Кенесары Қасымұлы — ұлт-азаттық қозғалысының қолбасшысы

Жоспар

Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Кенесары Қасымұлы —ұлт.азаттық қозғалысының қолбасшысы
2. Кенесары Қасымұлының Қоқан хандығымен күресі
3. Кенесары Қасымұлы бастаған көтерілістің жеңілу себептері мен салдары.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе

XIX ғасырдың 20 — 30-жылдарында отаршыл өкімет билігі мен қазақ халқының арасындағы қарым-қатынас елеулі түрде шиеленісе түсті. Біріншіден, Кіші жүз бен Орта жүздегі хан билігінің жойылуы сұлтандардың, билердің және батырлардың едәуір бөлігінің наразылығын туғызды. Екіншіден, патша үкіметі қазақ халқының ежелден келе жатқан дәстүрлі жерлерін әскери бекіністер салу үшін жаппай тартып ала бастады. Үшіншіден, бұрын Ресейге ешқандай алым-салық төлеп көрмеген қазақтарға ендігі жерде жасақ, түтін салығы, жол салығы сияқты алым-салық түрлері көбейе түсті, қазақ өз жерін өзі жалға алып, пайдаланатын күй кеше бастады. Төртіншіден, патша үкіметінің әскери отрядтары қазақ ауылдарына шабуыл жасап, күн көрсетпеді. Осының бәрі байырғы жергілікті халықты (номадтарды) қатты күйзеліске ұшыратты, олардың күн көрісін қиындатып жіберді.
Көтерілістің басты мақсаты қазақтардың патша үкіметі тартып алған ежелгі жерлерін өздеріне қайтарып алу, округтерді тарату, отаршылар енгізген алым-салықтарды жою еді.
Көтерілістің қозғаушы күші қатардағы қарапайым көшпелілер, сондай-ақ старшындар мен би, батырлар, тіпті сұлтандар да болды. Көтерісшілердің қалың қолына үш жүздің атақты батырлары жетекшілік етті.
Көтеріліске қатысушылар негізінен қазақ халқы еді. Бірақ олардың арасында орыстар мен башқұрт, өзбек, қарақалпақ, түрікмен, тіпті поляктар және басқа халық өкілдері де болды. Олардың кейбіреулері ханның ерекше сенімі мен құрметіне ие болып, жоғары лауазымды қызметтер атқарды. Мәселен, Кенесарының өзінің хатшысы бұрынғы орыс солдаты болды. Наурызбай сұлтанның атқосшысы да Николай Губин есімді орыс еді. Татар Әлім Ягудин Әскери кеңестің мүшесі болатын. Дипломатиялық қызметке ханның атынан өзбек Сейдаққожа Оспанов басшылық етті". Бұлардың бәрі де Кенесарыға жақсы ұйымдастырылған тәртіпті әскер құруына көмектесті және көтерілісшілерге өздерінің жеке тәжірибелерін үйретті.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық/ Ә.Төлеубаев, Ж. Қасымбаев, М. Қойгелдиев, т.б. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2006. ISBN 9965-33-633-4

2. Қазақстан тарихы: Аса маңызды кезеңдері мен ғылыми мәселелері. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық – гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық/ М.Қойгелдиев, Ө.Төлеубаев, Ж.Қасымбаев, т.б. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. ISBN 9965-36-106-1
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Кенесары Қасымұлы -- ұлт-азаттық қозғалысының қолбасшысы
2. Кенесары Қасымұлының Қоқан хандығымен күресі
3. Кенесары Қасымұлы бастаған ... ... ... мен ... ... ... ғасырдың 20 -- 30-жылдарында отаршыл өкімет билігі мен қазақ халқының арасындағы қарым-қатынас елеулі түрде шиеленісе түсті. ... Кіші жүз бен Орта ... хан ... ... сұлтандардың, билердің және батырлардың едәуір бөлігінің наразылығын туғызды. Екіншіден, патша үкіметі қазақ халқының ежелден келе жатқан дәстүрлі жерлерін әскери бекіністер салу үшін ... ... ала ... ... бұрын Ресейге ешқандай алым-салық төлеп көрмеген қазақтарға ендігі жерде жасақ, түтін салығы, жол ... ... ... ... көбейе түсті, қазақ өз жерін өзі жалға алып, пайдаланатын күй кеше бастады. Төртіншіден, патша үкіметінің әскери отрядтары қазақ ауылдарына ... ... күн ... ... бәрі ... ... ... (номадтарды) қатты күйзеліске ұшыратты, олардың күн көрісін қиындатып жіберді.
Көтерілістің басты мақсаты қазақтардың патша үкіметі тартып алған ежелгі жерлерін өздеріне қайтарып алу, ... ... ... ... ... жою ... ... күші қатардағы қарапайым көшпелілер, сондай-ақ старшындар мен би, батырлар, тіпті сұлтандар да болды. Көтерісшілердің қалың қолына үш ... ... ... жетекшілік етті.
Көтеріліске қатысушылар негізінен қазақ халқы еді. Бірақ олардың арасында орыстар мен башқұрт, өзбек, қарақалпақ, түрікмен, тіпті поляктар және ... ... ... де ... Олардың кейбіреулері ханның ерекше сенімі мен құрметіне ие болып, жоғары лауазымды қызметтер атқарды. ... ... ... ... бұрынғы орыс солдаты болды. Наурызбай сұлтанның атқосшысы да ... ... ... орыс еді. ... Әлім Ягудин Әскери кеңестің мүшесі болатын. Дипломатиялық қызметке ханның атынан өзбек Сейдаққожа Оспанов басшылық ... ... бәрі де ... ... ... тәртіпті әскер құруына көмектесті және көтерілісшілерге өздерінің жеке тәжірибелерін үйретті.
Негізгі бөлім
1. Кенесары Қасымұлы -- ұлт-азаттық қозғалысының қолбасшысы
1837 жылы ... ... ... ... ... Ол Қазақстандағы ірі көтерілістердің бірі еді. Оған үш жүздің қазақтары ... ... ... ... ... ... ұлы бабасы Абылай ханның ісін жалғастырып, алға алып барушы ретінде шықты.
Сұлтан Кенесары 1802 жылы дүниеге келген. Ол Қасым ... бел ... ... ханның туған немересі еді. Көтерілістің болашақ басшысы Кенесары бала кезінен-ақ ат құлағында ... ... ... ... ... болды. Қанжығасы қанды ғажайып аңшылығымен, қара қылды қақ жарған ... ... ... ... және ... ... батылдығымен, қайтпас қайсар қаһармандығымен тaнылды. Оның бойында ұйымдастырушылық және әскери қолбасшылық таланты мол болатын. XIX ғасырдың орта ... орыс ... бірі Л. ... деп ... ... ... үкіметінің саясатын жарамсақтана қолдаған жексұрын сұлтандар мен билердің ауылдарын шауып алудан басталды. Ол шекара шебіндегі бекіністерге де, патша үкіметінің ... ... да ... ... ... ... Мәселен, 1837 жылдың аяқ кезінде Кенесары хорунжий Рытовтың отрядын тас-талқан етіп ... ... Ол ... ... 6 ... және 48 ... қазағы болатын. Олар Петропавлдан Ташкентке бара жатқан сауда керуенін күзетіп бара жатқан еді.
Кенесары 1838 жылы өзінің адамдарын Батыс Сібір ... ... оған ... хат жолдады. Хатында Ақтау бекінісі мен Ақмола приказын жоюды, Омбыда тұтқында отырған өз адамдарын түгел босатуды талап етті. Генерал-губернатор ... ... ... да ... мың ... ... өткізіп, дүре соқтырды. Олардың әскерге жарайтындары тұрақты армия қатарына алынып, қалғандары Шығыс Сібірге жер аударылды. Генерал-губернатордың бұл ... ... ... ... келтіріп, көтерілісті бастап жіберуін тездетті. Ол старшина Симоновтың әскери жасақтарына өлтіре соққы ... ... ... мен оқ-дәрісін тартып алды. 1838 жылы Кенесарының сарбаздары Қоңырқұлжа Құдаймендіұлының ауылдарына шабуыл жасады, оның 12 мыңға жуық жылқысын айдап әкетті. ... ... ... ... 2,5 мың малы қоса ... ... ... туған қарындасы Бопай бастаған сарбаздар Көкшетау округының ауылдарына шабуыл жасады.
Кенесары жасақтарының ... ... ... 1838 ... ... айында басталды. Ол Ақмола бекінісіне таяу ірі елді мекенді алты күн бойы қоршауда ұстап, өртеп жіберді. Ақмола бекінісі мықты қорғалатын. ... ... ... ор ... оған жете ... жерлерге күшті кедергі-тосқауылдар қойылған болатын. Ақмола бекінісін аға сұлтан Қ. Құдаймендіұлы мен әскери старшина Карбышев бастаған отряд ... ... ... 1838 ... 7 тамызында таң саз бере бастады. Оның сарбаздары бекіністі өрт шығаратын жебелермен атқылады. Бекініс өртке оралды. Кенесарының даңқты ... бірі ... ... ішкі жағасынa баса-көктеп кіріп барып, сұрапыл ұрыс салды. Ол осы ... ... қаза ... ... Ағыбай, Иман, Бұқарбай батырлардың сарбаздары басып кірді.
Орынбор губернаторы В. Перовский мен Батыс ... ... П. ... ... ... ... ... күрес жүргізу жөнінде өзара келіспеушілік пайда болды. В. Перовский Кенесарыға қарсы күресті ... ... ... да ... ... ... П. Горчаков әскери күш қолданып, көтерілісшілерді аяусыз қырып-жою жоспарынан танбады. Орынбор губернаторы 1840 жылы патша үкіметінің Кенесарыға ... ... қол ... ... ... ... туған-туыстарының барлығы да түрмеден босатылды. Арада уақытша бейбіт келісім кезеңі басталды.
1841 жылдың қыркүйек айында үш жүздің өкілдері бас ... ... ... ... хан сайланды. Сөйтіп Қазақ хандығы қалпына келтірілді. Патша үкіметі бұл жайсыз хабарды өте өкініш сезімімен естіп-білді. Ендігі ... ... ... ... ... сипат ала бастады. Ұлт-азаттық күресті табысты жүргізу үшін Кенесары хан бір орталықтан басқарылатын мемлекет құрды. Оны ханның өзі ... ... ... жоғарғы кеңесші орган - өзіне барынша адал берілген батырлардан, билерден, сұлтандар мен жақын туыстарынан тұратын арнайы Кеңес ... ... ... ... ... ... - ... арқылы басқарды. Жасауылдар сот ісімен, шаруашылық мәселелерімен, дипломатиялық жұмыстармен, алым-салық жинаумен және әскери ... ... ... ... ... орталық өкімет билігі берген нұсқаулардың мұқият орындалуын, мал жайылымдарының дұрыс бөлініп, тиімді пайдаланылуын бақылады, халықтың көңіл күйін де ... Хан ... ... оңды ... ... оның қол ... ... арасында алауыздық пен барымта алу жойылды.
Кенесары ең апдымен алым-салық төлеудің тәртібін ретке келтірді. Мал өсірушілер -- ... ал ... - ұшыр ... ... Патша әскерлерімен соғысты одан әрі жалғастыру қосымша материалдық және ... ... ... ... ... ... да ... түрі енгізілді: халықтан киім-кешек, қару-жарақ, ат әбзелдерін жинау ... ... ... ... халықтың жағдайы жеке-жеке ескерілді. Меншігінде малы 40 бастан ... ... ... ... 100 ... дейін малы барлар бір малдан, ал 100 бастан артық малының әрбір 40 басына бір малдан ... ... ... белгіленді.
Диқандар өздерінің өндірген өнімінің оннан бір бөлігін төлеуге міндетті болды. Көтеріліске деп жиналған астықты патша үкіметі жиі-жиі тәркілеп ... ... ... ... көтерілісшілерге астық апарып сатқандар жазалаушы әскердің қаһарына ұшырады. Сондықтан да Кенесары қазақтардың егіншілікпен айналысуын ... ... ... сауда керуендерінен алынатын баж салығы едәуір табыс беретінін ескерген ... ... ... ... ... салды. Сауда керуендерінің толық қорғалуын қамтамасыз етті. Керуенбасыларын жеке өзі ... та ... Баж ... ... жалтарғандарға қосымша салық салынды. Баж салығынан түскен қаржыға Орта Азия базарынан қару-жарақтар мен оқ-дәрі сатып алынды.
Кенесары 20 мың сарбаздан ... әрі ... ... күшті тұрақты әскер жасақтай алды. Кенесары әскері жүздіктер мен мыңдықтарға бөлінді. ... ... ... ... ... қатарынан жүзбасылар мен мыңбасылар тағайындалды. Кенесары құралайды көзге ататын мергендерден іріктеп, мергенбасы басқаратын ерекше жасақ құрды. Орыс ... ... ... хан өз ... ... ... белгілерін енгізді. Хан сарбаздарынан шайқас тактикасы мен әскери өнердің амал-тәсілдерін меңгеруді талап етті. Көтерілісшілерді әскери өнерге үйретумен орыстың, татардың және ... ... ... орыс ... ... ... ... солдаттары айналысты. Хан армияда қатаң тәртіп орната білді. Мәселен, сатқындық жасаған ... ... ... ұйықтап қалған сарбаздар өлім жазасына кесілді. Әскери тәртіпті бұзғандар қатаң жазаланды, қару-жарақ арнайы қоймаларда ... ... ... де ... ... Олар ... ... патша әскерлерінің қашан және қайда бет алатынын алдын ала хабарлап отырды. Кенесары ... тыл ... де ... ... Ол ... ... ... қамтамасыз етті.
Отаршылдыққа қарсы күреске қазақтардың үш жүзінің бәрі бірдей белсене қатысуы патша үкіметінің зәресін үшырды. ... да ол ... ... ... ... ... ... көшті. 1842 жылы Орынбор губернаторы Перовскийді Обручев алмастырды. Мұның өзі Кенесарының ендігі жерде Орынбор генерал-губернаторымен қарым-қатынасының нашарлауына алып барып соқтырды. Екі ... ... ... бұзылды. 1842 жылы Сотниковтың отряды Кенесарының ауылына ... ... ... ... ... ... көп малды айдап әкетті, он адамды тұтқынға алды. Тұтқынға алынғандардың қатарында Кенесарының әйелі Күнімжан да ... ... ... ... ... ... да шабуыл жасай бастады.
Ресей императоры Кенесары бастаған көтерілісті басу мәселесін ұдайы ерекше бақылауда ұстады. 1843 жылы ол ... ... ... ... ұйымдастыру жөнінде жарлық шығарды. Ханның басына 3 мың сом мөлшерінде сыйлық жарияланды. Көтерілісшілерге қарсы старшина ... ... 300 ... ... жазалаушы отряд жіберілді. 1843 жылдың тамыз айында сұлтандар А. ... мен Б. ... ... екінші әскер жабдықталды. Онымен бір мезгілде Омбыдан, Петропавлдан, Қарқаралыдан да әскерлер шықты. Патша үкіметінің әскерлері жергілікті жер жағдайын нашар білді. Оның ... дала ... ... ұрыс ... ... ... ... еді. Мүның бәрі де патша үкіметі жазалаушы әскерінің ... ... ... жер жағдайын жақсы білетін Кенесары жауға қарсы шабуылды одан әрі ... 1844 жылы ... ... ... ... түні Кенесары хан Тобыл өзенінің жоғарғы ағысында Жантөре сұлтанның ... ... ... берді. Кескілескен шайқаста сұлтанның 44 адамы қаза тапты. Бұл кезде Дуниковскийдің ... тобы таяу ... ... еді. ... оның ... ... А. ... сұлтанды құтқарып қалуға батылы жетпеді. Кенесарының жеңіс жігерлендірген негізгі күштері 1844 жылғы тамызда Екатерина станицасына шабуыл жасады. ... ... елді ... ... ... 40 ... тұтқынға алды, қыруар малды айдап әкетті. Сонымен қатар мылтық, тапанша, қылыш, найза сияқты көптеген ... ... ... ... ... ... отряд Кенесарының ауылына жете алған жоқ. Үкімет басындағыларды абыржушылық пен үрей биледі.
Кенесарымен болған соғыстың ұзаққа созылуы ... ... ... шығын келтірді. Сондықтан 1845 жылдың ақпан айында Орынбор басшылығы Кенесары ханға Долгов және Герн ... ... ... қажет деп тапты. Олар Кенесарыны патша үкіметінің талабын орындауға көндіруге тиіс болды. Сонымен қатар барлау жұмыстарын ... де ... ... олар ... әскерлерінің қай жерлерде қаншалықты мөлшерде орналасқанын дәл білуі тиіс болды, екіншіден, Ырғыз бен Торғай өзендерінің бойында тағы қандай ... ... ... ... ... еді. ... үкіметі мұндай шараларды жүзеге асыру арқылы көтерілістің орталық аймақтарына толық бақылау орнатуды көздеді. 1845 жылы ... пен Герн ... ... ... ... жетті. Кенесарыға оның әйелі Күнімжан қайтарылды.
Жүргізілген келіссөздер барысында Кенесарыға қабылдауға болмайтын шарт ... ... ... ... ... ... ... ғана көшіп жүруге рұқсат берілді. Кенесарының Ресейге толық бағынуы және соғыс қимылдарын біржолата ... тиіс ... ... ... ... қазақтардың барлығы да Ресей империясының азаматтары ретінде әрбір үйдің 1 сом 50 тиын ... ... ... ... ... тиіс ... ... Орынбор қазақтарынан зекет алуына тыйым салынатындығы айтылды. Кенесарының қылмысты ... ... ... ... ескертілді. Ханның қашқын орыс пен татар және башқұрттарды жасырын ұстауына тыйым салынатыны, оларды Ресейге қайтаруы тиіс екені туралы сөз ... ... ... шет ... және жеке ... ... ... рұқсат етілмейтіні де ескертілді.
Кенесары Долгов пен Герн елшілігінің қойған шарттарының түпкі мақсаты оның хан лауазымын иеленуге құқығы жоқтығын ... ... ... ... ... Хан ... үкіметі қойған бұл талаптардың бірде-біреуін қабыл алған жоқ. Келіссөздер тұйыққа тірелді. Патша ... ... ... ... жете ... Елшілер кеткеннен кейін хан әскери кеңес шақырып, енді Жетісу аумағына қарай ... ... ... үкіметі содан кейін-ақ Ырғыз өзені бойында Орал, ал Торғай өзені ... ... ... бекіністерін салуға кірісіп кетті.
2. Кенесары Қасымұлының Қоқан хандығымен күресі
Кенесары мен ... ... ... шиеленісіп кетуінің өзіндік себебі де бар еді. Өйткені Қоқан хандығының билеушілері 1836 жылы оның ... ... ... Саржан сұлтанды, 1840 жылы әкесі Қасым төрені өлтірген болатын. Мұның өзі оның ... ... ... ... ыза-кегін өршіте түсті. Қоқан хандығына қарсы күресте Кенесары Жанқожа Нұрмұхамедұлы батырдың көмегіне сүйенді. 1845 жылы ... хан ... ... Жаңақорған, Жүлек және Созақ сияқты бекіністерін тартып алды. 1846 жылы Қоқанның және бір мықты бекінісі Меркіні де ... ... ... бастап Қоқан хандығының қазақтарға озбырлық жасауы уақытша болса да тыйылды. Бірақ Кенесары өзіне Қоқан мемлекеті сияқты және бір ... ... ... ... үкіметі Кенесары ханды Орынбор өлкесінен қалай да ығыстырып шығаруға ұмтылды. Соның салдарынан Кенесары Сарыарқаны тастап, ... ... ... ... ... ауыстыруға мәжбүр болды. Сібірдегі өкімет билігі Омбыдан генерал Винневский басқарған елеулі әскер күшін зеңбіректерімен қоса ... ... ... ... ... тапшылығы Кенесарыны егіншілікпен айналысуға мәжбүр етті. Күші басым патша үкіметінің қысым жасауымен ... Іле ... оң жақ ... ... одан әрі ... ... ... барды. Ал патша үкіметі оған Кіші жүз бен Орта жүз қазақтары тарапынан көмекке келетін жолды кесіп тастады. Ұлы жүздің ... ... ... ... батырлары Кенесарыға қолдау көрсетіп, көтерілісшілердің сиреп қалған қатарын толықтырып, едәуip күшейтті.
Кенесары ... ... ... бой ... ... да ... ... оның бұл әрекетін Қытай үкіметі қолдамады. Ресей империясымен қарым-қатынасымызды бүлдіріп аламыз деген қауіппен ... ... ... ... бас ... ... ... беделі күшті әрі жауынгер ханды қабылдаудың ешқандай да қажеті жоқ деп ... Оның ... бұл ... ... өзі де қазақтармен діні бір ұйғыр және дүңгендердің көтерілістерінен мазасы кетіп, қатты аландаулы болатын.
Көтерілісшілер қырғыз жеріне жақын келді. Бұл ... ... ... ... ... ... Хан ... қырғыз рулары білеуші манаптарының өзіне бағынуын талап етті. Бұл талаптар патша үкіметімен және Қоқан хандығымен одан әрі ... ... үшін күш ... қажеттігінен туған еді. Хан қырғыздарға арнаған үндеуінде былай деп жазды: .
Қырғыздарда Шыңғысхан ұрпақтарына бағыну дәстүрі ... еді. ... да ... ... ... ... ... тәуелсіздігінен айырылуы, әрине, қырғыз ақсүйектерінің ойына кіріп те ... ... ... ... еді. Оның ... ... ... ханның қырғыз аумағына жасаған жорықтарын да ұмыта қойған жоқ болатын. Қырғыздар патша үкіметінің Сібір әкімшілігі ... ... ... ... да ... ... ... Кенесарының ауылдарына шабуыл жасауға ашықтан-ашық айдап салды. Алатау қырғыздары Қоқан хандығының қолдауына ... ... ... ірі ... ... құрылтай жиналысына шақырды. Ықпалы күшті манап Орман барлық қырғыздардың билеушісі болып тағайындалды. Құрылтайға жиналған манаптар Кенесары ... ... ... ... бас ... ... ханның қырғыздарға қарсы аттанған екі мың сарбазы жеңіліс тапты. Оның бір мыңы қырғынға ұшырады, ... ... ... ... ... кері ... Қазақ сарбаздарының бірқатары тұтқынға алынды. Мұның өзі қырғыздар тарапынан бұрын-соңды болып ... ... пен ... ... ... Қырғыздар жағы қолға түскен тұтқындар үшін орасан зор көлемде ... ... ... ... ... тарапынан келісім жасауға арнайы адамдар келді. Қазақтар мен қырғыздар арасында бейбіт келісім жасалды. Тұтқындар алмастырылды. Екі жақта бұдан былай ... ... ... ... ... тұруға серттесті. Бірақ қырғыздар көп ұзамай-ақ бұл келісімді бұзды, Кенесары ханның жақын серіктерінің бірі Саурық батырдың ауылына шабуыл жасады. ... бұл ... ... батыры Жаманқараның өлімі үшін кек алу мақсатымен ұйымдастырылған еді. ... ... 700-ге жуық ... ... әкетті, Саурық батырды өлтіріп кетті. 1847 жылғы ... ... он ... қолмен Қырғызстанның жеріне басып кірді. Қырғыздармен шайқас Ыстықкөл мен Шу ... ... ... аралығында Кекілік сеңгір тауының қойнауында өтті.
3. Кенесары Қасымұлы бастаған көтерілістің жеңілу себептері мен ... емес ... ... ... ... абайсызда қоршауда қалып қойған болатын. Соңғы шайқас қарсаңында өткізілген әскери кеңесте Кенесары ханның серіктері қоршауды бұзып өтіп, ханның аман ... ... ... жасады. Бірақ хан ол ұсыныстан біржолата бас ... ... хан өз ... ... қалдырып, жеке өзі қашып құтылуды ар санады.
Сұлтан Рүстем мен Ұлы жүздің ықпалды биі Сыпатай жасақтарының кенеттен шегініп ... ... ... ... ... ... таяу жерде Кенесары 30-дан астам сұлтанымен және аз ғана сарбазымен күші басым қарсыласымен ерлікпен шайқасып, тұтқынға түсті. ... ... тобы ... ... ... ... құтылды. Қырғыз манаптарының бас қосқан жиынында қолға түскен ханды, сұлтандар мен ... өлім ... кесу ... ... хан ... күш ... Қоқан хандығы мен Ресей империясына қарсы күреске шақырды. Бірақ қырғыздар ханның сөзіне құлақ аспады.
Кенесары мен оның інісі Наурызбай Қасымұлы осылай қаза ... ... ... Л.Мейер қазақ жауынгерлерінің ең соңғы күндері туралы былай деп жазды: .
Кенесарының және оның жақын серіктерінің көзін жоюға қатысқан қырғыз ... бәрі де ... ... ... марапатталды. Халықтың сүйікті ханының қапылыста қалай қаза тапқанын ақын Нысанбай Жаманқұлұлы (1812-1871) ... ... ... ... Кенесарының бастаған ісін оның ұлы Сыздық сұлтан мен оған шын ... ... ... ... ... үшін кек алу ... қазақтар Қырғызстан аумағына бірнеше рет әскери жорық ... ... хан ... ұлт-азаттық көтерілісі осылайша жеңіліс тапты. Кенесары ханның жасақтары Ресейдің ... ... әрі ... ... ... ... әскеріне қарсы тұра алмады. Оның үстіне, Кенесары бірнеше бағытта -- патша үкіметіне, қырғыз манаптарына және ... ... ... ... жүргізді. Мұның өзі оның негізгі күштерін едәуір шашыратты. Сұлтандар мен ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқының патша үкіметіне қарсы жаппай қатысқан бұқаралық соғыстарының бірі болды. Көтерілістің ... ... ... ... ... жерлерін, Жетісудың аумағын және Оңтүстік Қазақстанды басып алуына жол ашты. Сондай-ақ Бұхара, Қоқан және Хиуа ... ... ... ... жасалды.
Бұл ұлт-азаттық қозғалыстың маңызы зор, ол Орталық Азия мен Қазақстан халықтарының тарихында өшпес із қалдырды, ... ... ... ... ... үлгі-өнеге әрі тарихи сабақ болды. Кенесарының күресі, оның ... ... ... шын ... ... ... ақылды саясаткер ретіндегі сирек кездесетін қасиеті XIX ... ... ... ... қадірлеушілік туғызды.
Қорытынды
Кенесары Қасымұлы қазақ халқының есінде талантты әскери ... аса ... ... ... ... ... Хан ... іс жүзінде жойылған жағдайдың өзінде ол қазақтың үш ... ... ... ... ... ... қалпына келтірді.
Көптеген зерттеушілер Кенесарының ұлы Абылай заманындағы егеменді мемлекеттілікті қалпына келтіру үшін жасаған әрекеттерін жоғары бағалады. Оған ... ... ... ... де ... ... ресейлік ғалымдар Кенесарыны , деп атап, оның іс-әрекеттеріне жағымды баға берді.
Кенесары Қасымұлының өмірі мен ... ... ... өшпес өнеге. Қазақтың жүрек жұтқан батыр перзенттерінің бірнеше ұрпағы мен XX ғасырдың бас кезіндегі ұлт-азаттық ... ... одан үлгі алып ... ... ... Астана қаласында тамаша ескерткіші, оның есімімен аталатын үлкен көше бар.
Кенесары қазақ халқын бостандық пен ... ... ... ... ... ... табысқа жетпесе де, оның ұлы істері халық есінде мәңгі сақталады.
Пайдаланылған әдебиеттер
* Қазақстан тарихы: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы ... ... ... ... Ж. ... М. Қойгелдиев, т.б. -- Алматы: баспасы, 2006. ISBN 9965-33-633-4
* Қазақстан тарихы: Аса маңызды кезеңдері мен ... ... ... ... ... ... қоғамдық - гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына ... ... ... ... ... т.б. -- ... ... 2007. ISBN 9965-36-106-1

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кенесары Қасымұлы бастаған көтеріліс15 бет
Сталинград шайқасы6 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
1837-1847 жылдардағы Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтеріліс14 бет
1850-70 жылдардағы ұлт-азаттық көтеріліс49 бет
1915-1945 жылдар аралығындағы Корей халқының Жапон отарына қарсы ұлт азаттық қозғалыстары38 бет
1916 ж. Ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы13 бет
1916 ж. ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы туралы15 бет
1916 жылғы Амангелді Иманов бастаған Ұлт-азаттық көтеріліс49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь