Мінез-құлқында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің өзін-өзі бағалау ерекшеліктері

1. КІРІСПЕ
2. МІНЕЗ.ҚҰЛҚЫНДА АУЫТҚУШЫЛЫҒЫ БАР ЖАСӨСПІРІМ.ДЕРДІҢ ТҰЛҒАЛЫҚ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ФАКТОРЛАРЫ
3. Мінез.құлқында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің психология ғылымындағы теориялы қ аспектілері
4. Мiнез.құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің
психологиялық ерекшеліктері
5. Мінез.құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің сана.сезім жүйесіндегі өзін.өзі бағалау ерекшеліктері
6. МІНЕЗ.ҚҰЛҚЫНДА АУЫТҚУШЫЛЫҒЫ БАР ЖАСӨСПІРІМ.ДЕРДІҢ ӨЗІН.ӨЗІ БАҒАЛАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ЭКСПЕРИ.МЕНТТІК ТҰРҒЫДАН ЗЕРТТЕУ
7. Зерттеу жұмыстарының мақсаты, міндеті, әдістемесі, сыналушыларға сипаттама
8. Алынған нәтижелерді сандық және сапалық талдау
9. Психоккорекциялық және психотерапиялық жұмыстар мен оның нәтижелері
10. ҚОРЫТЫНДЫ
11. ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
12. ҚОСЫМШАЛАР
КІРІСПЕ

Зерттеудің көкейтестілігі. Қазақстан Республикасының егеменді ел болып қазіргі таңдағы даму кезеңі, қоғамның барлық саласындағы қозғайтын істерін қайта құрумен, әлеуметтік-саяси және экономикалық қарым-қатынастардың өзгеруімен сипатталады. Бұл қазiргi кезеңдегi оқушылардың әлеуметтiк жағдайдағы дамуына үлкен өзгерiстер келтiредi, яғни олардың өзiн-өзi бағалауының жеке тұлға болып қалыптасуына әсерiн тигiзедi.
Қазіргі кезде мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің тұлғасының ерекшеліктері, яғни өзін -өзі бағалауы, қарым – қатынас, мінез-құлық туралы мәселелер зерттеушілердің назарын аудартуда.
Сондықтан да, бiздiң ғылыми зерттеуiмiзде болашақ ұрпақтың, әсiресе мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің терiс жолға түспеуiн, адемгершiлiктiк-өнегелi қасиеттерiнiң жоғары және iзгi ниеттi азамат болуына, олардың тұлғасының дұрыс қалыптасуы, яғни өзiн-өзi бағалауы маңызды болып табылады.
Бұлай болу себебі қазіргі таңда отбасы жағдайына, заман талабына сай, әр түрлі зиянды заттардың арқасында ешқандай кінәсіз толық қарым – қатынасқа түспейтін, мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдер көбеюде.
Көптеген ғылыми зерттеулерде мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің тұлғалық сипаттамалары бейнеленген.
Осы мәселе төңірегінде адамның тұлға ретіндегі ролін, оны қалай зерттеу керек екендігі жайында психология саласының зерттеушілері дауласуда
Бұл тұжырымдағы төменгі қарапайым немесе табиғи психикалық үрдістері жоғары, мәдени үрдістерге айналдыру даму үрдістерін түсінудегі негізгі сәт болып табылады.
Л.С.Выготскийдің айтуы бойынша, адамның тұлғасы өзінің қарым-қатынасы, мінез–құлқының т.б. әсерінің нәтижесінде дамиды. [1.22]
Кейбір зерттеушілердің эксперименттік зерттеулерінде мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің даму ерекшеліктерінің кейбір жақтары қамтылған.
Авторлардың жалпы зерттеушілердің нәтижесінде, мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдерді оқыту және тәрбиелеу барысында айтарлықтай өзгеруін көрсетеді.Сонымен қатар негізгі мәселе олардың өзін-өзі бағалауы.
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің мұғалімдермен, ата-аналарымен, жолдастары арасындағы қарым-қатынастарды қалыпқа келтіру маңызды болып табылады.
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің қалыпты тұрғыда қалыптасуы, болашақта олардың парасатты, білікті, мәдениетті, білімді және дүниетанымы жоғары болып, еліміздің мәртебелі азаматы болуына үлкен әсерін тигізері сөзсіз.
Сондықтан да, біздің ғылыми зерттеуімізде болашақ ұрпақтың, әсіресе мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің теріс жолға түспеуін, адемгершіліктік-өнегелі қасиеттерінің жоғары және ізгі ниетті азамат болуына, олардың тұлғасының дұрыс қалыптасуы, яғни өмір талабына бейімделуі мен талаптану деңгейі үлкен ықпалын тигізетін жүйелі тұрғыда қарастыру маңызды болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер

1 Выготский С.Л. Собр. Сочинений - М.: Педагогика, 1983 - 45 с.
2 Выготский С.Л. Психология развития как феномен культуры. - М., 1996. - 40 с.
3 Ананьев Б.Г. Избранные психологические труды. - М.: Педагогика, 1980. – Т.1. 20 с.
4 Ананьев Б.Г. О проблеме современного человекознания. - М., Наука, 1977. - 350 с.
5 Леонтьев А.Н. Избранные психологические труды. - М.: Педагогика, 1983. т.140-185 с.
6 Леонтьев А.Н. Деятельность, сознание, личность. - М., 1975. – 25 с.
7 Божович Л.И. Личность и ее формирование в детском возрасте. - М.: Просвещение, 1968. 128 с.
8 Божович Л.И. Проблемы формирования личности. /под. ред. Д.И. Фельдштейн. Москва-Воронеж, 1995. - 325 с.
9 Намазбаева Ж.И. Развитие личности учащихся вспомогательной школы: Дис. докт. психол. наук – М., 1986. - 25с.
10 Намазбаева Ж.И. Психология. Алматы, 2005.- 290 с.
11 Сабирова Р.Ш. Исследование динамики самосознания личности студентов современного ВУЗа: Автореф.дис. канд. психол. наук. –Алматы, 1998. - 28 с.
12 Пилипчук Л.В. Особенности самосознания личности в раннем юношеском возрасте: Автореф.дис. канд. психол. наук. - Алматы, 1999. - 30 с.
13 Омирбекова С.Ж. Особенности самооценки детей подросткового и раннего юношеского возраста. Автореф. ... канд. психол. наук: 27.10.99. Алматы, 1999, 25с.
14 Макина Л.К. Сравнительная характеристика межличностных отно¬шений в группах детей-сирот старших классов (с сохранным и нарушен¬ным интеллектом) и подростков с нарушениями интеллекта, проживаю¬щих в семьях. Автореф. ... канд. психол. наук: 29.11.99. Алматы, 1999, 25 с.
15 Рубинштейн С.Л. Основы общей психологий. - М., 1989. - т. 2.-245с.
16 Эльконин Д.Б. Природа детства и его переодизация // Избранные психолгические труды. - М., 1989. 68 с.
17 Мудрик А.В. О воспитании старшеклассников. - М., 1981. - 130 с.
18 Сухомлинский В.А. Сердце отдаю детям. - Киев, 1974. - 22 с.
19 Кон И.С. Психология старшеклассника. - М., 1990. - 50 с.
20 Кон И.С. Психология ранней юности. - М.: - Просвещение, 1989. 90 с.
21 Платонов Г.К. Системе психологии и теория отражения. - М., 1986. 230 -с.
22 Мясищев В.Н. Психология отношений. Избранные психологические труды, /под ред. А.А. Бодалева, М.- Воронеж, 1995, 60с.
23 Платонов Г.К. Сруктура и развитие личности. / отв. ред. А.Д. Глоточкин. - М., Наука. 1986. -236 с.
24 Узнадзе Д.И. Общее учение об установке // Хрестоматие по психологии. М.: Просвещение, 1987. 115 с.
25 Ковалев В.В. Психиатрия детского возраста. М., 1979, 205 с.
26 Крутецкий В.А. Психология обучения и воспитания школьников. - М., 1976. - 37 с.
27 Чамата П.Д. К вопросу о генезисе самосознания личности - в книге: I Проблемы сознания. М., 1968. 230 с.
28 Мерлин В.С. Структура личности: характер, способности самосознание. Нормы. Пермский гос.пед.институт - М., 1990. - 110 с.
29 Намазбаева Ж.И. Развитие личности учащихся вспомогательных школ. Автореф.дис.докт. - М., 1986. - 135 с.
30 Бехтерев В.М. Сознание и его границы. М. - Л., 1988. 40 с.
31 Шорохова Е.В. Тенденции исследования личности в современной психологий. //Психологический журнал, 1980. т.1, №1. 45 с.
32 Левин К. Теория личности. М., 1935, 236 с.
33 Фрейд З. «Я и Оно». Тб 1991. 145 с.
34 Фрейд З. Введение в психоанализ. Лекции. - М., Наука, 1989. - 450 с.
35 Юнг К. Конфликты детской души. М., 1995. - 110 с.
36 Адлер А. Индивидуальная психология. / История зарубежной психологии. Тесты, // под ред. П.Я. Гальперина, А.Н. Ждан. М, 1986. 245 с.
37 Фромм Э. Душа человека. - М., 1992. - 280 с.
38 Маслоу А. Самоактуализация. Психология личности. Тексты. - Басылымы МГУ, 1982. - 30 с.
39 Маслоу А. Новые рубежи человеческой природы. - М., 1999. 175 с.
40 Ярошевский М.Г., Анцыферова Л.И. Развитие и современное состояние зарубежной психологии. - М.: Педагогика, 1974. 235 с.
41 Ярошевский М. Г. История психологии. М.: Мысль, 1985. 330 с.
42 Роджерс К.Р. Творчество как уселение себя. //Вопросы психологии, 1990. №1, 38с.
43 Зейгарник Б. В. Теория личности в зарубежной психологии. МГУ, 1982. - 66 с.
44 Мид М. Культура и мир детства. - М., 1988. - 342 с.
45 Мухина В. С. Проблема генезиса личности. М., 1985. - 95с.
46 Мухина В.С. Проблемы формирования ценностных ориентаций и социальных активизации личности. М., 1984. - 85 с.
47 Лисина М.И. Развитие познавательной активности детей в зоне общения со взрослыми и сверстниками // Вопросы психологии - М.,1982. №2. 35 с.
48 Лисина М.И., Силвестру А.И. Психология самосознания дошкольников. Кишинев, Шпитица, 1983. - 95 с.
49 Хухлаева О.В. Психология подростка. - М., 2004. - 55 с.
50 Хухлаева О.В. Динамика структуры самосознания младших школьников. Автореферат дис. канд. психол. наук - М., 1990. - 65 с.
51 Прихожан А.М. Школьная тревожность и самооценка в старшем подростковом возрасте // Психологические проблемы повышения качества обучения и воспитания. – М. 1984. - 80 с.
52 Прихожан А.М. К анализу генезиса самосознания в подростковом и раннем юношеском возрасте //Воспитание, обучение и психическое развитие.- М., 1983. - 275 с.
53 Алексеев В.А. Развитие самосознания на рубеже подросткового и юношеского возрастов: Автореферат дис. к. психол. наук. - М., 1985. -23 с.
54 Захарова А.В. Генезис самооценки. Автореф. дис. докт. психол. наук. –М., 1989. 35 с.
55 Липкина А. И. Психология самооценки школьника: Автореф. дис. докт. -М., 1974. – 30 с.
56 Липкина А.И., Л.Н. Рыбак Критичность и самооценка в учебной деятель¬ности. -М.: Просвещение, 1968. - 148с.
57 Бороздина Л.В. Динамика самооценки от подросткового возраста к взрослости. // Новые исследования в психологии и возрастной физиологии. 1980, № 1(3), 25 с.
58 Броздина А.В. Что такое самооценка //Психологический журнал. - М., 1992. -Т. 13, №4. -19 с.
59 Савонько Е.И. Оценка и самооценка как мотивы поведения школьников разного возраста. // Вопросы психологии, 1975, 110 с.
60 Овчарова Р.В. Справочная книга практического психолога. М, 1996, 165 с.
61 Власова Т.А., Певзнер М.С. Учителю о детях с отклонениями в раз¬витии. М., 1973, 158 с.
62 Неймарк М.С. Психологический анализ эмоциональных реакций школьников на трудности в работе // Вопросы психологии личности школьника. -М., 1961 - 255 с.
63 Овчарова Р.В. Профилактика отклонений в поведении. М., 1993, 60 с.
64 Братусь Б.С. Психология, клиника и профилактика раннего алкоголизма. – М., 1984, 150 с.
65 Братусь Б.С, В.И.Павленко. Соотношение структуры самооценки и целевой регуляции деятельности в норме и при аномальном развитии // Вопросы пси¬хологии - М., 1986. №4. 46 с.
66 Джемс У. Психология. – М., 1991. 70 с.
67 Сухарева Г.Е. Клинические лекции по психиатрии детского возраста. М., 1965, - 265 с.
68 Малинаускене М.А. Клинико-психологическая характеристика на-рушений поведения у подростков, страдающих олигофренией. Автореф.... канд. психол. наук: 15.10.77. М., 1977. 30 с.
69 Чеснокова И.И. Особенности развития самооценки в онтогенезе //Приципы развития в психологии. - М., 1978. - 330 с.
70 Серебрякова Е.А. Уверенность в себе и условия ее формирования. Автореф. дис. канд. - М., 1955. -25 с.
71 Бернс Р. Развитие Я - концепции и воспитание. – М.: Прогресс, 1986. -385 с.
72 Славина Л.С. Дети с аффективным поведением. – М., 1966. 115 с.
73 Полозова Т.А. Развитие самооценки в детском возрасте. // Советская педагогика. 1973.№ 6. 16 с.
74 Шумилин Е.А. Психологические особенности личности старшеклассника. / Под ред. В.В. Давыдова. – М., Педагогика, 1979. -135 с.
75 Дубровина И.В. Формирование личности в переходный период от подросткового к юношескому возрасту. - М., 1987. – 175 с.
76 Столин В.В. Самосознание личности. - М., 1983. - 195 с.
77 Абулханова-Славская К.А. Стратегия жизни. М., Мысль, 1991. 225 с.
78 Сафин В.Ф. Устойчивость самооценки и механизм ее сохранения. // Вопросы психологии - М., 1975. №3. - 22 с.
79 Сафин В.Ф. Динамика оценочных эталонов в подростковом и юношеском возрасте. // Вопросы психологии - М., 1975. №3. - 17-20 с.
80 Зейгарник Б.В. Теория личности в зарубежной психологии. МГУ, 1982 – 125 с.
81 Братусь Б.С. Аномалии личности. М., 1988, 195с.
82 Коломинский А.Я. Человек: психология. – М.: Просвещение, 1986. -150 с.
83 Реан А.А., Коломинский Я.Л. Социальная педагогическая психоло¬гия. СПб., 1999. 328 с.
84 Драгунова Т.В. Подросток. М, 1976. – 75 с.
85 Драгунова Т.В. Психологические особенности подростка. М., 1978. -85 с.
86 Рувинский Т.И. , Соловьева А.Е. Психология самовоспитания: Учебное пособие по спецкурсу для студентов пединстута. – М Просвещение, 1982. -117 с.
87 Лебединская К.С, Райская М.М. Подростки с нарушениями в аффективной сфере. М.: Педагогика, 1988 -85 с.
88 Лебединский К.К. Эмоциональные нарушения в детском возрасте. М., 1991, 125 с.
89 Личко А.Е., Иванов Н.Я. Патохарактерологический диагностиче¬ский опросник для подростков. СПб., 1992. 66 с.
90 Личко А.Е. Психопатии и акцентуации характера у подростка. Л., 1983. 155 с.
91 Личко А.Е., Битенский В.С. Подростковая наркомания. Л., 1991. 75 с.
92 Личко А.Е., Попов Ю.В. Делинквентное поведение, алкоголизм и наркомания у подростков. М., 1988, 65 с.
93 Илешева Р.Г. Нарушения поведения у детей и подростков. Алма-Ата, 1990. -137 с.
94 Иванов Е.С., Шипицына Л.М. Этиопатогенез нарушений поведения у учеников вспомогательной школы // Дефектология, 1989, № 1, 46 с.
95 Кулагина И.Ю. Личность школьника: от ЗПР до одаренности. М., 1999, 191 с.
96 Знаков В.В. Понимание асоциальными подростками ситуации наси¬лия и унижения человеческого достоинства // Вопросы психологии, 1990, №1, -28 с.
97 Роджерс К.Р. Взгляд на психотерапию. Становление личности. – М., 1994.- 215с.
98.Овчарова Р.В. Социально-психологическая запущенность в детском возрасте. М., 1991, 76 с.
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Қорқыт Ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университеті
ӘОЖ 371.266:37.015.324
САБИЕВА ... ... ... БАР ЖАСӨСПІРІМДЕРДІҢ ӨЗІН-ӨЗІ БАҒАЛАУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
6М010300- Педагогика және психология мамандығы бойынша педагогика
ғылымдарының ... ... алу үшін ... ... жетекші: педагогика ғылымдарының
кандидаты У.Б.Ағыбаева
Қызылорда, 2012 ж
МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ........................................................|3 |
| ... | |
|I ... ... БАР ... ... | |
| ... МЕН ... .... |7 ... ... бар ... ... | |
| ... теориялы қ аспектілері.......................... |7 |
|1.2|Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің | |
| ... |15 ... |
| ... |21 |
| ... ауытқушылығы бар жасөспірімдердің | |
| ... ... ... ... | |
| ... | ... ... ... БАР ЖАСӨСПІРІМ-ДЕРДІҢ ӨЗІН-ӨЗІ | |
| |БАҒАЛАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ... ... | |
| ... |35 ... ... ... міндеті, әдістемесі, | |
| ... |35 |
| ... |
| ... | ... ... ... және ... |41 ... | |
| ... және ... ... мен оның |48 |
| ... | |
| ... |
| |............................... | |
| ... |
| ... | |
| ... |78 |
| ... |82 |
| |ҚОСЫМШАЛАР.....................................................| |
| ... | ... ... Қазақстан Республикасының егеменді ел болып
қазіргі таңдағы даму кезеңі, қоғамның барлық саласындағы қозғайтын істерін
қайта құрумен, әлеуметтік-саяси және ... ... ... Бұл ... ... оқушылардың әлеуметтiк
жағдайдағы дамуына үлкен өзгерiстер келтiредi, яғни олардың ... жеке ... ... ... ... ... кезде мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар ... ... яғни өзін -өзі ... ...... туралы мәселелер зерттеушілердің назарын аудартуда.
Сондықтан да, бiздiң ғылыми ... ... ... ... ... бар ... терiс жолға түспеуiн,
адемгершiлiктiк-өнегелi қасиеттерiнiң жоғары және iзгi ... ... ... ... ... ... яғни ... бағалауы
маңызды болып табылады.
Бұлай болу себебі қазіргі таңда отбасы жағдайына, заман ... әр ... ... ... арқасында ешқандай кінәсіз толық
қарым – ... ... ... ... ... көбеюде.
Көптеген ғылыми зерттеулерде мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар
жасөспірімдердің тұлғалық сипаттамалары ... ... ... ... тұлға ретіндегі ролін, оны қалай зерттеу
керек екендігі жайында психология саласының зерттеушілері дауласуда
Бұл тұжырымдағы төменгі ... ... ... ... жоғары, мәдени үрдістерге ... даму ... ... сәт ... ... айтуы бойынша, адамның тұлғасы өзінің ... ... т.б. ... ... ... ... ... эксперименттік зерттеулерінде мiнез-құлықтарында
ауытқушылығы бар жасөспірімдердің даму ерекшеліктерінің кейбір жақтары
қамтылған.
Авторлардың жалпы ... ... ... бар ... оқыту және тәрбиелеу барысында
айтарлықтай өзгеруін көрсетеді.Сонымен ... ... ... ... бағалауы.
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің мұғалімдермен,
ата-аналарымен, жолдастары ... ... ... ... болып табылады.
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... ... білімді және
дүниетанымы жоғары болып, еліміздің ... ... ... үлкен әсерін
тигізері сөзсіз.
Сондықтан да, біздің ғылыми зерттеуімізде болашақ ұрпақтың, ... ... бар ... ... ... түспеуін,
адемгершіліктік-өнегелі қасиеттерінің жоғары және ізгі ниетті азамат
болуына, олардың ... ... ... яғни өмір талабына бейімделуі
мен талаптану деңгейі үлкен ықпалын тигізетін жүйелі тұрғыда ... ... ... ... адамның мінездемесi үшiн маңызды орын алады, яғни
оның мiнез-құлық пен ... ... ... ... ... оның ақиқатқа байланысты барлық қарым-қатынастырының бiрлiгiн құрайды
[2.21].
Б.Г. ... А.Н. ... [3.14.], өз ... объективтi өмiрдi
бейнелеу процесінде, белсендi тұлға, қоршаған әлеуметтiк өмiр ... ... ... iске ... - тұтастай субъект ретiнде көрiнiс бередi
деп дәрiптеледi [4.122,5.140,6.21.]
Ал Божовичтің [7.102.] балалар тұлғасының ... ... оның ... мен ... бақылау және қолайлы немесе
бөгет ... ... ... ... рет ... мектеп оқушылары мен мiнез-құлықында ауытқушылығы бар
балаларды толық зерттеген Ж.И. Намазбаева ... ... ... құрылымының өзгешелігін аша отырып, ақыл-ой, тәжірибелік,мінез –
құлқы бұзылған, қарым – қатынасы төмен, өз ... айта ... ... ... ... кем ... жеке тұлғасының қалыптастыру
жолдарын анықтады
Қазақстанда тұлға мәселесi Ж.И. ... ... және оның ... яғни Л.О. ... ... [11.9], Л.В. ... [12.18], С.Ж. Омирбекова [13.19] және т.б.
ғылыми зерттеу еңбектерiнде белсендi түрде дамуда әрі ... ... өзі ... ... ... даму ...
тұлғаның қалыптасу тарихы" деп атап ... де, ол ... ... ... ... зерттеуші ретінде
қабылданбаған. Бұл тұжырымдамадағы төменгі, ... ... ... ... ... ... үрдістерге айналдыру бала тұлғасының
даму үрдістерін түсінудегі негізгі сәт болып ... ... ... ... өзінің енген ... ... ... ... ... ...... - бұл қоғамдық-тарихи
дамудың ... ... ... жүйесінде алатын орны, оның орындайтын
іс-әрекеті - бұл оның тұлғасының қалыптасуын анықтайтын жағдайлар.
Адам ... ... ... бағалаушы тiрi ағза. Өзiн-өзi бағалаусыз
өмiрде өз тағдырын шешу қиын, тiптi ... ... ... ... ... ... ... барлығының деңгейi жөнiндегi адамның пiкiрi.
Бұл адамның өзiне бағалаушылық ... ... ... Өзiн-өзi
бағалау, ең алдымен талдау, теңестiру, iрiктеу, ... ... ... ... ... ... ... тұлға
дамуының контекстiнде не сана–сезiм мәселесiнде ... ... iшкi ... ... ... алға ... ... өзiнiң сипаттамаларын салыстыруы, өзiне деген ... ... ... ... бағыттылығының бейнеленуi өзiн-
өзi реттеудiң құралы ретiнде көрiнедi. ... С.Л. ... ... бағалау сана-сезiм үрдiсiнiң өзегi, оның бөлетiн
бастамасы ретiнде түсiндiрiледi [14.15].
Зерттеудің мақсаты: Қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... ... ерекшелiктерiн жан- жақты
эксперименттік тұрғыдан зерттеу.
Зерттеу объектісі: Қазіргі кезеңдегі ... ... ... ... ... ... Мінез - құлқында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің өзін-
өзі бағалау ерекшеліктері.
Зерттеу болжамы: Егер ... - ... ... ... психокорекциялық әдістерді тиімді қолданса, онда олардың
өзін-өзі бағалау деңгейіне оң ықпал етеді.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... бар балаларға ... ... ... ... ... ... және әдістемелік
талдау жасау, сараптау, бақылау
-орталықта, ... ... ... ... ... ауытқушылығы
бар балаларға психологиялық көмек ... ... ... ... ... ҚР «Білім беру туралы» заңы;
- «ҚР дарынды балаларды қолдау және дамыту концепциясы»;
- Мінездегі ауытқушылық, өзін-өзі бағалау мәселелеріне арналған ... ... ... (Б. Г.Ананьев, А.Н. Леонтьев, К.К. Платонов, В.Н.
Мясищев, Б.И. Пинский, С.Я. Рубинштейн, К.С. Лебединская, С.Я. Рубинштейн,
Ж.И. Намазбаева) ғылыми ... ... ... және кеңестік психологияда мінез - құлқында ауытқушылығы
бар жасөспірімдердің өзін-өзі бағалау мәселесіне ... ... ... ... ... зерттеулерді талдау; зерттеу жұмысының
әдіснамалық негізін ... ... ... мен ... ... ... - ... ауытқушылығы бар жасөспірімдердің өзін-өзі бағалау
ерекшеліктері бойынша теориялық білім жүйеленді, «ауытқушы», «өзін-өзі
бағалау», түсінігі нақтыланды;
- мінез-құлқында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің ... ... ... - ... ауытқушылығы бар жасөспірімдердің өзін-өзі бағалау
ерекшеліктерінің мазмұны ашылды.
Зерттеудің практикалық ... ... ... ... өзін-өзі бағалау ерекшеліктері бойынша ... ... ... ... мен негізділігі: диссертациялық
зерттеудің ... ... ... сай ... мазмұнының ғылыми аппаратқа сәйкестілігі, тәжірибелік-эксперимент
жұмысының ... ... ... ... мен ... нәтижелерін сынақтан өткізу:
1.Мүмкіндігі шектеулі балалармен психокоррекциялық жұмыстарды
ұйымдастыру.2012ж.
2.Мінез-құлқында ауытқушылығы бар ... өзін - өзі ... ... ... ... ... ... кіріспе, екі тарау:
Бірінші тарауда, ... ... ... бар
жасөспірімдердің өзін-өзі бағалауының ... ... ... ... ... талдау берілген.
Екінші тарауда мінез-құлқында ауытқушылығы бар жасөспірімдердің өзін-
өзі ... ... ... ... ... талдау
жасалған, қорытынды, пайдаланған әдебиеттер тізімі және қосымшадан тұрады.
І ... ... БАР ... ... ... ... ... ауытқушылығы бар жасөспірімдердің психология
ғылымындағы теориялық аспектілері
Қазіргі ... ... бар ... мен жасөспірімдердің мінез-
құлықтары жалпы ... ... орын ... Осы ... даму ... ... жеткіліксіз деңгейлерінің нәтижесінде мінез
-құлқында ... бар ... мен ... ... еркін дамып
жетілмеуі оның іс-әрекетін, мінез- құлқын бақылап, басқарып отыруға кедергі
болуға, яғни өзінің іс - ... ... ... пен ... ... ... ... жас кезден байқалады және оның дегбірсіз
қимылы, орынсыз айқайы, ұйқысының нашарлығымен ... ... ... ... ... тату ... ... болады.
Ауытқуы бар балалар мен жасөспірімдердің мінез - ... ... ... ... ... тез ашуланшақ, ... ... ... ... психопатиялық формалар кездесетін,
козу күйін ... ... беру ... ... ... жасы
толмаған құқықтық ... ... ... кем ... ... ... Басқаша айтсақ жағымсыз дау ... ... ... ... бар жасөспірімдердің психикалык
даму ерекшеліктерінде кездесетін ... ... одан әрі ... үшін қалыпты дамыған балалардың мінез-құлығымен салыстыра отырып,
зерттеу ... ... ... ... үшін ... терминдер қолданылады –
делинквенттілік және девианттылық. Делинквентті ... – заң ... ... заң бұзушылық пен қылмыстан өзге ұсақ заң бұзушылықтар,
тәртіпсіздіктер, айыптылықтар. Девиантты ... ...... ... ... ... Бұл ұғым өте кең, оған
делинквентті мінез-құлық және т.б. ... ... ... ... ... ... жатады. «Мінез-құлық
ауытқушылығы» ... ... ... ... жеткіліксіздігі»
ұғымдарынан айыра білу керек. ... екі ... ... ... ... ... Бұл терминдер дамуында ауытқушылықтар бар
балаларды бейнелейді.Көптеген ғылымдарда « қалыпты» және « ... ... ... бар. ... тура мағынасында « қалыпты» /
«аномалды» ... ... ... ... ... ... Бірақ
ғылымда және үйреншікті өмірде бұл түсініктер ... ... ... ... ... ... ... тән, ауру бұзылыстарға байланысты
емес, нормативті-қабылдаулы мінез- ... деп ... ... ... ... ... ... қабылданбаған, патологиялық,
стандартқа сай емес деп бөлуге болады. Сөздің тура ... ... ... ... ... ... сәйкес келуі болып саналады.
Нормаларды алу ... ... ... деп ... ... ... ... арқылы әр құбылыс үшін норманы анықтай алатын,
кең таралған және ... ... ... ... әдіс) табылады.
Математикалық статистика көзқарасы бойынша жиі кездесетіннің ... ... ... ... ... ... бағасымен
оның айқындық деңгейімен және өмір үшін қауіп ... ... ... гуманитарлық ғылымдарда жеке адам мінез- құлығының
нормалды/ аномалды бағасының ... ... ... ... нормативті және даралық- психологиялық.
Баланың жоғарғы дәрежедегі мінез-құлқындағы психологиялық қызмет
деңгейінің де түрліше болатындығын ... ... ... ... ... өсе келе ... болады. Алайда осы мінез- құықтарды байқағанда
кемістігін аңғарып қалғандай ... ... ... ... ... және сол ... ... былайғы даму кезеңдерін де ... ... ... ... ... бала ... ... психологиялық жаттығулар
арқылы түзетуге болады.
Кеңес ғалымдарының, яғни Л.С.Выготский, Н.Л.Коломинский, ... ... ... ... ... ... ауытқушылығы бар балалардың ... ... ... ... ... даму заңдылықтарына сай
болып келеді. Сондықтан, мінез-құлқы ... ... ... ... ... арнайы мекемелерде жүргізіліп отырған жағдайда, ол
қоршаған ортасына ... ... ... жасауға, өз бетінше жұмыс
жасап, өмір сүруі ... ... бұл ... ... ... бағытта қалыптастыру және
тәрбиелеу өте қиынға соғады, өйткені олардың дамуы екінші рет шиеленіскен
себептермен ... ... ... ... ... ... жатады.
Мінез-құлықтарында ауытқылары бар жасөспірімдерді дұрыс тәрбиелеу үшін
мұғалімдер мен ... ... ... ... ... ... ... хабардар болуы тиіс.
Осы тұрғыдағы жасөспірімдердің бір қатар ерекшеліктері, олардың жоғары
жүйке әрекетінің зақымдануымен, таным іс-әрекеттерінің, эмоционалды еріктік
сфералары және т.б. ... ... ... ескеріледі. Бұл
ерекшеліктер, өз кезегінде салғырттық, әлсіздік, енжарлық және жұмысқа
қабілеттілігін төмендеуін ... ... ... ... бар балалардың мінезі тұйық,
ешқандай адамдармен араласпау қасиеттері де байқалады. Бұның бәрі ... ... ... із ... ... ... ... мінез-
құлқында ауытқушылығы бар балалардың ... ... ... ... ... ... болып келеуін
әрқашанда ескеруіміз керек[16.40].
Белгілі психолог, ғалым ... өз ... ... ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдастырылған іс-
әрекетті белгілі ... ... ... - деп өз ... ... ... дамудың әр кезеңіндегідей, жасөспірім үшін
маңызды болып ... ... ... ... Жасөспірімнің тұлғалық
дамуының қайнар бұлағы негізгі іс-әрекетпен ғана ... ... ... оның ... ... ... қажеттіліктерді қалыптастырып,
өскелең ұрпақтың бейнесін анықтайды.
Жасөспірімдік жас кезеңіне тән ерекшеліктерді және олардың айналысатын
түрлі іс-әрекеттерінің ықпалын ... ... ... ... яғни ... ... бар балалардың тұлғасының
қалыптасуында негізгі орынды еңбек іс-әрекеті ... - ... ... ... ... балалармен тұлғалық дамуы еңбек іс-әрекетінің
бөлек түрлері арқылы іске ... сол ... ... ... ... ... ... ғана жүзеге асып отырады. Мұндай ұйымдастыру
жүйесі, жасөспірімнің тұлғалық қалыптасуына еңбектің нәтижелі ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
моделін құрастыруға мүмкіндік береді. [17.89].
Жасөспірімдік жас, қауіп-қатерлі топқа енетін кезең болып ... ... ... мен ... яғни ... ... ... В.А.Сухомлинский, В.Т.Властовский,
И.С.Кон, И.А.Невскийдің еңбектерінде жеткіншек кезеңінің ерекшеліктері
баяндалған.
Жасөспірімдік кезең, ... ... ... ... ... кезең. Ерекше өзгерістер интеллектуалдық әрекетінің дамуында
болып жатады. Жасөспірімдік кезеңге әсіресе, ... ... ... ... ... ... ... көзқараспен
қарау, тән болып келеді [18.14]. Сонымен ... ... ... ... ... дене ... ... психологиялық дисгармония пайда
болады.
Бұл өзгерістер жасөспірімдердің ... ... ... ... әкеліп соғады, яғни оларда шыдамсыздық, дөрекілік, жиі кездеседі.
Өзіндік сана-сезімі мен өзін -өзі бағалауы белсенді ... ... ... қасиеттеріне қоршаған адамдардың бағалауына қызығушылық пайда
болады [19.37]. Қызығуында маңызды ... ... және ... ... ... ... иерархиясы, өзіндік дүниетанымы,
қоғамға, өзге адамдарға, өзіне көзқарасы ... ... ... ... ... ... бұл ... және биологиялық жағдайы, балалалық шақтан ересектік кезеңге
өтуі. Осыған байланысты, психикалық ерекшеліктердің өзгеруі және ... ... ... бір ... ... қиындықтарды тудырады
[20.36].
К.К. Платонов "мінез-құлық" терминіне кең танылған ... ... ... ... яғни ... - бұл оның ... ... іс-әрекеттің сыртқы көрінісі болып табылады, деп
белгілейді.[21. ... ... В.А. ... Т.В. ... ... жалпыға
бірдей мектеп оқушыларының көбісінде, өз жасына сай адамгершіліктік-өнегелі
ұғымдар дұрыс талқылауы ... ... ... ... оқушыларда мінез-
құлықтың адамгершіліктік нормалары жөнінде ... ... бола ... де
анықталған. Мұндай бұрмалы білімнің себебі: тәрбие үрдісінің ... ... ... ... ... көбірек бөлгендікте,
ересектердің өз беттерінше ... ... - деп ... өз ... ... ... бағалау
қызметі мен психологиялық механизмдердін, білімдер және ... ... ... шарт ретінде қарастырған. Нәтижесінде ... ... ... ... ... [22.39].
Кеңес психологы А.Н.Леонтьев, мінез-құлықтың мотивін теориялық тұрғыда
түсінуіне көп үлесін ... осы ... ... бір ... кең ... ... мотивті өзекті қажеттілікке жауап беретін, яғни ... ... ... ... ... ... ... жүйемен
ұйымдастыратын зат деп, - анықтады. Бақыланған мінез-құлықтың ... ... ... ... орындалуы мүмкін.
А.Н. Леонтьев, зерттеу жүргізу барысында, қажеттілік өз бетінше мінез-
құлықтың ... бола ... ... ... мұқтаждық күй ретінде ол
ағзаның тек бағытталмаған белсенділігін ғана тудыруға және ... ... ... ... ... ... оны белгілі деңгейде ... ... ... ... ... толық мотив үшін, яғни мінез-құлықты белгілі бір жүйеге
бағыттау үшін, кемінде екі ... ... ... ... шешімге
келді: ол қажеттілік және мотив. Сонымен "мотив" дегеніміз - іс-әрекеттке,
белгілі бір қылықтырға итермелеуші күш.
Бұл ... ... ... құмарлықтары және
эмоциялары болуы мүмкін. А.Н.Леонтьев қажеттілік пен мотив ... тек ... ... ... ... ... ғана ... басқада деп ұйғарды.
Қандай да болмасын қажеттіліктің, қанағаттану немесе қанағаттанбау
дәрежесі субъективті түрғыда ғана көрінеді, ... ... ... ... ... береді. Ал мотив адам санасында мінез-құлық бағытталған объект
немесе ... ... ... ... ... мінез-құлықты бағалау,
оны бір нормалармен, ережелермен салыстыруды ұйғарды [23.123].
Мінез-құлқында ауытқушылығы бар ... ... ... зерттей отыра, олардың құрылымындағы сақталған компоненттерді
ашуға мүмкіндік туады. ... ... ... ... ... ... қалыптасуымен оның даму деңгейі және ... үшін ... ... ... және ... ... ауытқушылығы бар балалардың мінез-құлық ... ... ... қызығу жүйелері кіреді [24.95]. Осыған байланысты
айтып кететін жәйт, ақыл-ойларының ... ... ... ... ... және сана ... ... әлсіз болып
келеді. Бұл жәйт, оның қарапайым органикалық қажеттіліктерінің ... ... т.б.) ... ... ... ... отырады.
Жоғары мәдени қажеттіліктерінің жетілмегендігі, осы ... ... мен ... ... ... болуын түсіндіреді.
Бас миының органикалық зақымдануы, оның компенсаторлық (орын толтыру)
мүмкіндіктерін ... ... даму және ... даму
мүмкіндіктерін де шектеп отырады. Балалардың бұл ... ... ... деп ... ... ... де ... ерекшелігі болады
[25.174].
Бұл жүйе ой және тәжірибелік ... ... ... ... білу ... ... тиісті. Жоғары өзін-өзі реттеу "Мен" деп
белгіленетін арнайы жүйе арқылы жүзеге асып отырады.
Тәрбие мен өмір жағдайына байланысты "Мен" , ... ... өз ... ... реттеудегі мүмкіндігі байқалады. Тұлға өзін-өзі реттеу жүйесі
ретінде ... ... ... ... ... ... аударуын, белсенділігін күшейтіп немесе ... ... ... бар ... тән ... іс-әрекетінің
реттеуші қызметінің әлсіздігі, жиі жағдайда өзінің және ... мен ... сын ... ... ... қамтамасыз етеді. Сана
сезім деңгейінің төмендігі көп жағдайда, олардың әрекетті ... ... ... кейін ойлануға алып келеді.
Бұл әрине, қате әрекеттерге, алдындағы ... ... ... алып ... Бұл тұрғыдағы жасөспірімдер әдетте, өз
мүмкіндіктерін, бейімділіктерін, өз әрекеттерінің ... сын ... ... ... ... ең алдымен бас миының ... ... ... бірі мінез. Бұл күрделі құрылым, мұнда адамның рухани
өмірінің мазмұны мен формасы біртұтас көрініс беріп, ... ... ... Адам ... оның ерік-жігері, қызығуы, эмоционалдық
қасиеттері көрініс береді. Бас ми қыртысы ... ... ... қызығуы, наным-сенімдерінің дамымағанына
байланысты ақыл-ойы кем жеткіншектердің ... ... ... ... сияқты өзіндік өзгешелікпен ерекшелінеді.
Мінез қарым-қатынас жүйесінде көрініп қалыптасып отырады. Адам ақиқатты
танып қана қоймай, сол ақиқат дүниеге деген өзінің ... оны ... де ... ... ... ... қарым-қатынастың яғни
жақындары, жора-жолдастары, ұжым, ... ... және ... ... ... ... рет кеңес олигофренопсихологиясында М.С. Певзнер және В.И.
Лубовский (1963) ... ... және ... ... отырып, ақыл-ойы кем балалардың мектепке баруынан
бастап, ... ... ... дейінгі тұлғаның эмоционалды-еріктік
сфералары мен таным іс-әрекетінің дамуына ... ұзақ ... ... ... нәтижесінде, олигофрендердің күрделенбеген
топтарының көпшілігінде ... ... және ... ... алға ... ... ... тұрғыдағы олигофрендердің коррекциялық жүмыстары мен
дәрігерлік шараларының ... ... ... ... ... ... ... экперименттің барысында "
олардың мінез - құлықтары психопат тәрізді болып сипатталғаны бейнеленген.
Ал тежелу тұрғысындағы ... алға ... ... ... ... баяу ... ... басым тұрғыдағыларға қарағанда
айтарлықтай дамулары байқалғаны дәріптелген [27.159].
Р.С. ... ... өз ... мотивацияның
нәтижелігі ... ... ... ... сол ... және оның бала үшін ... ... деп көрсетеді.
Олигофрен балалардың мотивациялық деңгейінде, олардың мінез-құлықтарының
жас және ... ... ... Жасы өсе
типологиялық ерекшеліктерінің мотивацияға әсері әлсіреп, мотивтің мағыналы
қызметі ... ... ие ... - ... жұмысының нәтижесінде әлеуметтік мотивация
кеңінен қалыптасады, ал оның қалыптасуына үлкен ықпалын ұжымдағы құрбылары
тигізеді. Ж.И. ... (1986) ... ... тіпті бастауш сынып оқушыларында, ұжымдық еңбек арқылы ... ... ... ... мүмкін екендігі
көрсетілген.
Жасөспірімдердің эмоционалды - еріктік ... ... ... мен ... ... ... көрсеткіші
ретінде Л.С. Выготский, Л.В. Занков, Г. И., Сухарева, Ж. И. Намазбаева өз
зерттеулерінде айқын ... ... ... эмоцияның
жетілмегендігін, уайымдардың түрлері ... тар ... тек ... қана ... ... және эмоционалдық тұтқырлықтың
байқыланғыны жайлы ... ... баса ... бұл тұрғыдағы
балалар мен жеткіншектерде жиі мінез-құлық ... ... ... көрініп отырады (мысалы, қатты ашулануы, басымқорлық)
[28.85].
Сонымен қатар, ақыл-ойы кем оқушыларды оқыту мен тәрбиелеу ... ... ... күйлерінің әр түрлі реңктерін түсіну ... ... ... отырады. Ақыл-ойы кем оқушылардың барлығында да
"жағымды ... ... ... ... ... мектептің
жоғары сынып оқушыларының көпшілігі, яғни 80% әртүрлі ... ... ... (1986), ... ... ... әртүрлі эмоциялардың
нәзіктігін жігін түсініп айыра білетіндігін анықтаған. ... мен ... өмір ... ... түрлі сезімдерді әртүрлі сөздермен
белгілей алуға алып келіп, сол ... ... және ... ... ... ... ... мен нәтижесін түсіндіруге, көмекші
мектептің жоғары сынып, ... ... ... анықталған
[29.122].
Л.С. Выготский ақыл-ойы кем балалардың еріктің ауытқығанын - "өз мінез-
құлықтарын меңгерудің кемістігі" - деп анықтаган. Л.И. ... (1967) ... ... ... әр ... типті топтарында еріктік
және мінез-құлық ерекшеліктері түрлі болатындығын көрсетеді. ... ... ... ... ерік ... ... ... табандылық, төзімшілдік, ұстамдылық.
Қозуы шапшан балалар, нұсқауларды жете түсінбей, ... ... ... ... Тежелген балалар үшін: тапсырмаға
немқұрайлы қараушылық, ықыласының ... ... ... тән; бұл
балалар қиындықпен ұштасқанда табандылықты көрсетпейді [30.28].
И.П. Лаужикас мінез-құлқында ауытқушылығы бар оқушыларды ерік ... ... ... келесі үш топқа бөледі:
топ - белсенді, ұтымды балалар;
топ - белсенді, ұтымсыз, қозуы басым тұрғыдағы балалар;
топ - енжар, ұстамсыз, ... ... ... ... ... ... даму кезеңдерін'
анықтаған: 1) 10-11 жаста, 2) 13-14 жаста, 3) 15-16 ... ... ... жасөспірімдік жас ... 54,4% ... ... ... көрініс береді.
Сонымен, жоғарыда айтып өткен ... ... ... ... мінез-құлық құрылымдарының дамуындағы
ерекшеліктерді ашып ... ... ... және ... ... ... жалпыға бірдей және көмекші мектеп оқушыларының
тұлғалық даму ... ... ... ... ... ... жетілген тұлғалық қасиеттерін қалыптастыру
жұмысының мүмкіндіктері мен болашағын анықталған.
Жасөспірімдердің қалыптан ... ... ... ... ... ... ... түрге бөлуге болады:
1.Невротикалық түрдегі психикалық декомпенсация;
2.Психопат тәрізді типінің психикалық декомпенсациясы;
Сонымен, ақыл-ойы кем жасөспірімдердің мінез-құлық ауытқуының қалыптасу
заңдылықтары, жалпыға бердей мектептердегі және ... ... ... арналған мектептердегі "тәрбиесі қиын" жеткіншектегілердей болып
келеді [31.23]. Психологиялык және ... ... ... кемдігінен
жанамаланған тұрақтылықпен ерекшеленеді. Жасөспірімдердің мінез-құлқының
ауытқуы жоғарыда ... ... ... әлеуметтік факторлардың
бірімен ғана ... ... ... әрқайсысына тиесілі кешенімен
байланысты.
1.2 ... ... бар ... ... бар балалардың психологиялық
ерекшеліктері бала ... ... ... оның өз іс - әрекетін,
мінез – құлқын бақылап, басқарып ... ... ... ... іс - ... ... талап пен мінез – құлқын ... ... ... өте жас ... ... ... ... қимылы, орынсыз айқайы, ұйқысының ... ... ... ... ... құрбыларымен тату
ойнай алмайтын, өркөкірек болады.
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар ... ... ... ... оларды әрі қарай өрістету үшін ... ... ... даму ... ... ... ... аударады.
Баланың жоғары ... ... ... деңгейінің де
түрліше болатындығын ескерту керек. Баланың ... мен ... оның ... ... ... өмір кезеңдерде қалыптасқан
заңдылық сияқты. Алайда бұл ... ... ... бірден
даяр күйінде ... ... ... кемістігін аңғарып қалғандай болсақ,
ондай ... ... ... ... және ... бұдан былайғы даму ... де ... әдіс - ... ... ... ... бала ... қарапайым жаттығулар ... ... ... ... бала ... жайындағы көзқарасын
терістейді. ... адам ... ... ... ... ... әрі міндетті құбылыс деп түсіндіреді.
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар ... ... ... ... әлі де ... мінез – құлық
мотивінің үстемді ... ... Бұл ... өз іс -
әрекеттеріне иек ... ... ... көре бермейді.
Оларды ... ... ... ... ... ... [32.172].
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар балалардың психологиялық
ерекшеліктері үшін ... ... ... ... ... байқауға болады.
Мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар ... ... ... өзінің талаптану, тілек – ықыласы сезіміне деген
төзімділігі нашар ... сол ... көп ... ... - ... ... ... қоятын талаптарына
қарсы шығып, дау - ... ... ... Бұл ... жеке ... дамуына ерекше көңіл бөлу қажет.
Оларға айқайлау, ... ұру, ... ұру ... ... ... ... жан – ... көмек, адамдық
сезімінің жылылығы шын ... сүю, ұғу ... ... жай ғана ... алып ... егер де ... ... жақсы қарасаң онда ол жайқалып ... ... ... ... Ал егер оны ... оны күтіп
баптамассаң, таптасаң ол сарғайып, солып қалады. Міне бұл ... осы ... сырт ... ... ... ... ұмытылып жатады. ... бұл ... ... ... ... отбасыда тәрбиеленіп ... әр ... мен ... әлі қалыптасып үлгермеген психикасы
бұзылады, яғни ...... ... ... дұрыс
құрылмауы, оның сәтсіз ... ... ... ... ... мінез –
құлықтағы қиындықтың ... ... оның ... ... ... ауытқушылығы бар ... ... ... болу ... Р.Г. ... өз
зерттеулерінде 4 топқа бөледі.
1-кесте. ... ... бар ... ... ... | ... ... ... ... ... ... ... тұрмысына |Жаман қылықтарға, әдеттерге ... ... емес ... ... ... ... ... жағдайы мүлдем нашар, яғни | ... кері әсер ... | ... | ... ... ... ... ... өздігінен еш нәрсе істей |
|еш-қандай өмір қиындығын көрмеген.|алмайды. Қарым–қатынаста |
| ... ... ... ... ... ... |Өзімшіл, өзіндік бағалауы өте ... қана осы ... оның ... ... ... ... ... | ... тыс ... | ... тиым салынбайды. Ата | |
|- ана ... ... | ... | ...... өте ... ... |Өзіне сенімсіз, өз пікірін, ойын |
|шамасынан тыс талаптар ... ... ... ... |
| ... бар. ... ... немесе мектепке дейінгі ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Жалпы мінез – құлқындағы ауытқушылығы бар ... ... ... морт деп аталатын балалар. ... болу ... ... ... немесе бала өмірінің бастапқы
шағында ... ... ... әсер етуі болып табылады.
Балалардың мінез - құлқында қиындықтар ... ... ... ... болады [34.258]. Бірақ, сонымен
қатар биологиялық ... оның ... ... ... ... балада қалыптасатын барлық мінез еркшеліктері
мен ... ... - ала ... сәт ... ... ... ... мінезінде қолайсыз жағдайда ... онда ...... айтарлықтай патологиялық ... ... ... ... ... – құлқында психологияның ауытқуы
психикалар мен ... ... ... мәселелерді жойып, ... үшін ...... ауытқуы
бар балалардың ... ... ... ... көзқарасын ашу керек.
Алайда бірінші ... ... - ... ауытқуы мен ... зер ... ... әдебиеттерде талдау негізінде, бұл мәселенің
өзгенің ... ... ... ... яғни ... ... ... ауытқуы, аффективті сфераның ауытқуы, ... ... ... ... мінез - құлық, және ... ... ... ... - құлық - ... ... ... ... беру ... болып саналады.
Кеңес психологиясында мінез – ... ... ... немесе адамгершілік - ... ... ... жеке ... және ... ... деп түсіндіреді
[35.75]. Ауытқушылық ... - ... ... ... болуы, балалалық
жаста, әсіресе жасөспірім жаста байқалады.
Сонымен мінез – ... ... бар ... ... ... ... ... денсаулық ережесінен, мәдени
немесе адамгершіліктік ... ... ... ... айтады.
Л.Кулагин оқудың сәтсіздігі мен мінез – құлық ауытқуының қайнар
бұлағы ... және ... ... ... әр түрлі
ауытқуларының әлеуметтік, педагогикалық тұрғыда қараусыз ... ... ... ... ... туа ... болған психикалық
және физиологиялық кемістіктердің себептерінен ғана ... ... ... мен ... дұрыс тәрбие бермегеннің салдарынан болады
деп дәріптейді.
«Қиын бала» атанып, отбасын да, мектепте де ... ... ... ... ... ...... жойылып, өзіне -өзі баға беру
шеттен тыс шығып жүрген балалар ... ... та, ... та ... де, бұл ... әлі ... тапқан жоқ.
Адам өмірге келген сәттен ... ... ... ортаға
тап болады. Оның осы ортада өзін нық, ... ... ... ... ... Қазіргі қоғамда балаға сырттан ... ... оның жаңа ... келе жатқан тұлғасына
әсерін тигізеді. С.Т.Холлдың пікірі бойынша ... ... ... өз ... сезімдері мен көзқарастарын басынан өткеруі
қажет.
Қандай да бір ... бар ... даму ... ... ... ... Ол ... дамуына кері әсерін
тигізетін ... ... ... сипаттарынан, тәрбиелеу-оқыту
үрдістерінен және солар ықпал ... ... ... ... ... ... оған ... референттік
топтардың ... ... одан ... ... ... ... құрбыларының ) оның әлеуметтік қалыптарға сай ... дара ... ... ... ... [36.136].
Ауытқушы мінез-құлық деп қалыптасқан нормаларға сәйкес ...... ... (И.А. ... ... ... И.С. ... мінез – құлықты психикалық денсаулық, құқық, мәдениет немесе
мораль ... ... ... қалыптардан ауытқыған іс
-әрекет ... ... ... ... ... – құлықтың
концепциясына сәйкес кез – ... ... ... алып келеді.
Ауытқушы мінез –құлық екі үлкен категорияға бөлінеді:
Біріншіден, бұл анық ... ... ... ... психикалық денсаулық қалыптарынан ... ... бұл ... ... және ... құқықтық
қалыптарды бұзатын ассоциалды мінез –құлық.
Мұндай әрекеттер аз болса да олар ... ... ал ... әрі ... ... деп ... жерде делинквенттік
(құқыққа қарсы ) және ... іс - ... ... ... Беличева ауытқушы мінез –құлықты әлеуметтік ауытқуын ... ... ... ... ... материалдық, қаржылық,
дүние - мүліктік пайда табуға ұмтылумен байланысты ... ... ... салу, алаяқтық және т.б.) жасаған теріс әрекеттері.
2. Агрессиялық бағытта: адамға ... ... ... ұрып ... ... тип: ... өмір сүруден қашуға, азаматтық борыштарын
өтеуден қашуға, жеке мәселелерді ... ... ... ... бас ... кезбелік, маскүнемдік, нашақорлық, өзіне -өзі қол
жұмсау)
Мінез –құлықты баланың осы ... ... да ... ... ... ... ретіндегі феномен деп ... біз ...... ... ... ерекшеліктері ... ... ... әр ... ... ... ... мүмкін
екенін естен шығармауымыз керек.
Сондықтан да, ... ... да бір ... –құлқының
ерекшілігінің ауытқушылық деп жіктемес бұрын, психолог оның ахуалын,
тұрақтылығын, оның ... ... ... ерекшеліктерді,
мінезді, оқушының жасын және т.б. ескеруі қажет. Тек ... ... ... да бір ... ... ... ... ету іс –
шараларын тағайындауға ... ... ... ... - құлқы туралы ... ... ... Соған сәйкес айдар тағылып, оның ... ... ... - ... ... және ол ... ... айту жүйелері қалыптасады. Керісінше, мінез - ... ... ... ... ... емес,
назарының мұғалімде ... ... ... ... ету және ... жағымды деп бағалап, оны ынталандырады, ал оқушы болса сынып
алдында ... ... ... ... мінез - құлықтары бар жасөспірімдердің мінез ... бір рет ... ... ... әсер ... ... жағымсыз
жағдайларымен және шарттарымен ... ... ... нақ ... басқа ахуалға алып келетін мінез - құлықтағы ... ... ... ... ... шарт кетеді. Бұған мысал
ретінде тойтарыс ... ... ... кетіп қалуы, аггрессияны келтіре
аламыз. Осыдан кейін ауытқушы мінез - ... ... алып ... ... ... ... ... ауытқушы мінез – құлқының себептері мен факторлары:
а) тәрбиеленбегендігінің ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеден
бұзылғандығынан, мінез – құлқындағы ... ... ... жеткіншектің өзін дұрыс ... ... ... ... ... отбасылық қарым – қатынастардан, ... ... салт – ... қалыптасқан этнофункционалдық ... ... ... жағымсыз психологиялық ахуалдан,
оқудағы жүйелі ... ... ... ... ...... орнамағандығынан, ата – аналарының, мұғалімдердің ,
сыныптас жолдастарының және т.б. дұрыс емес ... ... ... ... ... ... жайсыздықтардан;
б) психикалық және физикалық денсаулығы мен дамуы ... жас ... ... ... және ... да ... және
психоневрологиялық ерекшеліктер себептерімен;
в) қараусыз ... ... ... кері ... етуімен және
осының негізінде дамитын әлеуметтік – ... ... және жеке ... ... ... ... - құлқында ауытқушылғы бар балалардың мінезін, қарым -қатынасын,
өзін - өзі ... ... ... алу, оларды психологиялық
иммунизациялауды ... ... ... әлеуметтік - құзырлы адам ... үшін ... - ... ... - ... өзін - ... ... дағдыларына, дұрыс таңдау жасай ... ... ... ... ... үшін қоғамдық
дағдарыстың жағымсыз әсерлерін жоятын және ... ... ... ... ... ... мектеп саясатын
шығару қажет.
1.3 Мінез-құлықтарында ауытқушылығы бар ... ... ... ... ерекшеліктері
Қазіргі кезеңдегі мінез – құлқы ауытқушылғы бар балалар ... ... ... яғни ... ... социолог және
дәрігерлердің назарын ... ... ... ... және ата-аналардың негізгі көкейтестік мәселесінің бірі
болып ... ... ... ... өзінің баласының парасатты, білікті,
мәдениетті, білімді және дүниетанымы ... ... ... ... ... қалайды. Өкінішке орай, бүгінгі қоғамның әлеуметтік-
экономикалық өзгерістеріне ... бұл ... яғни ... ... ... ізгі жолда жүруі күмәндатады.
Сондықтан да, біздің ғылыми зерттеуімізде болашақ ұрпақтың теріс ... ... ... ... және ізгі ниетті
азамат болуына, жеткіншектердің тұлғасының дұрыс қалыптасуы үлкен ықпалын
беретіні жүйелі тұрғыда қарастырылады. ... ... ... мәселе, психология-педагогикалық, әлеуметтік,
дәрігерлік-және заң тұрғысында әртүрлі қарастырылады. Мінез-кұлық - адамның
күнделікті ... ... ... ... беру ... ... ... мінез – бұл адамның әлеуметтік мінез – ... Ол ... ... жеке ... өмір ... Және ... іске ... қарым – қатынасынан көрініп
отырады. ... - ... ... адам ... менмен не көпшіл,
қайырымды не сараң, биязы не дөрекі, батыл не ... ... не ... ... ... ... сөздер арқылы адамның бір нәрсеге, не мінез –құлық амалына
қатысы ... Олай ... ... ... жеке ... - ... қасиеттері жатады.
Жеке адамға не ... ... тән ... ... ... мінез – құлық пен ...... ... ... мен іс - ... ... мен өзін - өзі ... қалыптасады.
Іс-әрекеттің әр түрлі болуына және одан ... ... ... мен күші ... ... Жеке адам ... тар, ол ... ... ... ... оқшау
жүріп жатса, (отбасынан әрі ... ... онда ... ... ... ... мінезінің қалыптасуына отбасы мен мектеп ... - ... ... ... әсер ... ... өзара
жәрдем, ынтымақшылдық, өріс алған қоғамда ... ... ... ... ... ... және табандылық
сияқты тамаша қасиеттер ... ... ... болса нақты адамның мінезіне талдау ... ... ... ... ... ... ... алумен бірге,
оның ... ... да ... ... ... өйткені
бұл екеуі адамның ... ... ... ... өзара
байланысты себептер болып ... деп ... ... әсіресе ауытқушы ... ... ... ... ... тұлғасы, яғни эмоциялық аймақтары, өзін ... ... ... ... ... мәселе кең шеңберде
зерттеушілердің назарын аудартуда. ... бала ... ... ... ... ... өзінің пікіріне құлақ салады. Оқушы
мен мұғалімдердің, оқушы мен ата – ... ... ...... ... ... үшін ... коррекциялау жұмысының мазмұны балалардың ... ... ... өзін - өзі ... ... деңгейі мен
мазасыздану деңгейін ... ... көп ... және ... құрылымнан тұрады. Психокоррекция - деп жасөспірімдердің
ортамен ... ... ... әлеуметтік бейімделуін бұзатын
психикалық ... ... ... ... ету ... ... Психокоррекцияның мақсаты психика
дамуының ауытқуларын түзету, қалыптасып келе ... ... және ... - ... ... алдын алуын
ұйымдастыру.
Кеңес психологиясында мінез-құлықтың ауытқығанын қоғамдағы құқыққа
немесе адамгершіліктік - өнегелі қалпына ... ... жеке ... ... жүйесі деп түсіндіреді. Мінез - құлықтың ауытқуы алғашқы
пайда ... ... ... ... жасөспірім жаста жиі байқалады
[41.215].
Бұл ақыл-ой даму деңгейінің ... ... ... ... процесін, қоршаған ортаның және отбасының теріс әсерін,
сонымен қатар, топтардың талаптарынан және ... ... ... ... ... ... Мінез-құлқы ауытқушы
болған жасөспірімдердің өз ісінің дұрыстығын дәлеледеп беру ... ... ... үлкендердің шындықтарына немесе әділсіз болып көрінуіне
қарсылық көрсетеді. Кейбір жағдайларда, ауытқушы мінез-құлык ... ... ... ... білімдермен үйлесуі мүмкін, яғни бұл ерте
жастан бастап адамгершілікті-өнегелік ... ... ... [42.23].
Белгілі психолог Л.С. Выготский "қиын балалық шақ" кезеңін ... оның ... ... болу ... яғни ... ... ... және психологиялық жетілуін
ескеру қажет, деп белгіледі. Өйткені, қандай да бір ... ... ... ... ... ... қатар, Л.С. Выготский әр
түрлі факторларды бағалауының қауіптілігі жөнінде-ескере ... ... ... ... ... түрғыда қарастырылуының
маңыздылығын дәлелдеді.
Балалар мен жасөспірмдердің мінез-құлықтарының ауытқығаны — бұл өзінің
негізінде түрлі биологиялық және ... ... ие ... ... тобы. Ауытқушы мінез - құлықтың дамуының негізгі
себебі биологиялық факторлар бола бермейді, ... ... ... ... ... орны аса ... ... биологиялық негізі, тұқым қуалаушы факторлар
және ананың ауыр аяқ кезіндегі түрлі сыртқы жағымсыз жағдайлардың әсер ... да ... ... Ана ... кері әсер ... аса ... ... ішімдік, темекі шегу, токсикологиялық, нашакорлық заттардың
пайдалануы бірінші кезекке өз үлесін ... ... кері ... ... ... жоғары радиация
әрекеті өзекті мәселелердің біріне айналуда. Аталған факторлар ата ... ... ... ... ... ... ... әртүрлі
аурулардың пайда болуы айдан анық.
Мұндай жағдайларда тума және тұқым қуалаушы ауру, соңында ... ... ... ... ... ... ... негізі тұқым қуалаушы факторлар болуы мүмкін және ананың ауыр
аяқ кезінде түрлі сыртқы жағымсыз жағдайлардын салдарының ағзаға әсер ... ... дәрі – ... ... ... ... ... жағдайлар, инфекциялық аурулар, психикалық, физикалық травмалар
және т.б.) деп дәріптеді.
Р.Г.Иьлешева ... ... ... ... ... психикалық және физикалық ... ... ... ... пайда болатын "қайшылық"' жатады
деп ... ... ... бұл ... қатар жүреді. Мұндай
мысалдардың біріне психофизикалық инфантилизм, яғни балалық ... ... ... ... ... ... ... сақталуы жатады.
Мінез-құлықтың ауытқыған генезінде маңызды орын алушы әлеуметтік
факторлар қатарына тәрбие мен ... ... ... ... ... В.В. ... мәліметі бойынша, қоршаған ... ұзақ ... ... ... ... жеткіншектердің "тұлғасының
патологиялық дамуы" қалыптасуы мүмкін. Әлеуметтік ... ... ... ... арасында шағын әлеуметтік және педагогикалық
тұрғыдан қараусыз ... ... ... ... ... түрлер маңызды орын алады [43.52].
Бұл кезеңде, ұзақ уақыт бойында көбінесе ерте балалық шақтан ... ... орта мен ... ... ... ... орын алады.
Ол әсіресе, қараусыз қалу жағдайларымен және тұрақты ... ... ... болады. Мұның салдарынан баланың танымдық іс-
әрекеті, еңбектің жүйелі, дербес дағдылыры, ... және ... ... ... ... ... әлеуметтілік пен педагогикалық ... ... ... ... ... мінез-құлықтың ауытқығаны мен
әлеуметтік ортаға қарсылық білдіру түрлері жиі кездеседі. Жасөспірімдердің
мінез-құлықтарының ... ... ... ... ... ... ... қараусыз қалған жағдайлар кіреді. Бұл
термин көбінесе педагогикалық үрдістің кемістігімен ... ... ... нәтижесінде болатын аффективті сфераларындағы
ауытқуларыдың қалыптасуымен сипатталады.
Сонымен мінез-құлықтың факторлары жеке жүрмей, мінез-құлықтың ... ... ... ... етуші жағдайлардың әрекеттестігін
көрсетеді. Л.Г. Кулагин "Оқудың сәтсіздігі мен ... ... ... физикалық және психикалық денсаулық жағдайындағы ... ... ... ... қараусыз қалуында жатыр.
Көп жағдайда мінез-қүлықтын ... туа ... ... ... және
физиологиялық кемістіктердің себептерінен ғана емес, сонымен қатар,. отбасы
мен мектепте дұрыс тәрбие ... ... ... деп ... Ковалев, А.Е. Личко өз еңбектерінде, ... ... ... ... және осы кезеңде мінез-құлықтарын қалыптасуына
ықпалын тигізетін, ... ... тән ... реакцияларындағы
балалық және ересектік ерекшеліктерінің бір ... ... ... ... ... Авторлар жасөспірім жасына тән мінез-құлықтың
бірнеше ... ... ... - бұл жасөспірімдердің дербестікке,
үлкендердің қамқорлығынан ... ... ... ... ... ... бұл
реакция мектептен немесе үйден ... ... мен ... ... ашудың әсерінде
және жеке әлеуметтікке қарсы қылықтардың негізінде болуы
мүмкін.
"Теріс нәрсеге еліктеу" (иммитация) реакциясы - бүл баланың
мінез-қүлқында, ... ... ... ... ... ... білдіру кезінде айқын көрінеді. Сонымен қатар, тәуелсіздікке
күресу мен эмансипация реакциясының құрылуын бейнелейді.
Топталу ... - бүл ... ... бір ... және топ ... әсіресе өзінің лидерімен ... ... ... ... - ... ... ... ерекшеліктерін бейнелейді.
Жыныстық әуестігімен қалыптасатын реакциялар (органанизм,
ерте жыныс ... ... ... мәселелерге
қызығушылықтың жоғары ... ... төрт ... толық отбасы болмағанын, яғни тек
ата- анасының біреуі ғана ... отыз ... ... ... ... шешесі немесе ағасы) заң алдында жауапқа ... он ... әке ... ... ... ... ( бұдан шығатын
қорытынды мінез-құлқы ауытқушы болған ... ... ... ... ... жолға қойылмауы.
Сонымен бірге физиологиялық, психосоматикалық ... бар ... бала ... ... ... ... өмір ... Мұндай балалар өздігінен еш нәрсе істей алмайды. ... ... ... ... ... мүшелері тек қана осы ... Оның ... ... ... тыс ... ... тиым ... Ата-ана
баланың айтқанын орындайды.
Төртіншіден, ата – аналар - өте қатал. Балаға шамасынан тыс талаптар
қояды. Өзіне сенімсіз, өз ... ойын айта ... ... ... ... болады.
Осыған байланысты орта мектептерде ауытқуы бар ... ... ... ... жеке ... ... балалармен педагогтар, психологтар, әлеуметтік педагогтар,
дефектологтармен жұмыс жасайды. ... ақыл – ойы, ... ... бірінші сынып оқушысына тән.
Ең маңыздысы мінез-құлқын анықтау, оны ... ... ... ... оған ... көңіл бөлу болып табылады. Мұндай сырқатқа
ұшыраған балаларды ... ... ... ... беру ... ... басты себебі, белгісі эмоция жігер сферасының өзіне тән
өзгермеуі.
Мінез-құлқы ауытқушы болған ... ... ... ... ... қоршаған ортамен байланысы бұзылып,
өзінше ... ... ... ... істейді, сандырақ сөздер
айтады, үнемі ... ... ... себепсіз қорқады [45.62].
Баланың мінезінде өзгерістерді оның жүріс-тұрысынан, қылжақтауынан,
ауыз мұрны қимылынан, сөйлеуінен көруге ... Т.А. ... мен ... ... жасөспірім жасында бір қатар мінез-құлық
ауытқыларының ... ... ... ... ... ... ... жағдайларының жағымсыз рөліне нұсқаулар
көрсетілді. В.Г. Властовский (1976ж.) өз зерттеулерінде, ... ... ... ... ... ... психикалық тұрақсыздық синдромына қатысты болады деген тұжырымға
келді.
Ол өз кезегінде психосоматикалық сфераның ... ... ... де ... яғни тәрбиенің жағымсыз
жағдайларымен ескеріледі. ... ... ... ... эмоционалды бейнедегі инфантилді қылықтардың үйлесуі,
жалпыға бірдей мектептегі оқушылардың көпшілігін ... ... ... ... ... қатарына жатқызылылады
деген қорытынды жасауға түрткі болды. ... ... ... ... ... ... бойынша түрліше болып келеді.
К.С. Лебединский және Райский М.М. жалпыға бірдей мектептегі тәрбиесі
қиын жасөспірімдердің ... ... ... ... ... негізінде оларды екі топқа бөлді:
1.Жасөспірімдердің аффективті қозғыштық деңгейін патологиялық емес
ретінде бағалауға болады. Оларға ... ... ... ... ... мен дәлелденбеген құбылмалы көңіл-күйдің болмауы,
аффективті реакциялардың сомато-вегетативті ... ... ... ... орнын толтыру қабілеттілігі тән. Олардың
аффективті ашулары қысқа мерзімді және жеткіншектердің оларға өздерінің
белгілі сынауы тән ... ... ... ... ... ауытқылары шағын әлеуметтік
педагогикалық тұрғыдан қараусыз қалуымен ескеріледі. ... ... ... ... ... ... деңгейінің
төмен болуы беліленген.Сонымен қатар, жынысытық қарым-қатынасқа байланысты
қызығушылықтары айқын көрініп, ақыл-ой деңгейі орташа ... ... ... және ... ... ... жасөспірімдер. Олардың қолайсыз жағдайда тәрбиеленген
шеңберінде, ... ... ... ... ... шизойдтық түріндегі органикалық ... ... типі ... ... ... ... ... қатар, бұл топтың қыздары мен ... ... ... ... ұл балаларда агрессиямен қатар ... ... ... ... ... ... ... олардың
қатыгездік, жыныстық қарым-қатынасқа қызығушылықтың жоғарлауы, ішімдіке
ұмтылу түрінде ... ... ... ... ... ... тәрізді ауытқуларды ... жиі ... деп ... ... ... пен ... өте ... истороидты реакцияларға, қанғуға,
ұрлыққа, т.б. бейім деп есептеді.
Л.С. Выготский, М.С. Певзнер, Л.В. ... Т.А. ... ... ... ... ... ... кең ... ... ... ... ... сипатының шеңберінде ғана немесе оның
құбылыстарын зерттеген ... ... ... ... ... ... ... еңбек бағдарының ... ... ... ... ... ... шеңберінде қарастыра
отырып, мінез-құлық қиындығының ... ... ... ... ... ... жағдайдағы балалардан қарағанда, ақыл-ойы кем
балаларда мінез-құлықтың ... ... ... ... ... мен
жеткіншектердің мінез-құлықтарының ауытқуына себеп болатын паталогиялық
факторларға, ақыл-ой кемістігінің жағдайлары да ... В.А. ... ... ... ... ... ... пайда болуына
түрткі болатын 5 түрін атап көрсетті:
1) ақыл-ой қалыпты дамыған адамдардағы себептер;
2) мидың дөрекі турдегі органикалық ... ... ... жиі ... ... ... түнелу және
дау-дамайдың орын алуы;
4) эмоционалды ауытқушылықтар және соның ... сын ... ... ... ... ... ... қатынастың жоғарлауы
сияқты көріністерін психогенді орнын толтырушы реакция, деп атайды.
Сонымен, М.С. ... ... Г.Е. ... ... А.А. ... ... ж.) зерттеулерінде олигофрения кезіндегі мінез-құлықтың ауытқуы жүйке
жүйесінің өзінің органикалық кемістігімен, атап ... оның бас ... ... ... ... биологиялық және әлеуметтік сипаттағы жағымсыз факторлардың
әсерінен осы ... ... ... ... ... ... болуы
да мүмкін. Жасөспірім кезең, әсіресе ... ... ... ... әсерлерге тез берілуі мүмкін [46.73].
Психиканың зақымдалу факторлары да олигофрен ... ... ... әсер етуі мүмкін, атап айтқанда, жалпыға бірдей мектептерде
сәтсіз орналасуы, құрбылары мен ... ... ... ... ... атымен атау және т.б.
Иванов Е.С., Шипицина Л.М. (1989) өз зерттеулерінде ақыл-ойы ... ... ... қалыптасуына тек биологиялық
себептермен ескерілетін психиканың ... ... ... ғана әсер ... ... қатар, әлеуметтік - психологиялық
факторлар, яғни оқу, тәрбие, мектеп, отбасы, ... ... - деп ... Бұл ... ... ауытқушыділігінің
әлеуметтік факторлары қалыпты жағдайдағы балалардың ... ... ... ... ... ... ... арасынан мектептен, интернаттан
қашу, қанғыру жиі ... ... ... ... ... жағымсыз
түрде қарайды. Зерттелген балалардың барлығы 3 топқа бөлінеді:
- Бұл жасөспірімдердің ... ... ... интернатының
қабырғасында ғана, яғни тәртіп бұзу, тыңдамау, темекі шегу, ұсақ ұрлық
жасаумен шектеледі. ... ... ... ... ... ... дисгармониялық болып келеді.
Оқушылардың мінез-құлық ... ... ... ... бір ... ... ... жасөспірімдерге мектептен қашу, қанғыру, ұрлық ... ... мен ... ... жыныстық мінез-құлық ауытқылары,
өзін-өзі өлтіруге талаптану ниетін көрсетуі тән болып табылады.
Жасөспірімдердің ... - ... ... ... зақымдалу
салдарынан жиі шиеленіседі. Қимыл, қозғалыстың үнемі абыржуына байланысты
бұл жасөспірімдердің басқарылуы күрделі болыпкеледі,өйткені оларға мінез ... ... өз ... сын ... ... жете ... тән. ... ... ... мен
құрбыларының арасында ... ... ... ... - ... қиындықтары олардың эмоционалды сфараларындағы
ауытқыларының күшеюімен байланысты болады. Оқушылардың көпшілігінде ақ
көңіл ... ... ... ... ... ... ... аффективтір еакциялар пайда болуы мүмкін.
Ал осы топтағы кейбір оқушыларда эмоционалды ауытқылар, аффектінің
үнемі күшею тұрғысынан ... ... ... ... пайда болды.
Бұл кезде балаларда ашулы, көңілсіз күйлер және ауытқыған әрекеттерге
бейімділік ... ... ... ... ... оларда
көтерінкі көңіл-күй пайда болады, бірақ ... ... ... ... қатар, садистік
әрекеттер мен өзін-өзі өлтіруге талаптануы (суицидтік) байқалады.
Бұл ... ... ... ауытқылар мен нашақорлық, уланудың
(токсикоманияның) үйлесуі тән болып келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... болуына жоғары иланушылық, еліктеу, әуестіліктің
ауытқығаны, ақыл - ойдың төмендігі мен өз іс-әрекеттеріне сын ... ... ... ... ... ... ... Қоғамға қарсылық
көрсету тәжірибесі бар жасөспірімдер әдетте улануға (токсикаманға) жақын
болады.
Олар уланудың ... зиян ... ... ... ... Жалпы балалар арасында, әдетте ...... - ... морт деп ... ... болады. Ондай ...... ... кезеңінде немесе бала ... ... ... ... ... әсер етуі ... – құлықтың пайда болуына себепші ... ... ... ... болған жарақат, ұрықтың жатырдағы даму
кезінде және жас ... миға ... ... ... ... - ішек ... ... ... ... ... ... – ақ ... өсіп - өнуіне зиянды ... ... ... ... ... ананың ұзаққа созылған
ауруы, эндокрендік кемістіктер және т.б.) жағдайлар жатады.
Балалардың ...... ... қиындықтар биологиялық
және әлеуметтік себептермен ... ... ... сонымен қатар
биологиялық деректер, оның ішінде тұқым ... ... ... ... барлық мінез ерекшеліктері мен қасиеттерін ... ... ... бастапқы сәт ретінде ғана ескерілуге тиіс [47.18].
Педагогикалық тұрғыдан ... және ... ... ... ... ... бірін – бірі толықтыратындықтан , ол
қоғамның толық ... ... бола ... Егер ... дамуы қолайсыз
жағдайда өтсе, онда ...... ... ... - ... ... ... ықтимал. Бұл тұрғыдан алғанда маңыздысы
мектеп ... мен ... ... ... ... ... мінез–құлқының дамуының заңдылықтарын білу маңызды
[48.57].
Алайда мінез – құлықтағы қайсібір ... ... ... ... бір ... деп ... керектігіне баса назар аударуға
тура ...... ... тұқым қуалаушылық немесе ... ... ... бір ми ... немесе баланың алғашқы өмірі
кезінде органикалық ... ... ... ... ... тек ...... түрлері ғана жиі ұшырайды.
Мектеп оқушыларында осы ... ... ... бала ... ... ... шара ... онда
баланың мінез – құлқындағы кемшіліктер ... қана ... ... ... қатар, оқу үлгеріміне де зиян ... ... ... ... қойылатын талапқа бағына білмейді. Бұндай
балаларға көп көңіл бөлу ... ... ... өз ...... жеткілікті түрде игере
алмайтындығын, тұрақсыздығын ескере ... ... оған ... ... ... оны ... таса қалдырмауы керек.
Психопат адамдардың ... ...... ... болып
кездеседі. Ондай балаларды қайғырып – күйгенде оларды ... ... қиын ... өзі ... ... ... Атап ... мінезінде
шизоидті бар балалар көбінесе психикалық аурулар түрінде ауыртпалық
түскен ... жиі ... ... ... ... ... ... қорқатын, мазасыз, тыпырши, салбыр,баяу болады
және т.б.
Адамның ... ... ...... күні жоқ. ... ... - қатынас жақсы болса, көрер күндері де ... ... ... ... ... ... оза ... қарым – қатынас жасауда зор ... қол ... ... ... ... ... ... екен. Мұның
сырын ол былай түсіндіріпті; «мен еш адам ... ... ... ... жақсы әңгімелерді ылғи айта ... ... ... ...... шын ... өте нәзік дүние.
Өйткені қылт етсе сынып ... ... ... ... ... ... да оңайға соқпайды.Қалай дегенмен де ... ... ... жеткізер жолдары бар.
1. оқып үйрену
2. тәжірибе алмасу
3. әдіс – тәсілдерді іс ... ... әр ... ... қай жерде, қалай пайдалану
5. ерік жігерді талап ету
6. ... ... ...... әр түрлі жағдайларда байқалады. ...... ... ...... бірден байқалады.
Қарым – қатынас адамның бір – ... ... ... ішінде
бала қарым – қатынасын ... ... ... ... қарым – қатынас өзінің ... ... ... ...... арқылы баланың мінез – құлқындағы ... ... ... С.А. ... ... ... бір – бірімен
араласқанда, қарым ... ... ... ... жан
дүниесі байланыста ... ...... ... ... ... адамның қимыл
–іс - әрекетінде көруге ... ... да ... ... ... аса ... бөлу керек.
Бұндай балалар қарым - ... ... ... ... сұраққа жауап бермейді, үндемей тығылып, ... ... Осы ... бала да ... ... күш пайда болып , ... ... ... мүлдем қарым – қатынастан бас тартады.
Қарым – қатынастан бас тартып, көбінесе ... ... ... ... ... ... ... басқалары өз - өзінен қорқып, үлкендермен, ... ... ...... қашады [51.18].
Мысалы мінез-құлқы ауытқушы болған баланың 1-ші күні ... ...... ... ... ... – қатынас төмен бала сабаққа келгенде анасын
сыртқа ... ... ... ... де анасы ұрсатынын, үйде көбінесе ... – шу ... ... ... ... істей алмаса ұратынын айтады.
Топ ішінде құрбыларымен қарым – қатынасқа келмей ... ... үйде тек ... ... тұйық, әке – шешесімен ғана байланыста
болатын бала ешкімге ... топ – ... ...... ойыншығын басқа бала алса ұрып, соғады.
Көңіл – күйі түсіп, ... ... ... ... ...... бұзылған бала мүлдем қарым
– қатынасты бұзып, тек жалғыздыққа бас ... ...... ... ... ... – қатынасқа тартып,
толық топқа кіргізу үшін коррекциялық және ... ... ... – қатынасты қалыпқа келтіру үшін баламен тілдік ... ... ... ... ... ... ... ойынтерапия, ертегі
терапия арқылы қарым – қатынасты ... ... ... ... ... Айдана 5 жаста. Қарым – қатынас төмен, жалғыздықты
жақсы көреді, балалармен қарым – қатынаста ... ... ... тек ... ғана ... – қатынаста. Қарым – қатынастың
төмендеуі соншалықты адам бетіне тік қарамай, айғайлай ... ... ...... ... ... жүргізіп, жақсы
нәтижелер алдық. Түзету ... ... қыз ... ... тек ... ғана ... ... күні ойынға
алданды, екінші күні өлең, тақпақтарға алданды, үшінші күні қыз бала ... ... ... қыз бала қызығушылығы оянып, тек ... ... ... ... қарым – қатынасқа түсіп, өз еркімен сабаққа
келе бастады. Көңіл – күйі көтеріліп ... ... ... пен А.А. ... ... ... орта баланың
айналасындағыларымен тез араласып кетуіне жан-жақты мүмкіндік бермейді.
Кей жағдайда мектептегі ... ... да ... ... ... ... ... да, тәртібінің өзгеруіне де ықпал
етеді. Мектепке бейімделу ... яғни ... ... ... жеке ... өзгерістер орын алады.
Баланың араласу аясы кеңейеді. Оған ... ... ... ... ... ... – қатынас, олардың
денсаулықтары, құрбы – құрдастары ... ... ... ... ... ... ... әсер
етуі мүмкін. Бірақ ең негізгісі болып, ... жеке ... ... оның ... әсер етуі ... ... мектепке
бір жақты бейімделуіне кей жағдайда ... ... ... кері ... тигізу мүмкін. Мектепке жақсы ... ... ... анық ... Олар ... қоршаған ортаға тез
бейімделеді. Құрбыларымен жақсы қарым – қатынаста болады ... - ... тез тіл ... ренжіспейді. Жасөспірімнің мінез
– құлқындағы өзгерістер тәрбиенің тағы басқа ... ... - ... дұрыс болмауынан да пайда болуы мүмкін. Ортаның
бала жүйкесіне кері әсер етуі әр ... ... ... ... ... жас күнінен тәрбиенің дұрыс берілмеуінен арақ және
нашақор тартатын ортаға түссе, өзін ... ... тез ... ... өзіне - өзі қол ... ... ... ... іс - әрекеттерге барады. Мінез – құлықтағы өзгерістерге ... ... ... қиын балалар мәселесі қазіргі таңда
психологтардың, ... ... ... қоғамдағы
қызметкерлердің назарында тұр.
Оған себеп болып ... жаңа ... ... ... ... ... құндылықтардың жойылуы, адамгершілік
ережелердің сақталмауы, ... ... ... ... ... қоғамдағы тәртібі, араққа салынуы, ... ... ... ... кері ... ... ... денсаулығының бұзылуына, мінез – ... ... ... олардың бойындағы жеке ... ... ... ... кері ... ... ... жоққа шығарады.
Тәртібіндегі ...... ... ... ... кезеңінде жаңа қоғамдық жеке ... ... ... жеке ... ... ... ... байқалады [55.23].
Әдебиеттерде мінезіндегі өзгарістер дәрігерлік – ... - ... ... - заңдылық проблемалық аспектілері
жан- жақты зерттеліп көрсетілген.
Осы ... ... ... ... осы ... термин сөздердің молдылығы.
Мінезіндегі ауытқушылық клиникалық- ... ... ... ... Т.Е. 1963, ... В.В. 1993, ... анық ... ауытқушы бар балалардың ... ... ... ... ... ... ... бейімделу жасы
өскен сайын қиындай ... де ... ... ... әр - ... ... ... болады. Осындай
өзгерістерді жан – ... ... ... ... ... Д.В. 1991, ... А.А. 1999 зерттеп, өз нәтижелерін
көрсеткен.
Көптеген авторлар өз ... де қиын ... ... ... бар ... түзетуге, оларды жаңа ортаға бейімдеу жолдарын
арнады.
Олар Трещенко А.А. 1987, ... А.Ф. 1991, ... К.А. ... Л.И. 1994 және ... ғылымдардан осы тақырып бойынша ... ... ... В.Г. 1989, ... Р.Г. 1990, ... В.В. ... ... жасөспірімдерді, жастарды, ... ... ... ... ... ... ... қоғамдағы орнын ... ... ... ... жасап, Қазақстан Республикасының заңын ... ... ... балалар құқығы ... ... ... ... ... етіп ... негізгі бағыт балалық шақты ... ... ... ... ... мектепте оқитын, әке – шешесі жоқ тума ... және ...... ... бар ... ... бейімдеуге арнады.
Бұл бағдарлы жоспарда ата - ана ... тыс ... ... әр ... ... ... жатқан балалардың
тәрбиесіне ерекше көңіл бөлінген. Себебі ... ... ... ... үлесі, салмағы көп.
Мінез-құлқы ауытқушы ... ... ... ... көп
болса да балалардың өз ара жеке ...... әлі ... жоқ.
Мінезінде өзгерістері бар балалардың жеке ... ... ... жан – ... ... қажет етеді.
Мұның өзі зерттеулердің ... және ... ... мен ... ... ... немқұрайлығы ,
зейін қоймауы негізінде ... ...... қалу бұл тізбектегі ... рөл мен ... ... ... ... ... қажетсіздік, қорғансыздық
сезімдері пайда болады [56.87].
Жағымды әлеуметтік ... ... ... ... ... әдет ... мен эстетикалық
талғамдарының жетілмегендігі және қалыптаспағандығы жасөспірімдердің
өз ... ... ... қайшы аймақтарға жұмсауын
таңдауға ықпал етеді, бұл ... ... - ... өзін ... қарым - қатынасының қалыптасуының әлеуметтік бейнесінен
көрініс береді. Бұл ... рөл ... мен ... ... ... ... психологиялық және медициналық
көмектің көрсетілмеуінде жатыр.
Қазіргі кезде ... ... ... мен ... ... қолайлы емес. Ол қандай да бір шамада ... ... өзін -өзі ... ...... әр ... ... бара жатқанда да, аулада, қоғамдық орындарда, тіпті
үйде де көреді.
Мораль мен ауытқушы мінез - ... өзін - өзі ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдайларды
жасырын, бейнесіз өзара ... ... ... көптігімен,
кері әсер ететін экономикалық, әлеуметтік және мәдени ... ... бар ... орта ... ... ұлттық
құндылықтар нормасының босауы, ата-ананың, ... ... ... ... ... жоқтығы, әлеуметтік бақылаудың босаңсуы
жасөспірімдер ортасындағы ... және өзін - өзі ... ... ... өсуіне әкеледі.
Осы мәселелерді негізге ала ... ... - ... ... балалардың ғылымындағы проблемалық жағдайларын негізгі 3 ... ... ... [57.15].
1. Қоғамда өтіп жатқан процестер:
- балалардың денелік және ... ... ... кезінде анықтаудың, соған сәйкес көмек көрсетудің ... ... ... ... ... ... ... білімге балалардың қолының
жетпеуі;
2.Отбасының жағдайы, оның атмосферасы;
- толық емес ... ... ... жағдайы;
- ата - аналарының төменгі әлеуметтік - мәдени деңгейі;
- отбасындағы тәрбие ... ата - ... ... ... заттарды теріс
пайдалануы;
- ата –аналарының ... ... ... жол ... ... ... ... ұйымдастырылуы:
- оқу мен тәрбие үрдісін басқаруды ... ... ... ... ... материалдық ... ... ... ... ... айналыспайтын ата - аналарға ... ... және ... ... ... байланысының жоқтығы;
- оқушы мен мұғалім жүйесіндегі ... ...... ... бетімен кетушілік ... ... ... – ҚҰЛЫҚТАРЫ АУЫТҚУШЫ БАР БАЛАЛАРДЫҢ ТҰЛҒАЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ... әдістемесі, сыналушыларға
сипаттама
Зерттеудiң мақсаты: Жалпыға бірдей мектеп оқушылары және ... ... бар ... ... ... ... ... эксперименталдық тұрғыда зерттеу.
Міндеттері;
1.Мінез – құлқы ауытқушы бар балаларды тәрбиелеу, ... ... қосу ... ... ... қоғамдық міндеттердің бірі.
2. Сонымен қатар баланың отбасысына, өз тұлғасына, ......... қарай мінез – құлқындағы ауытқушылығы бар ... ... ... ... мәдени, әлеуметтік көмек көрсетіп, әр
түрлі психологиялық әдістерді қолдану ... ... ... ... ата - аналардың пікірлерін ... ... және ... ... ... ... отырып оқушылардың тұлғасы, қарым – ... өзін - ... мен ...... ... ... алу ... бағдарламаларын құру;
5.Жасөспірім тұлғасының және қарым – қатынас, өзін -өзі бағалауы,
мінез – ... ... ... ... алу мен ... ... ... қарым - қатынас жасай алу ... ... ... ... ... шеше ... жеңе білу және жағымды , барабар ... өзін - өзі ... ... өмір ... ... ... ... барысына Қызылорда қаласының №6 Арнаулы мектеп интернатының
жасөспірімдері мен №12 орта ... 6, 8 ... 12-15 ... 90 сыналушысы қатысты. Жалпы қыздар мен ұлдардың ... ... ... ... ... мен ... ... бар
жасөспірімдердің өзiн-өзi бағалауы деңгейiн ... ... ... ... ... ... ... әдiстемесi өзiн-өзi бағалаудың ерекшелiктерiн
зерттеуге бағытталған.
Эксперимент барысындағы Т. ... ... ... ... ... мәнi: ол сыналушы оқушының алдында жатқан таза ақ
қағазға тiгiнен сызық жүргiзiледi. ... ... ... ... ... бойынша мына сызықтың бойына орналастыруға болады, – деп
ұсынылады. Ең жоғарысына (экспериметатор өзi ... бойы ... ... – орта ... ... - өте ... бойлы оқушыларды
белгiлеу болады. Қалай ойлайсың, мына сызық бойынша ... ... ... орын ... ... ... ... өз досының орнын белгiле”.
Кейiннен бiрiншi сызықтан бiршама алшақ қашықтықта екiншi ... ... ... тәсiлмен өзiн және жолдасын сабақ үлгерiмi
бойынша бағалау ұсынылады. Осы тәсiлмен үшiншi сызықта ақылы бойынша өзiн,
жолдасын және ... ... ... ... тiк ... ... ... және жолдасының мiнезiне баға бередi. Бесiншi тiк сызықта
сыналушы бақыты бойынша өз орнын табуы тиiс (ең ... ... ... ... сыналушылармен бағалауларына байланысты сұрақ қойып
әңгiмелесу әдiсi жүргiзiлдi. Сыналушыға, бойына байланысты сұрақтар
қойылмайды тек нұсқауды дұрыс түсiндiру үшiн ... ... ... ... ... ... ... қандай бағаларды аласың?”,
“Сен үшiн қандай сабақ сәттi болып саналады?”, ... ... ... ... ... ... қойылады. “Ақылын” бағалауға қатысты сыналушыдан
ақылы және оның кемшiлiктерi неде көрiнетiндiгiн сипаттауын сұрадық. Неге
ол өз жолдасын ... ... ... ... ... өз ... ... келгенде келесi реттегi
сұрақтарды ұсындық: “Сенiң мiнезiң қандай?”, “Сен неге олай ... ... ... жақсы және жаман қасиеттерi бар?”- деген сұрақтар
қойылды. Сыналушының бақыты жайлы бағасына келгенде: ... ... - деп ... ... “Әлде бақытсызбын, - деп ойлайсың ба?”,
“Неге?”, “Бақытты болу үшiн ... не ... ... сұрақтар қойылды.
Бағалаудың ерекшеліктері мен тәсілдерін түсіну үшін ... ... ... ... ... мәліметтерді Дембо-Рубинштейн әдісімен ары қарай өңдеген кезде
А.В.Захарова көрсеткен өзін-өзі бағалаудың компоненттерінің сипаттамалары
қолданылады. Ол өзін-өзі бағалаудың эмоциялық ... деп ... ... өз ... ... ... ... 0-ден 0,3-дейінгі
-төмен, 0,3-тен 0,6-дейінгі -орташа, 0,6- дан 1,0- ... ... ... ... ... ... сәйкес өзіне қанағаттанбаудың бір
деңгейі.
Бірінші ... ... ... көп ... өзін қабылдаудың
жоғарғы деңгейін көрсеткен және ... ... үшін ... ... ... мен ... таңдаған балалар енеді.
Екінші топқа ұсынылған қасиеттер ... ... ... ... ... және өздері таңдаған шкала бойынша қанағаттануының
деңгейі жоғары немесе орташа болатын балалар жатады.
Үшінші топқа ұсынылған қасиеттер бойынша ... ... ... ... ... ... ... өздеріне қанағаттануының өлшемі әр түрлі
болатын балалар енеді.
Өзін-өзі бағалаудың ... ... ... ... ... ... ... - өз тәжірибесін немесе өзін-өзі
бағалау жағдайын ... ... ... ... ... сүйену, эмоциялық қалауларына бет ... ... ... болуы немесе болмауы.
Рефлексивтілік проблема түрлерінде жиі пайдаланылатын, терең және жан-
жақты мазмұнды өзін-өзі бағалау ойы ... ... ... ... жетістіктеріне сәйкес келетін ойларын
жүзеге асыратын, бағалауды сараптай алатын өзін-өзі ... ... ... деп ... ... ... ... алуының психологиялық
жағдайларының құрылу жүйесінде психологиялық қызметтің орны ... ... ... ... ... сенімді психологиялық
қорғанысын, оның өз мінез-құлқын ... ... ... ... ... ... мен ... қатынастардағы кемшіліктерін
тузетуге ұмтылыстарын калыптастыру болып табылады.
Жағымсыз тұлғалық қасиеттер мен бейімделудегі ақауларды психологиялық
тұрғыдан түзету. Жұмысты ... ... жас ... дамуының
негізгі талаптарын міндетті түрде ескеру қажет. Бастауыш және ... ... ... жұмыс істеген кезде олардың өз-өзіне
сенімділігін тудыруға, өздерінің мінезін, мүмкіншіліктері мен ... т.б. ... ... ... ету ... жас ... ... өзіне сенімділігін, өзіндік намыс
сезімін дамытуға және бекітуге қолайлы уақыт болып ... [58.11]. ... ... ... жасаған кезде олардың айналасындағы адамдарға
қарым-қатынасы деген дамытуға, қарым - ... мен ... ... талдауға ерекше мән берген жөн.
Өмірдің мағынасын түсінуіне, уақыт жоспарын жасай білуіне, кәсіпті
таңдауға ... ... ... ... ... ... жас ерекшеліктерін жай ғана ескеріп қоймай, олардың
мүмкіншіліктерін белсенді ... ... ары ... ... ... орын ... адам ерекшеліктері реабилитациялық ... ... ... қажет. Оқушылардың бойындағы ерекшеліктерді
мұғалімдердің осылайша зерттеп білуі оқу-тәрбие үрдісі барысында ... ... ... және ... арқылы ықпал ету шараларының
тиімдісін табуды жеңілдетуге мүмкіндік туғызады.
Л.И.Белозерова тәртібі қиын оқушылардың үш ... атап ... ... топқа өмірдегі болашағы мүлдем жоқ жасөспірімдер жатады.
Олар айналысында болып жатқан құбылыстарға ешқандай
құлық ... ... ... өмір жағдайларының
салдарынан олар ештеңеге ... ... ... ... ... ... олар ... деген қайырымды
қатынасты тудыруға тырыспайды.
Оларға ойлау жұтаңдығы, ... ... ... оқу ... ... тән ... ... өзімшілдік ұмтылыстары, кейде
өзін ұжымға ашық қарсы қоюы - оның ... ... ... ... ... ... ... Басты міндет - бұл жеткіншектердің
өмірге деген қызығушылығын ояту, ... ... ... ... ... мен ... тудыру;
-Айналасында болып жатқан құбылыстарға, мұғалімдер мен тәрбиешілердің
кез-келген талаптарына немесе ... ... ... емес әрі төтенше
реакция көрсететін ... ... ... ... Бұл ... ... бола тұра, айналасындағыларға ортақ ережелер мен
талаптарға қарсы өзінің пиғылдарын іске асыруға ұмтылады.
Басқа тәртібі қиын ... ... ... ... ... ... ... бұлардың бойын көбірек
байқауға болады. Негізгі міндет - оларды айналасындағы құбылыстарды дұрыс
түсініп қабылдауға үйрету, сондай-ақ, өз ... ... ... ... ... қажеттілігіне дағдыландыру;
-Мінез-құлқының тұрақсыздығымен және тез сенгіштігімен ... ... Олар ... ... да, жағымды да ықпалдарын
оңай қабылдайды. Бұл топтың барлық жеткіншектеріне өз-өзіне ... ... ал ... ... ... тыс ... ... құштар болады. Олардың болашақты ... ... ... ... ... - ... ... отырып, жасөспірімдердің
еріктік қасиеттерін қалыптастыруға ерекше назар аудару қажет.
Тұлғаны зерттеу мен коррекциялауға жеке-әлеуметтік тұрғыдан қарау,
жеткіншектерді қоршаған адамдармен қатынас ... ... өмір ... әр ... ... ... және ... нақтылы қатынастарын анықтау арқылы тұлғаны зерттеуді
меңзейді. Мұндай көзқарас, өмірдің белгілі бір жағдайларының
жиынтығына — ... ... ... ал бұл ... ... ретіндегі, оның тұлғасының, өнегелі
дамуының, өмірлік мақсаттарының ерекшеліктеріне — субъективті түрде
байланысты болатын әлеуметтік дезадаптацияның салдары ... ... ... ... қатар, оқушылардың мінез-құлық ауытқуларын алдын алуының
психологиялық жағдайында ... алу аса ... рөл ... ... алу ... дамуындағы болатын сәтсіздіктердің алдын алуға, олардың
психикасының дамытуға, нығайтуға ... ... түрі ... ... ... беру ... ... келе жатқан тұлғаның ішкі
қайталанбас жан ... ... ... өзге ... өзара
әрекеттестігінің ерекшеліктерін, әрбір баланың қабілеттік мүмкіншіліктерін
анықтауға бағытталған және нақты ... ... ... ... ұйымдастырылу талаптары:
білім беру ортасында оқушылардың психологиялық дамуын нығайтуды және
сақтауды қамтамасыз ететін ... ... мен ... ... ... ... ... жеке психологиялық ерекшеліктердің ... ... ... ... ... алу;
оқушының кезекті жас кезеңіне өтуіне байланысты болатын қиыншылықтарды
уақытында анықтап, алдын алу;
4) жүйкелік-психикалық ... ... ... ... ... алу ... ... бағыттар бойынша жүргізіледі:
- оқушының дамуындағы болатын «дағдарыстардың» келеңсіз салдарының
уақытында алдын ... ... ... ... ... ... өмірінде болатын оқиғалардың келеңсіз салдарының
алдын алуды мақсат ететін шұғыл алдын алу бағдарламасы;
- оқушылардың келеңсіз тұлғалык қасиеттері мен ... ... ... жеке ... ... ... ауытқуларын алдын алу жүйесінде оку-
тәрбие үрдісінің психологиялық тұрғыдан қамтамасыз етілуі ... ... ... девианттық мінез-құлықтарының алдын алу ... ... ... бар. Бұл ... ... ... ... айрықша пікіріне сүйенеді.
Мұндай бағыттардың үшеуін атап айтуға болады. Ортаға тән ... ... ... ... және ... ... қатысты себептерімен сипатталады, осыған орай девианттық мінез-
құлықтың алдын алу дегеніміз баланың өмір сүруі ортасымен жұмыс ... ... ... ... ашық социумның тәрбиелік ортасы -
Л.С.Алексеева, Б.С.Алмазов Г.П.Бочкарева, ... ... ... ... - ... ... өмір ... қолайлы
ортасын қалыптастыруға кешенді тұрғыдан қарау - С.А.Беличева; әлеуметтік
қадағалау теориясы - Ю.А.Клейберг және т.б.).
Екінші бағытты ... деп ... ... ... адам мінез-құлықына әсер етуші генетикалық ықпал жайлы,
физикалық, психопатологиялық, экологиялық ... ... ... ... ... алдын алудың негізгі бағыты медициналық және психологиялық
шаралар ... ... ... ... ... ... ... А.Басс,
Л.Берковец, с:Джеффи, Н.П.Дубинин, Э.Уилсон, З.Фрейд, Э,Фромм, К.Хорни ... Бұл ... ... ... ... ... көңіл бөледі.
Үшінші бағыт - девианттық мінез-құлықтың әлеуметтік, биологиялық,
психологиялық сипаттағы ... ... ... ... болатынын
түсіндіретін тұлғалық бағытта. Аталмыш бағыт ... ... алу ... ... ... ... ... пайда болған мәселелерді өздігінен
шешуі біліктілігі мен әр ... ... өзін ... ... топтық
ықпалға қарсы тұруы мен келіспеушіліктерден жол ... ... ... ... ... ... ... алдын алу процесіне
субъективті нұсқалық тұрғыдан қарауға негіздеме береміз, оның ... бір ... ... ортасында орын алатын нұсқалық ... ... және жас ... ... ... ... психикалық даму деңгейін, нақты бір оқушының психикалық ... өмір ... ... басқа нұсқаға, яғни оқушылардағы рефлексивтік
ұстанымның қалыптасуындағы экзистенциалдық саланың дамуына қарағандағы
ерекшелігін үйлестіру қажеттілігі ... ... ... ... ... алу ... қатынасушылардың
барлығын субъективті тұрғыда араластыруды, ... ... және ... - ... ескеруді, олардың
жағымды қасиеттеріне сүйенуді, оқушыларға қарым - қатынас жасауда, ... мен ... өзін - өзі ... ... ... мүмкіндік беретін жағдайларды жасауды ұстанады.
Субъективті нұсқалық көзқарасты ... ... алу ... ... ... ... ... біз жоғары сынып
оқушыларында болатын өзара байланысқан екі жақты процес ретінде ... ... - ... ... алу шаралары жайлы жаңа ғылыми ілімге
шықтық.
Қоршаған ортадағы әлеуметтікке кері ықпалдарды ... ... ... жағдайларды жасауды білдірсе;
Екінші жағынан - ... ... ... қарағандағы
рефлексивтік ұстаным деп қарастырып отырған экзистенциалдық даму ... ... ... ... ... ... және басқа
мамандарға нақтылы жағдайда ересектер мен жасөспірімдердің ... ... мен ... ... ... ... жақсы нәтижелерге қол жеткізуге
мүмкіндік беретін шаралардың нұсқалық кешенін іске ... ... ... ... ... девианттық мінез-
құлықтарының алдын алу шараларының нұсқалық ... ... ... ... кері ықпалдардың алдын алуға бағытталған, оқушылардың
мінез-құлқындағы ауытқуларды барынша азайтуға және жас ... ... ... мүмкіндік беретін әдістердің,
бағдарламалардың, ұстанымдардың жиынтығын ... ... ... ... ... ... ... нұсқалық және тиімді кешенін таңдауда аталған жұмыстың
теориялық - ... ... ... ... жөн ... ... нәтижелерін сандық және сапалық талдау
Зерттеу нәтижесiнде жалпыға бірдей мектеп және ... бар ... ... ... ... ... ... бойынша көрсетілген оқушылардың өзін-өзі бағалауындағы
айырмашылықтарын білдіретін ... ... ... ... және мiнез-құлықтарында ауытқуы бар жасөспірімдердiң 6-сыныбы
бойынша мәліметтерді талдау, әрбір ... тән ... ... ... ... ... кестеде көрсетілгендей, жалпыға бірдей ... ... ... ... ... ... және бақытты таңдау (жалпы
балалар санының 43%, 40%, 33%, 47%) сиякты көрсетілген қасиеттер бойынша
өзіне ... ... ... сипатталады.
Жалпыға бірдей мектеп оқушылары сабақ үлгерiмi мен ақылдығын сипаттай
отырып, сабақты жақсы ұғатындарын, есте сақтау қабiлеттерiнiң жоғары ... ... ... ... ... тiлi мен ... сабағын өте
жақсы көретiндерiн көрсеттi, өйткенi бұл сабақтарда есеп ... ... ... дамытамыз, - деп белгiледi.
2-кесте. Мінез-құлықтарында ауытқулары бар және жалпыға бірдей мектептің 6
сынып оқушыларының өзiн-өзi бағалауының көрсеткiш деңгейі ... ... ... | ... ... ... бірдей мектеп |
|шкаласы | | |
| | | | | | | |
| ... ... ... |Жоғары |Орташа |Төмен |
| | | | | | | ... |27 |20 |53 |43 |30 |27 |
| | | | | | | ... |33 |20 |47 |40 |17 |43 |
| | | | | | | ... |27 |17 |56 |33 |27 |40 |
| | | | | | | ... |37 |13 |50 |47 |20 |33 ... ... бар жасөспірімдер топтарындағы оқушылардың
көбісі көрсетілген касиеттер бойынша ... ... ... 53%, ... 50% ... қанағаттанудың төменгі деңгейінде болады.
1-сурет. Мінез-құлықтарында ауытқулары бар және ... ... 6 ... ... ... қанағаттануының төменгі деңгейінің
салыстырмалы көрсеткіші (%)
Жалпыға бірдей мектеп оқушылары сабақ үлгерiмi мен ... ... ... жақсы ұғатындарын, есте сақтау қабiлеттерiнiң жоғары болуын
дәрiптедi. Сонымен қатар, математика, қазақ тiлi мен ... ... ... ... ... ... бұл сабақтарда есеп шығарып, шығарма
жазып ой-өрiсiмiздi дамытамыз, - деп ... ... ... бар ... ... мен ... бағалай отырып, ақыл-ой деңгейiнiң тек бiрнеше
белгiлерiн ғана бөлiп көрсеттi, мысалы: ... ... ... ... жақсы оқимын”, “Сабақта көп жауап беремiн”, “Өлеңдердi ... өз ... ... ... олар ... ... да бiр
пәндердiң үлгерiмiне ғана сүйенедi, яғни ... тек ... ... екі ... да мәліметтері өзін қабылдаудың төменгі
деңгейіндегі олардың басым көпшілігі «ақыл-ой» кестесіне сәйкес ... ... ... және ... ... бар
жасөспірімдердің 6-сыныбындағы бірнеше оқушылар өздерінің ақыл-ой
қабілеттеріне ... ... ... ... ... ... кезінде «Мен кітап көп оқымадым,
сондықтан ақылым аз деп ойлаймын», ал Асқар өзін ... ... ... ... емеспін, - деп төмен көрсеткішті ... ... ... ... өз ақыл-ой ... ... сын ... ... ... ... өзіндік өмірінің іс-әрекеті тұрғысынан кеңірек қарастырады, бұл
төменгі сынып оқушыларынан байқалмайды.
Мұндай ... ... бен ... ... ... да ... ауытқулары бар сыналушыларының бұл көрсеткіштері
жалпыға бірдей мектеп ... ... екі ... жуық артық
болды: 65% 37%-ге және 55% 34%-ке қарсы).
Өзін-өзі теріс бағалайтын балалар «ақыл-ой» шкаласынан басқа, барлық
шкалалар бойынша ... Екі ... да ... ... ... теріс баға
кездеседі. Мінез бойынша өзін-өзі теріс ... ... ... біздің пікірімізше, бұл өзін-өзі бағалау дағдарысының басталуымен
байланысты. Мұндай дағдарыс кейбір оқушыларды қарқынды болу ... ... ... ... шкаласы да аса назар аударуды қажет етеді.
Талдау ... ... ... ... ... интернатының
жасөспірімдерінің жоғары және орташа деңгейлер ... ... ... мектеп оқушыларына қарағанда, 2 есе ... ал ... ... ... ... ... ауытқулары бар
жасөспірімдердің оқушыларының көбісі бұл ... ... ... ... ... параметрі бойынша өзін-өзі теріс бағалауы оқу ... ... бар ... ... деп ... болады.
Біз алған мәліметтер бірқатар зерттеушілердің (А.М.Прихожан,
И.В.Дубровинаның) жалпыға ... ... ... ... өзіне деген
эмоционалдық қатынастың ... ... ... ... ... сәйкес келеді.
Жалпыға бірдей мектептің 6-сынып оқушыларының көпшілігі ... ... ... қанағаттануы жоғары деңгейде болатыны анықталды.
Балалар айналасындағылардың жағымсыз ... ... ... уақытша жағдайлар ретінде қабылдап, олардың өздеріне деген
катынастарына айтарлықтай ықпалын ... ... ... ... ... бойынша келесі
реттегілер анықталды: Жалпыға бірдей мектеп оқушыларының көпшілігі ... ... ... ... ... жоғары деңгейде болады.
Қалған «үлгерім», «ақыл-ой» параметрлері бойынша үш деңгейдегі - ... ... - ... ... аздаған айырмашылық болады.
3-кесте. Мінез-құлықтарында ауытқулары бар жасөспірімдер және ... ... 8 ... ... ... ... ... (%)
| ... ... ... | ... ... ... бірдей мектеп |
|шкаласы | | |
| ... ... ... |Жоғары |Орташа |Төмен ... |23 |30 |47 |27 |33 |40 ... |23 |33 |44 |30 |37 |33 ... |30 |23 |47 |44 |23 |33 ... |40 |17 |43 |50 |20 |30 ... ... ... бар және жалпыға бірдей
мектептің 8 сынып оқушыларының өзiне ... ... ... ... ... ... кейбiр оқушылары жалпы пәндерге қызығушылықтарының
жоғары болуын көрсеттi, яғни “Арифметика бойынша жақсы бiлемiн”, “География
бойынша ... ... ... сақтаймын” және т.б. девиантты ... ... ... ... ... ... бар ... өз үлгерiмдерiнiң бағалауы мұғалiмдердiң
берген мәлiметтерi бойынша сәйкес келдi.
Үшінші ... ... ... ... ... шкаласы
бойынша өздерін теріс бағалады. Өзін-өзі теріс бағалау «жаман ... ... ... ... ... жағымды уайымдарды тудыратын,
берілген жағдайдан құтылуға ұмтылысты білдіреді. Шынымен де, бұл ... ... ... мектеп оқушылардың көпшілігінің оқу іс-әрекеті
жеткіншектердің талаптарына, ... ... ... ... болып
табылады.
Сондай-ақ, мiнездерiн бағалау барысынды айтарлықтай ... ... ... ... ... ... мiнез” көрсеткiшi
бойынша 6 сынып 35% 8 сынып 20% бейнелендi. Арнаулы ... ... ... ... ... ... бойынша берiлген
көрсеткiштерi: 6 сынып 61%, 8 сынып 62%
Сонымен қатар, мiнез-құлықтарында ауытқушылығы бар жасөспірімдердiң ... ... ... 16%, ... 46%, төмен 30%, бағалағандары және
мүлдем 8% бағалай алмағандары байқалды.
Сыналушылардың мiнездерiнiң бағалау нәтижесiнiң талдауын 2 топқа бөлуге
болады: ... ... ... және ... қылықтар туралы
пiкiрлер. Оқушылар ... ... ... ... мiнездiң
ерекшелiктерiн айыра алмауы байқалды.
Сондай-ақ, өзiнiң бақытына ... ... ... ... ерекшелiктер анықталды. Мінез-құлықтарының ауытқулары бар оқушылары
35% өз бақыттарына ... баға ... 65% ... ... ... бақытсызболуын барабар түрде толық
бағалай алмады. Бұл ... ... өз ... және бақытты
немесе бақытсыз болуын барабар түрде толық ... ... тек ... ... әсiресе үлкендердiң дұрыс бағаламауының нәтижесiнен
ғана емес, ... ... ... ... бағалауын қалыптастыру
шараларының, түзету жұмыстарының жүйелi түрде ұйымдаспағанының салдарынан
болады. Ал ... ... ... оқушыларының өз мiнездерiне барабар түрде
34%, жоғары 34%, төмен 32%, бағалағандары байқалды.
Мiнездерiн сипаттау ... олар ... ... сабырлығын, мейрiмдiлiгiн, адалдығын атады, яғни ... ... ... ... ... кейбiр жасөспірімдердiң мiнездерiн сипаттау кезiнде жағымды
қылықтарын асыра айтып, ал жағымсыз қылықтарын жасыруыда ... ... өз ... сырт ... ... болып көрiнуiнiң
қалауы. Сондай-ақ, 51% өз ... ... баға ... 49% өзiнiң
бақытсыз болуына баға ... ... ... ... мінез-құлықты балаларға арналған
мектеп интернатының оқушыларының жасы өскен сайын, өзiн-өзi бағалауы
жiктеулi, жалпыланған ... ие ... және ... ... ... ... жалпыға бірдей мектеп және ауытқушы мінез-құлықты
балаларға арналған мектеп ... ... ... ... өзiн-өзi бағалауы қалыпты тұрғыда қалыптасу үшiн үнемi
оқу-тәрбие жұмысын жүргiзу ... ... ... ... ... сфераларының дұрыс қалыптасуына әр түрлi түзету шараларын
белсендi тұрғыда ... ... ... ... дағдарыс ақырындап жоғарлай бастайды. Өздеріне
жағымды қарайтын балалар ... ... ... ... ... «өздерін
төменгі деңгейде қабылдауы» назар аударуды ... ... ... ... ... ... ... бағалауын
тәуелділікті байқауға болады (А.М.Прихожан).
Сонымен, жасалған талдау, жалпыға бірдей мектеп және ... ... ... ... ... интернаты оқушыларының өзін-өзі
бағалауындағы эмоционалдық ... ... ... ... ... ... ... детерминациялануы жайлы
тұжырымына сүйене отырып, әлеуметтік ... ... ... ... пен ... ... балаларға арналған мектеп интернаты
оқушыларындағы өзін-өзі бағалаудың ерекшеліктері көрсетілді.
Жасөспірімдердің өзіндік сана-сезімдерінің даму ... ... ... және когнитивті құрылымында айқын байқалады.
Жоғарыда сипатталған көрсеткіштер ... ... ... ... ерекшеліктерін сипаттайық.
4-кесте. Тұлғаның өзін-өзі бағалауының көрсеткіші (пайыз бойынша)
| ... ... ... ... ... ... интернаты |мектеп |
| | | |
| |6 ... |8 ... |6 ... |8 ... ... түрде бағалауы |17 |27 |20 |30 ... ... |20 |17 |23 |23 ... ... емес түрде бағалауы |23 |13 |17 |10 ... ... |27 |20 |23 |17 ... ... емес түрде бағалауы |13 |23 |17 |20 ... ... ... және ... ... мектеп интернатының
оқушыларының өзін-өзі бағалауының ерекшеліктерін талдау ... ... ... ... ... көрсетілгендей жалпыға бірдей
мектептің 6 сыныптарында 23%, ал 8 сыныпта 23%, ... ... ... ... ... 20 %, 8-сыныпта 17 % көрсеткіші белгіленді.
Өзін-өзі бағалаудың төмен ... ... ... ... тән болып келеді. Егер жасөспірімдердің өзін-өзі бағалаудың төмен
деңгейіне ие болса, онда ол барлық ... ... ... ... лайықты емес деп есептеп қабылдайды. Өзін-өзі бағалаудың төменгі
деңгейіндегі оқушы әрқашан ... ... ... белсенді қарым-
қатынастардан, іс-әрекеттерден қашуға тырысады.
Мұндай жасөспірімдерде өздері туралы тұрақты көзқарас болмайды, ... ... тез ... ... ... ... болған жетістікке
жету немесе жетпеудің ықпалдары кезнде болады. ... ... ... ... ... ... ... қарауы мен мазасыздануы
жасырылады.
Сонымен қатар, жоғары деңгейде жалпыға бірдей мектептің 6 сыныптарында
20%, ал 8 ... 23%, ... ... ... бар
оқушылардың 6-сыныбында 17 %, 8-сыныпта 17 % көрсеткіші белгіленді.
Жоғары деңгейдегі ... ... ... ... ... сәтті болмаған кезде кездеседі. Яғни оларды
сыйламай, ақылсыз деп ойлаған құрбыларына ... олар ... ... да ... ... ... таңдайды.
Бұл өз кезегінде осы жағдайға байланысты уайымдардан іштей шектелуіне
мүмкіндік береді. Бірақ, кейбір ... дәл ... ... ... ... ... ... және оны көрсетуі, өздеріне
жағымсыз қарым-қатынасты тудырады.
Жасөспірімдердің өзін-өзі төмен бағалауы ... ... ... ... ... Олар күйзеліс тудыратын, күрделі
жағдайларда немесе уақыттын тығыз болу жағдайында қандай да бір ... ... ... ... ... тән сыртқы көріністерінен де, жоғары
түрде бағалаудың жасырылуының мүмкіндігін ескеру қажет. Яғни бұл ... ... ... ... ... ... ... жағдай оның өзі туралы жағымды көзқарасты қайта қарауға ... ... ... ... бағалау» тестісі өтілді. Нәтижесі
жоғары пайызды ... ... ... ... өзін - ... ... 32 пайыз, 8-сыныпта 45 пайызды қамтыды. Ашық түрде
түсіндіретін болсақ, бала отбасыда ... ... ... ... өзін ... ... өз дегенін істетеді.
Қорыта айтқанда, жалпыға бірдей орта мектептің 6-сынып оқушылары ... ... ... ... 8- ... ... ... мінезі, қарым –қатынасы, өзін -өзі бағалауы бірдей ... ... жас ... т.б. бір – ... ... жақын,
бір - біріне шыдамдық төзімді көрсетеді.
2.3 Психоккорекциялық және психотерапиялық жұмыстар мен оның ... ... ... ... ... ... кезеңдегі
қиыншылықтарға деген жеткіншектердің реакциясы ерекше әлеуметтік феномен –
мінез-құлқындағы ауытқулар – ретінде ... бұл ... үшін ... ... ... ... орай жеткіншектердің мінез-
құлқындағы ауытқуларды сипаттайтын дағдарысты құбылыстар жайлы мәліметтер
келтіріліп, осы ... ... ... ... көрсетілген.
Мінез – құлқындағы ауытқушылығы бар жасөспірімдерді кешендік ақтау
жүйесінің басты ... ... ... ... ... жұмыс;
Профилактикалық емдеу және сауықтыру жұмысы;
Әлеуметтік тұрмысқа және кәсіби еңбекке бейімдеу.
Жас ... ... ... ... ... енгізуші психологиялық қызмет орталықтың жұмысы барысында
жетекші рөлді атқарады [60.45]. ... ... ... ... ... ... ... олардың жекелеген
ерекшеліктерін зерттеуге және әлеуметтік педагогтарға, мұғалімдер мен
тәрбиешілерге ... ... ... мен ... ... ... ... мақсаты — әлеуметтік асыраудағыларды
емес, өмір қиыншылықтарын өздері жеңе ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас жасау амалдарын,
мәдениетті, мінез-құлықты, әдепті, өзара түсінушілікті қалыптастыруға
бағытталады.
Сондай-ақ ... ... ... ... ... тұратын әлеуметтік
мәселелер бойынша тәрбиеленушілер хабар етіледі. Басты міндет — ... мен ... ... арқылы жасөспірімдерді әлеуметтендіру.
Әлеуметтік-тұрмыстық сауалдар бойынша кеңестер ұймдастырылып, ... ... ... ... педагогтың қызметінің міндетін, мазмұны бойынша,
жасөспірімнің қоғамға ... ... ... ... оның ... ... ... қалыптасуына көмек ретінде анықтауға болады.
БҰҰ Конвенциясы жариялаған, баланың өмір сүруге, денсаулыққа және дамуға
құқықтарын ... ... ... ... оны ... ... ... орталықтағы әлеуметтік педагогтың қызметінің
маңызды бағыттарының бірі болып саналады.
РЦ жұмыс бағдарларының бірі ... ... құны жоқ ... ... әлеуметтік құнды дәстүрлерді қалыптастыру табылады. «Ортаға
жасалатын терапиясы» жүзеге ... ... ... ... жасау, тәрбие берудің қолайсыз әдістері мен әлеуметтік ортаның
жағымсыз ... ... емес ... интеллектуалдық және
эмоционалдық жүктемелерді коррекциялау. ... ... ... ұжымда қайырымдылық атмосферасын ... ... ... ... көрсетуді, тұлғаның қоғамда интеграциялануын
жеңілдететін өз шығармашылығын өнімді жүзеге асыруды қалыптастыру.
Психологиялық-педагогикалық жұмыс ... ... ... ұйымдастырылады. Орталық кәмелеттік жасқа толмаған балалардың
негізгі жалпы білімді ... ... ете ... ... ... ... бар баладардың әлеуметтік-педагогикалық ақталуы
барысында еңбекке үйретудің маңызы аса зор. ... ... ... ... ... ... ... арналған арнайы жабдықталған ... ... ... ... ... ... ... біліміндегі ақауларды
жоюға және оларда жалпы білімнің негізін ... ... ... ... ... ... ... сыныптар (ПДТ бар
балаларға арналған), ақыл-ойы жетілмеген оқушыларға арналған сыныптар
ұйымдастырылған ... ... (3-4 ... ... ... ... санауды,
теориялық ойлаудың элементтерін меңгеруі қажет.
Ал 2-ші деңгейдегі (5-9 ... ... ... орта ... ... ... ... білімнің негізін меңгеруі керек. Жұмыс білім-тәрбие
беруді жіктеу принципі бойынша, жасөспірімдердің психикалық, тұлғалық және
мәдени ... ... ... ... ... ... дамушы мәдни-білім ортасын қалыптастыру, педагогикалық үрдісті жүзеге
асыру болып табылады.
Профилактикалық-емдеу және сауықтыру ... ... ... ... превентивтік шаралардың жалауының қажеттілігінен туындайды.
Бұл бағдарламалар жүйелік сипатта болуы керек.
Орталықтағы психиатр-дәрігер, ... ... ... ... өмір ... қалыптастыру мақсатындағы жұмыстар жүйелі түрде
атқарылып отырады. Сауықтыру жұмыстары ... ... ... мен сауықтыру топтары арқылы жүргізіледі.
Әлеуметтік турмысқа және кәсіби еңбекке бейімдеу кәсіптік, әлеуметтік-
тұрмыстық бағдарлар бойынша кәсіби ... ... ... жазғы
еңбек лагерьлерінде еңбек ету арқылы жүзеге асырылады. Жасөспірімдерді
кешенді ақтау жүйесіндегі ... ... орны ... ... ... ... ... сенімді
психологиялық қорғанысын, әрбір тәрбиеленушінің өз мінез-құлқын өзгертуге
тиісті екенін ... ... ... қасиеттері мен тұлғаарлық
қатынастардағы кемшіліктерін түзетуге ұмтылысын қалыптастыру [62.128].
Психологиялық қызмет ... ... ... ... жүргізеді:
тұлғаны кешенді диагностикадан өткізу; балалардың неғұрлым
нышандық проблемаларын және олардың тәрбиеленушілердің
дамуы динамикасындағы көрініс түрлерін (депрессиялық күйді,
агрессивтілікті, алаңдаушылықты және т.б.) зерттеу;
психопрофилактика;
оқушыларға ... ... ... ... көмек көрсету;
дағдарыс жағдайларындағы, психологиялық ... ... ... ... ... ... ... семинарлар мен жаттығулар өткізу;
Психопрофилактика жасөспірімнің дамуындағы болатын сәтсіздіктердің
алдын алуға, бұл дамуға ... ... ... ... ... барлық кезеңі бойында психикасының саулығын дамытуға, нығайтуға
және ... ... ... түрі [63.24]. ... оны ... «тұлғалық» және «жеке-психологиялық» болып саналатын көп
деңгейлі құрылым ретінде көрсетеді [64.110].
Психопрофилактика ... беру ... ... келе жатқан тұлғаның ішкі
қайталанбас жан дүниесінің шынайы әлемнің өзге субъектілерімен ... ... ... ... ... ... нақты жағдайларын ескере ... ... ... ... ... беру ортасында тәрбиеленушілердің ... ... және ... ... ... барлық заңдылықтар мен
өзара байланыстарды біртұтас көрінуі;
• бала дамуындағы жеке-психологиялық ерекшеліктердің салдарынан болатын
қиыншылықтарды уақытында ... ... ... ... кезекті жас кезеңіне өтуіне байланысты болатын қиыншылықтарды
уақытында анықтап, ... ... ... ... ... және ... беру ортасының барлық
субъектілерінің өзара ... ... ... ... ... шағын жағдайды қалыптастыру;
әрбір жас кезеңіндегі баланың сәтті дамуын қамтамасыз ететін
психологиялық жағдайларды тиімді ... ... ... ... ... жүргізу;
психогимнастиканың, өзін-өзі реттеуші ... ... ... ... осы ... беру кеңістігінен шыққан кезде ... ... ... ... ... ... жұмыстар төмендегідей бағыттар ... ... ... ... ... келеңсіз салдарының
уақытында алдын алуды ... ... ... алдындағы профилактика
бағдарламасы;
• түлектердің кейінгі өмірінде болатын оқиғалардың ... ... ... ... ... ... алдын алуды
мақсат ететін шұғыл профилактика бағдарламасы;
• жекелеген тәрбиеленушілердің келеңсіз тұлғалық қасиеттері ... ... ... бағытталған жеке психопрофилактика бағдарламасы;
Психопрофилактика жүйесіне мыналар енеді:
Жасырын және айқын ... ... ... ... ... ... ... баланың даму ерекшеліктері туралы
ақпаратпен қамтамасыз етуге бағытталған диагностикалық коррекциялау ... ... ... ... ... ... ... таңдалып алынады;
1) кеңес беру — жағымсыз тенденцияларды жою және дамудың
психологиялық сәтті болуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... бір жасөспірімнің немесе балалар тобының
қиыншылықтарын бірігіп (тәрбиешілермен, мұғалімдермен) анықтап, талқылау;
2) ағарту — жасөспірімдердің дамуындағы, іс-әрекетті ... ... ... ... ... алдын
алуға мүмкіндік беретін ақпараттарды уақытында таратуға бағытталады
Педагогтар мен жұмыс тұлғаны жалпы ынталандырушы және ... ... ... ... ... және оның ... алу ... психологиялық дайындығына мынау да енуі қажет: оқушылардың дамуы
барысында пайда болатын ауытқулардың сипаты және ... жою ... ... ... ... ... жұмыстарының табысты болуы персоналдың тәрбиеленушілер
тұлғасының жағымды қасиеттеріне сүйене білуімен ... ... мен ... өз тәрбиеленушілерінің жеке-нышанды
ерекшеліктерін білмей немесе оларды өз жұмысында ескермей, ... ... ... ... білдіреді. Тәрбиеленушілердің
педагогтардың тәрбиелік ықпалдарына объективті ... ... ... ... ... ... өктем, тұрпайы үлгі түрінде жасалуы балалардың ашық
қарсылық көрсетуін тудырады. Тәрбиешілердің жиі ауысып ... ... ... ... ... ... педагогикалық әдістердің немесе
ықпалдардың келеңсіз салдарын көре білмеу психологиялық-педагогикалық
шараларды ... ... ... қиыншылықтарға әкеледі.
Мұғаліммен қарым-қатынас жасау сипаты бір жағынан, баланың ересек
адаммен қарым-қатынас жасауының алдыңғы тәжірибесімен, ал ... ... ... ... ... әр ... көзқарасының қалыптасуымен: жағымды -
оқушы мұғаліммен қарым-қатынас жасау барысында, оған қайырымды қарап, ... ... және ... - ... өзін агрессивті, тұрпайы немесе
тұйық ұстап, мұғалімнің ... ... ... ... сәйкес емес әдістерін (бір қалыпты емес, қайшылықты, жеке
ерекшеліктерді ескермейтін) және әлеуметтік ортаның ... ... тыс ... ... жүктемелерді коррекциялау
психологиялық қызметтің міндеттерінің бірі болып табылады.
Ал жасөспірімдердің құрдастарымен қарым-қатынас жасауы оның осы ... ... ... ... бар ... ғана мұның тиімді болатынын
ескерген жөн. Дәл осы қарым-қатынас арқылы ... ... ... ... ... ... Бала ... адаммен
қарым-қатынас жасаған кезде ғана, нақтылы қоғам мен әлеуметтік ортаға тән
өнегелі идеалдар мен ... ... ... ... ... ... ... көрсету мақсатымен семинарлар,
жаттығулар ұйымдастырылады. Педагогтар мен ... ... ... айналасындағыларды және өздерін дұрыс бағалауды
мақсат етіп, оларда рефлексивтік мінез-құлықты дамытуға бағытталған.
Өйткені үлкендердің түртпегінен шаршаған ... ... ... ... ... көріп, қастарында өздерінің
құндылықтарымен толық келіспесе де, оларды бірге біртіндеп іштей ... ... және ... ... бар екенін біле бастайды.
Педагогтардың тұлғалық және ... ... ... дамыту, оларда
гуманистикалық бағыттарды қалыптастыру жұмыстары жүзеге ... ... ... қамтамасыз ететін шаралардың бірі болып
барлық мамандардың жұмыс барысындағы ауызбіршілігі саналады. Осы мақсатта
барлық мамандардың тұрақты әрі ... ... ... ... ... ... үшін психологиялық-педагогикалық консилиум ... ... және ... ... психолог сәйкес кәсіби
амалдарыды пайдаланады: ... ... ... ... ... ... рефлесияны және т.б.
Мінез - құлқында ауытқушылығы бар ... ... ... қатар, оқу үлгерімінің ... ... ... ... оқуға үстірт қарау тән болады. Олар үшін ... ... ие ... оларға педагогикалық ықпал жасау,
көптеген кезде, қажетті нәтижелерге әкелмейді. Мұғалім ... ... ... меңгерудің рационалдық тәсілдеріне - оқылатын материалды
логикалық өңдеуге, басты ойды анықтауға, салыстыру, ... ... ... тұжырымдар жасауға, ой операцияларын тасымалдауды
жүзеге асыруға — үйретуі керек [66.43].
Алайда, алдымен танымдық ... ... ... ... -
құлқында ауытқушылығы бар жасөспірімдер оқуға ... ... ... ... ... құштарлықты, танымдық қызығушылықтарды
қалыптастыру;
2.Оқу еңбегінің қиыншылықтарына тойтарыс беруді үйрету;
3.Рационалды оқу еңбегінің іскерліктерін меңгерту;
4.Оқу еңбегіне ... ... ... қалыптастыру.
Сонымен, мінез-құлықтың бұзылуының жүйелік сипаты РЦТП
тәрбиеленушілерін ақтаудың кешенді бағдарламасының жүзеге асырылуын
меңзейді.
Жас адамдардың ауытқушылықтың мінез-құлықтарының ... ... ... ... көзқарастарына талдау жасай отырып, біз ... ... ... әлеуметтік ортадағы, жан-жағындағы, топтағы әлеуметтік
- рухани ... мен ... ... осы ... мен
құндылықтарды қалыптастыру мен ... ... ... ... ... ... мен өзін - өзі ... ақаулар
түсінеміз[70.24].
Девияция басты көрсеткіші болып қоғамда қабылданған ... ... ... ... ... норма дегеніміз
адамдардың, әлеуметтік топтардың немесе ұйымдардың нақтылы қоғамға ... ... ... ... ... ... ... Бір формалар күйзеліп және екінші біреулері толықтай
қалыптаспаған қазіргі қайта құру жағдайындағы ... ... ... және ... ... өте күрделі жұмыс.
Мүмкіншіліктер шектеуінің белгісіздігі, көрсеткіштердің көп ... бір ... ... ... ... жауапкершілік шараларының
жоқтығы «ауытқушылықтың» ұлғаюына, оның шектеусіз болуына себеп болады.
Девианттық мінез-құлықтар түрлерін зерттеу жасөспірімдердің ауытқушы
мінез-құлықтарының көп ... ... ... ... береді, әр түрін
сипаттаған кезде бірдей ... ... ... ... әр ... ... ... жиі байқауға болады.
Сонымен, мінез-құлықтағы белгілі бір ауытқулардың бірнеше түрге айқын да
бірегей бөлінуі айтарлықтай ... ... ... ... алу ... ұйымдастырудың төмендегідей
ұстанымдарын қалыптастыруға негіз болды: алдын алу жұмысын жеке ... ... ... ... таңдау жасау; баланың топ ішінде
өзін белсендіруі, өзін-өзі дұрыс бағалауы; ... ... ... ... әр ... ... ... оқушылардың
девианттық мінез-құлқының алдын алу шараларының белгілі бір девианттық
ауытқу ... ... алу ... үйлесімділігі; алдын алу
шараларының ықпалын жанастыру.
Алдын алу шараларының бағдарламалары мәселелердің екі ... ... жас ... ... ұстанымдарды қалыптастыруға
қатысты жалпы мәселелер және жастар арасындағы девианттық ... бір ... ... ... алдын алу шараларының арнайы
түрін.
Алдыға қойылған ... шешу үшін ... ... кешенін
пайдаландық: ертегі терапиясын, әлеуметтік драманы, әлеуметтік бағыттағы
ойындарды, әлеуметтік-психологиялық тренингті.
Ертегі терапиясын әлем мен ондағы қатынастар ... ... ... жасау
мен оның мағынасын іздестіру үрдісі ретінде, шынайы өмір мен ... ... ... ... ... ... оқушылардың
ертегідегі мазмұнды шындыққа көшіру үрдісі ретінде қолдандық.
Психодраманы жоғары сынып оқушыларының ... ішкі ... ... ... Бұл ... драмалық қойылымдар құралы
көмектесті.
Психодрамалық әдістер «қазір және осында» әрекеттік жүйесіндегі уақыт-
кеңістігіндегі құрылымды құрастыруға ... ... ... бұл ... бүгінгі мен келешектегіні енгізу арқылы, өздерінің жеке
тәжірибелеріне ... ... ... мен ... ... араласа
алатын болды. Осының салдарынан олардың жағдайды ... ... ... ... сай болып қалыптаса бастады.
Әлеуметтік бағыттағы ойындар жасөспірімдердің шынайы да, ... ... ... ... кешулеріне мүмкіндік берді, әр
түрлі рөлдік ұстанымдар тұрғысынан өзіндік ... ... ... ... ... ... ... әрі үйлесімді мінез-
құлық түрлеріне бейімделіп, өздерінің ... ... ... ойын ... ... ... болды, қатынасушылардың жағдайға
қатысты өзіндік таңдауын жасауға және мақсатына жетуіне мүмкіндік берді.
Әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... өзекті әдістерін қолдануға бағытталады. Тренинг тұлғаны дамытуға,
пайдалы іскерлікті қалыптастыруға, тұлғааралық қатынастардағы біліктілікті
меңгеруге жол ашады. ... ... ... ... оқушылардың
өзіндік психологиялық ерекшеліктерін түсінуін, алдын алу ... ... ... өзіндік әрекеттері мен басқа адамдардың
әрекеттерін дұрыс бағалай ... ... ... ... ... және ... жәрдемнің
төмендегідей бөліктері анықталды: диагностикалық ... ... ... ... ... ... оған ықпал етудің ... ... ... ... шешуге қажетті
жағымды психологиялық жағдайларды қалыптастыру); кеңес беру ... ... ... беру ... ұйымдастыру); тәжірибелік (көмекті қажет
ететін оқушыларға арналған ... бір ... ... және ... ... ... жәрдем беру (қауіпті ықпалдарды жою мүмкіншіліктерін
анықтау және оқушының ... ... ... ... ... ... ... тұлғасында пайда болған
өзгерістерге сүйене отырып жүзеге асырылып жатқан бағдарламалдың ... ... ... ... ... Бағалаудың субъективтік көрсеткіші
ретінде мыналарды таңдадық:
1) жағдайға байланысты ... ... ... ... ... ... ... күйі.
Мінез-құлықтағы ауытқулардың ... ... ... ... ... анықтама береді; түзету жұмыстарында
олардың екеуі - ... мен ... ... ... ...... ... Себептері бойынша девианттық мінез-құлқы бар ... тобы ... ... тұрғыдан азғындаған (тәрбиесі мен оқуы ... ... ... ... (отбасыда кері бағытта әлеуметтенуі,
әлеуметтік жағымсыз ықпалдардың орын алуы);
3) психикалық дамуындағы ... емес ... ... ... еместігі, біржақты ақыл-ой, ерік-жігері дамуының
нашарлығы);
4) ... және ... ... ауытқулар.
Сипаты бойынша ауытқулар мынадай болып бөлінеді:
1.Аса белсенді және тым енжар;
2. ... ... және ... нашар;
3. Зиянды машықтануы (шылым шегу, ішімділік, нашақорлық):
4. ... ... ... ... ... ... Заң ... төмендегідей терминдерді қолдандық. Ауытқуы бар мінез-құлық–
қоғамдағы құқықтық ... ... ... ... ... ... тысқары мінез - құлық - адамдардың ... ... ... ... міндеттерін, мінез-құлық ережелерін бұзушы,
қылмыстық жауапкершілікке тартылмайтын ... ... ... ... ... - қоғамдағы құндылықтарға антагонистік
тұрғыдан қарсы болатын мінез-құлық. ... ... ... ... теңелетін мінез-құлық.
Сыртқы ортадағы ықпалдардың салдарынан пайда болатын мінез-құлықтағы
ауытқулар үрдісіне талдау ... ... оның ішкі ... ... ... ... субъектісі (А.В.Петровский,
А.Маслоу) ретіндегі, өзіндік бағалау (М.С.Неймарк, А.И.Липкина), өзіндік
рухын реттеу (В.С.Мухина), өзіндік ... ... ... ... ... белсенділігіне баса назар аударды. Бұл зерттеулердегі
тұлға Мен-концепциясы - адамның өзіндік мінез-құлқын ... ... өзі ... ... ... - сияқты субъетивті
тұрғыда болады.
Мен-концепсиясы мен ... ... ... және ... тұратын өзін-өзі басқару механизмі әлеуметтік-экономикалық
жағдайдағы ... ... ... ... ішкі ... күші
болып табылады.
Психокорреция бұл - психиканың дамуы мен қызмет етуіндегі қалыптыдан
қайсібір жағымсыз ауытқуларды, ... ... ... ... ... ... проблемаларды тудыратын басқа да көріністерді
бәсеңдетуді немесе жоюды мақсат еткен, адамның психикасына белсенді ықпал
ету.
Психокоррекциялық ... ... ... ... ... адам ... топ ерекшеліктеріне байланысты ... ... ... ... мүмкін:
- баланың дамуындағы психологиялық ауытқуларды әлеуметтік ортада
қалыптасқан талаптаррға сай ... ... ... ... ... бұзып, оның
жағымды көріністері басым болатындай етіп ... ... ... ... және оның ... ... ... өзгерту;
- жалпы даму барысында қайта құру;
- ізгі ниетті ... ... ... жүргізудің түрлері көп ... мен ... ... ... өте мол. Ол ... ... проблемаларына байланысты коррекция тобына
жинақтау, балалар жас ... ... жіне ... ... отырып психокоррекция жүргізу реті ... ... ... ұқсас нұсқамен жүргізіледі.
Сондықтан ... өте ... жүйе ... да, клиенттің
проблемаларына байланысты олардың ... мен ... ... қарамастан барлық коррекциялық топтар ... ... ... ... ... ... блок – ... Бұл кезеңде шытырман
жағдайға алып келген факторлар ... ... орын ... мен ... анықталады.
Шиеленісті жағдай орын алған аймақтар отбасы, құрбылар ортасы,
жұмыс орны ... ... ... орталар болуы мүмкін. Осы
мәселелерді толық диагностикалау мен ... ... ... ... ... ... жүргізіледі және
психологиялық кеңес беру ... ... ... ... ... ... ... қажет
екендігіне сендіріп, ол жұмыстың ерекшеліктері мен ... ... ... ...... ... ... жүретін әрекеттер жиынтығы. Олардың ішінде
психокоррекцияның ... ... ... ... ... үлкен:
1.психолог пен коррекцияға қатысушылар ... ... Бұл ... ... ... ... ... біртіндеп өзгеруімен бірге бұл ... та ... ... шешу жолдарын таба алатындығына сенімінің
артуы. Клиенттің ... ... жете ... ... ... табылады;
3. қатысып отырғандардың психологқа және ... ... ... осы ... ... және оны ... анық
білдіруі. Бұл құбылысқа байланысты қатысушылардың әрқайссысы ... ... ... орын ... не ... ... ... басқаларға ашып айтады немесе түйсініп, тұйықталып қалады.
Екінші блок – ... беру деп ... ... ... ... ұқсамайды, құрылымы алдын ала нақты анықталған және сол
алгоритмнен онша ... ... ... ... ... ... ... Бірінші кездесу барысында ... ... ... және ... ... алдағы
кездесулерді шешілетін мәселелер қатысушылар тәртібіне ... ... ... топтың ән-ұраны анықталып, ... ... ... өз атын ... диагностикаланады.
Балалар басқалармен танысу ... өз атын ... ... ... ... өзін ... ... түсіндіріледі тренингтің соңына
дейін немесе бала өзінің атын өзгертуді өтініш ... ... ... өзі таңдап алған есімімен атайды. Егер ... ... бас ... ол өзін - өзі ... белгісі, ал өзі
таңдап алған аты оның ... ... ... білдіреді.
Бұл тәсілдің коррекциялық мәні – баланы өзіне ұнамайтын «Мен»
көрінісінен ... ... ... ... ... болуына
мүмкіндік беру. Бастапқы кезде баладан неге ... атты ... ... ... жоқ. Оның сәті ойын барысында өзінен-өзі
келеді.
Танысу ... ... да ... ... Бұл ... ... ... мүмкін. Психолог тек өзінің атын атап барлық
топтағылар ... тек ... деп ... ... ... ... өзімен де солай ... ... пе жоқ ... «апай», «ағай»
деген тіркесті пайдалана отырып ... деп ... ... ... ... ... үшін қимылды ... ... ... ... ... артық», «жасырынбақ» ойындары өте
көңілді, қатысушы балалар құмарта ... ... ... ... ... ... тез айырылып бір-бірімен араласып
кетеді. ... ... ойын ... ... ... ... диагностикаланып, кейбір қатысушылардың ... ... ... ... ... ... балалар белсенділік білдіріп,
жетекшінің кезегі келгенде оның ... ... ол ... ... ... ұсталған бала ойын ережесіне сай қылық ... ... орын ... «сілтеушіге» балалардың өздері ескерту
жасаса қабырға жағалап ... ... ... ... ... ... жұмысында жетекші функцияны психолог астыртын
білдірмей ... ... ... ... ... да ... қатысушыларды
дөңгеленіп тұруға немесе ... ... әр ... ... ... келісіп алудың маңызы үлкен. Оның бірнеше нұсқалары
бар.
Барлығы ... ... ... ... жасап тұрып, жай
ырғақпен ... ... ... ... ... ... ... етпетінен екі ... ... ... ... оң ... ... ... қойып ... ... ... ... ... тексеріп пайдаланатын екеуін таңдап алу
керек. ... соң ... ... ... осы ... блок – ... ... Бірінші кездесуде топ мүшелері үлкен
белсенділік және ... ... ... ... ... ... ... байқатып, үлкендер жағынан
қатысушылардың барлық әрекеттерін ... ... ... ... бесінші және алтыншы кездесуде спонтандық ойындар кеңінен
пайдалануы ... Бұл ... ... ... ... ... әр ... күшті және осал ... ... ... ... қасиеттері анықталады.
Бұл психодиагностиканы ... ... ... ... ... келесі кезеңдерде топтық қатынас ... ... ... ... ... өздеріне талап
көрсетуге ... ... ... ойындар барысында психологтар
балалардың өзара ... ... ... ... ... денесіне зақым келтірмеуін және ... ... ... ойын ... ... қалыптасқан иерерхиядағы
қатынасушылар рөльдері анықталады: әмірешіл, әмірешілдің ... ... ... конформист, «күнәһарлар».
Осы кезден бастап ... ... ... әр ... ... құрудың келесі кезеңі ... Бұл ... ...... ... ала ... ... арқылы
қандай қасиеттер білдіруге жаттықтыратынын анықтап, сол ... ... ... Бұл ... психологтар барлық топ
мүшелерінің ... ... ... топтағылардың барлығы
барлық ойындарға тең ... ... ... ... блок – ... ... ... барысында
меңгерген жаңа тәжірибесін өз ... ... өз ... ... сыйлауын пысықтауға жәрдем беріледі. Кеңесші ... досы ... ... оған тек өте ... ... ғана ... ... әр адам алдында тұрған проблемаларын
өзі ... ... ал оны шеше ... топтағылардың көмегін
пайдалана білуі керек.
Д.Карнеги еңбектерінде психокоррекциялық әсерді жөндеулерді, ... ... ... ... ... ... өзінің бір
сынағында психологиялық мәліметтерді психокоррекциялық ... ... ... ол ... ... дейді: «Тәртіпті
сақтаңдар, бәрі жақсы болады». Адамдарға ұнау үшін Д.Карнеги ұсынған ... ... ... ... ... ... түсіңіз
2. Күліңіз
3. Есіңізде болсын – адамның есімі, негізгі көмекші жақсы ... ... ... біліңіз
5. Әңгімелесіп отырған адамыңызды не қызықтырады сол туралы айтыңыз
6. Өмірде өз орны бар екендігі ... ... ... иландыруға
тырысыңыз
Ал, психотренингтер – коррекциялық жұмыста адамның ішкі әлемін
жетілдіруге көмектеседі. ... ... ... ... ... жүзеге асады. (Н.Цен, Ю.И.Иванов және
т.б.). Психотренинг жаңа көзқарастар ұсынбайды, әрекетте ... ... ... ішкі ... мен ... ықпалдастығына, біріншіден
өзіндік санаға әсер етеді.
Психологиялық ойындар – психологиялық мәліметтерді коррекциялық
жұмыстарда ... ... ішкі ... ... ... ... ... өткеруге көмектеседі. Психотехникалық
ойындар Н.В. Цезенан, Ю.В.Пахомев еңбектерінде ... Ол ... ... ... бағдарланған құбылыс шаршағандықты ... ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
Қорыта айтқанда, психолог-практиктердің психокоррекция жұмысы бағыттан
ерекшеленетін 3 ұстаным арқылы клиентке көмектеседі.
1. «Мен сияқты ... - ... ... ... ... көрсетеді және
жүзеге асыруға көмектеседі. Әрекет, тәсілдеріне жауапкершілікті алады.
2. «Бірге істейік» - жауапкершілікті психолог іздеудегі және табудағы
эффектілі тәсілді ... ... ... нәтиже болуы үшін ойланыңыз» - бұл тәсілді жүзеге асыруда
клиентке ... ... ... ... таңдауға, игеруге
көмектеседі.
Бірінші ұстаным психотехникалық әсер етуге жақын, ... ... ... ... сапалы көмектеседі.
Үшінші ұстаным клиенттің бағдарлауына жеке ... ... ... деңгейімен және санасымен байланыстырады. Әр ұстанымның
мақсаты - ... ... ... біреуін психолог қолдануда
стереотиті жұмыс істейді, ол коррекциялық жіктеу жұмысын қиындатады.
Психокоррекция мәліметтерді дискретті бағдарлауға, ... ішкі ... ... жалпы психологиялық заңдылықтарды қабылдауға көмектеседі.
Түзету жұмыстарынң әдістері жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... ... Жасөспірімге
қоғамдық белсенді іс-әрекетке бай аймақты ұсынатын және жұмыс ... ... топ ... ... қызмет атқарады.
Жасөспірімдердің мінез-құлқындағы ауытқулардың себептерінің бірі болып
жасөспірімнің авторитарлық, яғни ... ... ... тәрбиесіндегі
сипаттағы «Мен»-мен және есеюші «Мен»-і арасындағы келіспеушілік саналады.
Сондықтан да біздің ... ... ... ... және ... ... ... болатын қарым-қатынастарды қайта құру
арқылы жасөспірімнің эмоциялық саласына ықпал ету құрайды.
Зерттеу коррекциялық процес ... ... ... ... етті. Тұлғалық тұрғыдан қарау идеялары мен ... ... бар ... ... біз ... Мен-концепциясы
үлгісі негізінде эксперимент барысында мінез-құлқында ауытқуы бар
жасөспірімге ... ... ... тұлғалық тұрғыдан қарау тұжырымдалды.
Ол мыналардан құралады:
1) жасөспірімге жеке тұлға ... ... ... ... ... жасөспірімнің құқықтарына құрмет көрсету;
2) мінездегі ауытқушы жасөспірімді шынайы ... ... ... ... ... ... ... оған көмек
көрсетуді дұрыс жолын таңдау;
3) жасөспірімнің субъективті ұстанымын ... ету, ... ... жету ... ... ... ... жасөспірім үшін үлгі болуы, оның серіктес, кеңесші,
тәжірибелі ересек жолдасы ретіндегі рөлін атқара білуі;
5) жасөспірімге қойылатын ... пен ... ... білу;
6) қажетті жағдайда тежеуші амалдарды пайдалана білу.
Осыған орай тұлғаның Мен-концепсиясы ерекшеліктеріне ... ... пен ... ... ... шекарасы қарастырылады.
Тұлғалық тұрғыдан қараудың шекарасынан делинквентті мінез-құлықтың 4-5
деңгейлердегі түрлерін ... ... ... ... ... әдейі айтылған өтірікті, өзімшіл мінез-құлықты және тағы ... ... тыс ... ... ішкі ... қолдауын байқамаған жағдайда ғана
тежеуші амалдарды пайдаланады. ... ... ... ... ... ... керек, ол оның тұлғалық ... тиіп ... ... тәжірибе жұмыстары түзету үрдістерінің нәтижелігін
арттыруға қажетті бірқатар әлеуметтік-педагогикалық ... ... ... ... қосымша білім беру мекемесі, құқық қорғаушы органдар,
мемлекеттік және қоғамдық ... ... ... беруші барлық
субъектілердің тәрбиелеуші-түзетуші күштерін ... ... ... ... ... ... ... жасөспірімге жасалатын ықпалдардың кешенді болуы:
а) сана, ерік-эмоциясы, мінез-құлқы сияқты ... әсер ... ... ... ... ... әр ... іс-әрекеттердегі
ықпалдар;
в) әлеуметтік, медициналық, психологиялық ... ... ... ... ... ... ... тығыз байланыста болып,
үйлесім табуы;
4) түзету жұмысының диагностикалық тұрғыдан қамтылуы, ... және ... ... ... жасау амалдарының болуы;
5) әлеуметтік-педагогикалық және ... ... ... ... ... ... ... жетекшілеріне түзету
бағдарламасын жүзеге асыруға, ... ... және ... ... ... ... ... тұрғыдан басқару шарттарының жиынтығы
мыналардан тұрады.
1) жасөспірімнің өзіндік ... ... ... ... отбасының ерекшеліктерін ескере отырып, жұмысты жоспарлау;
2) тәрбиелеу-түзету үрдісіне қатынасушы ... ... ... ... ... психологиялық-педагогикалық талдау жасау.
Зерттеу барысында жасөспірімдердің мінез-құлқындағы ауытқуларды ... ... ... яғни ... ... ... дәрежедегі нәтиже беріп, толықтай жүзеге асуы мүмкін еместігі
анықталды.
Көптеген мұғалімдер окушылардың жеке ... ... ... өз ... ескермей оқушылармен өзара қарым-қатынас ... ... ... өктем үлгі түрінде ... ашық ... ... ... Ал оқушылардың құрдастарымен
қарым-қатынас жасауы оның осы уақытта «адамгершілікті — ... ... ... ... ... бар ... ғана ол ... болатынын
ескерген жөн.
Дәл осы қарым-қатынас арқылы құр-дастарының ортасында қалыптасқан
құндылықтарды ... ... ... Бала ... ... ... ... ғана нақтылы қоғам мен әлеуметтік ортаға тән өнегелі армандар
мен құндылықтардың жүйесін толық ... ... ... ... ... мақсатымен семинар,
тренинг және әр түрлі психологиялық шаралар ұйымдастырылуы қажет. Өйткені,
үлкендердің ... ... ... жасандылыққа төзбейтін
педагогтардың қайрымды ... ... ... құндылықтарымен толық
келіспесе де, оларды бірге біртіндеп іштей өзгеруге тырысатын, ... ... ... бар екенін біле бастайды.
Әр түрлі шаралар мен психологиялық жұмыстарды ұйымдастыру барысында
оқушылардың жас ... ... ... ... ... түрде ескеру
қажет. Мәселен, бастауыш және орта жастағы жасөспірімдермен ... ... ... ... ... тудыруға, өздерінің мінезін,
мүмкіншіліктері мен қабілеттерін және т.б. түсінуіне ықпал ету ... ... ... ... ... ... өзіндік намыс сезімін
дамытуға және бекітуге қолайлы уақыт болып табылады.
Ал үлкен жасөспірімдермен жұмыс ... ... ... ... ... ... дамытуға, тұлғааралық қатынастарының
себептерін талдауға ерекше мән ... жөн. ... ... ... ... білуіне, мамандық кәсіби ... ... ... назар аудару керек.
Оқушылардың жас ерекшеліктерін тек ескеріп қана ... ... ... ... адамгершіліктік-өнегелі
қасиеттерін дамытып, әр түрлі психологиялық жағдайларды дұрыс қолдана
отырып, ... ... ... алдын алу кажет. Осындай жағдайда
ғана қазіргі кездегі оқушылар еліміздің білікті, парасатты азаматы болуына
сөзсіз қол ... ... ... және ... ... - ... адам ... ... психикалық тәсілдерді және оны емдейтін ... ... ... ... ... мен медицина арасындағы емдік
тәжірибе түрі. Психотерапия адам әр ... ... ... ... ... т.б. ... ... күйіне ұшырағанда, оның көмескіленген ойлау
жүйесі мен сана – сезімін ауызша және ... ... ... ... ... жүйесі.
Психотерапия кеселге ұшыраған адамның өзіне және қоршаған ... ... ... ... бағытталады. Психотерапияның
клиникалық тәсілдері – гипноз, аутогендік ... ... ... ... ... Емші мен ... ... түсінісуі , отбасы мен
ұжымдағы сыйластық шипагерліктің әрбір адамға деген оң ықпалын арттырады.
Адамдар ... ... ... әлсіреген адамның өзін-өзі дұрыс
тануына себепші болады.
Адам ішкі жан ... қай ... ... ... ... ... ... негізгі 4 моделін бөлуге болады:
1.Психотерапия емдеу әдісі. Психикалық және соматикалық ... ... ... ... жүйе ... ықпал
ету;
2.Психотерапия- үйрету процесін әрекетке әкеледі (психотерапияның
психологиялық моделі);
3.Психотерапия манипуляциялаушы әдіс, ... ... және ... ... ... етеді (әлеуметтік модель);
4.Психотерапия адамдар арасында ықпал ету ... ... ... ... ... ... ... кітап оқу арқылы ауруға
ықпал ету. Имаготерапия - бейнелермен ойнау(imago: лат.-бейне) арттерапия -
өнермен ... ... ... ... түрі пайдаланылады.
Арттерапиялық тапсырмалар екі вариант түрінде жүзеге асырылады:
белгілі бір тақырыпта ... ... және ... ... еркін тақырыпта, еркін материалмен жұмыс жасайды. Тапсырма
соңында тақырыпты орындау манерасын талқыға салады.
Натурпсихотерапия ... ... ... ... ... әңгімелесу
психотерапиясы, гештальттерапия негізгі мақсаты – жеке адам ... оның ... ... ... және даму жолымен адам мүмкіндіктерін
өсіру.
Марита-терапия негізі Японияда 1921 жылы ... ... ... ... ... ... ... жолын, тәуелділігін
түсінумен байланысты әдіс.
Супестивті психотерапия – ... ... ... ... ... ... және планцеботерапия – (дәрілік ықпал ету) қалпы.
Жүріс-тұрыстық ...... ... ... ету ... ... ... жою)
Жеке психотерапия. Бұл психолог пен клиент арасындағы өзара әрекеттесу
мәнінің құрылу ... ... ... ... яғни медициналық дигнозы
бар. Психолог клиентпен қандай да бір өзара әрекет ету ситуациясын құрады.
Ол адам мәні ... ... ... ... ... Басқалай айтқанда
психотерапевт жұмысы адам мәні туралы философиялық көзқарастарына сүйенеді.
Топтық психотерапия – бұл әр ... ... ... ... ... ... ... жасау формасы ретінде қазір кеңінен
қолданылады.
Топтық психотерапия ерте жастан – мектепке ... ең ... ... ... ... пікірлері бойынша топтық психотерапия
қоршаған адамдармен өзара ... ... ... ... ... ... ... ашық немесе жабық 25-30 адам құрамында жүреді
және 8-12 ... ... ... бір ... бір жайлы жерде өтуі тиіс.
Психотерапевт басқалардан ерекшеленіп ... ... ... ... жекелік жетілуі деп атауға болатын құбылыстар жүреді. ... ... ... өз ... ... ... ... Психотерапияны жүргізгеннен кейін жүріс-тұрыстық өзгерістер (ым-
ишара, дене тұрысы, жүріс-тұрысы) байқалады. Олар өзіндік сана және ... ... ... ... қарастыруға мүмкіндік береді.
Би терапиясы
Би терапиясы өзінің даму ... ... ... ... би ... айтып түсіндіре алмайтын кейбір ойлар мен сезімдерді
жеткізу ... ... ... мен дене ... адам тілі ... ... қарым-қатынас құралы ретінде қызмет етті (Langer,1953).
Бидің көмегімен ауру адамдарды емдеуге тырысты.Биге еліктеушілер
өздерін ... ... ... немесе мыстанмен, әруақтармен
теңестірді. Кез-келген ... ... ... ... ... бір
жағынан – күнделікті мәселелерден босау,екіншіден - қарапайым халықтың
мінез-құлқықтары мен ... ... деп ... ... ... би ... пен өзін өзі көрсету құралынан өнердің
бір түріне айналды және ол ... ... мен ... ... ... ... би ... классикалық балетте өз шыңына
жетті.Солтүстік Америкада биге жаңа өмір берген қызу қанды ... ... би ... ... ... ... есептеледі.Айседора үшін би
адамның табиғи ... ... беру ... ... стилистикалық стандарт жоқ,оған бидің барлық
формалары ... ... ... ... ... ... ... қызмет етеді.
Би терапиясының даму тарихында төрт ... ... ... дүниежүзілік соғыс аймағынан оралған ардагерлердің
дене және ... ... ... ... ... ... мүгедектерді емдеудің көмекші әдісі болды.
Би терапиясының дамуының ерте кезеңдерінде Вашингтондағы ... ... ... рөл ... ... ... еңбегі үшін
Мэриен Чейс би терапиясының «бірінші ледиі» ... ... ... әрі ... ... Чейс ... ... өзінің зейінін тек оқушыларына ғана
аударды және олардың әрқайсысы сабақтан кейін алған ... мен ... ... хабарлап отырады.Бұл жергілікті психиатрлардың
қызығушылығын тудырды.
Би терапиясына қызығушылық ... ... ... 50-ші ... ... байланысты болды.Мұндай ... ... ... ... ... ... көптеген емделушілерді
ашық бөлмеге ауыстыруға,тіпті ... ... жаңа ... ... ... фактор 60-шы жылдарда пайда болған адам қарым-қатынас
тренингі,яғни ол психологиялық ... тобы мен оған ... ... ... ... жаңа ... әдістерді өңдеуге
себеп болды. Би терапиясының жаңа ... ... ... ... ... ... ... соңғы
жетістіктерінің бірі, ол мидың оң жақ жарты қызметін ... ... ... ... оқыту болды.
Би терапиясының дамуына психоаналитикалық теория да ... Райх - 1942, Карл ... және аз да ... Гарри Стек
Салливан-1953 би терапиясының дамуына өздерінің ерекше ... ... ... ... ... ... ... дамуындағы дененің
рөліне деген қызығушылығы маңызды рөл ... ... би ... ... күш ... бұлшық ет қысымын
төмендетуге және қимылды дамытуға бағытталған. Би терапиясы мазасыз
адамдарды ... ... қосу ... ... онда ... ... яғни әлеуметтану мен қарым-қатынастары теориясы қолданылады.
Қазіргі таңда ... би ... ... ... ... ... мекемелерде (түрмелерде), пансионаттар мен
басқа да қимыл әрекеттерді қажет ... ... ... үшін ... ... ... ... дайындалуда.
Би терапиясы топта кем дегенде бес міндетті шеше ... ... өз ... ... ... ... ... Адамның физикалық және эмоциялық жағдайы жақсарады.Бірінші
сабақтың басында би терапиясының тобында басқарушы қатысушыларды бақылайды.
Мықты жақтарын бағалайды,осыдан кейін түзету ... және ... ... ... анықтайды.
Біздің көпшілігімізге тек бұлшық еттерімізді қатайту үшін ғана ... Ал ... ... бар және ... ... ... ... да
белсенді көмек керек. Мысалы, жүруге, ... ... ... ... ... терапиясының екінші міндеті,дененің жағымды бейнесін жасай
отырып,топ ... ... ... ... ... бар ... өзіндік дене мен қоршаған орта ... ... ... ... ... ... ... өзінің алдында дененің адекватты бейнесін құру мақсатын қояды.
Үшіншіден би ... ... ... ... ... мәселелері бар адамдардан тұратын топқа қарым-
қатынастың қарапайым дағдыларын оқыту қажет ... ... ... ... ... ... психотикалық
емделушілерде анық көрінеді. Сау адамдардан тұратын топтарда би терапиясы
шығармашылық ... ... ... жасайды,сөздік қарым-қатынаста туындаған
қиындықтарды жеңуге көмек береді.
Би терапиясының төртінші міндеті –топ мүшелерінің сезімдері ... ... ... ... ... сезімдерімен
байланысқа түсулеріне көмек беру. Шығармашылық қатынаста би психикалық
күйзелістердің бастауы болатын ... ... ... ие ... қимылдары тек экспрессивті болып қана қоймай, сонымен қатар физикалық
күйзелістерді түсіреді.
Би терапиясының ... ... ... ... ... ... Би терапиясының топтарындағы сабақтар қатысушылардың бірлескен
жұмыстарын жобалайды. Бұлардың барлығы толығымен ... ... ... ... жасайды. Барлық компоненттер
жабық,тұрақты комплекс – «логикалық дөңгелекті құрайды».
Би ... ... ... бір ... ... пен ... жағынан - ақыл арасындағы тығыз байланысты
бейнелейді.Би терапиясының ... ... ... мәнеріміз жекелік
ерекшеліктерімізді бейнелейді. ... бала ... ... жасаған кездегі еркіндігіміз,достарымыздың
әсері,атқарған жұмыстарымыз,басымыздан өткен ... ... ... ету ... із ... ... ... және әрекеттің ... ... ... психикалық деңгейде
күшейтеді.Онда дене мен ақыл біртұтас бүтіндік ... ... ... ... келесідей ұйымдастыруға ... ... ... ... ... қатар физикалық жағдайларымыз
өзгереді және сәйкесінше , біздің ... ... да ... ... ... ... топ ... үшін би билеуде
әріптес бола отырып, сонымен қатар басқарушы да ... және ... ... дамуына көмек береді.Терапевтің басты қызметі – қатысушылар
бір-бірімен ... түсу ... ... ... ... ... ... және қауіпсіз жағдай жасау.
Топты басқарушы қатысушылардың ... емес ... ... ... және осы қатынастарды терапевтік мағынада тиімді қылу ... ... ... ... Би ... ... тек ... түрде ғана
емес,сонымен қатар физикалық деңгейде де көрінеді.Эмпатияны би әріптесінің
қимылын қайталай отырып ... ... ... ... ... ... ... пациентпен билей жүріп былай ... «Мен ... ... да өшпенділік, мұңаю, жалғыздық сияқты
сезімдер ... ... ... оқшауландыратын мұндай жағдайларды
түсінемін.
Бұларды мен де сезіне аламын және бұлардың барлығы менде ... ... ... ... ... ... ... сізді қабыл аламын және
аз уақыт ... да біз ... ... ... пациенттің
спонтандық әрекеттерін бейнелейді және оларды дамытады.
Әрекетті талдау
Би терапиясында психотерапевтік ... ... ... ... анализі мен диагностикасын бейнелеуде архитектор және
биші Рудольф Лабан құрастырған жүйе кең қолданылады.Ол «күш ... ... ... ... ... әрекеттердің динамикалық және кеңістіктік
аспектілерін бейнелеуге,сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... бойынша, «күш жүйесінде» әрекет динамикасы төрт көрсеткіш
бойынша бейнеленеді: кеңістіктік,күш,уақыт және қуат.Әрбір көрсеткіштің ... ... – тура және ... болуы мүмкін;күш – қуаты және
шектеулі болуы мүмкін.Әрбір ... осы ... ... ... ... ... ... дамытуда қолданытатын сегіз
базалық ... ... ... қысымның күші баяу, мықты және тура болуы
мүмкін.Би тобындағы ... ... ... ... ... талдау
қатысушылардың әрекет репертуарларын зерттеу мен кеңейтуді терапевтке үлкен
көмек болады.
Психодинамикалық бағыттар
Би терапиясының ... ... ... ... ... ... тұрғысын қарастырады.Әрекеттерді дамытуға
жұмсалған күштер әрекеттің астарында жатқан ... ... ... ... ... денесі» аты әдістің негізін ... ... ... ... ... ... бола алады.Төрт көрсеткіш
белгілі бір ... ... ... ... ... ... денесі» әдісін қолданушы терапевт қозғалыс паттерні эмоциямен
қалай байланысатындығын білуі керек.Мысалы,эмоциялық бұзылулары бар ... ... емес дене ... ... ... субъект жүйкелік
байланысты қолын қытырлатып,дірілдеу мүмкін.
Топ басшысы олармен байланыс орнатып,біріншіден оның ... ... өз ... ... ... ... ... әкелуі
керек. Сэлкиннің әдістемесі барлық ... ... ... ... кемістігі бар емделушілерге,эмоциялық ... ... ... «дені сау» ересек адамдарға және кәсіби
бишілерге қолданылады.Әрбір топтың қызметтері әр ... ... ... жасы ... икемділігіне байланысты топтастырды.Би -
қозғалыс терапиясының келесі психодинамикалық тәсілін ... ... ... ... ... ... ... құралы
ретінде қарастырады. Топтың басшысы хореограф және көмекші ... ... ... тежейді.
Бұл үрдіс барысында қатысушылар топ жағынан ... ... ... тұлғаарлық қатынаста пайда болған мәселелермен күресу икемділігіне ... ... баяу ... сосын секіріп,итеруге дейін апаратын
әуендерден ... ... ... ... ... ... және ... қимылдай бастауы олардың жасырын сезімдерін тудырады.
Ритуалдық үрдістердің символизмі әсіресе Альберт Пессо ... ... ... ... деп ... зейін би техникасына емес,қимыл арқылы аффективті ... ... ... би ... бейнелеу өзіндік денені сезінуге,әрекет репертуарын кеңейтіп,
тұлғааралық қатынаста эмпатияны тереңдетуге мүмкіндік беретін ... ... Ол ... және басқарушы тәжірибесін алуға мүмкіндік береді.
Тиісті уақыт: 15 минут.
Материал: талап етілмейді.
Барысы: топ жұпқа ... ... ... ... ... ... бағынышты
рөлін ойнайды. Әрбір жұпта қатысушылар қарама-қарсы тұрып, көз байланысын
орнатады. Басқарушы баяу, ... ... ... ... ... жасай бастайды.
Бұл жерде оған өзінің денесін, эмоциясын сезініп,өзінің денесіне сенуі
керек. Жаттығу кезінде ... ... ... ... ... ... ... айна сияқты ... ... ... оның ... қимылдарын қайталайды.
Мысалы,егер басқарушы оң қолын созса,бағынушы сол ... ... ... қайда және қалай қимылдайтынын бақылап отырады. Осы
сәтте еш нәрсе туралы ... ... өзі ... сана ... қимылын қайталау тәжірибесін
басынан өткізсін.5мин. кейін ... мен ... ... ... 5 мин. Кейін олар өздерінің алған әсерлерімен ... ... ер» би ... осы жаттығудың арқасында ... ... ... және ... ... ... алады.
Қажетті уақыт: 30 мин.
Материалдар: талап етпейді.
Барысы: Үлкен топ 4-5 адамнан тұратын топтарға бөлінеді.Әрбір топ бір ... ... ... ... ... адамы жетекші рөлін атқарады.
Жетекші өзінің қиялына байланысты кеңістікте кез-келген ... ... ... әр ... ... ... оның ... еріп
отырып,оның қимылдарын қайталайды.
Бірнеше минуттан кейін жетекші ең соңына барып ... да, ... ... ... ... жаттығуды қатысушылардың барлығы жетекші рөлін
атқарып болғанша ... ... ... ... және ... ... коррекциялау жұмысының ... ... ... ... ... ... ... мен
мазасыздану деңгейін сипатын ескертетін, көп ... және көп ... ... - деп жасөспірімдердің ортамен
әрекеттестік ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеленушіге психологиялық ықпал ету
тәсілдерін түсінеміз.
Психокоррекцияның мақсаты психика ... ... ... келе ... ... үйлесімділігін және жүйкелік-психикалық
ауытқулардын алдын алуын ұйымдастыру.
Жүргізілген ... ... ... ... ... көрінуін бәсеңдету үшін
психокоррекциялық жұмыстар жүргізілді.
«Сезімдер» атауы тренингі.
Мақсаты: Эмоциональдық сферамен байланысты тәжірибелер мен білімдерді
молайту, эмоциональдық күйін ... ... ... ... ... ... белсенді қатысып,
тапсырмаларды орындады. Барлық эмоциялар мен ... ... ... ... ең көп ... ... таңдап алынып, кестеге түсірілді.
Олардың көріну аймақтары анықталды. Барлық сынып бойынша кесте ... ... ... ... Жасөспірімдердің сезімдері мен эмоцияларының басқара білу нәтижесі
| |Бұл ... ... ... ... | ... | |
| ... ... ... ... ... |басқа |
| | | | ... ... ... |
| | | | | | |де ... ... |17 |16 |10 |9 |14 |3 ... |22 |11 |20 |13 |22 |12 ... |12 |5 |7 |19 |4 |5 ... ... |5 |10 |12 |6 |6 |8 ... |8 |20 |15 |14 |8 |18 ... |5 |15 |18 |20 |14 |10 ... ... ... мен ... туралы тереңірек
ойланып, талдап, көрінетін аймақтарын ... ... ... ... ... ... жағдайларда басқарып отыратындықтарын
айтты. Өздері тізім жасап, өздері анықтағаннан кейін қызығушылықтары оянып,
талдау тиімді жүзеге ... ... ... ... ... үйренді.
«Менің өмірім» тренингі.
Мақсаты: Жеке тұлғаны өзінің күшті және әлсіз жақтары туралы ... ... және ... қасиеттері мен жеке ерекшеліктері туралы
саналы ойқорытынды жасай білуге үйрету.
Қорытынды: Жасөспірімдер ортаға шығып, ... ... ... ... ... оның ... ... жағымды және жағымсыз
қасиеттері туралы және т.б. мәселелерді қамтыды. ... ... ... жауап беріп, өз мінез-құлықтарына өздері талдау ... ... ... ... ... бойынша әңгіме қозғалды: «Сенің қандай жағымсыз және
жағымды қасиеттерің бар?», «Сен не үшін ... ... ... ... т.б. ... ... ... өздерінің
ғана емес, жолдастарының да ... және ... ... ... ... ... ... бірігіп шешті.
«Медитация» тренингі
Мақсаты: Жасөспірімдердің шектен тыс ... ... және ... ... шаршау деңгейін басу.
Қорытынды: Жасөспірімдер медитация кезінде өздерін ... ... ... ... ... Басқа әлемде жүргендерін,
онда барлық қоршаған ортаның әсемдігін, әдемі өсімдіктер мен ... ... ... айтып, қасындағы оқушылармен бөлісті.
Өздерінің күштері мен мүмкіндіктеріне деген сенімділігі күшейді.
« Мақтаулар» ... ... ... ... ... және ... беделін
жоғарылатуға көмектеседі.
Нұсқау: Балалар дөңгеленіп отырады. Әрбір балаға карточка ... бала ... мен ...» ... ... басталатын жақсы іс-әрекеттер
жазады.Мысалы: «Бірде мен мектептегі құрбыма көмек бердім», ... ... үй ... тез ... ... ... 2-3 минут беріледі, содан
кейін әрбір бала ... ... ... ... ... ... оқиды.
Әрбір бала өзінің жазғандарын оқып болғаннан ... ... ... ... айтылғандардың бәрінен ортақ бір пікірге келуге талпыгады. Ал ... ... ... ... келуге талпынса, онда оларға міндетті түрде
мүмкіндік беру ... ... ... ... ... адам ... ... ие болады, ал оны байқау үшін ... ... ... және ... ... ... ... сияқты
әңгімелер жүргізуге болады.
Зерттеу мәселесінің шеңберіне байланысты жүргізілген коррекциялық
жұмыстарының эксперименталдық нәтижелерін ... ... ... әр ... ... жүргізілген түзету жұмыстарының ... ... бар ... ... бағалауы,
деңгейі тепе-тең түрде болуына мүмкіндік берді. Яғни бірінші ... ... ... ... ... және ... ... оқушыларының 75 % өзін–өзі бағалау өз деңгейіне сәйкес түрде болып
қалыптаса бастады.
Бұл олардың ... ... ... ... білім саласына
қызығушылығы, өз–өзіне және басқа адамдарға байланысты ізгі ... ... ... Ал ... 15 % ... ... ... Бұл олардың тұлғасының толық кемелденбегенің,
өздерінің іс–әрекеттерінің нәтижелерін дұрыс бағалай ... ... ... алмау көрсетеді.
Өзін–өзі бағалаудың мұндай ... ... ... болуын, яғни қоршаған ортанын бағалауына, ... ... ... немқұрайлым қарауы байқалды.
Сыналушылардың 10 % өзін–өзі төмен бағалағандары көрсетілді.
Бұл өз ... ... ... ... ... ... ... нәтижелер Облыстық девиантты мінез-құлықты
балаларға ... ... ... ... ... яғни педагогикалық тұрғыдан қараусыз қалу, отбасының ажырасуы,
дұрыс тәрбие алмай теріс жолға түсу және т.б. түйінделеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі таңда ... ... алуы ... ... ... байланысты көптеген өзгерістер енгізді. Яғни
қоғамымыздың ... ... ... ... ... ... жоғарланған талап қояды. Әсіресе білім беру жүйесін одан әрі
жетілдіру, үздіксіз білім ... ... ... ... оқу мен ... ... ... мен білім беру үрдісінде оқушылардың тұлғалық
сана-сезімдерінің дамыту болды.
Білім беру поцесінде ... ... ... ... ... ... жол сілтеу — қазіргі таңда
ауқымды ... ... ... ... ... ... қалыптастыру
тек білім берумен ғана шектелмейді, яғни ол үшін ... ... ... ... ... ... парасатты, білікті,
мәдениетті, білімді және дүниетанымы жоғары болып, еліміздің мәртебелі
азаматы болуына ... ... ... қажет.
Ұрпақ - өміріміздің жалғасы, болашақтағы әр ... ... арқа ... ... екні ... Республикамыздың жастарына ең
сапалы білім берумен қатар ... ... ... ... ... ... ... мінез-құлқын дамытып, оларды адамгершілікке,
мейірімділікке, тәртіпке, қоғамның лайықты азаматтары ... ... ... ... ... мәселелердің бірі. Біздің қоғамымызда жасөспірімдердің
адамгершілік келбетіне қоятын талаптардың өсуіне, ... ... баса ... аударылуда.
Елдің экономикалық жағдайы, бұрынғы дүниетанымның құлдырауы мен
бәсекелі және жоғары өндірісті жағдайда өмір сүру мен ... ... ... ... жоқтығы – қоғамның күрделі ... мен ішкі ... ... ... ... ... ересектермен күрделі және
қиын қарым-қатынастар ... ... ... пен ... пайда болып, қылмыстық
әрекеттер көбейді. Осындай жағдайларға байланысты ... ... ... ... зерттеп білулері шарт.
Диссертациялық жұмыстың мақсаты – ... - ... ... ... ... ... түрлі әдістерді пайдалана отырып, оған талдау жасай отырып , мінез-
құлықтарында ауытқушылықтары бар ... ... ... айқындау болды. Сонымен қатар олардың өзіндік психологиялық
ерекшеліктерін жан-жақты зерттеу болды.
Жасөспірімдерді тәрбиелеудің ... ... ... ... ... мен ... айнадағыдай көрсетеді.
Бала бақшасы білім беруді бірінші кезекке қоятын ... ... ... ... ... ... бағытта
жүргізіледі. Мәдениетті және иманды адамды, жан-жақты дамыған тұлғаны
қалыптастыру екінші кезекке ығыстырылды.
Жасөспірімдердің ... ... ... ... ... ... оның өміріндегі оқиғаларды және жақын адамдармен қары-
қатынасын ... ... ... ... ... тысқары
қалды. Бала тұлғасын дамытуға ... жаңа ... ... ... ... беру ... ретінде шешу мүмкін емес. Бұл – біздің бүкіл
өмірімізді қайта құру және ұрпақтар ... ... ... ... ... ... ... психологиясы бойынша зерттеудің ... ... оның ... ... ... ... жеке тұлғаның
өзін -өзі бағалауының әр сатысында маңызды ... ... ... жұмысымыздың мінез – құлқында ауытқушы ... ... ...... өзін -өзі ... ... қатар
жеке тұлғасын зерттеуге, баланың ары – ... ... ... міндеттеледі. Және соған психологиялық ... ... ... ... мақсаттарды орындағанда ғана ... ... ... ... және типтерімен өткізілетін түзету
оқу – тәрбие ... ... ... ... мүмкіндік береді. ... да бір ... ... пікір
айтпаған жөн (нашар,артта қалған, бетімен кеткен, ... ... ...... жоқ және т.б.).
Жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... ... жиынтығы, баса назар
аударғымыз ... ... ... ... ... баса ден ... ... психикалық және физикалық
денсаулығының ... ... ... ... ... өмірі бақытты болуы үшін, ал әрбір баланың жан-жақты ... жас ... ... ... үшін ... не ... керек
екендігін бүкіл қоғам түсінуі қажет.
Мектептегі психологтың жұмысын қамтамасыз ететін жүйе ... ... ... ... және оны дамыту – ... ... ... бірі ... ... ... ... тұлғаның қалыптасу үрдісінің әрбір
кезеңі дамудың өзіндік мәселелерін көтереді, белгілі бір қабілеттердің
қалыптасуын және белгілі бір ... алға ... ... ... ... ... ... қандай да бір құрылымдардың қалыптаспауы келесі ... даму ... ... және ары ... ... ... ие
болу мүмкіншілігінен айырылуына әкеліп соғады.
Өмір бір орында тұрмайды. ... ... ... ... ... ... Біздің елімізде бала болашағының ... жан – ... ... ... ... - тілек, жалықпай іздену, ынта ... ... ... ... қызығы мен қиындығы қатар алмасқан тірлікте кез – ... ... ... не ... ... бақытты болуға тиіс. ... ... ... ... еті. ... бес ... ... патшадай көрген. Бірақ
қазіргі өмір талабына, әр-түрлі ауруларға ... ... ... айтсақ маскүнемдік, нашақорлық, отбасы ішінде ұрыс –керістер т.б.
бала ... әсір ... ... мінезіне, қарым –қатынасы,өзін -өзі
бағалауы төмендеп, өмірге деген ... ... ... А.С.Макаренконың өзі балаға көп көңіл бөліп,
бала тәрбиесіне, қарым –қатынасына, өзін -өзі ... ... ... берген. Және ата – аналарға ақыл – кеңес ... ... ... нәтижесінде өз жасына, ақыл –ойына сай
баланың өзіне ... ... ... ата ... көз жанарынан
жіберсе,соның өзі өзімшіл, өркөкірек, ... ... жан ... ... балалар алдауға тез түседі. Сөйтіп ... ... ... ... ... ... ... талқыланып отырған мәселені басқаша – мектептегі ... ... ... жас ... мәселелерін пайдалану мүмкіншілігі
туралы болжам сынақтан өткен арнайы зерттеулерді жүзеге ... ... ... ... ... ... ... мектептегі қазіргі оқу-тәрбие
жағдайындағы өмірлік, шынайы мәселелерді анықтау және ... ... ... ... ... мәселелер ретінде түсіндіру.
Мінез-құлқында ауытқушылығы бар балалармен жұмыс жасаудың сан ... бар. Ең ... ... ... тіл ... сөйлесе білу
керек. Жақсы беделге ие болған мұғалімнің жеке өнегесі қандай оқушыға болса
да күшті әсер етеді.
Көмек ... ... ... ішкі жан ... ... көріп
білуі шарт. Мінез-құлқы ауытқыған жасөспірімдерді ешқандай ұжым ... ... ... тыс қалдыруға болмайды, олар ... ... ... да ... ... керек. Бұл олардың ... ... ... ... ... жол салады.
Қазіргі кезде жасөспірімдердің ... ... ... ... мен ... ... ... отыр. Осы
жағдайлардың алдын алып, түзету үшін әрбір пеагог, ... ... ... ... ... ... ... дербес ерекшеліктері мен
мінез құлқын ескеріп, анықтап, соған сәйкес жұмыстар жүргізу керек.
Мектепке қолдау көрсетуші мамандарды сұрастыра ... ... ... алдын алу ... ... ... ... ... анықтадық. Әдетте қолдаушы топ
мамандарына ауытқушы мінез-құлық пайда ... ... ғана ... ... ұстанымның өзгергендігі байқадық.
Білім беру мекемелері басшыларын ... ... ... ... ... ... алдын шараларына аса көңіл
бөлгендігін көрдік. Алдын алу шаралрын ұйымдастыруға қатысты ... ... ... ету, мекмедегі педагогикалық кадрларды
дайындау, алдын алу ... ... ... ... ... болды.
Мектептердің жасөспірімдерге жәрдем беруші әр түрлі ... үдей ... ... ... алу ... ... өзіндік
қатынасы да өзгерді. Бастапқы ... ... ... арасындағы
девианттық қылықтардың себебі деп қоғамның ... ... пен ... ... ... ... ... алдын алу шараларына теріс көзқараспен қарады.
Жүргізіліп жатқан зерттеуге қатынасуы барысында өз пікірлерін өзгертті.
Жасөспірімдердің ауытқушы мінез-құлқын ғылыми ... ... орын ... ... ... қатар жекелеген тұлғалық себептер де ескеріле
бастады, сонымен қатар оқушылардың ауытқушы мінез-құлықтарының алдын алу
шараларын ұйымдастыруда қажет ... ... ... бар ... көз
жетті.
Ата-аналарға жүргізілген сауалнамалар барысында төмендегідей өзгерістер
байқалды: ата-аналардың көпшілігі мектептегі ... алу ... ... ... ... ... кінә артатын ата-
аналардың пікірі өзгеріп, ... ... ... ... ... жасай бастады. Ата-аналар балаларының сабағы,
қызығушылығы мен мәселелері жайлы хабардар болды.
Мектептегі ... алу ... ... ... ... ... ... бағалау түрлерін қолдандық, онда үрдіс пен
зерттеуді бағалау әр ... ... ... ... ... ... оқушыларын сұрау және олармен
әңгімелесу түрінде жүргізілді, бұл олардың нені ... ... ... ... ... қалайтынын анықтау мақсатында жүзеге
асырылды. Алынған ақпараттар арқылы алдын алу ... ... ... ... сынып оқушылары мынадай пікірлер айтты: « Көп сөйлесіп
кеттік, ... ... біз ... не ... ... ... көрсеткіміз келеді». Осы ұсыныстан соң эмоциялық жігер алу
тренингі деп аталатын ... ... ... жүргіздік. Бұл сабақтың
мақсаты: оқушылардың эмоциялық ашылуы, жинақталған эмоциялық күш қуатын
шығару.
Қорытынды зерттеулер жоғары ... ... ... ... ... сүйене отырып жүзеге асырылып жатқан бағдарламалдың тиімділігі
жайлы ақпарат алуды мақсат етеді. Бағалаудың ... ... ... таңдадық:
1) жағдайға байланысты алаңдаушылық дәрежесі;
2) агрессия деңгейі;
3) тұлғаның жалпы психикалық күйі.
Сонымен қатар, сипатталған эксперименттің нәтижелері ... ... ... және ... ... ... ... арналған
мектеп интернатының жасөспірім тұлғасының дамуы, өзіндік сана-сезімі, яғни
өзін-өзі бағалау деңгейінің ерекшеліктері көрсетілді. Бұл ... ... жас ... мен ... ықпалдарға түйінделсе,
екінші кезекте әлеуметтік жағдайға тәуелді болып келеді. Осы ... ... ... беру процесінде оқушылар тұлғасының ... ... мен ... ... ... ... деңгейлері қалыптасуын арттыру қажет.
Сонымен қатар, адамгершіліктік-өнегелі қасиеттері, рухани көзқарастары,
біліктіліктері толығымен қамтылуы керек. Бірақ, бұл үнемі ... асуы ... ... ... білім беру үрдісінде тұлғаның даму ... ... Яғни ... ... ... өзiн-өзi бағалау,
талаптану деңгейiн, ұжымдағы өзiнiң жағдайын, орнын жете ... ... ... осы мәселе оның тұлғасының толық даму ... ... ... еңбекке даярлығы, адамдармен қарым-қатынасы, өзара байланысты дұрыс
орнату, ұжымда өзiнiң орнын анықтау көрсеткiшi ... ... ... ... ... ұрпақты дайындауда әр мұғалім, тәрбиеші өз
шеберлігін оқу-тәрбие үрдісінде жаңа ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Ал бұл қазірігі кезеңдегі әлемдік-мәдени білім беру ... ... мен ... беру жүйесінің дамуының қазіргі тенденцияларын арттыруға
жас ... ... ... ... және дүние танымы жоғары ... ... ... ... ... береді. Эксперименттің
нәтижесінде алынған мәліметер бойынша Облыстық ... ... ... мектеп интернатынының жасөспірімдеріне жүргізілген
коррекциялық жұмыстар өзінің жағымды нәтижесін көрсеткенін айтуға болады.
Жоғарыда ... ... яғни ... ... даму
бойынша теориялық сараптамалар білім беру ... ... ... ... көздледі. Білім беру процесінде оқушылар тұлғасының ... ... мен ... ... мен ... деңгейлері қалыптасып, артта түседі. Сонымен қатар, адамгершіліктік-
өнегелі қасиеттері, ... ... ... ... бұл ... жүзеге асуы үшін әр оқытушы, тәрбиеші білім беру
үрдісінде ... даму ... ... ... Яғни ... өзіндік
сана-сезiмін: өзiн-өзi бағалау, талаптану ... ... ... орнын жете түсiну, тұлғаның әлеуметтiк жағдайын. Өйткенi осы
мәселе оның тұлғасының ... даму ... ... сана-сезiмi, еңбекке
даярлығы, адамдармен қарым-қатынасы, өзара байланысты дұрыс орнату, ұжымда
өзiнiң орнын анықтау көрсеткiшi болып ... ... ... ... ... дайындауда әр мұғалім,
тәрбиеші өз шеберлігін оқу-тәрбие процесінде жаңа инновациялық технологияны
жетік меңгерумен қатар, шығармашылықпен ... ... ... Ал ... кезеңдегі әлемдік-мәдени білім беру кеңістігіне шығу, ғылым мен
білім беру ... ... ... ... ... жас ұрпақты
білікті, мәдениетті, білімді және дүние танымы ... ... ... ... ... мүмкіндік береді
Енді зерттеу жұмысының басында айтып өткендей ...... өзін -өзі ... кезінде ауытқушы болған
жасөспірімдерді қайта тәрбиелеуге, ... ... ... бола ... мәселе төңірегінде ойымызды ... ... да жөн ... ... қай ... бала ... онымен санасып, оның
жеке ерекшелігін ескеріп, ақылдасып отырған мақұл. ... ... ... аздығына, білімнің әлі таяздығына ... ... ... ... Әке ұлының, шеш қызының жан ... ... ... аша ... ... үлкенге деген сенімі күшейеді. Зор
сенім мен құрметке ие ... ата - ана мен ... ... жан ... ... ... ... сияқты әр баланың ... ... бар, оны ... ... соны ... ... дұрыс бағытқа бағдарлай білуде шеберлікті
қажет етеді. ... қиын бала ... да оның ар – ... ... ... психологиялық ерекшелігін ескеріп, икемі бар ... ... ... ... ... ... ... тындырған
ісіне баға беруде де ... ... оның ... айқын мақсат
қойдыра білу және оған жетуге көмектесу ... сан – ... ... ... ... ғана ... жетуге болады.
«Баланы бастан» демекші, әуел ... – ақ ... ... ... ... ... ... жұмысының бір ... та ұмыт ... ... ... ... ... мінез сүйекпен кетеді» демекші бала қандай жағдайда
болсын шыр етіп дүниеге келген ... ... әр ... сайын оның
өсіп – дамуына көп ... ... жас ата - ... психологиялық,
медициналық ақыл кеңес беріп, ... ... ... ... ... ... – қатынасқа қосып, өзін - өзі бағалауын сіз ... ... ... бұл ... ... ұрпақ алдындағы міндетіміз.
«Жақсылық етсең, жетерсің мұратқа,жаманға ерсең қаларсың ұятқа» т.б
–осындай нақылды ... оқи ... ... ... үлгі нормасы
ретінде қабылданады. Отбасы жағдайында ... ізгі ... ... кез ... ... ... өзара түсінушілігі мен бірлігін
нығайтады. Қолайлы ... ... ... ата ... ... ... ... қарым - қатынас жоғалмаса екен.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. ... С.Л. ... ... - М.: ... 1983 - 45 с.
2. Выготский С.Л. Психология развития как феномен культуры. - М., 1996. -
40 с.
3. Ананьев Б.Г. ... ... ... - М.: Педагогика, 1980. –
Т.1. 20 с.
4. Ананьев Б.Г. О проблеме современного человекознания. - М., Наука, 1977.
- 350 ... ... А.Н. ... ... ... - М.: Педагогика, 1983.
т.140-185 с.
6. Леонтьев А.Н. Деятельность, сознание, ... - М., 1975. – 25 ... ... Л.И. ... и ее ... в ... возрасте. - М.:
Просвещение, 1968. 128 с.
8. Божович Л.И. Проблемы формирования личности. /под. ред. Д.И. Фельдштейн.
Москва-Воронеж, 1995. - 325 с.
9. ... Ж.И. ... ... ... вспомогательной школы: Дис.
докт. психол. наук – М., 1986. - 25с.
10. Намазбаева Ж.И. Психология. Алматы, 2005.- 290 с.
11. ... Р.Ш. ... ... ... ... студентов
современного ВУЗа: Автореф.дис. канд. психол. наук. –Алматы, 1998. - 28
с.
12. Пилипчук Л.В. ... ... ... в ... ... ... ... психол. наук. - Алматы, 1999. - 30 с.
13. Омирбекова С.Ж. Особенности самооценки ... ... и ... ... Автореф. ... канд. психол. наук: 27.10.99. Алматы,
1999, 25с.
14. Макина Л.К. Сравнительная характеристика межличностных отношений в
группах детей-сирот ... ...... и ... и подростков с нарушениями интеллекта, проживающих в
семьях. Автореф. ... канд. психол. наук: 29.11.99. Алматы, 1999, 25 с.
15. ... С.Л. ... ... психологий. - М., 1989. - т. 2.-245с.
16. Эльконин Д.Б. ... ... и его ... // ... ... - М., 1989. 68 с.
17. Мудрик А.В. О воспитании ... - М., 1981. - 130 ... ... В.А. Сердце отдаю детям. - Киев, 1974. - 22 ... Кон И.С. ... ... - М., 1990. - 50 с.
20. Кон И.С. Психология ранней юности. - М.: - Просвещение, 1989. 90 ... ... Г.К. ... психологии и теория отражения. - М., 1986. 230
-с.
22. Мясищев В.Н. Психология отношений. ... ... /под ред. А.А. ... М.- ... 1995, ... ... Г.К. ... и развитие личности. / отв. ред. А.Д. Глоточкин.
- М., Наука. 1986. -236 с.
24. Узнадзе Д.И. Общее учение об установке // ... по ... ... 1987. 115 ... Ковалев В.В. Психиатрия детского возраста. М., 1979, 205 с.
26. ... В.А. ... ... и воспитания школьников. - М.,
1976. - 37 с.
27. Чамата П.Д. К вопросу о генезисе самосознания ... - в ... ... ... М., 1968. 230 с.
28. Мерлин В.С. Структура личности: характер, способности самосознание.
Нормы. Пермский гос.пед.институт - М., 1990. - 110 с.
29. ... Ж.И. ... ... ... ... ... - М., 1986. - 135 ... Бехтерев В.М. Сознание и его границы. М. - Л., 1988. 40 ... ... Е.В. ... ... ... в современной психологий.
//Психологический журнал, 1980. т.1, №1. 45 ... ... К. ... ... М., 1935, 236 ... ... З. «Я и ... Тб 1991. 145 с.
34. Фрейд З. Введение в психоанализ. Лекции. - М., Наука, 1989. - 450 с.
35. Юнг К. ... ... ... М., 1995. - 110 ... Адлер А. Индивидуальная психология. / История зарубежной психологии.
Тесты, // под ред. П.Я. ... А.Н. ... М, 1986. 245 ... Фромм Э. Душа человека. - М., 1992. - 280 с.
38. ... А. ... ... ... ... - Басылымы
МГУ, 1982. - 30 с.
39. Маслоу А. Новые рубежи человеческой природы. - М., 1999. 175 с.
40. ... М.Г., ... Л.И. ... и ... состояние
зарубежной психологии. - М.: Педагогика, 1974. 235 с.
41. Ярошевский М. Г. История психологии. М.: Мысль, 1985. 330 с.
42. Роджерс К.Р. ... как ... ... ... ... 1990.
№1, 38с.
43. Зейгарник Б. В. Теория личности в зарубежной психологии. МГУ, 1982. -
66 с.
44. Мид М. Культура и мир ... - М., 1988. - 342 ... ... В. С. Проблема генезиса личности. М., 1985. - ... ... В.С. ... ... ... ... и ... личности. М., 1984. - 85 с.
47. Лисина М.И. Развитие познавательной активности детей в зоне общения со
взрослыми и сверстниками // Вопросы ... - ... №2. 35 ... ... М.И., ... А.И. ... ... дошкольников.
Кишинев, Шпитица, 1983. - 95 с.
49. Хухлаева О.В. Психология подростка. - М., 2004. - 55 ... ... О.В. ... структуры самосознания младших школьников.
Автореферат дис. канд. психол. наук - М., 1990. - 65 ... ... А.М. ... ... и самооценка в старшем
подростковом возрасте // Психологические проблемы повышения качества
обучения и воспитания. – М. 1984. - 80 ... ... А.М. К ... ... ... в подростковом и раннем
юношеском возрасте //Воспитание, обучение и психическое развитие.- М.,
1983. - 275 с.
53. Алексеев В.А. Развитие самосознания на ... ... ... ... Автореферат дис. к. психол. наук. - М., 1985. -23
с.
54. Захарова А.В. Генезис самооценки. Автореф. дис. докт. психол. наук.
–М., 1989. 35 ... ... А. И. ... ... ... ... дис. ... -М.,
1974. – 30 с.
56. Липкина А.И., Л.Н. Рыбак Критичность и самооценка в ... -М.: ... 1968. - ... Бороздина Л.В. Динамика самооценки от подросткового возраста к
взрослости. // Новые исследования в психологии и ... ... № 1(3), 25 ... ... А.В. Что ... самооценка //Психологический журнал. - М.,
1992. -Т. 13, №4. -19 с.
59. Савонько Е.И. Оценка и самооценка как мотивы поведения школьников
разного ... // ... ... 1975, 110 ... ... Р.В. Справочная книга практического психолога. М, 1996, 165 с.
61. Власова Т.А., Певзнер М.С. Учителю о детях с отклонениями в развитии.
М., 1973, 158 ... ... М.С. ... ... ... реакций школьников на
трудности в работе // Вопросы психологии личности школьника. -М., 1961
- 255 с.
63. ... Р.В. ... ... в ... М., 1993, 60 с.
64. Братусь Б.С. Психология, клиника и профилактика раннего алкоголизма. –
М., 1984, 150 с.
65. ... Б.С, ... ... ... ... и ... деятельности в норме и при аномальном развитии // ... - М., 1986. №4. 46 ... ... У. ... – М., 1991. 70 ... ... Г.Е. Клинические лекции по психиатрии детского возраста. М.,
1965, - 265 ... ... М.А. ... характеристика нарушений
поведения у подростков, страдающих олигофренией. Автореф.... канд.
психол. ... ... М., 1977. 30 ... ... И.И. ... развития самооценки в онтогенезе //Приципы
развития в психологии. - М., 1978. - 330 с.
70. Серебрякова Е.А. Уверенность в себе и ... ее ... ... канд. - М., 1955. -25 с.
71. Бернс Р. Развитие Я - концепции и воспитание. – М.: ... ... ... Славина Л.С. Дети с аффективным поведением. – М., 1966. 115 с.
73. Полозова Т.А. Развитие самооценки в детском возрасте. // ... 1973.№ 6. 16 ... ... Е.А. ... ... ... старшеклассника. /
Под ред. В.В. Давыдова. – М., Педагогика, 1979. -135 с.
75. Дубровина И.В. Формирование ... в ... ... ... к ... ... - М., 1987. – 175 ... Столин В.В. Самосознание личности. - М., 1983. - 195 с.
77. Абулханова-Славская К.А. Стратегия жизни. М., ... 1991. 225 ... ... В.Ф. ... самооценки и механизм ее сохранения. // Вопросы
психологии - М., 1975. №3. - 22 с.
79. Сафин В.Ф. ... ... ... в ... и ... // ... ... - М., 1975. №3. - 17-20 с.
80. Зейгарник Б.В. ... ... в ... ... МГУ, 1982 – ... Братусь Б.С. Аномалии личности. М., 1988, 195с.
82. Коломинский А.Я. Человек: психология. – М.: Просвещение, 1986. -150 ... Реан А.А., ... Я.Л. ... ... ... СПб.,
1999. 328 с.
84. Драгунова Т.В. Подросток. М, 1976. – 75 с.
85. Драгунова Т.В. Психологические особенности подростка. М., 1978. -85 ... ... Т.И. , ... А.Е. ... ... Учебное
пособие по спецкурсу для студентов пединстута. – М Просвещение, 1982.
-117 с.
87. Лебединская К.С, Райская М.М. ... с ... в ... М.: Педагогика, 1988 -85 с.
88. Лебединский К.К. Эмоциональные нарушения в детском возрасте. М., 1991,
125 с.
89. Личко А.Е., Иванов Н.Я. Патохарактерологический ... для ... СПб., 1992. 66 ... ... А.Е. ... и ... ... у подростка. Л., 1983.
155 с.
91. Личко А.Е., Битенский В.С. Подростковая наркомания. Л., 1991. 75 ... ... А.Е., ... Ю.В. ... ... ... и наркомания
у подростков. М., 1988, 65 с.
93. Илешева Р.Г. Нарушения поведения у ... и ... ... ... ... Иванов Е.С., Шипицына Л.М. Этиопатогенез нарушений поведения у учеников
вспомогательной школы // Дефектология, 1989, № 1, 46 ... ... И.Ю. ... школьника: от ЗПР до одаренности. М., 1999, 191
с.
96. Знаков В.В. ... ... ... ситуации насилия и
унижения человеческого достоинства // Вопросы психологии, 1990, №1, -28
с.
97. Роджерс К.Р. ... на ... ... ... – М., 1994.-
215с.
98.Овчарова Р.В. Социально-психологическая запущенность в детском ... 1991, 76 ... ... ... шулы ... тобында мейлінше көңіл көтеруге,ерік беруге
қабілеттісің бе?
Көңіліңді көтеріп, жұбататын, сені түсінетін достарға жиі ... ... ... ... бір ... ... тез жауап табасың ба?
Сенің кейде бір нәрсеге ренжігенің, ашулы тітіркенген күндерің бола ма?
Сенің көңіл-күйің жиі өзгере ме?
Сен адамдармен ... ... ... ... ... ... ... мазасызданасың ба?
Сен өзгелердің айтқанын жиі орындайсың ба?
Сен біреуге әзіл айтқанды ұнатасың ба?
Сен өзіңді бақытсызбын деп санаған күндерің ... ... ... ... еті тірі ... деп айта аласың ба?
Сен мекгепте тәртіп бұзып ... ... жиі ... ... ... ... тез ... ұнай ма?
Саған сыр айтуға бола ма?
Сенің жүрегіңнің қатты соғуы бола ма?
Біреумен достасу үшін сен алдымен өзің ... ... ... ... айтып көрдің бе?
Сен өз жолдастарыңа кұлдіргі әңгіме айтып, жиі әзілдейсің ба?
Сен өзіңнің шаршағаныңды жиі сезінесің бе?
Сен әрқашан алдымен сабағыңды жасап, ал ... ... ... ... ... ... ризасың бе? \
Сен ашуланшақсың ба?
Саған бөтен балалармен араласқан ұнай ма?
Сенің басың жиі айнала ма?
Сенің қимыл, қылықтарың басқаларды ыңғайсыз жағдайда қалдырған ... ... бір ... ... кездерің жиі бола ма?
Сен кейде мақтануды ұнатасың ба?
Бөгде ... ... ... сен көп ... бс?
Сен кейде бір орында шыдап отыра ... ... бола ... тез ... ... ... сыныпта тіпті мүғалім жоқ ксздс де сөйлемейсің ба?
Саған мазасыз түстер жиі кіре ме?
Сені ренжіту оңай ма?
Біреудің сыртынан бос сөз ... ... ... ма?
Әдетте сен ойланбастан тез әрекет жасап, тез сөйлейсің бе?
Сен ыңғайсыз жағдайда қалсаң, одан соң көп ойланасы ба?
Саған ... шулы ... ұнай ... ... ... ... бірдеңе туралы өтіш жасағанда «жоқ» деп жауап
беру қиын ба?
Қонаққа жиі ... ... ... өмір ... ... ... ... бола ма?
Ата-анаңа дөрекілік жасаған кездерің бола ма?
Балалар сені көңілді, «еті тірі» деп айта ала ма?
Сен бірге көңіл көтерген кездерде, ... ... ... ... әр түрлі ой мазалайтындықтан сенің ұйықтай алмайтын кездерің бола
ма?
Сен өзіңнің ... ... ... ... сене ... ... өзіңді жалғыз сезінетін кезің бола ма?
Сен жаңа танысқан адамдардьңың алдында сөйлеуге ұяласың ба?
Сек бірдеңені ... кеш ... ... оны ... ... ұмтыласың ба?
Саған дауыс көтеріп сөйлегенде сенде дәл солай жауап бересің бе?
Сенің ... ... және ... ... жиі бола ... сауық кешінен шын мәніңдегі рахаттану сезімін алу қиын деп санайсың
ба?
Өзің істеген ісіңе және сөйлеген сөзіңе ... ... жиі ... ... ... ... ... 1, 3, 9, 11, 14, 17, 19, 22, 25, 27, 30, 35, 41, 43, 46, 49, 53, 57.
"Жоқ": 6, 33, 51, 55, ... ... ... ... 2, 5, 7, 10, 13, 15, 18, 21, 23, 26, 29, 31, 34, 37, 39, 42, 45, ... 52, 54, 56, 58, ... ... 8, 16, 24, 28, 36, ... 4, 12, 20, 32, 40, ... ... жас өспірімдерге арналған нормативтер:
жалған 4-5 ұпай,
экстраверсия /Э/ 11-14 ... /Н/ 10-15 ... ... қасиеттерді диагностикалау әдістері
«Мен қандаймын» ... ... өзін - өзі ... ... ... ... ... жағымды қасиеттері бар
протоколды ... ... одан әрі әр ... бойынша өзін қалай
бағалайтынын сұрайды.
Нұсқау: «қазір мен саған ... ... ... ... ал ... сен ... ба, жоқ па соған жауап ... ... ... ... ... ... ауыстыру қажет.
Нәтижелерді өңдеу: ия жауабы үшін 1 ұпай, жоқ ... үшін 0 ... ... ... ... жауабы үшін 0,5 ұпай ... ... - өзі ... ... ... саны ... ... | | ... ... ... ... ... |
| ... | |
| | | | | | |
| | |иә |жоқ ... ... |
|1 ... | | | | |
|2 ... бар | | | | |
|3 ... | | | | |
|4 ... | | | | |
|5 ... | | | | |
|6 ... | | | | |
|7 ... | | | | |
|8 ... | | | | |
|9 ... | | | | ... |Ұқыпты | | | | ... ... ұпай - өте ... ұпай ... ұпай – ... ұпай – ... ұпай - өте ... 3
Қарым – қатынаста жетістікке жету жолдарына арналған көмекші мектепте
өтілген ... ... ... есту ... ... дамыта отырып, берілген
сөздерді ... ... ... ... орындау
Міндеті: бала бойындағы жақсы ... ... ... ... ... ақ ... ... өшіргіш.
Берілген сөздер: апа, ауыл, қала, көрініс, көпір, ... ... тас, әрлі – ... ... адамдар, балалардың күлкісі.
Осы сөздерді пайдалана отырып, бала өз ойын ... ... : Олай ... ... да, жамандықты да жасайтын -
адам», «адамнан асқан құндылық жоқ» ... ... ... түсіндіру.
Қосымша 4
Ауытқушы балалардың мінезіне, қарым – қатынасын, өзін -өзі бағалауына
арналған түзету (коррекциялық) жұмысы
Баланың аты-жөні ________________________________________________
Білім ... ... ... ... ... ... ... әлсіз жақтары ____________________________________________
____________________________________________________________________________
___________________________________________________________
Түзете оқыту динамикасы _______________________________аралықта
Төмендегідей өзгерістер ... ... ... ... ... қолы _________________

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 80 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 2 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дамытушы және қалыпқа келтіруші жұмыстардың модельдері5 бет
Қылмысқа барған жасөспірімдердің делинквентті жүріс-тұрысының псиологиялық ерекшелігін анықтау20 бет
"ҰБТ психологиялық дайындық" (Жасөспірімдердің суйцидімен күресу,мазасызданудан қалай айырылуға болады?)8 бет
«Жасөспірімдердің өзіне – өзі қол жұмсаудың алдын алу шаралары»4 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет
Ауыл мектептеріндегі жасөспірімдердің өнегелілік қасиеттерін қалыптасуы: қазіргі жағдай мәселесі90 бет
Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары7 бет
Балалар және жасөспірімдердің өсуі мен дамуының жалпы заңдылықтары. Тұқым қуалаушылық және ортаның ролі22 бет
Балалар мен жасөспірімдердің жалпы өсу мен даму заңдылықтары3 бет
Жасөспiрiмдердiң әлеуметтенуi - әлеуметтiк - педагогикалық құбылыс ретiнде29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь