекті мәселелердің бірі деп есептейміз.
Курстық жұмыстың мақсаты -- Елбасы ұстанған саясаттың өзегі ... ... ... ... экономикалық жүйеге көшіру арқылы Қазақстан Республикасы азаматтарының әл-ауқатын көтеру, әлемдегі дамыған мемлекеттердің қатарына қосылу болғандықтан, тәуелсіздік алғаннан ... ... ... ... ең ... әкімшілдік-әміршілдік басқару жүйесінің тетігі жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға өту ... көз ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру мақсатында Республика Үкіметі нарыққа өтудің тұжырымдамасын әзірледі. Тұжырымдама мемлекеттің және экономикалық егемендіктің ... ... ... Нарықтық экономика, бүгінгі таңдағы жеке іс бастау, саяси демократиямен астаса отырып, ... ... ... ең озық тетігін ашып беріп, экономикалық өсу мен ... ... кең ... ұсынады.
Курстық жұмыстың міндеттері. Нарықтық экономиканың атқаратын рөлі зор. Курстық жұмыстың міндеттері төмендегідей:
-- нарық ... ... ... ... ... ... мен ... тоқталу;
-- нарық пайда болуының шарттарын ашу;
-- Қазақстан Республикасындағы нарықтың қалыптасу барысын сипаттау;
-- нарықтық экономикаға өту ... ... ... және әлеуметтік жағдайын саралау;
-- нарықтық құрылымды қалыптастырудағы мемлекеттің рөлін айқындау, т.б.
Курстық жұмыстың ... ... ... нарықтық экономикаға көшуінің барысы мен заңдылықтары
Курстық жұмыстың зерттеу нысаны:Қазақстан Республикасының экономикасының нарықтық экономикаға көшу қарқыны
Курстық жұмысты жазу барысында Қазақстан ... ... ... статистикалық ақпарат көздері, нормативті актілер, мерзімді басылымдар, сонымен ... ... және ... ... ... ... құрылымы. Курстық жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. НАРЫҚ - ҚОҒАМНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ӨМІРІНІҢ НЕГІЗІ
1.1 ... ... ... ... ... ... ең жалпы түрде экономикалық негізгі мәселелерін шешу мақсатында өндірушілер мен тұтынушылардың нарық арқылы өзара әрекет ететін шаруашылықты ұйымдастыру ... деп ... ... ... не? ... ... дегенді әр түрлі тауарларды сатумен байланысты жұртқа жария орын ретінде түсіндірді. ... ... ... ... ... да өзгеріп отырды. Қазіргі дамыған қоғамды нарық деген міндетті түрде сатышулар мен ... ... ... жасайтын орын емес. Қазіргі заманда саудагер теледидар арқылы жарнама бере алады, ... ... ... ... - ақ, ... ... телефонмен жинап, тауарларды пошта арқылы жібере алады. Нарық - қоғамдық еңбек бөлінісі негізінде оқшауланған ... ... ... етуші және анықтаушы байланыс әдісі ретінде көрінеді.
Нарық бұрын-соңды біздің елде терең зерттелмеген. Себебі нұсқау-бөлу әдістеріне негізделген басқару жүйесі ... ... ... тиісті ғылыми зерттеу пәні бола алмады. ТМД-ға кіретін мемлекеттердің және ... ... - ... ... ... туралы бірыңғай пікір жоқ. Осыған байланысты нарықтың бірнеше анықтамасын келтірейік.
Нарық - бұл өндіріс факторларын немесе оның нәтижелері мен ... ... ... ... өндірістік қатынастардың белгілі бір бөлігі немесе жүйесі (Кулагин П. Социалистік экономикадағы ... - , 1990 ... ... - бұл ... мен сатып алушылар арасындағы экономикалық қатынастардың белгілі бір жүйесімен сипатталатын ... ... ... ... К.К. ... ... және нарықтық қатынастар.М, 1990 ж. 204 бет)
Нарық - ... ... алу - ... байланысты орын алатын экономикалық қатынастар жиынтығы (Саяси экономия. Алматы, Ана тілі, 1991ж, 169 бет)
Келтірілген анықтамалар ... ... ... бір ... ғана ... Бұл ... ... нәрсе - ол нарықты өндірістің емес,айырбастың категориясы,нарықтық қатынастардың субъектісі - өндірушілер мен тұтынушылар деп көрсетілді. ... ... ... нарықтық байланыстар экономикалық қатынастардың барлық жүйесін және барлық субъектілерін қамтиды. Нарық құрамына өз жұмыс күшін сатушы.
Кәсіпкерлер де, еңбеккерлер де, соңғы ... да, ... ... ... ... ... де, т.б. көреді.
Нарық қоғамдық тұтынушылар мен өндірушіледі байланыстырудың тиімді механизмі ретінде әлемдік өркениеттік ұлы жетістіктерінің бірі деп ... ... ... ... ... пен ... ... өмір сүре алмайды. Ал бұл меншіктің әр түрлі формалары және әр ... ... ... ... ғана ... ... ... экономикалық жағынан әлсіз, өмір сүруге қабілеті жоқ шаруашылықтардан тазартады,оның есесіне олардың тиімді жұмыс жасайтын болашағынан үміт күттіретін қолайлы жағдай жасайды. ... ... ... ... шаруашылық бірліктерін іріктеудің демократиялық механизмі және ең әділетті төрешісі екенін көріп отырмыз.
Нарықтық ... мына ... ... ... бөлу мен ... көмектеседі;
-Өндірістің өзгеруші жағдайларына икемді жауап береді;
-Тұтынушылармен қатар өндірушілердің таңдауы мен әрекет ету бостандығын қамтамасыз етеді;
-ҒТР жетістіктерін өндірісті ... мен ... жаңа ... әдістерін енгізу үшін жасауға көмектеседі;
Өндірушілерді адамдар қажеттіліктерін қанағаттандыруға және ... мен ... ... ... ... ... ... бірге нарықтық механизмнің елеулі қайшылықтары да бар. Оларға әлеуметтік жіктеулі, әлсіздерге, әсіресе банкротқа ұшырағандарға ... ... ... ... ... ... таза ... экономика адамның еңбек ету,білім алу,табыс табу сияқты ... - ... ... ... ... Бұл ... ... белсенді түрде араласып реттеуін қажет етеді. Мемлекет бағаны реттеу,салық жүйесі негізінде табысты қайта бөлу, бюджет ... ... ... ... ... оларға жәрдем ақша бөлу және халықты әлеуметтік қамту жүйесі арқылы нарықтық экономиканың қысымын жұмсартады.
Нарық ... ... мен ... жетістіктерін,еңбек ресурстарын,еңбекті ұйымдастырудың жаңа әдістерін кеңінен пайдалануды ... ... көп ... ... ... ... оның жаңа бағыттарында стратегиялық мақсаттарды жүзеге асыруды, өндірісте терең құрылымдық өзгерістер ... ... ете ... Бұл ... ... стратегиялық ғылыми - техникалық саясаты мен экономикалық көмегінсіз,ірі кәсіпорындар мен ... ... ... жақсы нәтижеге жету мүмкін емес.
Сонымен, нарықтық экономика кемшіліктеріне мыналар жатады:
-табыс алуға кепілдік бермейді;
-толық жұмыс бастылыққа кепілдік бермейді;
-қалпына келтірілмейтін ресурстарды сақтауға ... ... ... жөніндегі шараларды ендіруді әлсіз ынталадырады;
ұжымдық пайдаланылатын тауарлар мен қызмет ... ... ... ... ... Нарықтық экономиканың әрекет ету жиынтығында нарық жүйесін құрайтын оның белгілі бір ... ... ... экономиканың бірінші әрі маңызды элементі - өндірушілер мен тұтынушылар. Олар еңбектің қоғамдық бөлінуі ... ... ... ... басқалары оны тұтынған кезде қалыптасады. Тұтыну жеке өзіндік және ... ... ... Жеке ... кезінде тауарларды өндіріс сферасынан шығарып, олар халықтың жеке қажеттілігін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... ретінде жүреді, бұл кезде тауар басқа өндірушілер ары ... ... үшін ... Бұл ... ... мен ... ... өзара әрекет қызмет нәтижелерін алмасу үшін орнатылады. Нарықтық шаруашылықта ол тұрақтылығымен ерекшеленіп, ... ... ... және ... нарықтық мәселе нысанында көрінеді.
Нарықтық экономиканың екінші элементі ретінде өндірістік бірліктерді корпоративті басқару ... ... жеке ... ... ... ерекшеленетін экономикалық ерекшелік жүреді.
Үшінші маңызды элемент - баға. Ол ... ... ... етеді. Бұл жерде екі ескерту бар: 1) баға арақатынасы әрекет етуші коньюнктураға байланысты ауытқитын сұраныс пен ... ... ... 2) баға осы ... ... ... осы ... деген нарықтық қатынастың әрекеті сферасын анықтайды. Осы сфераның шекарасы трансакциялық шығындармен,яғни ... ... ... шығындармен анықталады.
Төртінші элемент - орталық буын ... пен ... ... ... ... ... ... нарықта тауарларға деген қажеттілік түрінде жүреді. Тұтынушылар осы тауарларды қалыптасқан бағалармен ақша табыстары кезінде сатып ала алады. Ұсыныс ... ең ... ... мен ... тиімді пайдалануға қатысты ынталандырушы ретінде жүреді. Сұраныс пен ... ... ... ... мен ... ... тұрақты байланысты қамтамасыз ететін нарықтық механизмнің маңызды элементтері болып табылады.
Нарықтық механизмнің бесінші элементі - ... Ол ... мол ... және ... ... өндіріс көлемін кеңейтуге жол ашады. Бәсеке нарықтық субъектілер мен пропорцияны реттеу механизмінің өзара әрекетінің нысаны ретінде ... ... ... ... пайда, процент нормасы, баға т.б. экономикалық реттеушілер көлемін анықтауда болып табылады.
Нарықтық экономика ... ... ... үш басты принципке негізделеді:
маржиналдық талдау принципі негізінде нарықтық субъектілер мінез - құлқы құрылады,оған орташа емес, ... ... ... әсер ... ... ... толуы, нарықтық бағалардың өзгеруі нәтижесінде нарықтық экономиканың бір қалыптан ... өтуі ... ... Бұл ... ... сұраныс немесе ұсыныс түрінде нарықтық экономикаға әсер етпеуінен болып ... ... ... ... және ... сұраныс пен шаруашылықты жүргіуші субъектілердің шексіз саны болғанда, осылардың ... ... ... үлес ... ие болады. Маржиналды жол нарықтық кеңістіктің үздіксіз ... ... ... еткендей болып, сұраныс пен ұсыныстың кенеттен ауытқуы пайда болу мүмкіндігін болдырмайды, тауар өндірушілер мен тұтынушылар арасындағы ... ... ... талдау шығындардың принципі. Балама талдау шығындары ресурстарды пайдаланудың басқа тәсілдерінен немесе кәсіпкерлер қызметіне байланысты туындаған тікелей ... мен ... ... ... ... ... ... экономиаканы құру жіберіп алынған мүмкіндіктер тізімі ішінен аз, бірақ ... ... ... ең ... ... ... алуына негізделеді. Балама таңдау шығындары принципі өндірушілерді қолда бар ресурстарды тиімдірек пайдаланудың жолын іздеуге итермелейді.
Экономикалық рационалдылық принципі пайда мен ... ... ... Рационалды таңдау кепілді табысты пайданың ең төменгі бөлігі көлемінде қамтамасыз ететіні шекті болып табылатын өзгермелі варианттардың бірінде іске асырылады. Рационалдылық ... ... ... ... ... Капиталды шектеулі пайдалану кезінде фирмалар пайданы жоғарылатуға тырысса, тұтынушылар өз игілігін барынша жақсартуға ұмтылады.
1.2 Нарықтың пайда болуының шарттары, қызметтері, түрлері, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік - экономикалық жағдайларда өмір сүреді.
* Дүниежүзілік тәжірибе дәлелдеді:
* шаруашылық субъектілердің дербестігі мен ... ... ... ... ... өндіріс қуатының белгілі бір резерві мен бос жұмыскерлердің болуы;
* нарық ... ... ... өндірушілердің сан алуан түрлерінің болуы; (бәсекелестік)
* контрагенттер өздерінің өнімдеріне баға белгілеу құқы.
* Нарықтың мәні оның ... ... ... ... өндіріс процесін үнемі қамтамаыз ететін реттеуші;
* ұсынымның көлемі мен құрылымының жедел өзгеруі және оның сұраным төлем қабілетіне икемделді;
* бәсеке ... ... ... түрінен экономиканы сауықтыру (санациялау), тазалау;
* экономикалық оқшауланған тауар өндіруші мен тұтынушылар арасын байланыстыратын буын;
* ... ... ... осы ... деңгейіне қарай) ыңғайлы рационалды таңдауға тұтынушыны экономикалық мәжбүр ету.
Ақпараттық қызмет. ... ... ... мен ... ... ... және банк ... проценттік ставкасының, т.б. үздіксіз өзгеріп отыруы арқылы өндіріске ... олар ... ... сатып алатын тауарлар мен қызметтерге жұмсалатын қоғамдық қажетті сапасы мен ... ... ... беріп отырады. Сонымен бірге нарық бәсеке күресінің жәрдемімен қоғамдық өндірісті тиімсіз шаруашылық бірліктерінен тазартады,үміт артатындардың дамуына ... ... ... Біздің нарық терең монополияланған. Нарықтағы барлық тауардың 50-70% солардың өндірген өнімін құраса, онда кәсіпорын қызыметі ... ... ... ... ... қалыпта ұстау үшін бәсекелестер әлемін жасау қажет. Бұл нарықтық қатынастардың табиғи болмысы, бұндай жағдайда тауар өндірушілер өнім өндіру мен ... ... ... ... ... ... мүдделі болады.
Нарықтың құрылымын әртүрлі белгілеріне қарай өзара байланысты бірнеше түрлерге бөлуге болады.
Территориялық белгілеріне қарай нарық: дүниежүзілік, ... ... ... аймақтық, оқшауланған немесе жергілікті нарықтар деп бөлінеді.
Дүниежүзілік нарық, сатушылар мен сатып алушылар арасындағы тауарлар мен ... ... ... ... көрінетін бүкіләлемдік шаруашылықтың құрамдас бөлігі. Ол халықаралық еңбек ... ... ... қатынастарының негізінде құрылды. Дүниежүзілік нарық өндірістік кооперация және ... ... ... ... ... арқылы ішкі нарықпен байланысты болады.
Еларалық бірлестіктер нарығы деп экономикалық ... ... ... мен ... терең еңбек бөлінісі арқылы байланысқа, бірнеше мемлекеттердің қатысуымен құрылған нарықты айтады.
Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... ішкі нарық.Ұлттық нарықта белгілі бір нысанда экономикалық қатынастар дамиды. Бұл қатынастар, нарық қызметінің ... - ақша және ... ... болуының анықтайтын тауар ақшалы форма түрінде көрінеді.
Аймақтық нарық - бөлек территориялық ... ... ... облыс, аймақ, аудан).
нарық деп негізінен, халық тұтынатын тауарлар мен ақылы қызмет нарығына ... ... ... ... ... қарай үстіндегі және әртүрлі дәрежедегі бәсекеге шектеу рыногы (олигополиялық, монополиялық, т.б.) деп ... ... баға ... ... тым ... және ... немесе дифференцияланған өнімдерді өндіретін аз ғана сатушылардан тұрады.
Монополиялық бәсеке нарығы сапасы,қасиеті,сыртқы безендірілуіне қарай ерекшеленетін ... ... ... ... ... сатушылар мен сатып алушылардан тұрады. Осыған байланысты нарықты және деп те бөледі.Қолданылып жүрген заңдылықтарға сәйкес нарықты көлеңкелі және ... ... деп те ... ... ... ... ... байланысты теңестірілген және теңестірілмеген нарық деп бөлу көзделген. Сұраным мен ұсынымның арасында толық сәйкестік ... ... ... ... деп ... ерекшеліктеріне қарай нарық - салалық және сала ішіндегі нарық болып бөлінуі мүмкін. Өткізу ... ... ... бір дербес саласының өнімі болып табылатын нарықты салалық нарық дейді. Қоғамдық өндірістің бір саласының өз ішіндегі өнім өткізу ... сала ... деп ... ... ... тауар топтары, бөлек тауарлар нарығы деп те бөледі. Тауар топтары нарығына нан-бөлке, макарон өнімдері, т.б. нарығы жатады. Нарықтық ... ... ... ... үй ... ... мен ... жатқызамыз. Олар бір-бірімен ресурс нарығында, қаржы мен тұтыну нарығында өзара әрекет жасап, шығыс пен кірісті айналым жасайды.Үй шаруашылығы материалдық (жер мен ... және ... ... пен ... ресурстарды өткізе отырып,оларды фирмаларға нарық ресурстары арқылы ұсынады.Соңғылары тауар өндірісін қажетті сұраным ресурстарын талап етеді. Сұраным мен ұсыныстың ... ... ... ... ... нарықтық бағаны белгілейді. Үй шаруашылығы тұтыну нарығында тауарға сұраным жасай отырып, ... ... ... ... ... өнім мен ... ... жұмсайды. Ал фирмалар өз өнімін өткізе отырып, ақшалай табыс алады. Үй шаруашылығы тапқан табыстың барлығын өнім сатып ... ... бір ... ... және ... мен ... ... жұмсайды. Фирмалар өндіріс ресурстарын біріктіреді және қозғалысқа келтіріп,өнім шығарады, осы тауарды ұсынады, сату арқылы ... ... ... да табысты ресурстарды төлеуге толық жұмсайды,салық төлейді,инвестицияны жүзеге асырады және т.б.
Табыс пен шығындардың айналуы үкіметке әсер ... және ол елді ... ... ... ... ... экономиканы әр деңгейде реттеп отырады. Үкімет фирмалардан салық алып,жеке кәсіпорындарға дотация,субсидия береді, кәсіпкерлермен қажетті ресурстарды сатып алады. ... ... ... ету ... жүргізді және инфляция деңгейіне, ұлттық өнімнің қозғалысы мен құрылымына әсер етіп, табыстарды үлестіреді. Салықтан түскен қаржыны ... ... ... ... (зейнетақы, жұмыссыздарға жәрдем ақы) төлейді. Экономиканы тиімді дамыту үшін ... ... ... ... Демек, табыс пен шығындардың шеңбер айналымы үнемі қозғалыста болып, теңгеріледі. Нәтижесінде өндірістің жалпы ... ... ... жұмыстылығы мен табысы көрсетілді.
1.3 Нарықтың құрылымы, инфрақұрылымы, коньюнктурасы
Адамдардың әрекет ету ... ... ... ... ... және сатып алу - сату ортасына қарай жалпы ішкі ұлттық нарықты шартты түрде бірнеше түрлерге бөлуге ... Олар ... ... ... ... нарықтың жеке элементтерін құрайды, бір-бірімен өзара байланысты
және өзара тәуелділікте болады. Мәселен өндірістік және ... емес ... ... - ... ... ... және жұмыс күші нарықтарын құрайды. Дегенмен, нарық түрлерін саралап көрсететін терең құрылым ... ... - ... қатынастары объектілерінің экономикалық бағдары болып табылады. Осы ... ... олар ... ... ... және қызмет көрсету, қаржы (бағалы қағаздар, қарыз, валюта, капитал), еңбек, ғылыми-техникалық, ақпарат, астыртын ... ... ... ... ... ... элементтерінің бірі - инфрақұрылым. Ол институттар (ұйымдар, фирма, мекемелер) жиынтығынан тұрады,оның мәні - ... ... мен ... ... үшін қалыпты жағдай қалыптастырады және қызмет көрсетеді. Нарықтың инфрақұрылымының элементіне - тауарлық, қор биржасы, ... ... ... және ... ... ... ... банктер, көтерме сауда орталықтары, аукциондар, жәрмеңкелер, т.б. жатады. Дамыған ... ... ... пайдалы бағыттары мен нысандарын іздеуді жеңілдетеді. Нарықтың инфрақұрылым проблемасының өндіріс пен тұтыну арасындағы ... және осы ... ... ... ... прцесінің дамуының объективті заңдылықтары мен халық шаруашылығының барлық саласында ресурстарды ұтымды пайдалануды анықтау үшін өзекті ... ... ... ... ... мен ... және холдингілері, сақтандыру компаниялары мен қорлары,аудиторлық фирмалар, консультация орталықтары мен фирмалар, сауда-өнеркәсіп палаталары, ... заң ... ... мен ... ... қызмет салаларын ұлғайтуға ерекше көңіл бөлінген.
Нарық инфрақұрылымның тиімділігі көбінесе экономикалық коньюнктураға ... яғни ... ... ... ... ... ... мына көрсеткіштер жүйесі мәлімдейді:
өндіріс пен құрылыс динамикасы, тауар запастарының мөлшері, баға, процент, ... ... ... ... ... ақы, өндіріс шығындары дәрежесінің өзгеруі;
еңбектегі және жұмыссыздар саны арасындағы қарым-қатынас.
Экономикалық коньюнктураға әсер ... ... ... ... ... ... капиталдың кезекті жаппай жаңаруына байланысты;
ә) циклдық емес факторлар экономикаға тұрақты түрде әсер етуі (оған ҒМР ... ... ... тез ... ... ... коньюнктураны жақсартудың әдісі:
А) инвестициялық ахуалды қалыптастыру;
ә) фирмаларға мемлекеттік тапсырыстардың берілуі мен көлемінің өзгеруі;
б) салық және процент ставкаларының дәрежесін ... ... ... ... ... ... реттеу.
Қазір кәзіпорындар, жеке нарықтар, маркетинг коньнктура өзгеруін зерттейді, болашағын болжайды.
2. ҚАЗАҚСТАНДА НАРЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРДЫҢ ... ... ... өту ... ... ... және әлеуметтік жағдайы
Қазақстанда көп салалы экономика,оны нарық жолына салуға бағытталған қайта құру 1990 жылдардың басында ... ... ... көшірерде республиканың әлеуметтік-экономикалық дамуында өзіне тән бірқатар ерекшеліктер бар еді. Олар ең алдымен Қазақстан экономикасының құрылылымындағы қайшылықтар да болды. ... ... өте ... ... ... ... ... қоғамдық табысындағы өнеркәсіп өндірісіндегі үлесі бүкіл КСРО бойынша орта ... 61% ... ... 46% ғана ... Қор және ... көп жұмсайтын салалардың үлесі өте жоғары еді,КСРО-да химия,мұнай-химия өндірудің үлесіне орташа 9% келсе, Қазақстанда 15% еді. ... ... ... ... КСРО ... 27% болса, Қазақстанда17%-ке ғана жетті. Республика экономикасында шикізат өндіру және оның ... ... ... адам басына шағатын өнім өте төмен болды.
Қазақстанның халық шаруашылығының құрылымы мен дамуының аймақтық ерекшеліктері бар. Республикамызда әртүрлі пайдалы ... мол және жер ... ... құрылымы біркелкі емес.
Солтүстік және Батыс Қазақстан-өнеркәсіп пен ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда негізінен жоғары деңгейде көмір өнеркәсібі, түсті және қара металлургия,машина құрылысы және металл өндеу, химия өнеркәсібі дамыған. Жеңіл ... ... ... ... ... сай келмейді. Өндірілетін жалпы өімнің 7%-і ғана жеңіл өнеркәіп өнімі. Шығыс аймақтары өздерінің табиғат-ауа райы ерекшеліктеріне ... ... ... ... ет, жүн, ... ... ... т.б. салалар басым. Шығыс Қазақстан облысында түсті металлургия, энергетика, ағаш, қағаз, жеңіл және тамақ өнеркәсіптерінің дамуы ерекше көзге түседі. ... ... ... ... дейін өндірілетін аяқ киімнің 60%-і, тері өндірісінің 40%-і орналасқан. ... ... ... ... ... ... ... жолына бағдарлау кең көлемде жүргізіле бастады.
Нарықты қалыптастырудың алғы шарты-нақты тәуелсіздік.
Тәуелсіздік не үшін ... Бұл ... ... бермес бұрын мына деректерге көңіл аударайық. Бұл сұраққа жауап бермес бұрын мына ... ... ... ... Одақта орталықтандырылған одақтық басқару федостволары мен министірліктерінде басты-басты 30 өндіріс олардың ішінде көмір және металлургия өнеркәсібі, мұнай, газ, ... және ... ... ... ... жасау, т.б. қазақстан экономикасын дамытуға елеулі үлес қосатын салалар қалып қойған. Осының салдарынан республикада өндірілетін осы салалар ... ... ... ... ... сырттан еңбек құралдары мен тұтыну заттарын әкелуге мәжбүр болдық. Халық ... ... ... ... ... Қазақстанда кем еді. Ол өнімдердің 60%-ке дейін республикаға сырттан ... ... ... ... 70%-і ... астықтың жартысынан астамы мақтаның мал терісінің,аң терісінің 50%-і өңделген күйінде сыртқа жіберілген өнім құны 6-7 млрд ... ... оны ... тыс ... ... ... ... әлгілердің құны 13,8 млрд болып шықты.
Республика бюджетіндегі кірісте салық айналымының үлесі небәрі 9%елі, Эстонияда 45% ... ... ... ... ... өз ... құрылымын өзі айқындап, оның салаларының арақатынас пропорцияларын белгілеу және оған уақытында керекті ... ... ... ... ... жағдайда ғана республика қандай өнімді қанша мөлшерде және оларды қандай бағамен сыртқа ... ... ... ... ... нарыққа көшуде бастапқы капитал дәрежесі төмен болды. Республикада адам ... ... ... ... болды. Экономиканы қайта құра бастағанда түрмыс дәрежесі ... 5-6 млн адам ... бұл ... ... 1/3-денастамы. Республикадағы 214 селолық аудандардың 180-і жәрдем ... ... 70 ... ... даму жағына өте артта қалды, 30 аудан кедейліктің күйін кешті. Ұзақ жылдар бойы тауар-ақша қатынасын елемеу экономиканың монополиялығы, ... ... ... қор және ... ... ... ... тепе-теңінің бұзылуына,қайта-қайта бөле берудің тууына, мемлекетке арқа сүйеушілікке әкеп соқты. ... ... ... да, ... де, ... созылатындығы да осы себептерден болып отыр. Сондықтан республика ерекшеліктерін ескере отырып, нарыққа кезеңдей кірісу қажет болды.
1990 жыл ... ... ... ... ... ... және ... көшу бағдарламасы қабылданды. Бұнда нарықтық құрылымдар құруды ... ... ... ... ... республиканың әлеуметтік-экономкалық жағдайын тұрақтандыру, нарық тарапын қалыптастыру, шаруашылық әрекеттерді белсендіру қаралған.
1992 жыл Қазақстан экономикасы үшін ... ... ... ... сипатты болды. Бұл тенденция, әсіресе өнеркәсіптің негізі салаларында, күрделі құрылыста тұтыну нарығы саласында ерекше көрінді. Себебі көптеген кәсіпорындардың мемлекеттік ... ... ... ... ... Мұның өзі өнім бағаларын күрт арттыруға әкелді. Азық-түлік тауарлары-23 есе, басқа тауарлар-18 есе ... ... ... жағынан қайта құру және экономиканы басқаруды жетілдіруді ілгерілету шаралары жүзеге ... ... ... және ... ... ... ... енгізілді.
Осы шараларға қарамастан, материалдық өндіріс салаларында өндіріс көлемінің кеміуі ... 1993 жылы таза ... өнім 1992 ... ... 14,8%-ке кеміді. 1994 жылдың бірінші жартысы өндірістің ... ... ... халықтың әл-ауқатының,тұрмыс жағдайының төмендеуімен сипатталады. 1994 жыл 1 шілдеде 730 кәсіпорын толық немесе олардың ... ... ... ... ішінде 55,2 мың жұмыскерді қамтитын 106 кәсіпорын толық ... ... жоқ. ... тұра көп ... ... ... бюджеттен қаржы сұрады, қарызды өтей алмады,қарыз болса өсе берді. Осылардың нәтижесінде Ж/Ө осы жылдың ... ... 1993 ... ... ... ... ... өндірісінің көлемі-29,4 мемлекеттік кәсіпорындар мен мемлекеттердің курделі қаржылары-61,2%-ке кемиді. Табыс деңгейі 1994жылы 1сәуірде Қазақстанда орташа жалақы 23,8 ... тең ... бұл ... ... ... ... ... болды. Экономикалық реформа осындай қиын жағдайда жүргізілді. Республикада реформаны жүзеге асыруға ... 3 ... ... Біріншісі, 1991-1992 жылдарға арналған мемлекеттік меншікті мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру бағдарламасы. Дағдарысқа қарсы шұғыл шаралар және әлеуметтік-экономикалық реформаларды тереңдету ... және ... ... мемлект иелігінен алу және жекешелендірудің 1993-1995 жылдарға ... ... ... ... және ... ... құруды тереңдете жүргізудің кезек күттірмейтін шаралары туралы екінші бағдарламада 1992-1995 жылдарға алғашқы кезеңге мынандай міндеттер ... ... ... ... ... ... ...
-тұтыну нарығын тауарлармен қанықтыру;
-республиканың әлем шаруашылығына енуі.
Мұнда ... ... ... ұлт ... ... ... ... саясатты белсене жүргізуге, инфляцияны мүмкін болғанынша төмендету, өндірістің құлдырай беруін тоқтату, оны өркендетеберуге жағдай жасау,халықтың әлеуметтік нәзік жағына ... ... ... ... ... топтастырылған.
1996-2005 жылдар барысындағы екінші кезеңге көзделген міндеттер:
-республиканың шикізат өндіруге бағыт ұстауын жойып,
нарықтың толық ... құру ... ... ... және ... ... ... де
қалыптастыру;
-экономиканы монополизацияға соқтырмай, дұрыс бәсеке атаулыны кеңінен қолдау арқылы барлық ... ... шын ... ... жасау;
-отандық және халықаралық бизнес саласын кадрлармен толықтыру,
5-7 жылға арналған кезеңде ашық экономиканы дамыту негізінде Қазақстанның әлемдік саудада алатын орнын нығайту, ... ... ... шешу, ұлттық валютаға толық жол ашу, республиканың әлемдегі өнеркәсібі озық елдер қатарына қосылуы көзделген.
Еліміздің президенті Н.Назарбаев Қазақстанның егеменді мемлекет ... ... мен ... ... ... ... экономика саласындағы стратегиялық мақсаттар деп мыналарды айтады:
-меншіктің негізігі түрлерін үйлестіре және ... ... ... ... ... негізделген әлеуметтік нарықтық және басқа жағдайлар жасалады.
-Қазақстанның табиғи ресурстарының ... ... ... ... ... айқындамасын жеңіп алу немесе басқа елдермен бөлісу...
-Тұтыну нарығын ... ... үшін ... ... ... және оны ... ... бағдарламада президентіміз экономика саласындағы стратегиясы үш кезең ішінде нарықтық ... ... ... ... атап ... ... ... тұрақтандырудың екі негізі процестерін қамтиды: меншікті жекешелендіру және тұтыну нарығын тауарлармен толықтыру;
-2 кезең экономиканың шикізат базасын ... ... басу үшін ... мен ... ... ... ... үшін, сонымен бірге дамыған тауар және бағалы қағаздар мен интелектуалды меншік нарықтарын қалыптастыру үшін ... ... ... ашық ... ... ... дамытумен, осының негізінде өтпелі кезеңде стратегиялық мақсаттарға жетумен, ... ... ... ... ... ... әлемдік саудада позициясының нығайюымен сипатталады.
1997 жылы қарашада президенттің Қазақстан халқына жолдауында өтпелі ... ... ... ... ... факторлары айқындалып, 2030 жылға дейін, жүзеге асыруға ... жеті ұзақ ... ... мен ... мерзімдері көрсетілді.
Қойылған мақсаттарды жүзеге асыру үш кезеңде болуы қажет; 1998-2000 жж, 2001-2010 жж, 2011-2030 жж, 2050 ж.
ҚР Президенті Нұрсұлтан ... ел ... 21 ... ... салтанатты жиында Қазақстан халқына Жолдауын жариялады.
, -- деді Мемлекет басшысы.Осы ретте еліміздің 2050 жылға дейінгі стратегиясының ... ... ... ... ... деді Елбасы. деді ҚР Президенті өз сөзінде. деп атап өтті ... ... ... Шетел инвесттициялары менішкі жинақтаулымдардың деңгейі жоғары ашықнарықтық экономикаға негізделген ... өсу. ... ... ... өрлеу стратегиямыз мықты нарықтық экономикаға мемлекеттің белсенді рөліне және айтарлықтай шетел инвестицияларын ... ... Ол 10 ... тұрады:
-мемлекеттің белсенді рөл атқара отырып, экономикаға араласуының шектелуі болуы
-макроэкономиканы тұрақтандыру
-инфляцияны қолайлы деңгейге ... ... ... ... ... ілгерілеуге бағытталу
-бағаны ырықтандыру
-жекеменшік институттарының орындалуы
-кәсіпорындарды жекешелендіру
-энергия, т.б. табиғи ресурстарды игерудің жалғасуы
-шетел инвестицияларын тиісінше қорқау, пайданы кері қайтарып алу ... үшін ... ... ... ... ... жылдың маусымында Қазақстан Республикасының Президенті Қазақстан Республикасының жоғары Кеңесіне ... ... ... ... және ... ... шығу шаралары туралы жолдауын жіберді.
Экономикалық реформаны дамытып тереңдету ... ... ... ... мен ... ... ... көптеген жарлықтар, қаулылар, ережелер қабылдады. Сөйтіп заң тұрғысындағы бірқатар елеулі проблемалар шешіліп, нормативтік база жаңартылды.
2.2 ... ... ... және мемлекет рөлі
Бұрынғы КСРО-да 1985 жылы басталған қайта құру, әкімшілдік-әміршілдік жүйеден нарықтық ... ... ... ... бастамасы болды.
Қазақстан үкіметі осы бағытта мынандай үш негізгі ... ... ... көздеді:
-бағаға және өндірушілерге бақылауды алу арқылы экономикалық ырықтандыру;
-айналымдағы ақша массасын реттеу және бюджетті тептең ету арқылы макроэкономикалық тұрақтандыру;
-мемлекеттік мүлікті жеке ... және ... ... Республикасының аралас нарықтық экономикаға өтуі ТМД елдеріндегі сияқты эволюциялық-реформаторлық сипат алды. Нарықтық экономикаға өтудің ... ... ... ... ... меншікті мемлекеттен алу жекешелендіру.
2. Кәсіпкерлердің әлеуметтік жігінің қалыптасуы.
3. Рыноктың инфрақұрылымының қалыптасуы, бастысы-тауар мен қор биржасы, т.б.әртүрлі нарықтың ... ... пен ... ... ... ... ... Бағаны либерализациялау, сұраным менұсыным негізінде нарықтың сипаттағы бағаға көшу.
6. Экономиканың қаржы-экономикалық тұрақтануы.
7. Өтпелі кезеңде тұрғындарды әлеуметтік қорғау жүйесін ... ... ... ... ... ... ... меншіктің әртүрлі формаларын қалыптастыра отырып, тізгінді еркін бәсекелестікке беріп, сол бәсекелестік арқылы өндірістің дамуына да, баға да реттеу деген сөз.
Нарықты ... ... ... ... қысқ аша ... ... мақсат-тауарлар мен қызмет көрсету нарығын дамыту.Мұнда өндірістік тауарлар, қызмет көрсетумен қатар,өндірістік емес мәні бар ... ... ... туралы да айтылды. Нағыз нарық жай сатып алу мен сату ғана емес, ол-тауар өндіру мен қызмет көрсетуге-таңдау мүмкіндігі. Соңғысы тек ... ... ... даму ... ғана орын ... адамның кең ауқымды қажеттіліктерін есепке алғанда ғана нәтижелі болады.Таңдау мәселесін шешу-тауарлар мен ... ... ... ... қажетті жағдайларды жасау керек. Бұл шарттар қажет бірақ жеткілікті емес. Өйткені таңдау мәселесі абсалютті емес. ... мен ... ... түрі ... адам ... ... ... таңдау үшін білім мен мәдениет деңгейі болуы керек. Бұл адамның маңызды қасиеті - таңдай білу талғамын қалыптастырады. Демек, ... ... ... ... әлеуметтік инфрақұрылымы деңгейіне де тікелей байланысты.
Екінші мақсат - финанс-қаржы нарығын қалыптастыру. Әңгіме бағалы ... ... ... ... т.б.) ... ... ... Финанс нарығы - нарық құрылымының биік деңгейі, оны реттеп әрі ... ... ... де ... ... кезең осындай нарықты қалыптастыру және сынақтан өткізу (апробация) үшін керек, өйткені бағалы қағаздарсыз нарықтық экономиканың болуы мүмкін емес. Бағалы қағаз иесі ... ... ... ие ... қана қоймай, меншік иесі де болып табылады. Бұл әлеуметтік шиеленісті күрт төмендетіп қана ... ... ... ... жақындастырылуына себеп болады. Сондай-ақ бағалы қағаздар тауар эквиваленті ретінде ақшаны қамтамасыз етуде қосымша қызмет атқарады.
Үшінші ... - ... күші ... ... ... мен оны ... Біздің жағдайымызда, бұл ең қиын,нәзік мәселе. Шынында, ондаған жылдар бойы КСРО-да еңбек нарығы жоқ және болуы ... емес ... ... ... ... күші ... ... бөліп қаралмады, енді еңбек нарығын құру сөзсіз қажет болды. Бұл ... ... өте ... ... ... ... ету ... мен жалпы нарық қатынастарын жете бағаламау, жұмыссыздықтың әлеуметтік құрылымы негіздерін жан-жақты зертемеу, нарық жағдайында еңбекпен қамтамасыз ... ... ... ... ... елді қиын ... әкеп тіреді.
Соңғы жылдары қабылданған заңмен қоғамымыз нарық жүйесін қалыптастыруға тағы бір ... ... Бұл заң ... күші ... ... негізгі принциптерін айқындап, заң жүзінде белгілеп берді. Ең алдымен еңбек ... ... ... ... ... 70 жыл ... қазақстандық азаматтар нақты өмірде алғаш рет әртүрлі заңдастырылған еңбек ету салаларын таңдауға мүмкіндік алды.
Екіншіден жаңа ... сай ... ... ... ... ... қарамастан жұмысқа жалдану саласында тең құқық беріледі. Бұл біздің жұмыс берушілерге,енді шетелдік маманданған жұмыс күшін пайдалануына мүмкіндік берсе,ал біздің жұмысшылар енді шет ... ... ... ... еліміз дүниежүзілік жұмыс күші нарығына біртіндеп ене бастады.Үшіншіден, жұмыс орны жоқ және жұмыс орнын жоғалтқан азаматтарға әлеуметтік кепілдіктер берілген,яғни ... ... ... ... ала алады.Мемлекеттің макроэкономикалық процеске қатысуы осы процестің бөлінбейтін элементіне айналды. Бүгінгі таңда мұндай қатынасу барлық экономика ... ... және де ... түрде жүзеге асырылуда.Бірақ, мемлекет белсенділігінің артуына қарамастан,бүгің өркениетті елдердің экономикасы өзінің нарықтық негізін сақтауда. Мемлекет пен нарықтың өзара қатынасы нарықтың ... ... ... бірі, себебі бұл экономикалық жүйеде мемлект ерекше қызмет атқарады.Қазіргі кезеңде экономика үшін мемлекеттік кеңістік,мемлекеттік шекара және ... ... ... ... ... ... мемлекеттік өкімет, мемлекеттік тәртіп және мемлекеттік ынталық ... ... ... ... экономикасындағы мемлекеттің рөлін жаңаша ойластыру қажет. Бұл кезде мемлекеттің экономикалық сфераларға ... ... ... ... ... реттеумен алмастырылатыны айқын. Расында әр кәсіпорынға жоспар белгілеп берудің қажеттігі жоқ. Мекемелер мен ... ... ... ... ... ... мемлекет өзіне тән іс-дамудың стратегиясын анықтаумен шұғылдануға мол мүмкіндік алатыны тәжрибеден белгілі. Қысқаша ... ... ... ... рөлі ... ... жағдайдан мүлдем басқаша болуы тиіс. Азаматтар, жеке кәсіпкерлер немесе еңбек ұжымдары ... ... ... ... пен жауапкершілікті өз мойнына алып, бәрін мемлекет органдарына ... ... ... қажет. Мемлекеттік рөлінің күшеюі оның жаңа заңдар жасап барлық азаматтарды бірдей, тең ... ... ... ... көрінеді. Мұның өзі демократиялық мемлекеттің дамуы мен кемелденуінің кепілі. Осы негізде, ... ... ... ... ... үшін өэінің әр түрлі функцияларын пайдаланады. Олардың ішінен заң шығару, кәсіпкерлік пен халықаралық ... ... ... атап ... ... жағдайындағы мемлекет мына қызметтерді өз мойнына алады: стратегиялық, экономикалық, құрылымдық, техникалық, әлеуметтік, ... ... ... ... ... және ... ... де атқарады.
-нарықтық экономиканы реттеу сферасында және оның қалыпты қызметін қамтамассыз етуде мемлекеттің ... ... ... ... ... үшін қолайлы жағдайлар тудыру және дамыту,кәсіпкерлік еркіндігі мен адал бәсекелестік ұйымдастыру болып ... ... ... ең ... ... ... ... процестерді реттейтін заңнама-құқықтық және нормативті база жасау болуы қажет.Бәрінен бұрын мемлекет экономикалық әрекеттердің ережесін бекітеді және оны экономикалық барша ... ... ... етеді.
-Мемлекет иығына мемлекеттік кәсіпкерлік қызметі жатады. Ол қоғамға қажет мемлекеттік кәсіпорын мен ... және ... ... ... Олар ... жол мен жалы ұлттық шоссе жолдары, көпір, каналдар, газ, мұнай құбырлары, ... ... ... ... бір ... ... жол ... экономика,шын мәнінде,нарық коньюктурасы анықтағндай,көптеген қателіктер жібереді. Бұндай қателіктердің себебі-өндіріс пен тұтынудың тмімділігі. Бұл жағдайда ... ... ... ... аз ... ... экономика сырқатын жоюдағы мемлекетәрекетін еске ала отырып, оның өз қатесін ... ... ... яғни ... өзі әдейі тудыратын жағдайды ескеру қажет. Мемлекеттің экономикаға араласатын маңызды құралдары: салық, баға, процентік ставкалар.
-Мемлекет дағдарысқа қарсы саясатты ... мен ... ... ... ... саясаттың көмегін ұлттық табысты үлестіру арқылы жүргізеді. Тұрғандардың толық жұмыспен қамтамассыз етілуін олдайды.
Мемлекеттік ... - ... ... ... ... экономикалық саясатының жоғарылауын білдіру болып табылады. Бюджеттік саясат дегеніміз-мемлекеттің кірісі мен шығысының өзгеруі. Оның аса маңызды бағыты-дефицинтті емес бюджетке ... ... оны ең ... ... ... жүйе ... мен ... және кедейленген жұртшылықты сырт қалдырып, тауарларды қалталы қоғам топтарына жіберетіндіктен мемлекет әлеуметтік ... ... ... ... ... механизмін жақтаушылар және оны сынаушылар нарық жүйесінің тиімділігіне қарамастан, ол елеулі ... жол ... ... қажет. Бұл нарық кемістігі емес бөлудің кемістігі. Мемлекет ол жағдайды өзгерте алады және өзгертуге міндетті. Мұндай ситуацияны өзгертудің екі жолы бар: 1) ... ... ... 2) ... ... ... көп ... жұмыссыздар, т.б. мұқтаж азаматтардың табыстарын қоршараларын қарастыру;
мемлекеттің тағы бір ... - ... ... аса ауқымды мөлшерде (макроэкономикалық) сақтаумен байланысты. Бұл экономикалық циклдің шарықтап өсуін және оның құлдырап төмендеуін реттеу және бақылаумен байланысты. Мұнда ... ... ... ... ... жұмыссыздық және құнсыздану деңгейін қаржылау және салық салу арқылы реттеу.
Нарықтың экономикалық көшу процесінде мемлекеттің атқаратын экономикалық қызметі және оған әсер ... әр ... ... ... Олар: құқықтық мөлшерлер, ақпарат хабарларымен қамтамасыз ету, қаржы бөлу - экономикалық (салық, несие, процент, баға т.б.) тетіктер:
Мелекеттік тапсырыс, ... ... ... мен квоталар, т.б.
Нарықтың қалыптасуында ақша және қаржы несие жүйелері де маңызды рөл ... ... айта ... ... ... ... ... бағытындағы, қаржы-несие жүйесіндегі жүргізіліп жатқан реформалары. Олар халық шаруашылығында қолданылатын ... ... ... ... экономикаға тиімді әсер ететін несие саясатын жүргізу, республикада ақша ... ... ... өте ... функциясы - ақша жүйесін басқару. Ақша массасының молая өсуі бағаның,инфляцияның көтерілуін ... Ақша ... ... ... ... ... ... маңызды макроэкономикалық құралы болып табылады. Керісінше, экономикада ... ... ... құлдырауға, жұмыссыздықтың өсуіне тірейді. Сонымен қатар,мемлекет саладағы саясатын өзгертеді.Бұл процесс екі бағытта жүргізілді: білім беру, денсаулық сақтау, ... ... ... ... әлеуметтік бағдарлама бекітіліп жүзеге асырылды;
нарыққа көшуге байланысты халықты әлеуметтік жағынан қорғау шаралары да енгізілді.
2.3 Жекешелендіру және мемлекет иелігінен ... ... өту, ... қатынастарын түбірімен өзгертуді талап етті. Өйткені, шетел тәжірибесі көрсеткендей мемлекеттік меншік 30-40 % болған, нарық ... ... ... ... ... жоя ... Сондықтан Қазақстанда нарықтың экономикалық қалыптасуы көп укладты экономикалық дамуын қарастырады. Мемлекеттік меншікті меншіктің басқа түріне өзгерту мен ... ... ... ... ... ... мүліктер азаматтарға берілді. Мемлекет иелігінен алу дегеніміз - мүлікті мемлекеттің басыбайлы меншігінен алып, оның ... ... ... ... да ... ... ... зауыт енді акционерлік компания болуы мүмкін. Жекешелендіру дегеніміз - әр адамға меншік беру деген сөз. ... ... - ... ... ... - мемлекеттік, ұжымдық, жеке меншіктің теңдігі мен ... ... ... ... мемлекет иелігінен алу мен жекешелендіру - нарыққа көшу барысында аса маңызды мәселе. ... ... ... заң ... ... ... Қазақстан мынадай ерекшеліктер мен қиыншылықтарды ескеруіне тура келді: экономикалық реформалар басталғанда мемлекет меншігінде негізгі қорлардың 80 %-ы ... ... ... ... ... ... 30-40 %-ке түсіру көзделінді;
экономикалық дағдарыс тереңдеп, үдеп жатқанда жүргізілді;
инфляциялық процестердің күшеюі жұмыс дәрежесінің төмендеуіне әкелді, өйткені өндіріс құрал-жабдықтарын ... ... ... жеткілікті қаражаты болмады;
республикалық халық шаруашылық кешенді ірі кәсіпорындардың үлесінің жоғары болуы;
экономика шикізат өндіру бағыты басым болды;
кәсіпорындардың аймақ бойынша,қалалар мен ... ... ... ... ... сай Қазақстан Республикасында мемлекеттен алу мен жекешелендіру үш кезеңде жүргізілді:
1991 - 1992 жж;
1993 - 1995 ... - 1998 ... ... алу мен жекешелендірудің негізгі мақсаты:
шаруашылық субъектілерінің тиімді түрі ретінде жеке меншік ... ... ... ... ... ... ... ету;
шағын және орта бизнесті дамыту;
шет мемлекетті өзіне тарта білетін, жеке бизнес басымырақ құрылым ... ... және ... ... ... жекешеленген әдістері мен нысаналар кешені арқылы түсіну және жекешелендірумен объектілердің әр топтарының айрықшаландырумен байланысты іске асырылады. Крийтеришілер барысында ... ... ... ... ... жатқызуға болады:
объектінің халық шаруашылық мағынасы;
салаға қатыстылығы;
қызметкерлер саны;
негізгі қорлардың құны.
Кәсіпорындардың және ұйымдардың жұмыс істеушілер санына байланысты шарты төмендегідей бөлінеді:
жұмыс ... саны 20 ... кем емес кіші ... ... саны 200-5000 адамға дейінгі орта кәсіпорындар;
жұмыс істеушілер саны 5000 ... ... ірі ... ... ... байланысты мемлекеттік меншікті жекешелендіру ұлттық бағдарламаға сай мынадай бағыттарда жүргізіледі:
ірі және ... ... ... жеке ... бойынша жекешелендіру;
орташа кәсіпорындарын жаппай бірақ жекешелендіру;
шағын кәсіпорындарының аукцион, конкурстық ... ... ... ... ... қалыптасқан кіші жекешелендіру. 1993 жылдың соңында 9 мыңдай кәсіпорын жекешелендіру олардың 21 %-і жеке меншікке берілді, 57 %-і акционерлік қоғамдарға ... ... ... және ... ... ... тамақтану, тұрмыстық қызмет өрісі болып табылады.
Кіші жекешелендіру процесі 3 кезеңнен тұрады:
объектілерді таңдау және лоардың жекешелендіру мерзімін анықтау қажет;
объектінің аукциондарда ... ... ... дайындау;
объектінің сатылуы. Бұл процесс ашық сипатта болуы керек,ал меншік ең ... ... ... ... ... ауысуы тиіс. Орташа кәсіпорындарын жаппай жекешелендіру мынандай жолдармен жүргізілді.
халыққа жекешелендіру және ... ... ... (ЖИК) ... ... ... ... (ИПФ) жасау.
Әр және бірегей мүлік кешенді өнім шығарылатын немесе ерекше маңызды жұмыстар атқарса, сол ... ... ... монополиясы болса Қазақстан Республикасының мемлекеттік инвестиция мен қаржы министрлігінің басшылығымен жасалған жеке жобасымен жекешелендіріледі. Олар белгілі инвестицияға ... шарт ... ... ... ... ... ... контракт жасау жолымен, сол сияқты акцияларды ашық саудаларда жекешелендіріледі.
Мемлекеттік меншік объектілері 2 классификациялық ... ... ... алу және жекешелендіру жатқызылатын объектілер;
жекешелендіруге тыйым салынған объектілер.Олар: жер, су, әуе кеңістігі, жануар және өсімдік әлемі, табиғи ресурстар, елдің тарихи, ... ... ... - ... ... ... ... іске асыратын уәкіл.
Мемлекет иелігінен алу мен жекешелендірудің объектілері - ... ... ... және ... ... ... ... көрсету объектілері, мемлекеттік тұрғын-үй қоры,мүлік түрлері (ғимарат,құрал-жабдықтар,шикізат, өнім т.б.) шаруашылық серіктестіктерде жарғылық қордың акциялары мен үлестері т.б. құндылықтар.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... алу мен ... ... түрлері қолданылады: а) мемлекеттік кәсіпорын мүлігін жалға беру; ә) жалға берілген ... ... ... ... алу; б) мемлекеттік меншік объектілерін концессияға беру; в) ... ... ... ... ... серіктестік ретінде құру; г) еңбек ұжымы мүшелерінің мемлекеттік кәсіпорын мүлігін сатып алуы; д) мүліктері мемлекеттік меншікке жатпайтын мемлекеттік кәсіпорын ... ... ... және ... ... немесе аукцион арқылы сату. Бұл құблыс агроөнеркәсіп кешенінде ... ... ... ... бен ... да ... кәсіпорындары, фермерлік және шаруа қожалықтары, шағын кәсіпорын мен олардың ассоциациялары, т.б. ... емес ... ... ... қайта құрылды;
-ашық және жабық типтегі акционерлік қоғамдық құру;
-құс фабрикасы менкешендерін, теплица комбинаты акционерлік, шаруашылық қоғамы немесе ... етіп ... ... емес ... ауылшаруашылығы кәсіпорын мүлігін заңды және жеке тұлғаларға аукцион арқылы сату: 1997 жылы 1 ... 2400 ... бен ... ... ... 47000 ... субъектілері құрылды.
Жекешелендіру нәтижесінде агроөнеркәсіп кшенді 553 шаруашылық республика бойынша жалпы өнім ... 38,7% ... өнім ... Осы ... ... ... арнаулы есепшотқа 3,3 млрд теңге түсті.
Жекешелендірудің ең қарапайым түрі-өнім шығаратын кәсіпорындарды сату. Бұл жағдайда сатып алушы ... ... иесі ... Тағы бір қарапайым формасы мемлекеттік кәсіпорын мүліктерін ... ... ... ... ... формасы мемлекеттік кәсіпорындарды акционерлік қоғамға және жауапкершілігі шектеулі қоғамға айналдыру.
Жекешелендіру ... ... ... ... өз ... құқылығын сақтау.
Жекешелендіру процесі төмендегідей міндеттерді шешу үшін жүргізіледі.
-түсімсіз мемлекеттік кәсіпорындарға субсидиялар мендотациялар берілуі ... ... ... бюджет ауыртпалығын қысқарту;
-Жекешелендірілген кәсіпорындада экономиканың өсуі арқасында ұлттық экономикалық тиімділігін арттыру.
Мемлекет иелігінен алу және жекешелендіру келесі әдістермен жүргізіледі:
-белгілі бір инвестицияларға ... ... ... ... немесе конкурстар арқылы өткізу;
-басқаруға контракт жасау;
-акцияларды ашық түрде сату,
Қазақстан Республикасында 1994-2000жж жекешелендірілген кәсіпорындар саны 25262; оның ішінде өнеркәсіп 1508; құрылыс 440; ауыл ... 1616; ... 910; ... және ... ... 6047; ... ... көрсету және коммуналдық шаруашылық 2190; өзге де салалар 12088; тоқтатылып қойылған объектілер мен ... ... саны 463 ... ... ... қаражат мемлекет меншігіне алынады, мынадай шығындарға жұмсалады;
-мемлекеттің ішкі несиелерін (қарыздарын) төлеуге;
-халықтың жете ... ... ... және ... ... ... тобына жәрдем беруге;
-жұмыссыздарға жәрдем беруге кадрлар даярлауға, қайта даярлауға т.б. мақсаттарға жұмсалады.
Кесте 1
Кәсіпорындарды жекешелендіру кезінде түскен қаражаттардың бюджет аралық ... ... ... түсімдерінде,жекешелендіруден түскен қаражаттар үлесі.
Жергілікті бюджет түсімдерінде жекешелендіру түскен қаражаттардың үлесі
39,9
0,16
42,2
0,24
19,8
0,32
7,4
0,31
Талданған мәліметтер бойынша 1997 жылы жекешелендірілген ... саны 6777, ... ... түсім 56459,2 млн.тг; ол бюджет түсімдерінің 40,06% құрайды, одан республикалық бюджетке түскен түсімі 39,9%, жергілікті бюджетке түскені 0,16%. 1998 жылы ... ... саны 3073, одан ... ... 67138,8 млн.тг, ол бюджет түсімдерінің 42,44%-ін одан республикалық бюджетке аударылғаны 42,2%-ін,ал жергілікті бюджетке аударылған ... 706,3 ... ал ... бюджегке түскені 0,24%7. 1999 жылы жекешелендірілген объектілер саны 2318, одан түскен түсім 36631,9 ... ... ... 20,12%-ін құрайды, одан республикалық бюджетке аударылғаны 19,8%-і, жергілікті бюджетке түскені ... жылы ... ... саны ... ... 22048,0 ... ... түсімдерінің 7,71%-ін құрады,республикалық бюджетке 7,4%-і, жергілікті бюджетке аударылғаны 991,9 млн.тг, ал жергілікті бюджет кірісінде қалғаны 0,31%-і.
Жалпы қорыта айтсақ, 1997-2000 жж 13822 ... ... одан ... ... 182277,9 млн тг, одан ... ... аударылғаны 178259,1 млн.тг, жергілікті бюджетке қалғаны 2293,4 млн тг, басқа да мақсаттарға бөлінген қаражаттары 1725,4 млн.тг. болған.
Кесте 2
Кәсіпорындардың ... ... ... ... ... (бірлік).
1997
1998
1999
2000
Саны
Үлес салмағы %
Саны
Үлес салмағы %
Саны
Үлес салмағы %
Саны
Үлес салмағы %
Жекешелендірудің барлығы соның ішінде жекешелендіру тәсілі ... ашық ... ... ... конкурс инвестициялық конкурс т.б. тәсілдермен
6777
4813
468
383
1113
100
71
6,9
5,6
16,4
3078
2069
296
142
566
100
67,2
9,6
4,6
18,6
2718
1886
45
9
378
100
81,3
1,94
0,38
16,38
1724
14,2
66
45
193
100
82,3
3,8
2,6
11,3
Кестедегі берілген мәліметтер бойынша жалпы 1997-2000 жж. қорыта айтсақ, 13897 жекешеленген объектінің ашық ... ... ... ... ... ... ... тәсілдермен 15%-і жекешелендірілген. Қазақстан Республикасындағы мемлекеттен алу мен ... ... ... ... ... ...
3 ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ НАРЫҚ ЖАҒДАЙЫ: ОНЫҢ ФУНКЦИЯЛАРЫНЫҢ ДАМУ ПРИНЦИПТЕРІ
3.1 Нарық экономикасындағы қазіргі басымдылықтары, кемшіліктері және өзгерістері
Нарықтық экономика төмендегілерден көрінетін белгілі бір ... ... ... бөлу мен ... ...
-Өндірістің өзгеруші жағдайларына икемді жауап береді;
-Тұтынушылармен қатар өндірушілердің таңдауы мен әрекет ету бостандығын ... ... ... ... ... ... мен ... жаңа технологияларын,әдістерін енгізу үшін жағдай жасауға көмектеседі;
Өндірушілерді адамдар қажеттіліктерін қанағаттандыруға және тауарлар мен қызмет көрсетулер сапасын арттыруға бағытталады.
Нарықтық ... ... ... бір кемшіліктер тән:
-Табыс алуға кепілдік бермейді;
-Толық жұмыс бастылыққа кепілдік берілмейді;
-Қалпына келтірілмейтін ресурстарды ... ... ... ... ... ... ендіруді әлсіз ынталандырады;
Ұжымдық пайдаланылған тауарлар мен қызмет көрсетулерді өндіреді.
Тәуелсіз нарықта экономиканы құрудың ... жолы - ... ... құрылымдары мен түрлерін қалыптастыру.
2000-2007: Өсу кезеңі
ЖІӨ орташажылдықөсімі 2000-дан ... ... 10,2% ... Бұл ТМД ... ... Басынан ЖІӨ өсімінің негізгі локомотиві мұнай газ секторы болды. 2003 ... ... ... пен ... ... ... ... қозғалтқышы болды.
ЖІӨ қазіргіқалпытауарлардан 44-46%, қызметтерден 54-56%-дықұрайды.
Орташа жылдық өсім қарқыны 2000-дан 2007-ға дейін 9,5% құрады.
ЖІӨ-де өндіріс секторының үлесі осы ... 2000 жылы ... 2007 жылы ... ... ... ... ... тауарларына бағаның айтарлықтай өсімінің нәтижесі болып табылады. Өнеркәсіптік индустрияның негізгі секторлары металлургия (шамамен 40%); ... ... (20-22%) және ... ... ... ... 3
Экономика құрылымдарындағыөзгерістер
2000 жыл, %-да
2007 жыл, %-да
Ауылшаруашылығы (-2,5)
8,1
5,7
Тау кен өндірісі индустриясы(+2,1)
13
15,1
Қайта өңдеу индустриясы ... ... ... және ... ... ... ... (+4)
10,8
14,8
Басқа да секторлар (-5,6)
19,3
13,8
Соңғы 7 жылда берілген кредиттер көлемі 48 есе ұлғайды.
Осы ... ... ... ... ... мүлікке, саудаға бағытталды.
Осы кезеңдер ішінде тұтынушылық кредиттер де аласапыранды ... ... ... ... бойынша пайыздық мөлшерлеме жоғары 14-16% деңгейінде қалды. 2000-2007 жылдары Қазақстанның жалпы сыртқы қарызы 8 есеге жақын өсіп, 96,8 миллиард АҚШ ... ... 2007 ... ... ... қарыздың 96%-ы жеке секторға тиісті болса, 44 миллиард АҚШ долларынан астам қарыз банкі секторына тиісті болды.
Жылдам ... ... ... және тауар нарығындағы жайлы жағдайда мемлекеттік мұнай табысын жинақтайтын Ұлттық қор құрылды
Ұлттық қор ... ... ... Қазақстанның тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етті.
2007 жылдың аяғында 21 миллиард АҚШ долларынан астам ақша Ұлттық ... ... ... ... ... ... экономикасы қарқынды дамыды. Жаңа жұмыс орындары ашылды (1,5 млн астам жаңа ... ... ... қорға айтарлықтар шетелдік резервтер мен активтер жинақталды. ... бір ... ... ... ... ... ... Өсім сауда секторына бағытталған негізінен коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... ... ... болды.
Кесте 4
Негізгі әлеуметтік индикаторлар
Көрсеткіштер атауы
2007 ж.
2008 ж.
2009 ж.
2010 ... ... ... ж.
Жалақының ең төменгі мөлшері, теңге
9752
12025
13717
14548
15639
16733
17821
Базалық зейнетақы ... ... ... ең ... мөлшері, теңге
7236
7900
9875
12344
16047
17491
18978
Ең төменгі күн көріс деңгейі, теңге
9653
12025
13717
14548
15639
16733
17821
Айлық есептік көрсеткіш, теңге
1092
1168
1296
1375
1478
1581
1684
3.2 Қазақстанның реттеуші нарық экономикасына өтуі және бағыттары, ... және даму ... ... ... Республика Үкіметі нарыққа өтудің тұжырымдамасын жасап шығарды. Тұжырымдама мемлекеттік және экономикалық егемендіктің қағидаларына негізделген.Онда нарыққа өтудің стратегиялық ... ... ... ... ... өту ... ... бағыттардан құралады:
меншікті мемлекет иелігінен алу - ол ... ... ... жою және ... ... дамытуға жағдай туғызу. Қазақстан жағдайына орай: акционерлік, ұжымдық, кооперативтік, мемлекеттік және жекеменшікке ауыстыру;
монополиясыздандыру және монополияға қарсы шаралар ... ... ... еркін кәсіпкерлікке жағдай туғызу және қатарлы өндірістік құрылымдарды дамыту, ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру және экономиканы тұрақтандыру;
баға құрылымы саясаты (басты тағам өнімдерін басқа ... ... мен ... ... бағаны нарық талабына қарай қалыптастыру).
Аталған реттеулі нарықтық экономикаға өту тұжырымдамасында негізгі қағидалар белгіленген. Олар төменде ... ... ... ... мен ... түрлерінің сан алуандығы және олардың еркін дамуы мен бәсекесі;
дербес баға белгілеу ... ... ... ... ... ... ... дербестік.
Нарықтық жүйені ұйымдастыру мен оларды реттеу тетіктерін ... ... ... ... ... және қор ... маркетинг орталығы, көлік қызметі, коммерциялық ақпарат орталықтары, т.б.);
өндірістік құралдар нарығы;
тұтыну тауарлары мен ... ... ... нарығы;
қаржы нарығы;
Республикалық қаржы нарығының қалыптасуы банк жүйесі заңдылықтары ... ... ... ... ... банк ... статусы белгіленді. Коммерциялық банктердің екінші деңгейіндегі банк ретіндегі қызмет жасау шарттарын анықтауды, ... ... ... ... ... сондай-ақ шетелдік капиталды ішке енгізуге жағдай туғызуды қамтиды.
Стратегияның маңызды ... бірі - ... ... ... мен даму ... болып табылады.
Дүниенің бірқатар елдерінің жедел экономикалық өсу стратегиясы ойдағыдай жүзеге асырылған. Олардың ... ГФР, ... ... ... ... ... Ганк - Конг бар. Нарықтық экономика ұдайы өз арнасымен ілгерілеп отыруы тиіс, өйткені оның өзіне тән кезеңдері мен ... ... ... ... ... ... ... 1992-1995 жылдарды қамтиды және макроэкономикалық тұрақтандырудың екі негізгі процесімен сипатталуы тиіс; олар меншікті мемлекет иелігінде белсенді түрде алу, оны ... және ... ... ... ... ... ... бұл уақыт ішінде белгілі бір формада мемлекеттік меншіктің барлық объектілерінде,стратегиялық маңызы бар және ұлттық қауіпсіздік қамтамасыз етуден ... ... іс ... ... ... Сонымен қатар,ғылыми зерттеулердің қысқа мерзімдік жобалары қайтарылып, коммерциялық өнімді тез алуды қамтамасыз ететін дүниежүзілік ... ... ... және алмасымды кәсіпкерлікті дамыту мақсатымен республиканың ғылыми-техникалық потенциялдарына егжей-тегжей тексеру жүзеге асуы қажет.
Екінші ... ... ж). ... шикізаттық бағытын біртіндеп жою жалғасады, бірақ оның басты мазмұны көлік жүйесі мен телекоммуникацияны ... ... ... ... ... және ... нарығын бұдан басқа: капитал, жұмысшы күші, бағалы қағаздар құру болмақ . Екінші кезең ... ... ... дамуының қозғаушы күшері мен ынталандырмалы:
-толыққанды механизмдер;
-барлық тауар өндірушілердің шынайы еркіндігі;
-табиғатты ұтымды пайдалану;
-шапшаңдығы үдей ... ... ... игеру процессі мен дүниежүзі экономика шектерді жеңіп алу;
отандық және халықаралық бизнес салаларында ... кадр ... ... ... ... ... ... нарықтық қатынастар күрделі жүйені құрап, өндіруші мен тұтынушы арасындағы шаруашылық байланыстар бір ... ... Осы ... ... ... нарықтық қатынастардың қалыптасу барысы, қандай кезеңдерден өткендігі, мемлекет тарапынан қандай шаралар қолданылғаны, ... ... тән ... заңдылықтар қарастырылды.
Біріншіден, республикамыздың экономикасы бұрынғы одақтық бірыңғай халық шаруашылық ... ірі ... ... ... ... ... басқаруда соңғы сәтке дейін үстемдік еткен әкімшілдік-әміршілдік және орталықтан әділетсіз түрде бір дауыспен шешу зардабын тигізгендігі белгілі. Сол зардаптың кеселі ... аяқ ... жас ... ... ... Осы дағдарыстан елді аман шығару, экономиканы көтеру сияқты үлкен ... ... ... ... ... ... ақтап шықты. Өткен күндерге көз жүгіртсек, қолданылған шаралардың, ... ... ... ... ... білгірлікпен жасалғанын көре аламыз.
Бүгінгі Қазақстанның қол жеткізген табыстары - біздің бірден-бір дұрыс жолды таңдағанымызды айқын дәлелдеп шықты. ... ... ... ... ерте ... ... Темірқазық секілді айнымас айқын бағдар қажет еді. Оны да тапты. Стратегиялық бағдарламасы ... тап өзі ... бұл ... ... ішінде ұзақ мерзімді стратегиялық дамуға арналған алғашқы құжат болды.
Екіншіден, бағдарлама Қазақстан экономикасы дамуының бар мүмкіндігін мейлінше елеп-ескеріп, еліміздің ... ... мен ... ... ... ... қоғам өмірінің: ұлттық қауіпсіздік, ішкі саяси тұрақтылық пен ... ... ... ... ... ... сақтау, ғылым-білім мен халықтың әл-ауқатын көтеру салаларын түгел қамтып, бүгінде шетелдік сарапшылар деп ат ... ... ... ... ... жасалды. Тұрақтылық пен елдің болашағы үшін жауапты мемлекеттік билікті әлсірету емес, қоғамды ... ... - біз бет ... ... ... осы, -- деп атап өтті ... ойымызша, Қазақстан Республикасы нарықтық экономиканы одан әрі дамытып, ішкі өнім өндіруді арттыра түскені жөн. Шетелдік тәжірибеге ... ... ... ... ... ... құруы қажет.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТ ТІЗІМІ
* Кулагин П. Рынок в социалистической экономике / Вопросы ... 1990. №.-С. ... ... К. К. 13 ... ... и рыночные отношения/Под ред. А.-И. Добрынина. -- М.: Экономика, 1990. -- 287 ... Смит А. ... о ... и ... богатства народов. -- М.: Эксмо, 2007.
* Маркс К. Капитал. Том ... ... и ... в Ф. ... ... ... Х. Социальная рыночная экономика. Германский путь. М., ... ... М. ... ... ... ... //Заң, 2002. - № 9. - 46-47-б.б.
* Реформирование экономики Казахстана: проблемы и их решение /Под ред. М.Б.
* Тәнекеев С. Ауыл - ... ... ... 2003. - № 6. - 30 б.
* С.Б. Мақыш, Оқу құралы "Ақша айналысы және несие" - ... ... ... 2004 ж. - 248 ... ... ... ... банкi туралы" ҚР-сы Президентiнiң Заң күшi бар Жарлығы, 1995 жылғы 30 наурыздағы, №2155
* Қосымша әдебиет
* Бимендиева Л.А. // ... ... № 6, 2004 ... ... К.Б ,
* ... - ... ... Б., МәмбетовҰ., Байжомартов Ү. Алматы -2000ж
* Көшенова Б.А.
* ... ... ... С.Б. , Алматы - 2000 ж.
* Мэнкью Н.Г. , Москва 1999 г
* Мауленова С.С. . ... - ... ... Н.Қ., ... Қ.С. . ... - 2000 ... Назарбаев Н.Ә. Қазақстан Республикасының ұзақ мерзімдік (2030 ж. ... даму ... ... - 1997
* Райханов Н. // Ақиқат -1996ж
* , Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова. Алматы - ... 2003ж.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай және газ саласындағы терминологиялық өрістің ерекшелігі93 бет
Сөйлеу әрекеті онтогенезі: лексикалық мағынаның шығуы мен дамуы162 бет
Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының қалыптасуы,және қызмет атқару механизмдері48 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстандағы кеңестік мәдениет ошақтарының қалыптасуы78 бет
Үкіметтің қалыптасуының әлемдік тәжірбиесін салыстырмалы талдау27 бет
Ұйымдарды басқарудың методикалық және экономикалық негіздері73 бет
Монополия ұғымы және оның жетілмеген бәсекелі рыноктағы орны40 бет
Валюта қатынастырын рыноктық және мемлекеттік реттеу8 бет
Нарық шаруашылығының жалпы сипаттамасы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь