Ауарайы мен климаттық гигиенаның манызы

Жоспар

1. Климат туралы түсінік.
2. Ауа райы түрлері
3. Климат түзуші фактолар
4. Климат тың жіктелуі
5. Қазақстанның әртүрлі аудандарының климаттық . географиялық ерекшелігі.
6. Климаттық факторлардың адам организміне тигізетін ықпалы.
7. Акклиматизация туралы түсінік.
8. Жоғарғы атмосфералық қысым мен биіктікке беімделу.
Климатология - климат туралы ғылым ретінде өз тамырын тереңге салады. Адам баласы ерте бастан күн сәулесінің байланысын, күн мен түннің алмасуын, суық пен жылуды, найзағай жарқылдау мен басқа да табиғаттың құбылыстарын сана сезімінің жетілуі барысында ұғынып, табиғат күшін меңгере отырып, оған бірте-бірте үйрене бастады.
Әлемге әйгілі грек дәрігері, әрі антикалық медицинаның негізін қалаушы Гиппократ біздің дәуірімізге дейін өмір сүрген атақты ғалым, табиғаттың адамзатына ықпалын түсінген.
Ол ауа райының әртүрлі жағдайына адам ағзасына әртүрлі бейімделетінін, яғни кейбіреулері жазға қарай, басқалары қыс мезгілінде және құрғақ ауа райының жауынды күндерге қарағанда оң әсерін тигізетінін байқап көрсеткен.
Қазіргі таңдағы климатоологияның немесе ауа райы туралы ғылымның бір ерекшелігі –оның бір жақты бағыттылығы. Медициналық климатологияда климаттық факторларды емдік мақсатта қолданатын климатотерапия саласы болып табылады. Бұрын соңды зерттеушілер ауаның жыл мезгіліне байланысты өзгерістері мен физикалық қасиеттеріне жүгінсе, соңғы жылдар атмосфералық электр өрісіне, аэроионизация мәселесіне, жердің электрлік және магниттік өрісіне, космостық радиация, антропогендік ластану, әсіресе өндірістік қалдықтар мен автокөліктердің жағымсыз иісті газдарына көп көңіл бөлінеді.
Климат - жергілікті аймақта байқалатын ауа райының көп жылдық ауыспалы режимі. Яғни климат барлық метерологиялық факторлардың жиынтығынан тұратын белгілі уақыт аралығындағы жергілікті аймақтағы анықталатын ауа райының бағытының өзгеруімен қалыптасатын ұғым.
Ауа райы атмосферасының жер бетімен тікелей алмасуынан пайда болатын физикалық факторға байланысты құрылады. Ауа райын табиғаттың бір бөлігі ретінде түсіну өте маңызды. Әсірес медицина саласында, өйткені ол адамға өзінің барлық қасиеттерімен ықпал етеді. Мысалы сәулелік энергия, қысым, температура, ылғалдылық, ауаның бағыты мен жылдамдық қасиеті. Ауа райының қасиеттері ішінен бұлттар, тұман, жауын-шашын, қар, аэрохимиялық, оптикалық және электрлік құбылыстар маңызды болып саналады.
Ауа райының қалыптасуы оны құрайтын көптеген факторларға байланысты болады. Олардың ең маңыздылары: күн сәулесі радиациясы, атмосфера ауасы айналымы, жанасатын белгілі аймақтың ерекшеліктері (жергілікті жердің рельефі, топырақтың өсімдікті бөлігі, сулы беткейдің көптігі т.б) маңызды. Ауа райының өзгеруі белгілі -бір сатыда жүруі мүмкін, мысалы, жыл мезгілінің өзгерісі оның сәуле энергиясы мен апериодтылығымен байланысты (ауаның массасының таралуына
Пайдаланылған әдебиеттер



1. Сидоренко Г.И. Қоршаған ортанын гигиенасы.-М.1985.

2. Никитин Д.П. Новиков Ю.П. Қоршаған орта және адам.-М.1986.

3. Сидоренко Г.И. Можаев Е.А. Қоршаған ортаның санитарлық жағдайы мен халықтың денсаулығы.-М.1987.

4. Додина Л.Г. Халықтрың денсаулық жағдайына атмосфералық ластанудың ықпалына туындаған сұрақ./Гиг. Және сан. -1989.-№3.-б.9-10

5. Никитин А.Ф. жалпы экология негіздері мен адам экологиясының соавторы.-бю.-Пб.-1977.-69б.
        
        Жоспар
1. Климат туралы түсінік.
2. Ауа райы түрлері
3. Климат түзуші фактолар
4. Климат тың жіктелуі
5. Қазақстанның әртүрлі ... ... - ... ... Климаттық факторлардың адам организміне тигізетін ықпалы.
7. Акклиматизация туралы түсінік.
8. ... ... ... мен ... ... - ... туралы ғылым ретінде өз тамырын тереңге салады. Адам
баласы ерте ... күн ... ... күн мен ... ... ... жылуды, найзағай жарқылдау мен басқа да ... ... ... ... ... ұғынып, табиғат күшін меңгере отырып, ... ... ... ... грек ... әрі ... медицинаның негізін қалаушы
Гиппократ біздің дәуірімізге дейін өмір ... ... ... ... ... ... ауа райының әртүрлі жағдайына адам ағзасына әртүрлі бейімделетінін,
яғни ... ... ... ... қыс ... және құрғақ ауа
райының жауынды күндерге қарағанда оң әсерін тигізетінін байқап ... ... ... ... ауа райы ... ... бір
ерекшелігі –оның бір жақты ... ... ... ... емдік мақсатта қолданатын климатотерапия саласы болып
табылады. Бұрын соңды ... ... жыл ... ... мен ... ... ... соңғы жылдар атмосфералық
электр өрісіне, аэроионизация мәселесіне, жердің электрлік және ... ... ... ... ... ... өндірістік
қалдықтар мен автокөліктердің жағымсыз иісті газдарына көп көңіл бөлінеді.
Климат - жергілікті аймақта байқалатын ауа райының көп ... ... Яғни ... ... ... ... жиынтығынан тұратын
белгілі уақыт аралығындағы жергілікті аймақтағы анықталатын ауа ... ... ... ... райы атмосферасының жер бетімен тікелей ... ... ... ... ... құрылады. Ауа райын табиғаттың бір бөлігі
ретінде түсіну өте маңызды. Әсірес медицина ... ... ол ... барлық қасиеттерімен ықпал етеді. Мысалы сәулелік энергия, қысым,
температура, ... ... ... мен ... ... Ауа ... ішінен бұлттар, тұман, жауын-шашын, қар, аэрохимиялық, оптикалық
және электрлік құбылыстар маңызды болып саналады.
Ауа ... ... оны ... көптеген факторларға байланысты
болады. Олардың ең ... күн ... ... ... ... ... ... аймақтың ерекшеліктері (жергілікті жердің
рельефі, топырақтың өсімдікті бөлігі, сулы ... ... т.б) ... ... өзгеруі белгілі -бір ... ... ... ... ... өзгерісі оның сәуле энергиясы мен апериодтылығымен байланысты
(ауаның массасының таралуына байланысты жедел өзгеруі). ... ... ... ... ... ... ыстық, төменгі және
жоғарғы қысым, жел т.б.) мөлшері ғана емес, олардың күрт ... ... ... ... ауа ... үш ... ... ... ... ... ... адам ... ... әсер ... оң
ықпалды айтамыз. Бұл ылғалды немесе құрғақ, көбінесе ашық ... ... ... әсер ... ауа ... ... метеорологиялық
процестердің бұзылыстары болады. Бұл аса құрғақты, ылғалды, ... ауа ... ауа райы ... ... ... (ылғалды, жауын-шашынды,
жаңбырлы, барометрлік қысым мен ... ... тез ... ... ауа ... райының өзгерісіне себеп болатын ауа массасының қозғалысы. Белгілі-бір
территорияның жауын-шашын, қар, топырақ, су басуына байланысты, бұл ... ... ... ... ... ... немес ылғалды, болады. Сондықтан
тропосфераның барлық бетіне мыңдаған километрге созылған, ... ... ... ... ... ауа, ... ... теңіз
ауасы және т.б. ауа ... әр қилы ... ... ... ... жер ... ... отырып, бұрынғы
қасиеттерінен айырылып, құрамының өзгеруіне алып келеді. ... ... ауа ... ... ... Бірақ көп жылдық
кезеңде жергілікті ... ... тән ауа ... ... ... ... түзіледі.
Климатты құрайтын негізгі факторлар:
Сәулелік энергия. Күннің сәулелік энергиясының ... мен ... ... ... ... өзгеруіне байланысты болады. 37
градус цельзийге дейінгі ... пен ... ... оң жылулық аймағы
саналса, ал 37 ... ... ... ... ... теріс жылулық баланста
болады. Бірақ, бір жылдың ішінде бұл ... ... ... өзгереді, яғни әр қилы климаттық белдеулердің түзілуіне алып
келеді.
Жер бедерінің ортажылдық ауасының ... төрт ... ... ... тропикалық белдеуорта шілделік тнмпературамен +20 градус
цельзидан жоғары. Бұл белдеу 30 паралельге дейін жетеді.
Қалыпты белдеу- ... - +20 ... ... ... ... орта ... дейін.
Суық белдеу- 0 - +10 градус цельзиге ... орта ... ... ... суық белдеу- орта шілде температурасының 0 грдус цеьзиде жататын
белдеу.
2.Ауа айналымы. Континенттер мен ... ... ... ... ... ауа ... түрлі қызуынан пайда болады. Ауа
массасының қозғалуынан ... жер ... ... ауданы
жылу(антициклонды), суық(циклонды) ауа массасы әр ... ... ауа ... ... ... ... жердің рельефі.тау бедері ауа айналымына ықпал келтіреді.
өйткені әр қилы биіктіктегі тау шыңдарына күн ... ... ... көл, ... су ... Су мен құлықтың температуралық ... ... ысу ... ... Бір ... су ... барлық
уақытта су буына қанығуы жүреді, соның салдарынан температурасы төмендеген
жағдайда, қайтадан жауын-шашын ретінде түседі (жаңбыр, қар, ... ... ... баласы табиғи ұсталық ... ... ... құрылысы, шөлді далаларды суландыру, ... ... жою ... ... ... ... ... Биосфераның ақыл
кеңістігі – Ноосфераға айналдыруда. Дәл осы жерде адамның табиғатқұа қарама-
қайшылықты іс-әрекеті көрінеді, ал табиғат мүны ... әр ... ... ... ... газы атмосфераға « парник эффектісі»
құбылысын тудырып, жер ... ... ... 2-3 –қа ... Бұл ... ... ... тәрізді мұхиттардың еруні әкеләп
соғуда, соның есебінен мұхиттардың ... ... ... су ... ... жаппай кесу, тек парник эффектісіек алып қана келмей, оттектің
жеткіліксіздігін тудырып, бүкіл ... ... ... ... есептеуі бойынша, 1 га орманды дала күн сайын 180-220 кг
оттегін бөледі, ал ... ... ... 10нан 2 млн. Га ( ... ... 1-2% ) жер кесілуде. Соңғы 30 жылдың ішінде орманның көлемі 7 млрд.
Га екі есе ... ... ... орманның ауданы 10 жылдың ішінде
екі есе қысқарса, ... ... 2/3 ... ал ... ... баспас ормандарына көз сұғылуда.
6.Қар жамылғысы. Ылғалды қорлар жер ... ... және ... түзіледі. Бұл термолабильді өсімдіктердің жойылуынан сақтайды.,
ал көктемде температураның тез жоғарлауынан сақтайды.
7.өсімдік жамылғысы. ... ... күн ... ... ... ... ... күндіз температураны түсіріп, ... мен ... ... ... бай ... климат
жұмсақ болса, дала, шөлді мекендерде керісінше.
Климаттың жіктелуі.
Отандық курортология мен медициналық ... ... ... ... көп ... ие
болады. өйткені метерологиялық ерекшеліктерден басқабасқа терапиялық маңызы
мен физиологиялық әсерінен ағза ықпалын қамтиды.
Зерга ... ... ... ... ... ... ... шығарды. Ал Низин климаты өз алдына төрт типке
бөлінеді ( аретикалық шөлді ...... ... ормандардың
климатына дейін). Жоғарлану климатынан Нагория, ... ... мен ... деп ... ... ... ... территроиясында 14-ң 11 бөлініп қарастырылса,
Қазақстанның территориясында ... ... ... ... ... ... ... территориясы 2,7 млн шаршы шақырым алып жатыр. Ол
дегеніміз украйнаның ... 5 есе , Орта Азия ... 2 есе ... ... ... ... қалыпты белдеуде орналасқан (55-тен 41 градус
солтустік кеңістіктен). Қазақстанның солтүстік бөлігін ... ... ... сайын біртіндеп жартылай шөлейтті аймаққа ... ... ... дала ... алмасады, ал оңтістік-батыста шөл дала
алады. Қазақстанның территориясының оннан бір ... ... ... ... көрінетін биік таулар басуда.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ КЛИМАТТЫҚ БЕЛДЕУІ табығатты, сондықтан климаттық-географиялық
деп те ... ... ... ... ... бес ... ... бөлуге болады׃
Солтүстіктік ( Петропавл, Көкшетау, Қостанай)
Орталық (Қарағанды, Арқалық, Жезқазған, Астана)
Батыс (Орал, Ақтау, Ақтөбе, ... ... ... ... ... Алматы, Талдықорған, Тараз, Қызылорда)
Бұл бөлу шартты,өйткені әр түрлі типке ... ... ... ... ... ( ... таулы Алматы мен Қызлорданың
жартылай шөлейтті жерімен салыстарсақ айырмашылық бар) қазақстанның далалаы
белдеуіне Қарағанды, Арқалық, Жезқазған, Астананы ... ... ... ... белдеуінің Өскемен Павлодар Семей қалалары кіреді, бірақ Шығыс
белдеуінің ... ... ... ... ... бар. ... ... диапазонының кеңдігі соншалық Қаазақстанның ... ... ... ... ... Тянь-Шаннің етегі).
Біріқ та айтылып өтілген қала ... ... ... ... ... ... ... Бұл ерекшеліктер әсіресе
температуралық және желді режимі бойынша және Оңтүстік белдеудегі жалры күн
сәулесенің радиациясымен айрықшаланады. Бұл өз ... ... ... мен су ... ... қатаңдығының континентальдық
коэфицентін сипаттайды.
Мысалы, жергідікті мекеннің ортажылдық температуру мен жел ... ... ... ... ... ... айқын көрінеді. Арқалықтың (Орталық Қазақстан) жергілікті
кеңістігін ортажылдық ... ... ... ... ... 82% тең ... Таразда - 69% құрайды. Белдеулік
жоспары орталық пен шығыс Қазақстанда айқын.
Қазақстанның аудандарының климаттық-географиялық ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... болмайды, әсіресе
оңтустік өңірінде. Бұл жылудың 5-6 жаздық-күздік ... қоры көп ... ... ... көп ... ... радиациясы аспанның
бұлттылығы мен атмрсфераның тазалығына байланысты, ал қазақстан ушін ... және ... ... тиісті әсіресе жаздың соңғы айлары мен күздің
бас кездерінде. Қазақстанның оңтүстік аймағында ... ... 2 есе ... ... ... Азия мен ... атмосферасының жалпы
циркуляциялану дәрежесі мен жергілікті жердің рельефіне байланысты. Мысалға
Қазақстан территориясын 50-ші ... ... ... А.И. ... үлкен осі деп аталатын» (Воейков осі) ЖОҒАРҒЫ ҚЫСЫМ ОСІ
республикамыздың ... ... ... ... ... табылады.
Қыстыкуні солтүстіктен бері (далалық климаттық белдеуде) оңтүстіктік климат
басым, ал оңтүстік-батыста желді, оңтүстікте (жартылай шөлейтті ... 6-ға ... м/с орта ... жылдамдықта солтүстіктік және солтүстік-
шығыс тық жел басым. Жазғада солтустікте батыс, ... ... ... ... және ... қырлы жері басым
шығыс өңірінде жел әдетте тұрақты. Жел немесе «көгілдір көмір» Қазақстанның
солтүстік және ... ... ... ... ... ... тигізеді.
Оңтүстік Қазақстанда арктикалық ауаның ықпалынан қыстыкүні қалыпты
кеңістік ауасы басым, ал ... ... ... ... ... ... ... қазақстанның барлық қарастылып келе жатқан климаттық-
географиялық белдеулерінде ортаайлы және ортакундік температураның ... ... ... жылдам өзгеретін континенталдық климат түрі сәйкес
келеді׃ суық, ... қыс, ... жаз. ... ... қыс көбінесе
тұрақты аязды ауа райымен белгілі,оңтүстік кеңістіктік белдеуге жұмсақ ,
жылы қыс жатады, бірақ ... суық ауа ... ... ... суық ауа ... ... алмасуына ықпал жасайды. Көктем мезгілі
Қазақстанде не бәрі 1.5 айға ғана ... , ... соң ұзақ ... ... орын ... режим кеңістікті белдеуден жылдық жауын-шашынның ... ... ... жылына 300-400мм 300мм-ге дейін көтерілетін
жартылай шөлейітті жерде 100 мм-ге дейін. Алатау етегінде 400-ге ... ... ... ... оңтүстік-батыс облыстарында
болады, ол ауа райы температурасының ... ... мен ... тез ... ... ... ... ауо ылғалылығының
орташа шамасы 40-50% аспайда, ал жазды күндері 16-28% дейін төмендейді.
Жалпы Қазақстанның ... ауыл ... ... емес ... жазға қарай жоғарлайтын құғақ дала климаты, қыста- боранды, ал
көктемде егістіктер мен мәдениет ... ... ... ... ... суық ауаның алмасуынан болады.
Климаттан басқа шектеулі территорияда орын ... ... ... ... ... ... қала, жабық орындардың (тұрғын ... ... ... микроклиматын ажыратады.
Мироклиматтың өте зор маңызы бар, өйткені халық орналасатын жерлердің,
демалу орындарының, ... ... ... ... ... желдеткіш қондырғылардың), суқұбырларының
тереңдікте орналасу қашықтығы анықталып, ауруханаларда, ... ... ... ... жүзеге асырылады.
КЛИМТАТТЫҚ ФАКТОРЛАРДЫҢ АҒЗАҒА ТИГІЗЕТІН ӘСЕРІ.
Ағзаның сыртқы орта факторларымен әсеолесі жағдайын зерттейтін ғылым ... деп ... ... ... ... ... ішкі ... бірқалыптығы
кезінде ғана өмір сүре алады, әсіресе ... ... ... ... ... ылғи ... ... жерлерде ағза гемосьтазды сақтап
тұру үшін үнемі үйрену керек. Ағзаның ... ... ... ... ... ету ... ... климат тітіркендіретін және керісінше болып
бөлінеді. ... ... ... ... әрі тұрақты болған сайын
жылдық, маусымдық, күндік метерологиялық элементтердің ... аз ... ... ауа қозғалысы, барометрлік қысым) және бұл
климат адаптация процесіне көп ұшырайтын физиологиялық жүйелерге ... ... ... ... деп ... ... (мысалы, Қырымның
оңтүстік жағалауы, Кавказдың Қаратеңіз ... ... ... ... ... климаты).Ал «тітіркендіргіш климат» керісінше, жиі және
тез өзгергіш метерологиялық элементтерімен сипатталады. ... ... ... ... физиологиялық жүйелердің қолайсыз жағдайларда
кернеуінің жоғарлауына ұшыратып, ... ... ... ... ... Мысалы бұл климат түріне биіктаулы
аймақтардың климатын, далалық ... ... ... Егер
тітіркендіру мөлшері қалыптыдан аспаса, ағзаның өсуі мен ... ... алып ... ... ... ... Бұл ... әлсіз тітіркендіргіш қасиеті «микроклиматтың
пульс беруші» деп аталатын негізінде жатыр, сондықтан бугінгі ... ... жиі ... ... ... ... ... факторладың ықпалы мезгілдік аурулардың туындауына себеп болуы
мүмкін. Бұған мезгілдік ауруларға кебінесе суық ... ... ... ... ... т.б жатады. Бұл аурулардың максималды ... ... ерте ... ... ... ... ауыратын балаладрың
ең көп саны қаңтар мен сәуір айларына сәйкес келеді, ... ... ... тез суық ... ... ... жылдам өзгеретін
уақытына сәйкес келеді. Суық ауа райы ... адам ... ... ... ... ... ... белгілі –бір уақытында өршиді, мысалы, ойық-
жара ауруф, гипертония, ... т.б. ... жәен ... ... ауру ... ... жиілеуі байқалады. Қарашадан мамырға
дейін жүрек-тамыр жүйесінің аурулары өршиді.
Аурулардың санының ... ... ... тез ... ... бұл ... бұзылысын метеротропьтық аурулурға жатқызады).
СИНАПТИКАЛЫҚ МАЙДАН – түбірі әр қилы болатын екі ауа ... ... ... ... ... және ... ... барлық
метерологиялфқ факторлар жылдам өзгереді: қысым, температура, ... ... ... элетрлік жағдайы ... ... өтуі ... ... ... ... ... электрдің компоненттердің өзгерісімен
сипатталады ... ... ... ... ... ... ... «магниттік өріс» түзеді)
басқа метеофакторлар бұл уақытта өзгермейді. Бұл период бір-екі ... ... және ... реакциялардың көп мөлшерімен ... 70% ... ... ... ... ... кездеседі
ЕКІНШІ КЕЗЕҢ 1-6 сағаттан астам ... ... Бұл ... өте ... ... ... ... жүреді.
ҮШІНШІ КЕЗЕҢ бір тәуліктік уақытты ... және ... ... бастапқы сатысына келуімен сипатталады.
Паталогиялық өрістер мен созылмалы сырқаттардың дамуы аталған үш ... ... ... ішінде айтылғандай бірінші кезеңде аурудың туындауы ... ... ... жағдайына ортаның реакциясы жоғарғы жүйке ... ... ... болады. Жоғарғы жүйке жүйесінің күшті және тұрақты
типінлегі ... ... ... түзілуіне әйгіленімдік
сезінулермен ғана жауап береді. ... және ... ... ... ... байқалады, мысалы артериялық қан қысымының
жоғарлауымен,шеткері қан ... ... ... ... ... ... барлығы биохимиялық
көрсеткіштердің өзгеруімен, яғни холестериннің ... ... , ... ... ... ... ... көрінеді.
Қаізгі таңда ауа райы болжамы кезеңінде метеотропты аурулардың алдын алу
мақсатында медициналық ... ... ол ... ... ... алу үшін емдік бағыттар негізгі диспансерлік ұйымдастыру
болып табылады.
АККЛИМАТИЗАЦИЯ - бұл адамдардың жаңа орындарға ... ... ... ... организмнің физмологиялық бейімделуі жатады, оған
бейімделі реакцияларының қосылуы және адамға сыртқы факторлардың ... ... әсер етуі тән. ... әсіресе тұрғын жағдайының ынғайлығы,
тамақтану, киім ... ... ... ... көп ... ... акклиматизациялану қабілетін шартты түрде былай бөледі:
Пассивті- жаңа орындарға организмнің бейімделуі.
Активт і- жаңа орындарға бейімделу адекваттық ... ... ... демалыс жасау шарттарының кезектесуі.
Акклиматизация түсінігі туралы айтқанда адамның тек қана жаңа ... ... ... ... сонымен қатар оның психикалық және
денсаулық жағынан қалыпты ... ... ... ... ... жатады.
Акклиматизациялануға адамның мүмкіншілігі мол. Мысалы адам организмі 70
градус ... 87,5 ... ... шыдай алады. Ішкі ... ... ... ... ... деп
аталатын бейімделу механизмдері заңдылықпен жауап береді (А.А Маркосян)
.бұл заңдылыққа жүгінсек, адам немесе ... да ... тірі жан ... ... ... сыртқы факторларға қарсы тұратын «өмірлік күштердің
қорымен» жеңеді, мысалы бір ... ... ... ... көп ... 500 ... ... ұйытуға болады. Ал мықын сүйегі 150 ... да ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етіледі, ал бұл нейрондар тек керек жағдайда ғана ... ... өте ... ми ... ... ... бүкіл өмірде
ми потенциялының 1/5 бөлігі ғана жұмсалады.
Экстремальді түрде әсер ететін сыртқы орта ... адам ... тез ... ... ... процестердің
активтенумен жүзеге асырылады. Қалыпты жағдайды ұстап тұру үшін бұл ... ... ... ... бұл ... орта ықпалына автоматты түрде
алмасу ... ... ... таңдап, бейімделудің ең ыңғайлы
нұсқауын таңдай алады.
Әр түрлі климаттық жағдай болатын ... ... ... ... ... ... тыс жоғары ... мен т.б ... ... ... ... ... ... жұмыс істегенде физиологиялық һөзгерістерді сипаттау
үшін де қолданамыз. Мысалы, ... ... ... ... ... ... ұшақ ... ЖАҒЫНАН ТҮСІНІК БЕРСЕК АККЛИМАТИЗАЦИЯ БҰЛ- ҚОЛАЙСЫЗ ... ... ЖӘНЕ ... ЖАҢА ... ... ... ЖҮЙЕСІ БОЛЫП ТАБЫЛАДЫ.
Акклиматизацияда ең бірінші психикаклық фактор роль атқарады, ... ... өз ... ... мен жаңа ... үшін қажет. Неғұрлым
адам мәселердің маңызын ... ... ... оған акклиматизациялану
жеңіл өтеді. Сондықтан өз еркімен келгендердің бейімделуі оңай ... ... ... ... соғады.сонымен қатар бізе жаңа таныс ... ... ушін ... ... ... ... алады, (целиналар,
комсомолдық құрыдымдарда, Солтүстікті игеру, БАМА-ның құрылысын, Қарақұм
каналын салуда т.б. ... әр бір ... ... қасиетіне байланысты
(генотип- бұл ұрпақтық белгі. Фенотип-индивидуалдық ... ... ... ... ... ... белгісі). Сондықтан
акклиматизациялану үшін ... ... беру ... мен ... ... маңызды орын алады (жасы, шынықтырылуы т.б ) және осы
шамаларға байланысты жауап бару қасиеті де өзгереді.
Акклиматизация ( ... ... жаңа ... ... ... организмнің тіршілігі пайда болуынанбелгісін ары қарай жылжытады,
бірақ сыртқы әсердің бірқалыпсызжығы, әр организмге әр түрлі ықпал ... ... ... ... акклиматизация үрдісінде ЖЖЖ-нің
гипоталама-гипофиздік жүйесі мен ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі өзгерістер организмнің
субжасушалық – молекулярлық ... ... ... жеке ... ... Ішкі ... ... сақталуымен қатар (таемперетурасу,
қанда қышқыл-негіздік тепе-теңдікті, осмостық қысымды және ... ... ... ... ... ... ... жағдайлармен байланысқанэмоционалдық және физикалық жүктемесін
қамтамасыз ететін деңгейінен ... ... ... ... асырылады.
Акклиматизацияның жеке бөліктерін қарастырайық.
ШӨЛ ДАЛАЛАРДА ОРГАНИЗМНІҢ АККЛИМАТИЗАЦИЯЛАНУЫ.
Шөлдалада адамға ең бірінші күн сәулесінен ... өте ... ауа ... ... ... ... өқұрғақ жел, щаң ауаәсер етеді. Келеңелі
жерлерде Африканың температурасы 62 градусқа дейін барады. Мұндай ... ... ... қалу үшін ... ... артық жылуды шығарып
тастау қажет, ... бұл жылу ... ... ... жылу беру ... әр ... жолдармен іске асырылады.
Негізінен тері және тыныс алу жолдары арқылы (13%), жылудың ... ... ... ... (1.3%), ал қалғаны 4,6% организмге түскен ... пен ... үшін ... ... ... жылу ықпалы қарқынды түрде ықпал етсе
тер түзілу де көбейеді (1 г ... ... 500-6000 кал ... ... ... ... +16-18 ... кезінде адам минутына 1 грамм тер
бөледі. 28-35 кезінде 2-5 г, 45 ... 4-7 г ... ... ... ... 16-21 г тер бөледі). Жоғарғы температура ықпал ... ... ... ... ... Жылу шығарудың ең қолайлы кезі тері әдетте тұрақты
тепе-тең бөлінегн кезде көрінеді. Жылу шығарудың ең нашар жағдайында ... тері ... ... ... білінеді. Акклиматизация үрдісінде
(дұрыс тер шығу» ... ... ... ... ... кездескенде былай сұрайды екен: «Сіз
қалай терлейсіз?». Сол кезде барлығы түсінікті болады екен. Егер адам ... бұл ... ... ... ... ... бірге артық
жылумен қатар әотүрлі шлактар шығарылады. Македондықтар Сагдиан шөлін 7 күн
өткенде ... 322 ... көп ... айырылды.
Дененің температурасы 42,5 градустан жоғарласа (немесе 25-27 төмендесе)
организмде түзелмейтін ... орын ... ... алып ... Бұл
өзгерістердің симптоматикасы жоғарғы температураның әсерінен «жылулуық
соққы» деп аталатын түсінікпен ... ... ... ... бас ... ... құсу, дене температурасының жылдам көтерілуі.
Айғынымдық әйгіленімдері: беті қызырған, қарашықтары ... ... ... терісі ыстық, құрғақ, пульсі жиі ... ... ... ... тыныс алуы жиілеген, беткейлі. Коллапстың пайда болуы,
әлсіздік дамиды, еріксіз дарал ... ... ми ... ... ... ... пайда болатын
«кун сәулесінің соққысымен» шатастыруға болмайжы өйткені бұл ауру егер адам
басына еш нәрсе кимей күн сәулесінің астында ұзақ ... ... ... Ми
ұлпасы мен ми қабықшаларының ... ... ... ... Күюдің әсерінен олардың гиперемиясы мен қабықша астындағы қуысқа
сусіңділумен өршиді, мұның ... ми ... да күн ... ... ... ... симптомдар
(кездейсоқ есінен тану, ... және ... ... ... ... ... ... алу бетекейлі, жиілеген, дұрыс емес.
Пульс минутына 120-140 жиілеген, кішкентай, жіп ... ... ... ... ... беті ... соңында цианозды бозарған.
Терісі құрғақ, ыстық немесе термен жамылған.
Мұндай ыстықта зат алмасуда майлардың ... әр ... Олар ... ғана ... ... ... ... эндогендіксудың қоры болып
табылады. Мысалы, түйе шөл арқылы жүріп өткенде ... ... 40 л суды ... ... ... су ... 4-5 есе ... жалпы
жұмысқа қабілеттілікті арттырып, ақуыздармен салыстырғанла тез ... ... ... ... Көп ... ... ... суду еритін
витаминдердің саны азайяды, сондықтан ыстық климатты ... ... ... ... ... дозасын жоғарлатуды
нұсқайды.
Жоғарғы температура ағзаның өзіндік тазаруына ықпал ... ... ... ... тәбеті төмендейді, майлы және белогы мол
тамақты жегенде шөлдеу сезімі ... ... ... климатта
тамақтану мерзімі өзгереді (таңертеңгі және ... ... ... ... мен аппетитті шақыратын ащы тамақ көп қолданады.
Ең маңызды орында дұрыс еңбектену мен ... ... ... ... ... ... күніні екіге бөлу дәстүрі қалыптасқан, ... дем алу ... ... ... АККЛИМАТИЗАЦИЯЛАНУ. Солтүстік белдеулерде адаптация ... ... ... және спецификалық емес экологиялық факторлардың
ықпалдарымен ... ... емес ... ... ... ... тамақтанудың ерекшелігі, еңбектену, тұрғын үй
жағдайы т.б. жатады. ... ... ... ... өзгеруін (полярлы күн, полярлы түн) геомагниттік өрістің
лезде өзгеруін ... ... ... жағдайына адамның бейімделуіне тамақтануы ... ... ... ... ... ... ... ұзақ
үрдісіне зат алмасудың барлық түрі ... ... май ... ... ... ерекше ролі) мен ... ... ... ... ... ... жоғарлауы) қатысады.
Комиттетер ұйғаруымен ортаайлық ауа ... әр бір 10 ... ... ... ... 5% ... ... АМН СССР тамақтану
институтының нұсқауы бойынша солтүстікте тұратын адамдардың ... ... ... ... (118 г) , ... ... (429,3 г). ... калогиялығы 3450 ккалды құрайды.
Солтүстіктің қалалары мен аудандарында (Норильск, Магадан, Мурманск)
зерттеу жұмыстарын ... ... ... ... ... қолайсыз жағдайына бейімделу ... ... ... ең ... орынды алады екен. Солтүстік
белдеулерге ааклиматизациялану ағзадағы ... ... ... алмасудың 10-15% өсуі.
-тұлға арқылы қан айналымының көлемінің өсуі
-дене суықтағаннан кейін ... тез ... ... ... ... түрінің өзгеруі, қолданылатын астың ақуыз бен майға бай ... ... ... ... ... ... ... бейімделген. Дене
температурасының 10-12 градусқа төмендеуі әлі де ... ... ... ... ал 5-6 ... ... ақуыздың денатурациясы басталады.
Міне осыдан медициналық термометрлерде ... 42 ... ... ... акклимтаизацияға ұшырауы 1-2 км биіктікке
көткрілгенде разрядталған атмосфераның ықпалына болады. Бұл ықпал екі ретте
көрінеді: ... ... ... ағзаның ішкі және сыртқы ... ... ... бұл 2-3 км ... ... ... қуысының
маңдай қуысының, ортаңғы құлақтың ауыруымен көрінеді: 5-6 км биітікте
биітіктік метеоризмнің (іш ... ... ... ... ... ал
егер 8 км-ге дейін көтерілсе ауру симптомдары буындарда, ... орын ... км ... оттегінің ауадағы парциялды
қысымының төмендеуі мен ағзаман ... ... ... ... ... ... ентігу, көру және есу ... ... ... ... Биіктік акклиматизация мынадай жүйелермен
қамтамасыздандырылады:
резервтік қорлардан (бауыр, лимфа түйлерінен, ... ... ... санының (1-2 есе) өсуі.
Парциялдық қысымның төмендеуінен гемоглабиннің оттегімен байланысуының
жоғарлауы.
Өкпе вентиляциясының жоғарлауы.
Жүрек ... ... ... ... ... ... ... қалпына келуі және т.б.
ЖОҒАРҒЫ АТМОСФЕРАЛЫҚ ҚЫСЫМҒА БЕЙІМДЕЛУ ... ... өте ... ... ... ... терең суларда жүзу). Жоғарғы қысымға
бейімделу адамға өндірістік жұмыстарды атқару үшін керек ... ... ... ... ... мақсатында барокамераларды қолдану т.б).
су ішінде әр бір10 м ... ... ... атмосфералық қысымды 1
атмосфераға көтереді бұл ауадағы газдың ... ... ... алып келеді. Қаның оксигенациясының жоғарлауы жұмыс істеу
қабілеті мен адамның көңіл күінінің тез ... ... ... ... ... 6-7 атм. көтергенде ауадағы нейтралды ... ... алып ... Азот ... еріген оттегімен байланысып, наркотикалық
зат (азаот тотығын) ... ... ... адам ... ... ... іс ... бақыламай, соңында су сүнгуір мен ... ... ... Сондықтан тараң суларға сүңгу алдында оттегі-азот
ерітісіндісінің орнына қанда еруге ... ... ... ... қоса ... ... ... судан шыққаннан кейін қанда еріген
артық ауа өкпе арқылы ... ... қан және ұлпа ... ... шыға ... ... ... симптомының пайда болуына алып
келеді.
Профилактикасы - қолайсыз ... ... және ... ... еріп
кетуін төмендету үшін судан шығар алдында жайлап саты түрде шығу керек.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Сидоренко Г.И. Қоршаған ... ... ... Д.П. ... Ю.П. Қоршаған орта және адам.-М.1986.
3. Сидоренко Г.И. Можаев Е.А. Қоршаған ... ... ... ... ... ... Л.Г. Халықтрың денсаулық жағдайына атмосфералық ластанудың
ықпалына туындаған сұрақ./Гиг. Және сан. ... ... А.Ф. ... ... ... мен адам ... ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақпараттық жүйелер. Олардың түрлері және ТКМ-да пайдалану ерекшеліктері4 бет
Гигена туралы жалпы мағлұмат5 бет
Гигиена ғылымының даму тарихы6 бет
Денсаулық және жеке бас тазалығы7 бет
Ірі қара малының гигиенасы3 бет
Алматы облысы, Панфилов ауданының табиғи - климаттық жағдайы14 бет
Алматының табиғи-климаттық жағдайларының сипаттамасы7 бет
Астық ору технологиялық процестері және олардың ауа райы климаттық жағдайлармен байланысы6 бет
Астық ору технологиялық процестері және олардың ауа райы, климаттық жағдайларымен байланысы4 бет
Жол бетонның сапасын технологиялық және климаттық факторларын ескере отырып басқару61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь