Отбасындағы адамгершілік тәрбиесі

Мазмұны:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 2
1 Адамгершілік тәрбиесінің іргетасы отбасынан басталады.
1.1 Тәрбие негізі туралы пікірлер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Отбасы — тұлға қалыптастырушы бесік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.3 Ізгілік пен адамгершілік тәрбиесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13

2 Адамгершілікке тәрбиелеудегі отбасымен мектептің өзара байланыстылығы.
2.1 Баланы адамгершілікке тәрбиелеудегі отбасындағы ата.ананың
ұстаздық рөлін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 16
2.2 Баланы адамгершілікке тәрбиелеудегі жан.жақты факторлардың
ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 22
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 26
Қолданған әдебиеттер тізімі
Кіріспе

Зерттеудің өзектілігі.
Отбасы тәрбиесі - көзделген нәтижеге жету мақсатында ата-аналар мен жанұя мүшелерінің тарапына жасалатын ықпал процестерінің жалпы атамасы. Әлеуметтік, отбасы және мектеп тәрбиесі ажырамас бірлікте орындалатын істері ауқымын құрайды. Отбасылық тәрбиенің мектеп тәрбиесімен тоғысқан тұсындағы проблемалар жалпы педагогикада қарастырылады да, ал сол мәселенің әлеуметтік жағдайлары әлеуметтік педагогиканың үлесінде.
Отбасының жетекшілік маңызы онда тәрбиеленіп жатқан адамның тән-дене жене рухани дамуына әсер етуші ықпалдар мәні мен мағынасының тереңдігіне тәуелді келеді. Бала үшін отбасы бір жағынан - тіршілік қоршауы болса, екінші тараптан - тәрбиелік орта. Баланың алғашқы өмірі жағдайындағы отбасы ықпалы басқа жағдайлар мен кейінгі жас кезендерінде болатын ықпалдардан басымдау келеді. Зерттеу деректеріне сүйенсек, отбасы - бұл мектеп те, ақпарат көзі де, қоғамдық ұйымдар да, еңбек ұжымы да, дос-жарандары да, отбасы - бұл әдеп пен өнер кілті де. Осыдан, педагогтар нақты да дәл тұжырымға келіп отыр: тұлғаның қалыптасу нәтижелілігі ең алдымен отбасыға тәуелді. Неғұрлым отбасы жақсы болып, оның тәрбиелік ықпалы ұнамды келсе, тұлғаның тән-дене, рухани-адамгершілік, еңбектік тәрбиесінің өнімі де жоғары. Аса бір кездейсоқтық болмаса, әр уақыт тұлғаның кемелденуі келесі заңдылыққа тәуелді: жанұя қандай болса, онда өсіп, ер жеткен адам да сондай.
Жеке адамның қалыптасу процесі мен оның нәтижесіне болар отбасы тәрбиесінің күші мен қуатын мойындайтын болсақ, ендеше мемлекет пен қоғам да тәрбиелік шараларын дұрыс жолмен ұйымдастыруда ең алдымен
отбасыға үлкен назар аударғаны жөн. Бұл өркениетті елдер ұстанған бұлжымас ереже.
Бала тәрбиесі ата-ана үшін күрделі де жауапты міндет. Баланың өмірге бейімдеуде мектеп, ұстаз және ата-ананың орны бөлек. Тәлім-тәрбиелік жарасымдылық мектеп пен ата-ана, әлеуметтік орта бірлесіп жұмыс істеген жағдайда ғана үйлесімділік табады.
Неке мен отбасыға деген үстірт көзқарас, халықтық және ұлтгық үрдістерді естен шығару, инабаттылық принциптерінен тайқу, шектен тыс арсыздық пен маскүнемдік, іштей тәртіптің болмауы мен жыныстық салғырттық, ерлі-зайыптылар арасында жоғары белең алған ажырасулар -бәрі де отбасыдағы бала гәрбиесіне болатын теріс ықпалдар көзі.
Адамгершілік тәрбиесі — бұл тәрбиеленушінің қоғамдық мораль талаптарына сай санасына, сезіміне, әдет-қылығына, мақсат бағытына жүйелі түрде ықпал ету.
Адамгершілік тәрбиесінің негізгі міңдеттері:
1) ізгілік сана қалыптастыру;
2) инабатгылық сезімдер тәрбиелеу және дамыту;
3) адамгершілік әдет-қылықтың ептіліктері мен дағдыларын қалыптастыру.
Қолданған әдебиеттер тізімі

1. А.Құнанбаев шығармаларының толық жинағы. - Алматы, 1954.
2. Мағжан Жұмабаев «Педагогика» оқулығы
3. Әбиев Ж. Педагогика тарихы - Алматы, 2006.
4. Т.Б.Әділжан «Зердеңізге тоқыңыз»
5. А.Көбесов. Әл-Фараби. - Алматы, 1971.
6. Тлеубердина Меруерт Муратбековна «Бала және отбасындағы тәрбие».
7. Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық - Алматы
8. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2030» стратегиясы
9. ҚазАқпарат
10. Макаренко А. С. Ата-аналар кітабы. - Алматы
11. Бастауыш мектеп. 2004 жыл № 10 1987.
12. Бабаев С.Б. Оңалбек Ж.К. «Жалпы педагогика» - Алматы, 2005
13. Ш.Х.Құрманалина, Б.Ж.Мұқанова, Ә.У.Ғалымова, Р.К.Ильясова «Педагогика» - Астана, 2007
        
        Педагогика пәні: «Отбасындағы адамгершілік тәрбиесі »
Курстық жұмыс
Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
......................................... 2
1 Адамгершілік тәрбиесінің іргетасы отбасынан басталады.
1.1 ... ... ... Отбасы — ... ... ... пен ... тәрбиесі
........................................................... 13
2 Адамгершілікке тәрбиелеудегі отбасымен мектептің өзара ... ... ... ... ... ... ... 16
2.2 Баланы адамгершілікке тәрбиелеудегі жан-жақты факторлардың
ролі........................................................................
......................................... 22
Қорытынды
............................................................................
...................... 26
Қолданған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Зерттеудің өзектілігі.
Отбасы тәрбиесі - көзделген нәтижеге жету мақсатында ... ... ... ... ... ... ... жалпы атамасы.
Әлеуметтік, отбасы және мектеп тәрбиесі ажырамас ... ... ... ... Отбасылық тәрбиенің мектеп тәрбиесімен ... ... ... ... ... да, ал сол мәселенің
әлеуметтік жағдайлары әлеуметтік педагогиканың үлесінде.
Отбасының жетекшілік маңызы онда тәрбиеленіп жатқан адамның тән-дене
жене ... ... әсер ... ... мәні мен ... тереңдігіне
тәуелді келеді. Бала үшін отбасы бір жағынан - тіршілік қоршауы болса,
екінші тараптан - ... ... ... алғашқы өмірі жағдайындағы отбасы
ықпалы басқа жағдайлар мен кейінгі жас ... ... ... ... ... ... ... отбасы - бұл мектеп те,
ақпарат көзі де, қоғамдық ұйымдар да, ... ... да, ... да,
отбасы - бұл әдеп пен өнер кілті де. ... ... ... да ... ... ... ... қалыптасу нәтижелілігі ең алдымен отбасыға
тәуелді. Неғұрлым отбасы жақсы болып, оның тәрбиелік ықпалы ... ... ... ... ... тәрбиесінің өнімі де
жоғары. Аса бір кездейсоқтық болмаса, әр уақыт тұлғаның кемелденуі келесі
заңдылыққа ... ... ... болса, онда өсіп, ер жеткен адам ... ... ... процесі мен оның нәтижесіне болар ... күші мен ... ... болсақ, ендеше мемлекет пен қоғам
да тәрбиелік ... ... ... ... ең ... ... назар аударғаны жөн. Бұл өркениетті елдер ұстанған бұлжымас
ереже.
Бала тәрбиесі ата-ана үшін күрделі де жауапты міндет. ... ... ... ... және ... орны бөлек. Тәлім-тәрбиелік
жарасымдылық мектеп пен ата-ана, әлеуметтік орта ... ... ... ғана ... ... мен ... ... үстірт көзқарас, халықтық және ... ... ... ... принциптерінен тайқу, шектен тыс
арсыздық пен маскүнемдік, іштей тәртіптің болмауы мен ... ... ... ... белең алған ажырасулар -бәрі де отбасыдағы
бала гәрбиесіне болатын ... ... ... ... — бұл ... ... ... сай санасына, сезіміне, әдет-қылығына, мақсат бағытына жүйелі
түрде ықпал ... ... ... міңдеттері:
1) ізгілік сана қалыптастыру;
2) инабатгылық сезімдер тәрбиелеу және дамыту;
3) адамгершілік әдет-қылықтың ептіліктері мен дағдыларын қалыптастыру.
Адамгершілік тәрбиесінің ... адам және ... ... өз ... ... ... ... қажеттігін сезіндіру;
адамгершілік білімді адамгершілік нанымға ауыстыру; ... ... мен ... ... ... ... қатынасындағы жоғары
мәдениет пен адамгершілік әдеттерді бекіту.
Қазіргі мектепте ... ... ... ... адам
құндылығын жоғарылату қажеттігінен көптеген өзгерістерге бет ... ... ... төмендегі проблемалардың маңыздылығын түсіндіру лазым: 1)
адамға ең қымбат - өмір;
2) балалар - өмір жалғасы;
3) тәртіптілікпен ... ... ... ... ... ... борыш, ар, намыс, ождан, тәртіп сақтау, кішіпейілдік және т.б.
Қазіргі тәрбие жүйесіндегі ең ... да ... ... - ... ... ... және ... қатынасы.
Тәрбие ісінің этикалық бағыттағы құрылымына педагог адам моралі туралы
мәліметтер ендіреді.
Мораль — адам ... ... және ... мәдениетінің бөлігі.
Мораль принциптерін, нормасы мен ... ... ... ... басқа адамдардың қылықтарын дұрыс бағалауға үйренеді. Адамгершілік
жағынан тұрақталған тұлға моральдық нормалардың шындығына ... ... ... ... мойындайды. Бірақ, адамгершілік нормаларды
білу, түсіну наным-сенімдер бекуін өзінше қамтамасыз ете алмайды, тек ... ... ... ... ғана ... ... білімдер баланың өмір тәжірибесіне өтіп, ой толғанысына
еніп, тәрбиленушілердің ... ... ... түскен болса ... ... ... ... ... ең ... ... - адамгершілік мінез-құлықтарды
қалыптастыру, тәрбие ісінің күнделікті өмір ... ... ... ... ... Өз ... адам айналамен байланысып,
ондағы жағдайлармен қарым-қатынас бейнелейді.
Адамгершілік әдет-қылық тудыру үшін ... ... ... жасау керек.
Жоғары адамгершілік іс-әрекет қажеттігін қалыптастыру — этикалы ... ... ... ... ... ... — оның түйсік жүйесіне
моральдық нормалар мен ... ... ... қажеттіліктің көмегімен ізгілік мораль негізі - еркін
таңдау мүмкіндігі туады. Адамның еркін таңдау ... ... ... ... ... ... ... жүйесі адамгершілік
әдеттерді қалыптастырады. Әдеттерден адамгершілік қылықтарды қалау тұрақты
қажеттілікке айналады. Әдеттер қарапайым (қарым-қатынас ережесі, жүріп-тұру
мәдениеті, ... және ... ... (еңбекке дайындық және оны
қажетсіну).
Тәрбиені орындау мақсатында мектеп тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... ... процесі адам үшін "күреске" айналмауы тиіс. Тәрбие
"күрес" ... ... ... ... ... ұзақ ... тер ісі.
2. Тұлғаның ізгілікті қасиеттері өмір қажетінсіз қалыптаспайды.
3. Тұлғаны жақсылық жасауға ынталандыратын ... ... ... ... ... қатар бір мезетте дамытуға болмайды, оқушының жаңа
нормалар мен ережелерді қабылдауға ... ... жөн: ... ... одан арылуы тиіс, олардың жақсы не келеңсіз ... ... ... ... ... ... ... жәй нәрселерге негізделеді.
Гуманизм, сыйластық, қылық ... ... ... адамды
мейірімділікке тәрбиелеуге болмайды: сыпайылылық, ... ... ... ... Ұжымдық, азаматтық тәртіпті түсіну сияқты ... ... үшін ... ... ұғыну керек: басқаларға қамқорлық, адамды
түсіну, өзінің ... ... ... ұжым ... ... ... ... өз ісі мен сөзіне жауап беру т.б.
7. Мораль арқылы жаман әдеттерді айыра білу: өте ... ... ... бөлу және тыңдамау, тырнақ тістелеу, қол сілтеу т.б.
Арнайы мысалдар ... ... бір ... ... әдеттердің
салдарынан болашақ өз өміріне келетін зиянды түсіндіре әрі нақты көрсете
білуі керек.
Зерттеудің мақсаты: Қазіргі өмірдегі ... ... ... ... балаларға айқындатып беру.
Зерттеудің міндеттері:
1. Отбасындағы адамгершілік тәрбие теориясының әдістемелік негізіне сүйену.
2. Бастауыш мектептің «Өзін-өзі ... ... ... әр ... ... ... адамгершілік тәрбиесі туралы ойларын дамыту.
3.Адамгершілікке тәрбиелеудегі отбасымен мектептің өзара байланыстылығын
анықтап беру.
Зерттеудің пәні: Бастауыш мектептің 3- ... ... ... ... ... ... ... мектептің оқу –тәрбие үрдісіндегі
«Өзін-өзі тану» пәні.
Зерттеудің жаңалығы: Отбасындағы балалардың адамгершілік ... ... оқу ... ... адамгершілік тәрбиесінің әдіс
–тәсілдерін пайдаланудың ерекшеліктері, мүмкіндіктері мен жолдары бағыттары
көрсетілді.
1. Адамгершілік тәрбиесінің ... ... ... ... ... ... пікірлер
Қазақ халқы өзінің сан ғасырлық тарихының даму барысында ... ... ... тәрбиелеуге ерте кезден-ақ зор мән берген.
Мәселен, бала дүниеге келген кезден бастап айтылатын: ... ... ... атқа ... ... ... жұмбақ-жаңылтпаштар, ертегілер
т.с.с. Халықтық педагогика ... ... ... ... біршама теориялық-практикалық тәжірибе жинақтау қажет. Ол үшін
бастауыш сынып мұғалімдері тәрбиенің басты ұстанымдарын - ... ... және ... ... өз ... ... әдебиетін,
тілін, салт-дәстүрін, тарихын, өнерін сүю арқылы басқа халықтардың да ... ... салт ... ... ... ... мәдениетті адам
қалыптастыруы тиіс. Міне, осы ұстанымдарды жүзеге ... ... ... да басқа журналдар мен газеттерде қарастырылып, жүргені баршамызға
аян.
Қай халық ... ... ... ... мән ... ... үнемі
алаңдаушылықпен қараған. Ұрпақ тәрбиесі ... ... ... ісі. ... отбасынан басталады» демекші, 
ата-аналар мен ұстаздар қауымы үшін жас ұрпақ ... оны ... ... ... күттірмейтін мәселе. Осы мәселеге ата-аналар ... ... ... ... атсалысса, алар асуы биік болары сөзсіз. 
Адамгершілік – адамның рухани арқауы. Ал ... ... ... ... ... - ... асқар шыңы. Адам баласы ... ... ... ... ... ... ...
имнадылық пен ізеттілікте. Осыны жадында тұтқан ... ... ... ... ... ... бірінші міндет деп
санаған. Ер балаларға үлкендерге қос ... ... ... қыз ... ... жол ... жасы ... алдын кесіп өтпеуді уағыздаған.
Жастардың ... ... ... ... ... ... Жастарды саналы тәртіпке тәрбиелеу мәселесі ерекше маңызға ... ... не ... ... соны ілер» дейді. Жас шыбық иілгіш болса, жас
адам да сондай жақсыға да , жаманға да бейім болатыны ... аян. ... ... іс ... ... көз алдында өтеді. Сондықтан жақсы
мен жаман әдетіміздің бала тәрбиесіне ықпалы зор. 
Бүгінгі бәсекеге ... ... ... ... жас ... сол қоғам
мүддесіне сай, оның ... ... ... ... ... ... қорғайтын ұлтжанды, отаншыл азамат етіп ... ... ... Абай ... ... ... ... жолға
тәрбиелеу керек» екенін ескертті. Сол үшін толып ... ... ... ... жеткізерлік ақылдар айтты. Өз өмірімен
адалдыққа, адамгершілікке, әдептілікке тәрбиелеу ... ... ... үш ... ... ... ... Ата – анадан, ұстаздан, құрбысынан,
әсіресе, солардың қайсысын жақсы көрсе, содан көп жұғады" деген. [1]
ХХ ғасырдың ... ... ... бірі ... ... ... қамын ойлап былай деген "Әрбір тәрбиешінің қолданатын жолы - ұлт
тәрбиесі. Әрбір ұлттың ... ... беру ... ... келе ... жеке
жолы бар. Ұлт тәрбиесі баяғыдан бері сыналып, көп буын қолданып келе ... жол ... ... ... сөз жоқ, ұлт тәрбиесімен таныс
болуға ... ... ... ... тәртіп, бала өседі сомдалып, қатаң ұста, ... ... ... есі кіріп тілі шыққанан кейін баланы ... ... мол, ... ... ұғымтал, тілалғыш етіп
тәрбиеле деп айтқанын түсінуге ... ... ... ... ... ... ... мәселе – жастарды түрлі жақсы қасиеттерге баулу, ... ... Оның ... ... ... ... әдептілікке, ұқыптылыққа, ... ... ... оқуға шақырған әңгімелер мен өлеңдер жиі
кездеседі.
Бүгінгі ұрпақ – ... ... ... алға қойған мақсатымыз –
қазіргі қоғам мұратына сай жан-жақты жарасымды тұлға өсіру. 
Жеке тұлғаның өзін ... ... ... ... ... өсуін
өсімдіктің күн сәулесі арқылы өскені сияқты қарастыруымызға болады. 
Күн сәулесі өсімдік тіршілігіне қандай қажет ... ... ... ... ... ... ... Ұрпағымызға дұрыс тәрбие бере алсақ, ... ... де ... ... ... яғни ... ... қасиеттерді
сіңіріп өсіреді. Бұл қасиеттердің бәрі адамның бойында бала кезінен ... ... ... өмір ... ... ... ... мен
жаманды ажырата білуі, өзін қошаған ортасына, мұғаліміне, ата-анасына,
құрбы-құрдастарына, олардың іс-әрекеттеріне және де ... да ... ... ... ... ... жасындағы балалар сыртқы
ықпалды өте қабылдағыш, ... ... ... ... ... ... мен ... сенгіш келді, бұл
жастағылар өзгелерге ... ... ... ... ... еркіндігімен ерекшеленеді. Бұл ерекшеліктер
бастауыш кластағы мектеп оқушыларының ... ... ... ... ... ... және дәйекті түрде адамгершілікке тәрбиелеу үшін
нақ осы жастарда зор мүмкіндіктер туады. Ұрпағымыз адамгершілік ... ... пен ... ... баласы қоғамда өзінің адамгершілік қасиеттерімен, әдептілігімен,
қайырымдылығымен, адалдылығымен ардақталады. Қазақ ... ерте ... ... ... ... ... ... кішіпейілділікке,
ізеттілікке, имандылыққа, инбатттылыққа тәрбиелеуді мақсат етіп қойған.
Отбасының, қоғам тәрбиесі аналарға байланысты екеніне ... ... ... қыздың көркіне ақыл-ойы мен мінез-құлқының сай болуын
қадағалаған.
«Қыз қылығымен сүйкімді»,
«Қыз өссе - ... ... ... анадан үйрен, әдептілікті
данадан үйрен» деу арқылы, инабатты, ... ... ... ... ... меңзейді. Сәлемдесумен қатар ертеден келе жатқан ... бірі - ... ... ... ... өтеу ... әдептілік - ізеттік, кішіпейілділік, көпшілдік деген сөз.
Қыз балалар үшін.
Әдетте, қазіргі кезде қыз балаға қойылар сын көп ... ... ... ... қыз ... ... ата-бабамыз көп мән берген. «Қыз өссе
елдің көркі» деп ... ... Ал ... ... сәл ғана ... ... ... үлкен адамдармен амандасқан кезде олардан гөрі төменірек
иілгені жөн. Көпшілік ... ... ... ... ... дауыс
көтеру, өзімсініп сөйлеу жұрт үшін кері әсер ететінін ұмытпау керек.
Сәлемдескен ... ... ... ізет ... - ... ... Жас
жігіттер жандарынан өтіп бара жатқан әйелмен не ... ... ... орнынан тұрып ізет білдіреді. Ал жас қыздар қастарынан адам
амандасып өткен кезде ғана ... сәл ... әдеп ... ... ... де ... ... үлкен әйел кіргенде орындарынан тұрады. Ал
ер адам бөлмеге кірген кезде, егер ол кісі ... ... ... ... ... дәстүрлерінде қол алысып амандасуға ерекше көңіл бөлінген.
Қыз тәрбиесі - ұлт тәрбиесі.
Біз қазақ атаны, ананы пір ... ... ... да ... тілімізді анадан санған халықпыз. Қорқыт ата кітабында «Атасыз ... ... ... қыз ... ... ... «Қыз ақылды ескермес ана
үлгісін көрмесе, ұл жарылқап ас бермес әке үлгісін көрмесе» деп ... ... салт - ... ... оның ... ... ... балаға
мирас ету қазіргі таңда, әсіресе қазақ қыздары үшін ауадай қажет. ... ... - ... ... ... ... сөздің өзі қыз бала
тәрбиесінің қаншалықты маңызды ... ... Қыз ... ... ... ... та ... ширақ та байсалды, сабырлы да төзімді болуына
оның өте күрделі тәрбиесі ғана ... ... ... - ... ... түзде»
дейді екен бұрынғылар. Қыз баланың бойына асыл ... ... ... ... ақыл айтумен не болмаса «Қызды қырық үйден ... ... қай ... ... жағдайда орынды ақыл ұсынып, белгілі
бір кезеңді пайдалана білуде. Ата - ана қыз ... ... ... жіті ... ... ... оятып, ар-намысын қадірлеуге
үйретуі міндетті. Қыздың ... ... ... нәресте кезінен
ана сүтімен бойына сіңуі. Қатты күлмеу, айқайлап сөйлемеу, үлкеннің ... ... ... ... ... алдымен шығу, есікті теуіп
ашпау, босағаны керіп тұрмау, ұсынған кесені ... ... ... ... ... т.б. тіпті қыз баланың отырысына, жүрісіне, аяқ ... ... - ... ... ... дейін мән беріледі. Қыз
жат жұрттық! Қыз - ... ана. Қыз бала оң ... ... - ақ келін
болып түскенде атқаратын ауыр да ... ... ... ... әдеп ... талаптары жайында жақсы хабардар болуы тиіс.
Әсіресе қыз ... апа - ... үй ... ... іскерлік, жүріс
- тұрыс сыпайлығы мен ширақтығы, ... ... пен ... ... күту мен ашық ... күйеуіне ілтипаттық пен қамқорлық, барған
жерінің үлкендеріне ... ... ... ... ықылас
тәрізді келін инабаттылығының нәзік иірімдері туралы айтып қана қоймай,
оларды білдіруге, меңгертуге күш салулары ... Киім ... ... ... түйме қадап, жыртықты жамай білу сипатты істер келген жер үшін
келіннің, ... үшін - ... ... ... ... ұсақ - ... адам қатты қателеседі. Өйткені отбасылық ... ... ... ... ... мән - ... ... нақ осылар. Мұның ең
маңыздысы - келешекте өзінің де ұл - қызын іске, өнерге үйрете ... ... - ... ... алатын болуы.
Xалқымыздың ұлттық дәстүрінің бір ерекшелігі - ақыл-кеңесті жас ... ... қыз ... ... ... жеткізу. Мысалы, "Келінім
саған айтам, қызым сен тыңда". Қыз ... - күш ... ... ... аулақ ұстап, мәпелеу, сендіру, үлгі өнеге әдістеріне
ерекше мән берген.
Әдепті қыз ... таза ... ... киінуге, айналадағыларға қарап
бой түзеуге тырысады, шаш күтімі, тіс күтімі сияқты кісіге ажар ... ... ... ... ... қыз ... ... ғана ол бойға қонымды болады.
Қыз абыройы - болашақ отбасының, босағаның ... ... ... жолы ... деп, оның ... ... қатаң қадағалап отырған.
Қыз баланың абыройы оның ақыл-парасатына, инабаттылығына, махаббатты жоғары
бағалауына байланысты. Әр әке-шеше, туған-туысқан, ... өз ... ... ерекше мән беріп, қадағалайды, әсіресе қыз тәрбиесіне
анасы жауапты. Халқымыз бойжеткен ... ... ... ... ... ... ... қыздық абыройы деп санаған.
Олар: ізетті болу, әсем киіну, әкені күту, шешені сыйлау, дөрекі
сөйлемеу, ... ... ... ... ұқыпты болу, өсек айтпау, ұрпақ
тәрбиесінен хабардар болу, ұлт дәстүрлерін құрметтеу, ана тілін ардақтау,
орынсыз сөз айтпау, ... жіп есе ... сиыр сауа ... ... ... ... ... т.б. секілді мінез-құлықтық қасиеттер мен ... ... бала ... ... ... ... қыз ... баршамыздық міндетіміз.
Адамның бойына жақсы адамгершілік қасиеттердің сіңісуі, өнер -білімді
игеруі тәрбиеге, өскен ортаға, үлгі - ... ... ... байланысты. Осыны
жақсы түсінген халқымыз «Ұстазы жақсының - ұстамы жақсы», «Тәрбиесін ... ... ... ... білім қонар» деп ұлағатты ұстаздың еңбегінің текке
кетпейтінін өсиет еткен. Өнер иесі күйшілер мен ... ... ... - ... бәрі ... еліктеп, өнер жолын қуған ... Өз ... ... ... ... ... өсуін армандаған ата-
аналар балаларымен ... ... ... ... тігінші, ою-
өрнекші, әнші, күйші адамдардың жанына апарып, ... ... ... ... ...... қалыптастырушы бесік.
Осыдан, "Азамат қалыптастырамын десең, бесігінді түзе"- деп ұлы ғұлама
М. Әуезов бекер айтпаған. Отбасыда адамаралық ... ... ... өмірге жетер еңбектік және әлеуметтік бағыт-бағдар түзіледі. Отбасыда
өз ретімен қарапайым да жеңіл шешіліп жатқан көптеген ... ... ... ... шырғалаң күйге түсіп жататыны баршаға аян. [3]
Жоғарыда әңгіме арқауы болған тұжырымдарды жинақтаумен келесідей
қорытындылар жасауға ... ... ... ... ... әсерлердің бәрінен де күштірек. Жас
ұлғаюмен ол әсер бәсеңдеуі мүмкін де, ... ... өз ... ... ... да бір ... жағдайларда қалыптасуы мүмкін болмаған сапа-
қасиеттер тек отбасында ғана өрісін ... ... ... ... қамтамасыз етеді, оның тәндік,
моральдық және ... ... ... ... мейлінше
шоғырландырып, іске қосады. Қоғамның азамат мүшесі отбасынан бастау алады,
қоғам келбеті отбасыдан ... ... ... ... ... ... отбасының аса маңызды әлеуметтік қызметтері - ... ... ... ... ... иегерін кемелдендіру және мемлекет
заңдарын мойындап, құқықтарын сауатты ... ... ... мүшесін
жетілдіру;
- отбасының кәсіп тандауға да тигізер ықпалы орасан.
Кешегі күнсіз келешек жоқ. ... ... ... замандардан
жинақталған ата-бабаларымыздың мол мұрасымен сусындату – біздің міндетіміз.
Ұлдың батыр, қыздың әдепті болып ... ... ... ... ... ... де ... деп ойлаймын. 
Әке-шешесі жақсы болса, балалары да ... ... алып ... ... біз өте жиі ... те, ... жиі «жақсы әке –шеше» деген сөз
қандай мағына беретінін түсіндіре алмаймыз. Әке-шеше болатын ... ... болу үшін ... ... оқу ... ... ерекше
тәсілдерін үйрену керек деп ойлайды. Әрине педагогикалық және ... ... ... бұл ... ... ... табылады. Адамның қандай да
бір іс-әрекетін бағалағанда көбінесе біз ... бір ... ... ... тәрбие іс-әрекетінде мұндай ... жоқ. ... ... ... ... ... немесе қандай да бір жұмыста
шеберлікке үйренген тәрізді әке-шеше болуды да үйренеміз. ... ... ... да бір әрекет түрінде ... ... ... ... қатар жеңістер де ... ... ... сол ... өзі ... ... және де біздің жүріс-
тұрысымыз, тіпті біздің балаға деген сеніміміздің өзі де ... ... ... ... ... Балалар бір-біріне
қаншалықты ұқсамайтын болса, әке мен шеше де бір-біріне соншалқыты ұқсас
емес. ... ... та ... ... және бір-біріне
ұқсамайтын болып келеді. 
Әке-шешенің көбісі ... ... ... ... керек деп
ойлайды. Олардың ойынша баланы тым жақсы көру ... ерке ... ... әкеп ... деп ойлайды. Бұл ойды жоққа шығару керек. Осы жағымсыз
тұлғалық қасиеттер керісінше, осы ... ... ... ... ... үнемі терең психологиялық байланыс орнату – тәрбиенің ... ... ... Бұндай байланыс балаға қай жаста болса да керек. ... ... ... ... әке-шеше махаббатын, қамқорлығын сезінуге
мүмкіндік береді. Осыған баланы сендіру керек. Тәрбие диалогын ... ... Оның ... ... ... болу ... ... басты мақсат –
ортақ мақсатқа бірге ... әр ... ... ... мен ... бағыт ұстануы болып табылады. Бұл ... мен ... ... бірдей болуы керек деген сөз емес. ... ... ... ... сәйкес келе бермейді. Дегенмен мәселелерді шешуде екі
жақ бір бағыт ұстанатын бала ... ... ... ... әке-шешенің тәрбиелеу объектісі емес, ортақ ... ... болу ... ... ... ... мақсаттар мен жоспарларға
ортақтас болғанда ғана ... ... ... ... диалог құрыла
бастайды. 
Диалогтық тәрбиелік қарым-қатынастың ең ... ... – бала ... ... тең ... қоюы ... ... диалогтан басқа өте бір маңызды ереже бар. ... мен ... бұл жағы ... ...... ... деп аталады.
Қабылдау сөзінің мағынасы – баланың индивидуалды болуына, ... және ... ... ... ... құқығын қабылдау. Баланы қабылдау ... ... сай ... ... ... жақсы жақтары мен
жаман жақтарын бірдей қабылдай білу. Ең ... ... ... ... ... ... ... керек. Оның мінезінің ерекшеліктері мен
тұлғалық қасиетіне жағымсыз баға беруден міндетті түрде бас тарту керек.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... себептері ретінде келесі жағдайларды алға тартуға
болады:
1. Көптеген ... ... ... ... ... ... өмір ... төмендігі.
3. Отбасы анасы - әйел мойнына артылған екіталай - жұмыс орнында, жанұяда -
ауыртпалық.
4. ... ... және ... ... салдарынан
болып жатқан ерлі-зайыптылардың ажырасуы.
5. Бала тәрбиесінде ер адам әйел көмекшісі деген қоғамдық ... ... ... ... ... бара ... ... арасындағы бәсеке, дау-
дамай.
7. ... мен ... ... байланыстың күннен күнге әлсіреуі.
Ең бастысы, жалпы адамға, оның табиғатына берілген қайырымдылық пен
мейірімге болған сенімнен ажырап қалмау - ... ... ... ... ... ... басынан талай "ақтабан шұбырынды, Алқа көл сұламаны"
кешкен, ... ... да ... ... дана ... ғұлама
ұстаздарының болуынан өз болмысын сақтап қалғаны баршаға аян. ... ал ... ... қоғам өзгерістерінің ізімен жалғаса,
дамып бару. Әр дәуір ұрпақтары арасындағы тартыс, ... ... ... ... ... ... әрқашан жаңаланып барғаны дұрыс. Ал ондай
шешімдерді ата-аналар есіне салу отбасылық ... ... ... ... ... түсінетін педагогтың міндеті.
Қаншалықты отбасы болса, тәрбие ерекшеліктері де ... ... ... ... қарамастан, жанұядағы ересектер мен ... ... ... ... ... ажырата тану мүмкіңдігі
баршылық. Отбасындағы қатынастар түрі сол қатынастардың қай бағытта, ... ... мен ... тәрбиесіне болған келеңсіз ықпалдардың
салдарына тәуелді ... ... ... ... көрсете алатын отбасы.
2. Қайыр қамқор, мейірлі отбасы.
3. Күнделікті дүниепарыздыққа жүгінген отбасы.
4. Алауыз, ... ... ... ... ... ... Ата мен аналардың педагогикалық үйлесімсіздігі жайлаған отбасы.
7. Тұрпайы ... ... ... ... ... мазмұны демократиялық қоғамның өзекті мүдде-
мұраттарына орайластырылады. Болашақтағы ... ... ... ... дені сау, ... ... адамгершілікті, иманды,
парасатты тұлга дайындау - отбасы міндеті. Жанұялық ... ... ... ... ... ... тән-дене,
адамгершілік-имандылық, сана-сезім, эстетикалық, еңбек тәрбиесін қамтиды,
олар өз кезегінде жас әулетті экономикалық, ... ... ... ... толықтырып отырады.
1. Балалар мен жастардың ... ... ... ... негізделіп, дұрыс ұйымдастырылған күн тәртібін, спорттық
жаттығуларды, дене шынықтыруларын т.б. ... ... ... ... ... өз ... ... соны ақпараттарға деген тұрақты ... ... ... ... бару ... баулуға
негізделеді. Танымдық қызықсыну, қабілет, бейімділіктер мен нышандарды
дамытып бару бала тәрбиесіндегі ... аса ... ... ... адамгершілік-имандылық тәрбиесі тұлға қалыптастыру
жолындағы қатынастардың бұлжымас төркіні. Бұл орайда алғы ... ... ... ... ... мораль құндылықтары - сүйіспеншілік,
құрмет пен ... ... пен ... ... пен ... ... Адамгершілік сапа, қасиеттердің басқа да ... ... ... ... ... пен ... осы отбасында баулынады.
4. Отбасыдағы эстетикалық тәрбие балалардың таланты мен ... ... өмір ... ... ... ... беруге
арналады.
5. Отбасындағы еңбек тәрбиесі балалардың болашақтағы адал өмірінің
негізін қалайды. Еңбектенуге отбасынан дағдыланбаған баланың ... ... бар ... "жеңілдің астымен, ауырдың үстімен" жүріп, шалқып өмір
сүру. Ал мұндай ... ... той" ... ... ... ... сайын дәлелдеп отыр.
Ата-аналар міндетіндегі отбасылық тәрбие — балалардың тән-дене және
рухани сапаларын қалыптастыру бағытындағы ... да ... ... ... ... барушы процесс.
Әрбір әке мсн кез келген ана өз перзентіне ... қай ... ... ... жете ... жөн. ... ... сипаты мен тербиелік міндеттерді парасатты шешу ... ... ... ... - бұл ... өз ... санасы
мен әрекет-қылығына педагогикалық ықпал жасаудың мақсатты көзделген ... ... ... бәрі де ... ... ... ... өз ерекшеліктеріне ие. Олар:
- әр балаға болған ықпал тұлғаның жекелеген нақты әрекет-қылығы мен
ақыл-парасатына ... ... ... ... ... таңдау ата-аналардың педагогикалық мәдениетіне
орайлас келіп, ... ... ... ... өз ... ... өз жанұясында орнатқан қарым-қатынасына т.б.
тәуелді.
Осыдан да ... ... ... ата-аналардың тұлғалық сән-
сипатымен қайнай бітіскен және олардан ажыратыла ... ... ... ата-ана болса, әдістері түрі де соншалықты: жылы ... ... ... ... мақтау мен мадақтау, қаталдық құрсауына
салу және жазалау. Әдістер ата-аналар тандаған ... ... ... ... өз баласының тіл алғыштығын тәрбиелегісі келеді,
осыдан олардың әдісі ересектер талабын ... ... ... ... ... өз ... ойлай білуге негіз болар тұлғалық
қасиеттерді орнықтыруды көздеп, осыған сәйкес әдістік жолдарды таңдастырып,
қолданады.
1.3. ... пен ... ... ... жастардың қоғамға, отбасына, еңсе, ... жер ... ... ... ... Осы ... ... жекелеген бағыттарға емес, адамгершілік құндылықтарға
негізделеді.
Адам - ең әуелі адамгершілігімен, парасатының ... ... ... адам ... ... ... болады.
Адамгершілік тәрбиесі оқушыларды адамгершілік ұғымы, примңиптері,
мінез-құлық нормалары жайындағы біліммен ... ... ... ... ... оқу, тәрбие, еңбек процесінде іске асырғанда
адамгершілік олардың сеніміне айналады.
Адамгершілік ... ... ... ... ... ... - ... мінез-құлқын тәрбиелеу, осы арқылы
олардың бойында әдеп сақтау ... ... адам мен ... қатынасты реттеу.
Адамгершілік тәрбиесі оқушылардың моральдық сенімдерін, жағымды мінез-
құлық дағдылары мен әдеттерін қалыптастырады.
Адамгершілік тәрбиесінің теориялық мәселелері өл-Фараби, Ыбырай, Абай, т.б.
еңбектерінде ... ... ... ... өз ... ... ... өз бағытын өзі жасауы
керек. Ол не нерсеге де ... ... ... ... шашпай,
кез келген адамға сырын ашпай, өзінің мақсат ... ... ... ... ... ... Осылайша өмір сүрген адамның ғана ар-ожданы таза
болады" деген. [5]
Абай адамгершілік, әдептік ... ... ... ... Оның ... ... талабы - мораль жағынан ұстамды, таза болу,
сыпайы мінезді, жақсы құлықты, әділетшіл, ... ... ... ... ... ... ... алдамшы, кеселді сияқты жаман
мінездер мен әдеттерден, жарамсыз қылықтардан ... өзін одан ... ... ... бойына лайықсыз көрсе ғана, адам парасатты болады .
Абайдың қоятын ... ... - ... ... ... ... тұрам
дегеніне тұрарлық, мінезде азғырылмайтын ақылды, арды сақтарлық беріктігі,
қайраты бар болсын" дейді.
Үшінші ... - ... ... міндеті - дүниені белсене құрушы
адамның бірі болып, халқы, Отаны үшін қызмет ... ... ... терең мән береді (төртінші қара сөзі). [1]
Қазақ халқы - мөдени бай мұрасы, өзіне біткен табиғи ерекшелігі бар,
сергек ой, ... ... ... тәрбие, әдіс-тәсілдері бар халық. Қазақ
топырағында туып, білім алған, кейінгі ұрпаққа ... мұра ... ... Әбу ... ... ... Баласағұн, Махмұт Қашқари,
Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев, А.Байтұрсынов, ... ... ... ... ... М.Ғабдуллин, тағы
басқа ойшыл ғалымдар мен ақындар ғылымның әр ... мен ... ... игі ... ... ... басты саласының бірі - ұлтжандылық, халқы үшін ... ету. ... елін ... ... күш ... ... ... қазақ ақын-жыраулары, ойшылдары өз шығармаларына осы
тақырыпты үнемі арқау етті, көп ... ... ... елі үшін ... ... жастарды елжандылық рухта тәрбиелеуге баса көңіл бөлді. Мысалы, ХҮП-
ХҮІІІ ғасырда өмір сүрген жырау, ... ... ... ... ... ... ту ... бұздым айқайлап 
Дұшпаннан көрген қорлықтан    
Жанды жүрек, қан қайнап,            
Ел-жұртты қорғайлап
Өлімге жүрміз бас ... ... бас ... үшін ... ... кескілесе күресуге шақырады.
XIX ғасырда өмір ... ... ... ... ерлік іс
шықпайтындығын, ерік-жігердің, қажыр-қайраттың елі үшін күрестегі ... деп ... ... іс ... ... ... ... де,
Сұңқардайын түйілмей.              Еліме барып ұл болам.
Буынып белін ... ... ... ... ... қайнамай...             Қойын жайып құл болам...
Жастарды ұлтжандылық рухта ... XIX ... ... ... ... жыршысы Махамбет Өтемісұлының өлеңдерінде өзекті ... Ол ... ... отан ... ... ... уағыздайды. Ақынның қай өлеңін алсақ та, халыққа адал қызмет
ет, ... ... ... ... ... ... ... әділет үшін, халық
үшін өкінбей өлу азамат ердің ісі деген аталы сөздер өрнектеледі. Махамбет,
Ақтамберді, Шал, т.б. ... ... ... сөз ... ... елін, жерін жаудан қорғай білушілік, отбасы, ауыл-аймақ, ел намысын
қорғау жолында жан аямаушылық ... ізгі ... ... ... ... ... пен ... қасиеттерді сіңіре аламыз.
Профессор М.Ғабдуллин өзінің "Ата-аналарға тәрбие туралы кеңес"
еңбегінде "Бүгінгі жастарды ... ... ... ... ... ... ... пайдасы бар екені нақ. Мұндағы тәрбиелік
мәні бар әңгімелер ... жат ... ... сүй, ... үшін ... еңбек
ет, ел-жұртқа қорған бол деушілік қазіргі күнде ескірген сөздер емес, қайта
мағыналы, ... ... ... ... ... ... ... ететіндерін таңдап алып, орнымен пайдалана білсек, нұр үстіне нұр
болар еді" ... ... ... ... ұлы ... кемеңгерлік ой-
пікірлерін оқу-тәрбие ... ... ... ... оқушы-жастарды
ұлтжандылыққа тәрбиелеу - әрбір тәрбиеші ұстаздық басты парызы.
Әскери ұлтжандылық тақырыптарына ой ... ... ... ... ... жас ... ерлік, ұлтжандылық, Отанын, елін,
жерін сүю, ... ... ... ... өз ... арқауы
етті. Ол ұлттың дәстүрді, елжандылықты жастардың қанына ... ... ... ... ... ... ... жауынгер жазушы, фольклорист ғалым, Кеңестер Одағының Батыры Мәлік
Ғабдуллин өзінің "Менің майдандас достарым" ... ... ... ... ... тар ... Ер Сайын, Ер Қосай, Қобыланды жырларын өзінің
майдандас достарына әңгімелеп беру ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеден туады" деп Бауыржан атамыз
айтқандай, өзінің бар ... ... жас ... ... ... ... ... прогрессивті, педагогикалық ой-пікірлерін
қалыптастырып, ұлт мектебінің іргетасын ... бірі - ... ... ... ... ағартушы-демократ С.Көбеевтің өмірі
мен педагогикалық мұрасын саралап қарастырсақ, оның жас ... ... ... ... ... ... ... еткен
еңбегінің мол екенін байқаймыз.
Жеткіншек ұрпақты тәрбиелеуге қажетті негізгі адамгершілік қасиет,
С.Көбеевтің ... ... ... ... ... елін сүю сезімі
туа біткен сезім болып табылмайды, оны адамға табиғат ... ... ... мен ... ... ... сіңіріп, дамытып, тиісті
деңгейге көтереді. Отбасы мен ... ... ... ... ... ... - дейді ол.
С.Көбеев жастарды елжандылыққа тәрбиелеуде география, ... ... ... атай ... ... ... пен ерлікке
тәрбиелеуде алуан түрлі қоғамдық істерді пайдалану ... ... ... және ... ... ... жерлерге саяхатқа апару,
еңбек және соғыс ардагерлерімен кездесу кештерін өткізіп отыру істерімен
бірге мәдени-әдеби мұраларды да ... ... ... дейді.
С. Көбеев баланың өз Отаны үшін қажетті азамат болып ... ... ... орны мен ... ... зор ... ... тәрбие
негізі ана тілі екенін терең түсіндіре білді. Оның пікірінше, жас ұрпаққа
білім беру өз ана ... ... ... Барлық ақыл-ойын, күш-жігерін
аянбай ... өз ... ... ғасырдан астамын мектепте өткізген
С.Көбеев халықтар достығы жолында жалынды жаршы бола білді, жастарды ... ... ... ... ... ... ... қалыптасты. Экономикадағы, саяси-
әлеуметтік, ғылым салаларындағы жетістігіміз мақтануға тұрарлық. Осы
жетістіктер ... жас ... ... ... ол үшін ... қызмет етуге
тәрбиелеу - әр педагогтың басты міндеттерінің бірі.
Адам баласы ... ... ... ... ... ... ... Моральдық
қасиеттер адамдардың қимыл-әрекеттерінен, қарым-қатынасынан ... пен ... ... пен ... ... пен әділетсіздік,
борыш пен намыс, ар мен ождан адамның іс-әрекеті арқылы өлшенеді. Бұларды
адам ... ... ... ... етіп ... тәрбиеге
байланысты. Осыны ұстанған қазақ халқы жастарды отбасында кішіпейілділікке,
ізеттілікке, имандылыққа, ... ... ... ... ... Ер ... ауылдың үлкендеріне қос қолдап сәлем беруді, қыз
балаларға ... ... ... жол ... ... алдын кесіп өтпеуді
уағыздаған. Жастардың жадына «сіз» деген сыпайылық, «сен» деген ... ... ... ... бергені», «кішіпейілділіктен
кішіреймейсін», «Жұпыны жұтамайды, сыпайы ... ... ... ... ... қағидаларды үнемі уағыздаған. Халқымыз «Әкеге қарап ... ... ... қыз ... деп бала тәрбиелеуші ата-аналардың да өнегелі
болуын ... ... ... коғамның тәрбиесі - аналарға байланысты
екеніне ерекше мән берген, қыздың көркіне акыл-ойы мен мінез-құлқының ... ... «Қыз ... ... ... үйде, қылығы түзде»,
«Қысыла, қысыла қыз болдым» деген мақал-мәтелдер ... ... «Қыз өссе - ... ... деу ... ... инабатты, сымбатты
қызды бүкіл ауыл-аймақ болып тәрбиелеуді меңзейді. [6]
Адамгершілік қасиеттің өзекті мәселесі - қайырымдылық, достық. ... ... пен ... ... пен қастық адамгершілік қасиеттің
екі ... ... ... ... ... қатар салыстыра суреттеген.
Еліне қайырымды, бойындағы бар қасиетін халыққа жақсылық ... ... «Ел ... ... - ер» деп дәріптеген. «Жақсының жаттығы жоқ», «Жақсы
- ай мен күндей, әлемге бірдей», «Жақсы туса - ... ... ... ... ... келді десеңші, жақсылықтың лепесін ала келді десенші» деген
нақылдар жақсы адамның көпшіл, халық қамын ... ... ... ... Ал ... ... қара ... қамын халық қамынан жоғары
қоятын өзімшіл, қорқау, қоркақ, алдампаз, опасыз жандарды «Жаман қорыққанын
сыйлайды», «Жаман адамға мал бітсе, ... ... ... «Бір жаман мың
қолды ірітер, бір кұмалақ бір қарын майды ... деп ... ... сақ ... ... ... ... жақсы мен жаманды салыстыра
суреттеп, жақсының жақсылығын, халыққа ... ... паш ... Оны:
«Басыңа іс түссе, жақсы көмек етеді, жаман күліп ... ... ... елді ... жаманнан әкім қойсаң, елді жүдетер» деген мақал-
мәтелдерден байқаймыз. Сондай-ақ халық ертегілерінде де ел ... ... ... ... ... ... жасайтын жексұрын бейнеде мыстан
кемпірді, жалғыз көзді дәуді, жез тырнақты суреттеп, олардың опасыздығын іс-
әрекеті арқылы әшекерелейді, сүйікті кейіпкерлердің ... ... ... Бұл - ... жауыздықты әділдік жеңеді деген халық ұғымының ауыз
әдебиетіндегі көрінісі. Сол сияқты батырлар жыры мен лиро-эпос ... ... ... ... Алпамысқа опасыздық жасаған
Ұлтанды, Қозы ... ... ... ... ... ... ... олардың өлімін суреттеу аркылы «Қарақшыны карғыс ... ... ... айласы іске аспайды» ... ... Бұл ... біріншіден, жастарды халық қамын жеуші батыр
ұлдарға ... ... ... ... ... екі жүзді,
опасыз жауыздарға деген өшпенді-лік сезімін оятып, адамгершілік касиетті
паш етіп отыр. Халық шығармаларында дос пен ... ... ... меңзейді.
«Досыңмен дос болғанға шаттан, дұшпаныңмен дос болғаннан сақтан», «Досы
жоқпен сырлас, досы көппен сыйлас» дейді. Мал үшін ... дос ... ... жолдас, жаман — малыңа жолдас», «Есептескен ел болмас» деп
олардың опасыздығынан сақтандырады.
«Қозы Қөрпеш — Баян сұлу» жырында ... да, малы мен жаны да ... ... бас ... үшін ... ұмытып, сатып кететін
дүниеқоңыз, опасыз ... ... ... ... ... бейнесі
алынған. Ол мал дегенде ар-ұятты, адамгершілікті аяққа басуға барады. Қара
жүрек, қаныпезер, арсыз, ... ... ... ... жыр ... ... ... сезіміне тәрбиелеуді көздеп отыр. [7] Халық
мақалдарында: «Алыстағы дұшпаннан касыңдағы қас ... ... ... ... жауы ... «Мың ... бір жансыз жаман» деп, ішке
кіріп, өтірік дос болғансыған жаудан жастарды сақ болуға ... ... «Жүз сом ... ... жүз ... ... ... жау алмайды, акылы көпті дау алмайды», «Мал көтерер өлімді, ... ... ... ... шынайы достықты дәріптеуге арналған.
Жұмысың өнімді, ... ... ... ... ... көп ... ... баста дейді. Ақыл-нақыл толғауда: «Әйеліңмен дос бол - берекең
кіреді, азаматпен дос бол - кадіріңді біледі, білімдімен дос бол — ... ... ... ... ... ... қариялар: «Қатын ашынса, катты
айтар, бала ... ... ... деп әйел мен баланың ар-намысын сақтай
білуге үндейді.
Көп адамда кездесетін кесепаттық - ... ... ... Соны өз
тәжірибесінде көп көрген халық: «Малым бар деп ... ... ... ... бар деп мақтанба, ажал соқса қайтесің?», «Ақылдан артық
хандық жоқ, жомарттан артық ... жоқ» деп ... ... ... ... ... гана ... сырыңды түзе. Өмірдің ой-шұңқыры, кедір-бұдыры
көп, бірде тасып, бірде тартылып жататын ... өзен ... Адам ... ... ... ойда, бірде қырда көрінеді. ... ... түрі - ... ... адам ... ... дос ... көпшіл болу.
Қонакжайлық барын конақтың аузына тосу - халқымыздың ежелгі бауырмал-дық-
меймандостык дәстүрінің әдемі ... Ал ... өзі ... ұлт ... түсуіне себепкер болып отыр. Қазақ жыл мезгілінің, күн ... ... ... ... ... т. б.) кай кезінде ... ... деп ... ... ... ... ұшып ... ренішсіз қабылдауға, астына төсеніш, алдына дастарқан жайып, ... ... ... «Қонақасы - тәңір акысы», «Құтты қонақ ... ... ... ... ас - умен тен, кісі ... үй - ... ... мақалдар кең пейілді қазақ халкынын меймандостығын дәлелдейді. Ағайын-
туғанның, ауыл-аймақтың тату-тәтті, ынтымақты, ... ... ... казақ халқы оны барынша дәріптеген. «Ырыс алды — ... ... ... ... кетеді, төртеу түгел болса, төбедегі келеді» т. ... - осы ... ... ... «Адал адам Отанын сүйеді. Адал, ақ журекке Отан ... ... ... ... - қуаныш, мақтаныш. Отанға ... ... ... ... болатын. Осы айтылғандар халықтың асыл
ойының түйіні - мақал-мәтелдерден өзекті орын алған. Мәселен, жас ... ... «Өз елің - ... ... ... - ... да ыстық», «Туған жерге
туың тік», «Қісі елінде сұлтан болғанша, өз ... ... ... ... ... ер елінде көгерер» деген асыл сөздермен білдірген.
Жастарды кіндік кесіп, кір жуған жері үшін, әлпештеп ... елі ... қаны ... ... ... білетін, Отанын шын сүйетін батыр етіп
тәрбиелеуді көздеген халық өзінің өлең-жырларын, аңыз ... ... осы ... ... Сондықтан лиро-эпостық, батырлар
жырларының басты кейіпкерлері ата-анасы, сүйген жары, туған жері, өскен ... ... ... ... ... ... даңқын шығарған халыктың
сүйікті ұл-қыздары болып ... ... үшін отқа түс, ... арың ... ... «Ер ... ел үшін туады, ел үшін өледі» деп халық өз
ұрпағын отанын сүюге шақырады.
2 ... ... ... ... өзара байланыстылығы.
2.1 Баланы адамгершілікке тәрбиелеудегі отбасындағы ата-ананың ұстаздық
рөлін зерттеу
Еліміздің президенті Н.Ә.Назарбаев «Егер біз ... ... ... ... ... ... алдындағы, ең бастысы 
балаларының  алдындағы  ... ... ...... ... ... жылдары балалардың мінезінде қатыгездік,
бойкүйездік, рухани құндылықтарға деген ... ... ... ... алғандығы жасырын емес. Сондықтан да, бүкіл әлем адамгершілік
құндылықтарға негізделген жаңа білім беру ... ... ... білім беру жүйесінде адамгершілігі жоғары ... ... ... курсы бар. Францияда көркемөнер арқылы
тәрбиелеу тұжырымдамасы іске асырылып келеді. Литваның мектептеріндегі ... ... ... беру ... ... пән ... ... Ал
Финляндияда адамгершілік қарым-қатынас пен рухани даму, ... ... ... ... ... оқытылады. Біздің еліміз де осы ... ... ... деді Ж. ... ... ата-аналар мен балалар арасында ... ... ... ол ... ... тек 74 ... жылы сөз айтатыны көрсетілсе, әкелердің 54 пайызы балаға деген
жылы ... ... ... емес деп ... ... Тіпті,
күніне бір рет өз баласына «айналайын» деп айтып, басынан сипамайтын ата-
аналар да бар. ... ... ... отбасында қалыптасатыны
белгілі. Ендеше туған үйінің жылуын сезбеген, ... бала ... ... ... да, ... ... мен зерделеу
нәтижелері жүргізіліп, 2001 жылдан бері қарай мектептерде «Өзін-өзі тану»
бағдарламасы енгізіліп отыр. Бұл ... ... де ... ... ... мен ата-аналар осы бағдарлама бойынша оқытылатын
оқушылардың жағымды қасиеттері ... ... ... ... қарай өзгеріп, үлкендермен де, өз құрбыларымен де қарым-қатынасында
мейірімділік нышаны байқалған. Алматы қаласындағы ... ... ... психологтарының талдамасы балалардың ... ... ... ... ... 20 ... ... төмендегенін
көрсеткен»-, деді Ж. Түймебаев. [9]
Ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі.
Бүгінгі таңда ... ... ... және ... ... ... ... жүзеге асыруда мектеп пен отбасы қарым-қатынасы ерекше
маңызға ие болды. Отбасы мен ... ... ... ұштасуы,
мұғалімдер мен ата-ананың сөз бен іс ... ... ... ... ... ... ... де қазіргі кезеңдегі жас ... ... мен ... іс-әрекетінде сәйкессіздіктер бар. Семья мен
қоғамдық тәрбие қарым-қатынасы да әр түрлі көрініс береді.
Бала тәрбиесі процесінде окушылар, мұғалімдер, ... және ... ... ұжым ... ... ... ұжымының ортақ мақсаты қоғамға
лайық ұлттық сана сезімі оянған, интернационалист, ... ... ... рухани жан-жақты дамыған адам тәрбиелеу.
Обасының үздіксіз өсу үстіндегі материалдық және мәдени ... ... ... тән ең ... ... қалыптастыруға шебер
пайдаланып, жауапкершілікпен дұрыс талап коя білетін ата-аналар - үлкен
құрметке лайық ... орай ... және ... ... ... ... дүниеқорлық, мансапқорлық қалыптастыратын отбасылар
да кездеседі.
Мүндай отбасында тәрбие алған балалар өсе келе басқалардан дүние-мүлік
артықшылығына жетуге ұмтылып, кейде ... жат ... ... қоғамымыздың моральдық кодексін, адамгершілік принципте-рін
біле тұра, оның ... үшін ... ... бой ... ... туралы не айтуға ... Олар ... ... ... ... ... ... зор кесір келтіреді.
Әкелер ролі туралы
Ал кейбір отбасында баланың барлык тауқыметін анаға жүктеп, өзін ұрпақ
тәрбиесінен аулақ ұстайтын әкелер бар. Олардың ... ... ... ... үшін ... де болмайды. Мұндай отбасында ана әкенің
де, шешенің де орнын толтыруға тырысады. Сөйтіп, жүйкесі ... ана ... ... ... ... баласына төгеді. Егер мұндай
отбасында әжесі болатын болса, ... ролі ... ... күйде болады:
әжесі ананың міндетін аткарып, анасы әкенің жүгін өзіне алады, ал әке ролі
белгісіз ... ... ... ер адам ... орасан зор жетімсіздігіне
ұшыраған бала отбасындағы әйелдер ыкпалында өседі. Әрине бұл жақсы емес.
Жасөспірімдердің ... ... ... ... ... жиі ... ... әйелдер өздерінің мүмкіндіктерін қоғамдық ... ... да ... ... алады. Азаматтар мен азаматшалардың қоғамнан
алатын орны, атқаратын міндеттері теңелуі тұсында әйелдердің ... ... ... ... Өзі, әйелі, балалары үшін жауапкершілік
жүгін арқалап ... ... енді ... ... ... ... да ... бөлісуде. Ал ... ... көп ... қалуда. Осының салдарынан ұрпақ тәрбиесінде олардың
ролі төмендеп, отбасында өсіп келе жатқан балаға ... ... ... ... Тек үйде және ... ғана ... де әйелдер ықпалы басым. Сыныптағы оқушылардың жақсы ... ... де, ... қыздар болып келеді.
Әрине, мектепте ер мұғалімдер де болуы тиіс. Олар ... ... игі әсер ... ... ... ... ... эмоциялық қақтығысты азайтуға көмектеседі.
Көптеген жағдайларда әке тәрбиеші ретінде әлдеқайда сабырлы, ... да ... ... ... ... әкелерді тәрбие
жұмысына кеңінен тарту және олардың педагогикалық біліктілігін арттыру
міндеті тұр.
Отбасы ... — өте ... ... да ... ... қажет. Түрлі конференциялар, лекциялар, пікір
алысулар т. б. ... ... ... ... ... ... жас ... адамгершілік тәрбиесінің актуалдылығы
мейлінше өсуде, соған орай бала ... әке ... ... ... ... да, ... де ... ісі мен сөзінде кайшылық
жоқ, өзіне де, ... де ... ... коятын, тәрбие ісінде табанды әкелер
балаларын адамгершілікке, ... ... ... ... ... ... тәрбиесінде ата-ананың адамгершілік беделінің ролі ерекше
маңызды. Кейбір ата-аналар педагогикалық сауатсыздығынан ... ... ... соны ... ... ал ... бала ... талаптарын орындауға шамасы жетпей, оны ата, ... ... мен ... ... жүктегісі келеді.
Ата-ана жалған беделді қалай жасайды және оны ... ... ... А. С. ... мұны ... түсіндіреді:
- Әкесі не шешесі балалары тәртіп ... сәл ... ... ... ... ... ... өте жақын қарым-катынаста болмай,
оларға тапсырманы ата-әжелері арқылы береді;
- ... өзін ... ... тәкаппар ұстайды, оны
балалары үйренеді;
- Әке не шеше ... ... ... ... жөнді-жөнсіз ұзақ
ақыл айтып, оның орындалуын қадағаламайды;
- баласын асыра мақтайды;
- баласына тіл алдыру ... ... ... үшін ... береді. [10]
Балаларының жас ерекшелігіне қарамай оларды өздерімен тең ұстауға
тырысады. ... ... ... ... ... ... тыс ... мейірімді, қолы ашық адам болып ... ... ... ... ... тең ... ... санап, ал өзі
қатарластармен ... ... ... ұл-қызы алдында жалған мінез-
құлықпен беделді ... күш ... ... ... жасаумен педагоги-калық
білімнен мүлдем хабарсыз ата-аналар ғана ... ... ... ... ... оқытпайды. Ал білген жағдайда да жалған бедел ... ... аз ... ... те, ... десек те бұл сөздер «бала», «ұрпақ», «өркен»-
деген мағынаға ... ... ... өзге ... ... ... перзент әкелген соң, оның болашағын ойлау, яғни
қандай тағдыры бар, кім болар деп, сол ... ... ... ... туу - бұл тек әке ... ана болу деген сөз емес. Әке мен ... ... ... достық болып табылады. Бала-сіздің қуанышыңыз ғана
емес, сондай-ақ болашақ азамат та, ол үшін сіз ... ... ... тиіс ... ... есте ұстауыңыз керек.
Жанұялық өмір, балаларды тәрбиелеу - күрделі, әрі нәзік іс. ... ... ... ата-ананың өз жанұясына құрметі, оның бала өміріне бей-
жай ... ... ... ... жіті ... міне, тәрбиенің ең
басты және ең бірінші әдісі.
Отбасылық өмір ... ... ... ... жанұя үшін қоғам алдында
жауап береді. Өмірдің азаматтық тұрғыға көтерер ең ... ... ... та сол ... өмірінің өзінен басталады. Сөйтіп,
бала отбасы өмірінде қалыптасқан тәртіп пен әдеп ережелерін және тұрмыстағы
психологияны игеру арқылы тәлім-тәрбие ... Бала ... адам ... ... ол күн ... ... ... мүшелері арасындағы ең жарасты, ең әділетті
қарым-қатынастардың куәсі болуы ... Ол ... ... қандай
қамқоршы екенін көріп отыруымен қатар, ата-анасының да өзара бірін-бірі
осылай қастерлейтінін аңғарады.
Ежелден балажан ... ... ... ... ... «көңілдің гүлі, көздің нұры»-деп түсінеді, отбасының басты қазығы,
алтын тіреудің гегі, ... ... деп ... Сондықтан да
балаға зор үміт артып, арманын ... ... қып ... Ал сол ... яғни адамзаттың болашағы жанұяда
тәрбиеленеді. Бала дүниеге келген соң, енді ол ... ... ... өсуі ... Әр балаға өзінің қоғамға керекті адам
екенін жанұя қабырғасында түсіндірген, санасына тоқыған жөн.
Жанұя, оның барлық өмір ... ... ... ... ... бір-бірімен қарым-қатынасы, айналасындағы адамдарға,
қоғамға деген көзқарастары – ... ... ... ... ... әсер қалдырады. Өз баласының болашағын ойлау, сол баласының өмір
сүрер ... ... ... ... ... ... ... оқымыстысы Локк: «Баланың ақылы да, жаны да
туғанда ақ қағаздай болып туады. Ақ қағазға қандай жазу жазса да ... ... Сол ... ... қандай тәрбие беру тәрбиешіден. Бала қалай
тәрбиелесе, соған көне ... ... ... ақ ... ... ... өшіре алмайтын шимай-шатпақ
түспесін ... ... шыр етіп ... ... ... ... ... аса ыждағаттылықпен кіріскеніміз жөн.
Қазіргі заманда ата-аналардың бала ... ... ... баршамызға аян. Уақытын өткізіп алып, балаға тәрбие беруден кеш қалып
жатқандары да ... ... ... ... тастап,
бала қамына ерте қамданғанымыз жөн.
Ата-аналар алдындағы қиыншылықтар мен ... ... ... ... жетімсіздігі. Балаларды
материалдық қамтамасыз ету жөнінде, үйдегі барлық пен қолайлылық ... ... ... ... бос уақыттарының көбейгендігіне
қарамай, баламен араласуға уақытының ... ... ... ... жайлы аз сөйлеседі, аз әңгімелейді; мектептің балалар ұжымының
өміріне сирек көңіл аударады; баланың өз ... ... ... беруіне көңіл
бөлмейді. Сөйтіп баланың жеке басын дамыту мен тәрбиелеудің тиімді ... ... ... ... ... ... Ал ... өмірі, оны қызықтыратын, еліктіретін нәрселер, достары, қам-
қаракеттері жөнінде нашар ... ... мен ... арасындағы
өзара түсініспеушіліктің біртіндеп өсе түсуіне, ата-аналардың балалардан
алыстай беруіне алып келеді. Демек, ересектерді балаға белсенді ... ... оның жеке ... ... ... ... айырады.
2. Ата-аналардың өмірінен алынатын жағымсыз үлгілердің болуы. Күн сайын
балалар өз ата-анасының қылықтарын, қатынастарын ... ... ... ... мәселелеріне қатысады. Осының бәрі ... өз ... ... ... ... неғұрлым күшті қуаты (механизмі) оларға еліктеу ... ... да ... ... емес ... ... ... деген жаман ниеттілігі және басқа да кемістіктері
балаларға әрқашан ... әсер ... ... ... ... ... келеді, мектептің педагогикалық күш-жігерін ... ... ... ... ... үрдісі
заңдылықтарын білмеу немесе жете бағаламау, ата-аналардың ... ... ... ... тексеру, теріс қылығы үшін жазалау,
сынып жетекшісінің ақыл-кеңесін іске асыруға талпыну және олар туралы ... ... ... қалу, ұйғарым жасау, бұйыру және орындалуын тексермеу.
Балаға мұндай бір сәттік әсер ету ... ... ... ... ... ... ... мен қылық арасындағы алшақтықты
тудырады.
4. Отбасы тәрбиесінің ... ... ... ... ... бір ... ата-аналардың қатал болу қажеттігіне, баланың мінез-
құлқындағы жаман ... ... қалт ... сенімінен және екінші
жағынан оңды үлгі арқылы тәрбиелей білмеуден, баланың өмірін ол ... ... ... ... етіп ... білмеуінен туындайды. Бұл
жүйе тәрбиені іске ... ... ... ... жақтырмай қарауын
(тентектік істеуге, алдауға, бағынбауға тырысу) тудырады.
5. Әрекеттердің мектеппен келісілмегендігі  немесе онымен ... ... пен ... жағынан көрген кемшілігін, келіспейтін
мәселелерді бірінші кезекте мектеппен, мұғаліммен бірге ... ... жөн. ... ... да ... ол мәселелерді отбасында,
балалар барда талқылайды, мектеп ... ... ... жаратпайтын
сөздерді айтады, ұстамсыздық көрсетеді, былайша айтқанда педагогикалық
ұжымның әрекеттеріне ... ... ... ... бұл ... ... тез ... білінеді: бала мұғалімге деген өзінің
сенімсіздігін нығайта түседі, бұл оның өз ... ... ... ... ұнамсыз белгілерінің дамуына әкеліп соғады.
6. Балалардың ересек тартуына қарай ... ... ... ... Бұл кемшілік негізінен баланы мектепте оқытудың
төртінші-бесінші жылында ... ... ... енді ... өміріне, табыстары мен кемшіліктеріне ... ... ... ... ... ... ... мектеп ұжымындағы оның
істері, ата-аналар жиналыстары және т.б. ... ... ... Ата-
аналардың мұндай алшақтауы өздерінен балалардың алшақтауына, ... мен ... ... ... төмендеуіне әкеп соғады. Ал
кейде тіпті оқушылардың өздерінің мектепке деген ынтасының жоғалуына ... ... ... ... ... ... ... оқушысы жеке
басының дамуына ауыр тиетін жанұяның мектептен қол үзуі пайда болады.
7. Шешімдер ... ... яғни ... ... ... ... қайсыбір көрініс сипаттарының ата-аналардың дұрыс бағалай
білмеулерінен, «балалық тентектіктің» ар жағындағыны дұрыс көрмей ... ... ... ... ... ... көрінеді. Ер
жетіп, есі кірген кезде түзеледі деу де, әдетте үмітті ақтамайды.Мұның өзі
көбінесе ... ... ... ... педагогикалық жақтан бетімен
кетушілікке себеп болады.
Жанұя ... ... ... ... ... шамадан тыс көптігімен түсіндіріледі. Оның бос ... ... ... ... ... түрлілігі (үй
шаруасы), жұмысының шамадан тыс көп болуына, баланың ... ... ... оған сабырмен көмектесудің, оның ... ... ... ... ... әкеп ... Егер ... кейбіреулерінің тәрбиелеу белсенділігінің, ... ... ... ... мәлім кемуін қосатын болсақ, онда барлық іске
әйелдердің күші жетпейтінін және ... бәрі ... ... ... ... ... ... жайсыз әсер ететінін мойындау
керек.
Еврей халқының ... егер ... бала ... ... ... ... ... әке мен баланың арасы алшақтап, «әр ... ... ... ... ... «жағдай», «кездейсоқтық» т.б.с.с емес, біздің
жалқаулығымыз, жанұя тәрбиесіне ... ... ... ... ... және ... ... алмастыра алмайды, бізге
көмек көрсетеді. Табиғатта қуыс болмайды. Тәрбиеде де ... жоқ. ... ... ... ... ... оны басқа біреулер жасайды.
Бірақ ол ... ... ... алмайды. Баламен достаспай, онымен
рухани қарым-қатынаста болмай тұрып тәрбиелеуді қара ... ... ... ... ... отбасы кездестіріп отырған
қиыншылықтарды жеңу ... ... ... ... ... ... ең ... міндеті, өзекті мәселесі.
Әрбір нақты жағдайда мектеп, мұғалім, сынып жетекші ата-аналарға
қателердің ... ... ... ... шыдамдылықпен әрі дәйекті түрде
ата-аналармен бірлікте оңды нәтижеге жету үшін күш салуы тиіс.
Ұлы педагог  В.А.Сухомлинский  «Балаларға жүрек жылуы» кітабында ... ... бір ... суда күн ... ... ... шеше
мен әкенің адамгершілік тазалығы да балаларда сондай бейнеленеді. Мектеп
пен ата-ананың міндеті- әр ... ... ... ... ... Ол-
адамның өз қабілетін ашып, қоршаған дүниенің әсемдігінен ләззат ... үшін ... ... да, ... ... ... өзі де біреудің
сүйіктісі болып, балаларды нағыз адам етіп ... ... Тек ... ... ортақ күш-жігер жұмсағанда ғана мұғалімдер балаларға зор
адамдық бақыт бере алады.
Бүгін балалар шешесінің қолынан ұстап келеді, ал ... олар ... ... өз ... бар. ... ... таңы бар, ... шексіз ұзақ өмір бар. Бұл күннің қарсаңында мектеп балдырғандарды
балалық қуаныштан айырмаса екен ... ой ... де көп ... ... ... дүниесіне, олардың алдына барған сайын жаңа
қуаныштар ... ... ... ... айналмайтындай етіп апару
керек. Сонымен бірге мектеп- сырт қарағанда ... ... ... бос ... айналмауы тиіс. Әрбір күн ... ... ... ... ... ... сөздің ойшылы Эпикет: «Дүниенің ең тамаша туындысы-тамаша
тәрбие алып шыққан адам болып ... ... да ... ... ... ... ... бала тәрбиесіне бүгіннен бастап бей-жай
қарамауымыз қажет. [11]
2.2 Баланы адамгершілікке тәрбиелеудегі жан-жақты факторлардың ролі.
Адамгершілікке ... ... ... міндеттері -
оқушылардың белсенді өмірлік позициясын, ... ... ... сөз бен ... ... ... нормаларынынан
ауытқушыларға жол бермеуді қалыптастыру болып табылады.
Мектеп жеткіншек ұрпақтың бойында тек бір өзін ... ... ... ... ... ... да, инабаттылық мораль
нормаларын енгізу жолында да міндетті белсенді позиция ұстап, ашық ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуге тиіс.
Адамгершілікке тәрбиелеу баланың жеке басын қалыптастыру мен дамытудың
аса маңызды бір саласы ... ... ол оның ата – ... ... ... ... Отанға, еңбекке, өз
міндеттеріне және өз басына қатынасын қалыптастыруды көздейді.
Коллективтік қызметтің қоғамдық бағыттылығы ... өмір ... үшін не ... болатынын байқау тілегін оятады. ... ... ... ... ... ... ... патриотизм,
интернационолизм, жолдастық, адамгершілік сезімдерін, өмір шындығына
белсенді ... ... ... терең құрмет сезімін қалыптастырады.
Адамгершілік тәрбиенің ... ...... ... қажетті
талаптарын әрбір баланың борыш, намыс, ождан, қадір – қасиет сияқты биік
адамшылық ішкі стимулдарына ... ... ... ... ... ... оның ... кезінен – ақ
басталады. Мектепке дейінгі ... ... ... ... сезімдер
мен ұғымдар, адамшылық мінез – ... ең ... ... ... ... ... ... кезде қалыптасқан мінез –
құлықтарының формалары, адамгершілік білімдері мен сезімдері негізінде
бастауыш ... ... ... мінез – құлықтың, сезім мен
сананың жаңа формалары одан әрі ... ... ... тәрбие мен алдағы
тәрбие арасында диалектикалық өзара байланыс бар. Тәрбие ісі ... ... ... тән ... сақтай отырып, болашақтың ерекшіліктеріне
бағдар ұстай, соған әзірлейді, ал одан әрі ... ... ... ... ... тәжірибесін белсенді түрде пайдаланады. Белгілі кезеңде
баланың психикасында ... ... жаңа ... ... әлі де ... ... болса да педагог соған сүйенуге тиіс. Тәрбиелеу ісі ең алдымен
баланың күнделікті өмірінде өтіп ... ... ол ... ... принциптеріне дағдыланады және олардың ... ... ... ... да болсын қызметі айналадағдылардың қоғамдық
мүдделерімен, қоғам өмірімен белгілі бір дәрежеде байланысты болса, ол ... ... ... табылады. Сөйтіп, адамгершілік бастама баланың
бүкіл сан қырлы практикалық қызметіне, оның ... және ... өзек ... ... ... мектеп ауласында ойнап жүрсін, мейлі
қалалық скверде еңбек етіп ... ... ... ... ... ... болсын солардың бәрінде де олардың жиынын өткізу үстінде болсын
солардың бәрінде де олардың ... ... тәр ... оған ... ... Осыдан келіп, адамгершілікке тәрбиелеуді тәрбие
жұмысының айрықша бір тарауы деп те, ... ... кез ... ... бір жағы деп те ... ... ... қорытынды туады. Мұғалім
балалардың оқуын, еңбегін, ойынын ұйымдастырғанда, олардың адамгершілік
тұрғыдан ... ... ... ... ... тұрғыдан жетілуді айқындап ... ... ... ... ... мен өзара қатынастарын қалыптастыру
болып табылады. Тәрбие жұмысының мазмұнының, әдістерінің, формаларының ... ... ... ... ... ... ... мұғалімнің
алдында әрқашанда балалардың адамшылық көзқарастарын ұйымдастыру міндеті
тұруда.
Адамгершілік қасиеті қалыптасуы үшін ... ... ... ... маңызы бар. Оқушы тек мұғалім мен ересектердің нұсқауы және ... ғана ... ... ол ең алдымен тіл алғыштыққа
үйренеді. Тіпті бастауыш сыныптардың өзінде балаларға даяр шешімдерді ... ... ... жөн. ... ... тәрбиелеуді өмірмен
байланыстырмайды. Сондықтан тәрбие процесі бала өз ... ... ... ... болуы көзделетіндей етіп құрылуға тиіс. Мұндай жағдайлар өмір
барысында өзінен - өзі қалыптасып жатады, ... ойын ... ... және ... ... арнайы жасауға да болады. Қысқасы,
бала өзіне бақылау жоқ, ... есеп беру ... ... ... да ... үйренуге тиіс.
Өзінің адамгершілік тәжірибесін молайту үстінде бала кейде қателеседі,
дұрыс жасамайды. Тәрбиеші оның өз қателігінің ... ... оған төзе ... ... тиіс, әлбетте оның теріс қылығын
түзетіп қана ... ... ... қате ... ... ... ... ойластырып, анықтауына да көмектесуі керек.
Мектеп оқушыларының өз құрбы-құрдастарының шағын топтарындағы ... мен ... ... адамгершілік тәжірибені
молайтудағы маңызы айрықша зор: ... ... ... өзі ... ... ... өзіне-өзі топтасу мүмкін: Ондай микроколликтивтер тұрақты
немесе уақытша болуы мүмкін: мәселен, кезекшілер, гүл өсірушілер тобы, ... ... ... ... ... ... бастауыш класс мектеп оқушысы
бәріне артық жайттарды жиі кездестіріп, тереңірек ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар өз ... ... ... ... ... іс-қимыл ұйымдастыра алады,
мұнда оның өзінің қоғамдық мінез құлқын түсінуі жеңілірек болады.
Әркімнің өз ... ... ... ... ... ... игеру үшін жағдай туғызады. Бұл ... ... ... ... ... процесі балаларға мінез бен қарым – қатынастардың адамгершілік
жағын ұғындыруды қамтамасыз етуге тиісті. Балалардың өз ... ... ... түсінуі адамгершілікті бағалауына және өзін - өзі
бағалауға үйренуіне ... ... ... ... ... ... ... әр баланың жеке
басының қасиеттерін негізге ала отырып, оның ... үшін ең ... ... ... етіп ... ... Ортақ мұрат тәрбиенің
қажетті ортақ мақсаты ретінде жеке адамның бойында индивидуальдық формаға
ие ... ... ... ... ... ең жақсы
белгілері мен қасиеттері көрінетін жағдайға жеткізу тиіс.
Тәрбие жүйесінің тиімділігінің аса ... ... ... жағынан жетілуі, оның рухани адамгершілік қасиеттерінің елеулі
өзгеруі ... ... ... ... – тәрбие жүйесінің жемісі.
Бұл жүйенің өлшемі-тәрбие жұмысының пәрменділігі.
ХХІ ғасырға аяқ басып кірген ... ... ... ... бет-
бұрыстар мен қоғамдық жаңартулар тұсында дамып келеді.
Бұл кезеңде рухани адамгершілік дамудың жаңа бағытын ... ... ... да ... ... ... ... сонымен қатар біздің
елімізде де жеке тұлға дамуының ... жаңа ... ... ... ... ... өркениеттілік қауымдастыққа
қазіргі адамгершілік тәрбиесінің негізіне оқушылардың және ересектердің
тұлғалық дамуына ... ... ... мен ... ... ... болсақ оларға: байқау, ... ... ... ... ... алу т.б. ... жатады.
Республика білім және ғылым қызыметкерлерінің ІІ съезінде Елбасы Н.Ә.
Назарбаев білім және ... ... ... ... ... ... ұсынып, тәрбиенің үш өзекті бағытын айқындады:
- Бүгінгі жастар осы заманның ... да, ... ... ... ... ... ... баса назар
аударды;
- Қазақстанда жүріп жатқан осы ауқымды өзгерістерге байланысты
педагогикалық кадрлар дайындау жүйесін құру ... ... ... ... ... ... ... шеберлігімен қатар,
жастарға өзінің бойындағы адалдық, адамдық тазалық, гуманистік
және өз ... сүйе білу ең ... ... ... ықпал жасай отырып тәрбиелеуі керектігіне мән беру
қажеттігін айтты;
- Жастарды адамгершілікке тәрбиелеу сапасын көтеруге негіз болатын
проблема - ол ... және ... беру ... ... ... Бүгінгі таңда реформаның тиянақты жедел
жүзеге ... ... ... ... адамгершілік
тәрбиесі туралы ғылыми-теориялық білімі болу керектігіне ... ... ... айналу қажеттігіне назар
аударды.
Қорытынды.
Зерттеулер көрсеткендей, отбасы ... ... ... ... әсер ететін маңызды факторлар:
-отбасындағы қарым-қатынас салты;
-ата-аналардың моральдық дәрежесі, оның әлеуметтік бағыты;
-бала тұрғысынан қарағанда беделі;
-ата-ана және отбасындағы басқа да тәрбиешілердің өмірде, ... да ... ... ... еңбек салты; ата-аналардың педагогикалық мәдениеті; семья
дәстүрлерінін салты, үй тұрмысынын, мәдениеті; отбасының тынығу, ... ... ... ... ... және ... дәрежесі;
-ата-аналардың жас дәрежесі;
-отбасының материалдық жағдайы, оның құрамы.
Отбасы шырқындағы аталған факторлар оның ... ... ... ... бола ... ... ... өзін де қалыптастыратын
және ... ... ... тұрғызатын компоненттер. Бұл
компоненттер отбасындағы адамгершілік сипаттың ... оның ... ... ара қатынасын зерттеп, ... ... ... жетеуі ықпал жасаудың тікелей ... ... ... да, отбасы тәрбиесінің алғашқы әсерлі құрал
екенін көрсетті.
Қорыта келгенде, мұғалім әр ... ... ... ... ... ғана тән ... отбасы өмірінің әр салалы
жағдайларын есептей отырып, ерінбейтін дара жұмыс жүрг-зуі қажет.
Мұның ... жаны таза ... бала ... ... қарап,
өздеріңдей ұрпақ тәрбиелеп жатқан тәжірибелері кең насихатталып, ... ... ... ... ... ... ... бала бойына адамгершілік абзал ... ... ... ... осы ... ... ... ғана
емес, оларды өз бойынан керсететіндер, өздерінің азаматтық арын, ата-аналық
салихалы сапаларын баларымен күнделікті қарым-қатынаста ... ... ... ... ... ... ... тәрбие беру – қазырғы кезде ... ... ... ... Бұл ... да, ... біздің қоғам өмірінде
адамгершілік бастамаларының рөлі барған сайын артып, моральдық фактордың
ықпал аясы ... ... ... ... ... жанамалы әсерлі жанұяның тәрбиелік
ықпалының екінші жүйесі болып шықты. ... ... өте ... ... ... беруде, баламен дұрыс қарым-қатынас ... ... ... дамыту, әсіресе үй шаруасына қатыстыру еңбегімен,
қызықты ауыз әдебиет оқуымен, ата-ананың өзінің адамгершілік сипатымен ... болу және ... ... қазақ салт-дәстүрінің негізіне сүйену.
Осы тұрғыдан қалыптастыру ... ... ... ... жүзеге іс ретінде атқарылды.
Қолданған әдебиеттер тізімі
1. А.Құнанбаев шығармаларының ... ... - ... ... Мағжан Жұмабаев «Педагогика» оқулығы
3. Әбиев Ж.  Педагогика тарихы - Алматы,  2006.
4. Т.Б.Әділжан «Зердеңізге тоқыңыз»
5. А.Көбесов. Әл-Фараби. - Алматы, ... ... ... ... және ... ... ... мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық - Алматы
8. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2030»
стратегиясы
9. ҚазАқпарат
10. Макаренко А. С.  Ата-аналар кітабы. - Алматы
11. Бастауыш ... 2004 жыл № 10 ... ... С.Б. ... Ж.К. ... педагогика» - Алматы, 2005
13. Ш.Х.Құрманалина, Б.Ж.Мұқанова, Ә.У.Ғалымова, Р.К.Ильясова
«Педагогика» - Астана, 2007

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Отбасылық қарым-қатынас типтері»4 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар (отбасы тәрбиесі)6 бет
Мектептегі оқу-тәрбие процесін басқару мазмұны мен оны ұйымдастыру17 бет
Отбасы29 бет
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
IX-XII ғасырлардағы қазақ отбасы тәрбиесінің қалыптасуы мен дамуы53 бет
Біздің отбасы8 бет
Бала бойында азаматтылық пен патриотизмге қалыптастыруда мектеп пен отбасы қарым-қатынасы5 бет
Бала дамуындағы ата-ананың рөлі. Отбасылық тәрбиенің қателіктері68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь