Қазақстан Республикасының экономикасын аймақтық басқарудың теориялық және әдістемелік аспектілері

КІРІСПЕ

1 Қазақстан Республикасының экономикасын аймақтық басқарудың теориялық және әдістемелік аспектілері...5
1.1 Қазақстан Республикасының экономикасын мемлекеттік аймақтық басқару негіздері...5
1.2 Қазақстандағы аймақтық экономикалық саясат түсінігі және мәні...12
1.3 Қазақстан Республикасындағы аймақтық дамытуды мемлекеттік реттеу...20

2 Аймақтағы экономиканы мемлекеттік реттеуді жетілдіру...27
2.1 Қазақстан Республикасындағы аймақтық басқару механизмін жетілдіру жолдары...27
2.2 Аймақтық дамудың негізгі басымдылықты бағыттарын анықтау...33

Қорытынды ...36

Пайдаланылған әдебиеттер ...39
Кіріспе
Бүгінгі күнде қазіргі экономиканы тереңінен талдау қажеттігі, оның бүтіндей сипаттамасы, тұрақтылығы, әлсіз жағдайларын анықтау қажеттілігі өзекті тапсырмалардың бірі болып тұр. Әлеуметтік-экономикалық реформаларды ғылыми негіздеу үшін нарықтық қатынастардың дамуы мен қалыптасуы жағдайында үлкен мәнге аймақтық экономика ие болып отыр.
Қазіргі кезде негізгі шаруашылық ету қызметі аймақтарда жүзеге асырылады. Оларға өздігінен әлеуметтік -экономикалық мәселелерді шешуге және аймақаралық байланыстар жасауға мүмкіндік берілген. Әр аймақ еліміздегі шаруашылық кешенді белгілі бір орынды алады, осыған қоса басқа аймақтармен бүтіндей экономикалық бірлікті құрайды.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасындағы әр аймақтың өзіндік табиғи ресурстары, оларды орналастырудағы ерекшеліктері, ұлттық және тарихи белгілері, экономикалық даму деңгейі, өзіндік шаруашылық құрылымы бар.
Соңғы жылдары нарықтық қатынастарға өту барысында аймақтық экономиканың мәні ерекше. Аймақтың экономикалық дамуын мемлекеттік реттеу қазіргі кездегі тез арада шешуді талап ететін проблемалардың бірі болып отыр.
Аймақтық дамуын мемлекеттік реттеудің негізгі мақсаты - аймақтарға экономикалық өсуге жету арқылы бүкіл республикалық экономиканы жақсартуды қамтамасыз ету.
Бұл жұмыстың мақсаты - аймақтың әлеуметтік-экономикалық даму ерекшеліктерін ескере отырып, мемлекеттік реттеуді тиімді жүргізу жолдарын анықтау, аймақ экономикасын дамыту болып табылады.
Аймақтық экономиканың пәні Қазақстан Республикасының өндіргіш күштері әлеуметтік-экономикалық аумақтың орналастыру және оның экономикалық салаларын дамыту, аймақтардың маңызды табиғи экономикалық, демографиялық және экологиялық ерекшеліктерін, оған қоса аймақарлық, ішкі аймақтық және мемлекет аралық экономикалық байланыстарды зерттейді.
Аймақтық экономика өзінің зерттеулерінде ғылыми әдістер кешенін қолданылады, яғни баланстық, картографиялық, жүйелілік, экономика-математикалық және статистикалық әдістер қазіргі кезде аймақтық деңгейде басқарудың қызметтері мен әдістері экономикалық, әлеуметтік және әкімшілдік бағыттарының бірігуіне негізделеді.
Бұл жұмысымыздағы барлық аймақтар үшін жалпы аймақтық тапсырмалары:
- бұл экономика құрылымын реформалауды жүзеге асыру:
- жеке аймақтарды депрессивті жағдайдан шығару:
- әлеуметтік, нарықтық инфрақұрылымды дамыту:
- экономиканы тұрақтандыру:
- аймақаралық көлік жүйесін дамыту:
- экалогиялық қауіпсіз жағдай туғызу:
- кәсіпкерлікті дамыту.
Жалпы, аймақтық экономиканың негізгі тапсырмасы, аймақтардың экономикалық және әлеуметтік даму стратегиясын жасап шығару болып табылады.
Курстық жұмыстың құрылымы негізінен 2 бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде жалпы аймақ, аймақтық саясат түсінігі, оларды жүзеге асыру қарастырылған. Екінші бөлімде аймақ экономикасын жетілдіру басымдықтары жазылған. Және қорытынды, кіріспе, пайдалынылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Жалпы аймақ экономикасын дамыту, еліміздің әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту маңызды мәселелердің бірі болып табылады.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТ
1. "Қазақстан-2030" даму стратегиясы.
2. Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының индикативтік жоспары туралы. 2000 жылдың 15 мамырдағы Қазақстан Республикасы Үкіметінің N722 Қаулысы.
3. Қазакстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуының индикативтік жоспарын жасау ережелерін бекіту туралы 2000 жылдың 3 наурыздағы Қазақстан Республикасы Үкімінің N432 Қаулысы.
4. Ихданов Ж.О., Сансызбаева Т.Н. и др. Планово-финансовые механизмы регулирования экономики. -Алматы: Экономика, 1998.
5. Ихданов Ж., Орманбеков Э. -Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті мәселелері. Алматы; Экономика, 2002.
6. Мамыров И.К., Ихданов М.О. Государственное регулирование в условиях Казахстана: теория, опыт, проблемы: Учебное пособие. -Алматы: Экономикс, 1998.
7. Основные целевые индикаторы и направления государственной социально-экономической политики Казахстана. Азия: экономика и жизнь; 2001 г.-N21,27.
8. Петров А. П.; Демилова С. М., Климов С.М. - индикативтік жоспарлау: теориясы және оны жақсарту мәселелері Санкт-Петербург; Знание, 2000.
9. Т. Ысқақов Н. Әлеуметтік саясат нарық экономикасында. Саясат -2001 ж. -N12.
10. Ысқақов Н. Әлеуметтік қорғау жүйесі және адам дамуының индексі. Аль-Пари-2002ж.-М5.
11. Казахстан 1991-2001 годы: Информационно-аналитический сборник. Агенства РК по статистике - Алматы: Экономика.
        
        КІРІСПЕ
1 Қазақстан Республикасының экономикасын аймақтық басқарудың
теориялық және ... ... ... ... ... ... аймақтық
басқару негіздері-----------------------------------------------------------
---------------5
1.2 Қазақстандағы аймақтық экономикалық саясат ... ... ... ... ... ... ... реттеу--
----------------------------------------------------------------------------
-----------20
2 Аймақтағы экономиканы мемлекеттік реттеуді
жетілдіру--------------------------------------------------------------
---------------27
2.1 ... ... ... басқару механизмін жетілдіру
жолдары---------------------------------------------------------------------
---27
2.2 Аймақтық дамудың негізгі ... ... ... ... ... ... тереңінен талдау қажеттігі, оның
бүтіндей сипаттамасы, тұрақтылығы, әлсіз жағдайларын анықтау қажеттілігі
өзекті ... бірі ... тұр. ... ... негіздеу үшін нарықтық қатынастардың дамуы мен қалыптасуы жағдайында
үлкен мәнге аймақтық экономика ие ... ... ... ... ... ету ... ... жүзеге
асырылады. Оларға өздігінен әлеуметтік -экономикалық мәселелерді шешуге
және аймақаралық ... ... ... берілген. Әр аймақ
еліміздегі шаруашылық ... ... бір ... ... ... қоса ... ... экономикалық бірлікті құрайды.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасындағы әр аймақтың өзіндік ... ... ... ... ұлттық және тарихи
белгілері, экономикалық даму деңгейі, өзіндік шаруашылық құрылымы бар.
Соңғы ... ... ... өту ... ... мәні ... ... экономикалық дамуын мемлекеттік реттеу
қазіргі кездегі тез арада шешуді талап ... ... бірі ... дамуын мемлекеттік реттеудің негізгі мақсаты - аймақтарға
экономикалық өсуге жету ... ... ... ... ... ... жұмыстың мақсаты - аймақтың әлеуметтік-экономикалық даму
ерекшеліктерін ескере отырып, мемлекеттік реттеуді тиімді ... ... ... экономикасын дамыту болып табылады.
Аймақтық экономиканың пәні Қазақстан ... ... ... ... ... және оның ... дамыту, аймақтардың маңызды табиғи экономикалық, демографиялық
және экологиялық ерекшеліктерін, оған қоса ... ішкі ... ... ... ... ... ... экономика өзінің зерттеулерінде ғылыми ... ... яғни ... ... ... экономика-
математикалық және статистикалық әдістер қазіргі кезде ... ... ... мен әдістері экономикалық, әлеуметтік және әкімшілдік
бағыттарының бірігуіне негізделеді.
Бұл жұмысымыздағы барлық аймақтар үшін жалпы аймақтық тапсырмалары:
- бұл ... ... ... ... ... жеке аймақтарды депрессивті жағдайдан шығару:
- әлеуметтік, нарықтық инфрақұрылымды ... ... ... ... ... ... дамыту:
- экалогиялық қауіпсіз жағдай туғызу:
- кәсіпкерлікті дамыту.
Жалпы, аймақтық ... ... ... ... және ... даму стратегиясын жасап шығару болып табылады.
Курстық жұмыстың құрылымы негізінен 2 бөлімнен тұрады. Бірінші бөлімде
жалпы аймақ, аймақтық саясат түсінігі, оларды ... ... ... бөлімде аймақ экономикасын жетілдіру басымдықтары жазылған. Және
қорытынды, кіріспе, пайдалынылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Жалпы ... ... ... ... ... жақсарту маңызды мәселелердің бірі болып табылады.
I бөлім. Қазақстан Республикасының экономикасын аймақтық басқарудың
теориялық және әдістемелік аспектілері.
1.1 Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... экономиканы аймақтық басқару мағынасы көп қолданылып
жүр. Қазіргі кезде, негізгі орынды әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... еліміздің экономикалық даму жетістіктеріне жету
жолдары алады.
Аймақтық экономика - бұл экономика ... ... ең ... бірі болып табылады. Аймақтық экономикалық пэні Қазақстан
Республикасының өндіргіш ... ... ... және оның ... салаларын дамыту, аймақтардың маңызды
табиғи-экономикалық, демографиялық және экологиялық ... ... ... ішкі ... және мемлекетаралық экономикалық
байланыстарды зерттейді. Басқаша айтқанда, аймақтық экономиканы зерттеудің
маңызды құралы ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Аймақтық экономика білімнің ғылым саласы ретінде, аймақтық аспектіде
әлеуметтік инфрақұрылымының және өндіргіш ... ... ... ... ... ... және болжаумен айналысады,
сонымен қатар экологиялық талаптары мен әлеуметтік-экономикалық дамытудың
жалпы стратегиясын қосқанда өндіргіш ... ... ... ... мен аймақ ... және ... ... ... шаруашылық аумақтық ұйымын
зерттеумен айналысады. Аймақтық экономика ... ... ... оның ... ... еңбек ресурсын және қазіргі
демографиялық проблемаларын ... ... ... нарықтық
қатынастардың құрылу және оның аймақтарының экономикалық деңгейін талдайды.
Әлемдік шаруашылық жүйесінде еліміздің ... ... ... қайта құру бағытын, нарыққа өту ... ... ... ... ... және шаруашылық құрылымын зерттеп, оны
тиімді пайдалану жолдарын қарастырады (1).
Аймақтық ... ... ... бұрын, бірінші территория аймақ
деген ұғымдарға түсінік беріп өтелік. Территория - бұл ... және тағы ... да ... белгілі бір территорияны
сипаттайтын, жердің беткі қатты шектелген ... ... ... ... ... және оның ... құрайтын өзара байланысты
бүтінділікке ие территорияны анықтайды. Аймақ территориядан белгілі бір
мақсаттары жәнее тапсырмаларымен ерекшеленеді. Әр ... ... ... критериялары қолданылады:
экономикалық-әкімшілік басқару диспозициясы; еңбекті аумақтық бөлудегі
рөлі; әлеуметтік-экономикалық роблемаларды шешу; экономикалық кеңістік -
бәрі олармен ... ... ... ... жерді иелену, көлік
инженерлік торабы және тағы басқа.
Әр аймақтың сыртқы ... ... ... ... ... ... ... сипаттамалармен анықталады:
тығыздық ( халық саны, жалпы ішкі өнім, ... ... ... (тең көрсеткіштер, халықты ... ... ... байланыстардың қарқындылығы, тауар,
капитал, ... ... ... ... - бұл ... ... ... тығыз
байланысты, еліміздің территориясының және оның аймақтарының әлеуметтік-
экономикалық процестерін, өндіргіш күштерді ... және ... ... ... ... табылады (2).
Соңғы жылдары нарықтық қатынастарға өту барысында аймақтық экономиканы
дамыту мәселесіне көп көңіл ... ... құру ... ... проблемалар аймақтық факторлар мен жағдайлардың іс-әрекетімен тығыз
байланысты. ... ... ... ... тек ... ... емес, мемлекетпен ретелетін нарық құру болып табылады. Осындай реттеу
жалпы аймақтың халық шаруашылығының тиімді ... ету ... ... ... ... бұл тиімді, яғни аймақтың мамандануы, еңбек ресурстарын
пайдалану және шығынды минималдау мен ... ... ... ... өзінің зерттеулерінде ғылыми әдістер кешенін
қолданады, оның ішінде баланстық әдіс ... ... ... ... ... баланс жасау нарықтық маманданған салалар, территориялық ... яғни ... ... да, ... ... қамтамасыз
ететін, салалар және қызмет сферасындағы салалар ... ... ... ... ... ... (тепе-теңдіктер) санымен қатар тиімді
аймақаралық және ... ... ... ... үшін де қажет.
Кәсіпорын жылжуын экономикалық негіздеу (кәсіорынды құрал-жабдықпен қамту,
құрылыс ... ... оны ... ... сумен, жылумен, еңбек
және басқа ресурстармен қамтамасыз ету есебін жұргізу үшін ... ... ... ... ... Аймақ экономикасының негізгі аймақтық
өндіріс және өнімнің негізгі түрлерін тұтыну тепе-теңдігі (балансы) кіреді.
Аймақтық байланыстарды құру үшін өнделетін ... ... ... ... мен эксепдициялар алдын-ала жүргізілуі ... және ... ... құру ... ... даму ... дамуындағы диспропорциялардың болуын анықтауға мүмкіндік береді.
Аймақтық экономиканы зерттеудің ерекше әдісі картографиялық әдіс болып
табылады. Аймақтық экономикадағы карта тек зерттеу обънктісі ғана ... ... ... ... күштерінің жылжуы және аймақ экономикасы ... ... көзі ... ... Карталарды, картокестелерді,
картограммаларды, ... ... ... ... ғана ... сала мен ... даму деңгейін сипаттайтын
статистикалық мәліметтер де есте ... ... - бұл ... ... ... және ... кешенді зерттеу, олардың өзара әрекеттерін зерттеумен
толықтырылып соңғы қорытынды ... кері ... ... ... ғылыми зерттеу әдісі. Жүйелік талдау кезеңділік
қағидасын қолданушы жан-жақты ... ... ... Ол ... ... ... ... гипотиза жасаудан басталып, өндірісті
орналастырудың тиімді нұсқасының ерекшеліктерін жан-жақты ... ... ... ... ... яғни ... қажеттілігін
көбірек қанағаттандыру болып саналады.
Өндіріс күштерінің ... және ... ... ... күрделене түсуде, ал салалық және территориялық байланыстарды
нарық ... ... ... ... ... маңызды проблемаларды
қамтитын экономика-математикалық моделдерді эзірлеу және ... ... ... ... процестерді экономика-
математикалық моделдеуді негізгі бағыттарын келесідей бөлуге болады:
елдің экономикалық дамуындағы территориялдық пропорцияларды моделдеу;
шаруашылық салалары ... ... ... аймақтардың
шаруашылық етуші кешендерін қалыптастыруды моделдеу (3). Математикалық
аппараттардың терең ... ... ұзақ ... салдарлар
ескерілмей қалуда. Сондықтан аймақтық экономикада статистикалық әдіс, яғни
стратегиялық мәліметтер негізінде ... ... ... ... қатар таңдап зерттеу әдісі, ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты және олар
бірін-бірі толықтырады.
Нарықтық жағдайда аймақтардың рөлі және ... ... ... ... ... қатынастар қалыптастыруда көрінеді.
А.К.Осипов аймақтық рөлін толығырақ сипаттап, оның қызметтерін бөлді:
институтционалды қызметтер - бір жағынан ... ... ... халыққа еркін өмір сүру, қай жерде өміп ... ... ... және ... ... ... құқықты кепілдейтін,
мемлекеттің жалпы экономикалық бірлігінің саясатын анықтайды; ... ... ... ... ... ... экономикалық
қызметті еркін жүзеге асыруға мүмкіндік және жағдай туғызуға бағытталған;
әлеуметтік қызметтері, халықтың әлеуметтік ... ... ... ... ету ... мен құқығын кепіл
етеді;
экологиялық қызметтері, халықтың дұрыс өмір сүруін қамтамасыз етеді,
табиғи ... және ... да ... ... ... бойынша шараларды
жүзеге асырады (4). Қазіргі кезде аймақтық деңгейде басқарудың қызметтері
мен әдістері
экономикалық, ... ... ... ... нарықтық әдістері жалпы танылған маркетинг жүйесі мен
экономикалық тұтқалары мен ... ... ... ... мен ... ... ... карайтын болсақ,
аймақтық экономика ... ... ... ... ал ең ... жалпы
республиканың мүддесі үшін дамиды. Осы кезде ... ... ... және ... да ... ескере отырып аймақтық мүддені
қолдау қажет. Осыған ... ... ... аймақтық экономикалық
субъектілердің мүддесін қолдап қана қоймпй, жеке аймақтардың ... ... ... ... ... ... ... жасауы
керек.
Қазіргі уақытта әрбір аймақ нарыққа кірудің әртүрлі стартты деңгейіне
ие. Сондықтан, аймақтық саясатта аймақтық экономикалық ... ... және ... ... ... ... маңызды.
Аймақтық экономиканы зерттеудегі басты артықшылықтары аймақтардың
экономикасына әсер ... ... ... ... еңбек бөлінісін
жетілдіру, аймақтық шаруашылықтарды территориялдық ұйымдастыру, экономика
құрылымдық қайта құру, халықаралық ... және жеке ... ... ... ... болып табылады. Нарықтық
қатынастардың құрылуы және даму ... ... және ... ... ... түсінік қалыптасады, яғни қазіргі кезде Қазақстанның
жалпы ... ... ... ... ... үшін әр ... жинақ
қорын көтеру ғана емес, сонымен қатар әрбір аймақ ... ... ... ... ... ету ... дамуын болжау әдістемесі он бес жылға дейінгі кезеңді
қамтитын өндіргіш күшті орналастыру мен ... ... ... түрде жүргілуін қарастыруы ... Бұл ... ... аймақтардың әлеуметтік даму аспектілерін бағалау, ішкі аймақтық
дифференциясын ескере отырып ... ... ... жүзеге
асыру деңгейі қарастырылуы тиіс. Табиғи, ... және ... ... халықтың өмір сүру деңгейі бағалануы тиісті (1).
1.2. Қазақстандағы аймақтық экономикалық саясат түсінігі және мәні
Қазіргі экономикалық ... ... өту ... ... ... мәселелеріне көп көңіл бөлінеді. Бірақ, аймақ саясаты
аймақтық экономикалық саясаттың нақты бір көзқарасы жоқ ... ... ... - ... ... ... мэндерде кеңінен
қолданылады. Көбінесе осы ұғым қолданылатын ... ... ... ... ... Билік және атқарушы органдар және биліктің ... ... ... ... ... ... ... және өмір деңгейі жағдайында мағыналы аймақтық
өзгешіліктерді игеру мақсатымен және ... ... ... ... Аймақтық және саясатын сипаттауда: әлеуметтік, экономикалық,
өндірістік, ... және тағы ... ... ... ... ... ... саясат
-құрастырылған мақсаттарға жету мүддесінде аймақта ... ... ... ... ... әсер етуші". Аймақтық экономикалық саясат
үш құраушылардан ... ... ... және мақсаттар. Аймақтардың
өздерімен жүргізілген аймақтық ... — бұл ... бір ... ... ... ... ... сферасының барлық
элементтердің өзара және келісілген бұзылмайтын дамыту үшін жасалуы тиіс.
Мемлекеттік аймақтық саясат ... ... ... ... етуге бағытталған. Аймақтық саясаттың объектісі - аймақ
арасындағы өзара байланыстар және ... ... ... мүддесі қазіргі кезде, жергілікті
құрылымдарды қолдау ретінде, Қазақстан Республикасының әрбір ... ... ... ... ... және ... ... мүмкіндіктеріне
көп сенбей жалпы қазақстандық жағдайлар құру ... ... ... аймақтық саясаты елімізді дамытудың жалпы ұлттық
мақсаттары шегінде ... ... және ... ... тәуелді.
Экономикалық дағдарыс кезеңінде экономикалық мақсаттарды ... өсу ... - ... ... ... ... уақытта,
Қазақстан үшін аймақтық даму мақсаттарына ... ... ... және ... ... ... Әр ... халықтың түрмыс-жағдайы деңгейін теңестіру. Еліміздегі
жүргізілген реформалар аймақтық бөліністердің тез көтерілуіне әкелді.
Аймақтық экономикасын дамыту ерекшеліктеріне ... ... әсер ... ... дамудың табиғи-шикізаттық база ерекшелігі;
- еңбек потенциалының сипаты және түрғындары;
- аймақтық шаруашылық жинақталған құрылымы; ... ... ... ... ... ... ... байланыстарды дамытудың
болмауы немесе қолда бар мүмкіндіктері.
2. Аймақтық даму мақсаты - дипрессивті ... ... ... ... ... айырмашылығы теңестіру саясаты ... ... үшін ... ерекшеленеді. Депресивті аймақтарды
құрылымдық қайта құру тек ірі жалпы мемлекеттік бағдарлама көмегімен ... ... ... бұл ... ... үшін ... ... болады. Мемлекеттің негізгі функциясы, ... ... ... ... ... деңгейіне дейін көтеру, бірақ
халықтар зардап шекпеуі тиіс.
3. ... ... ... ... ... ... ... сияқты
экономикалық дамудың жеке аймақтық мақсатымен сәйкес келеді. Жергілікті
аймақтық мүдделер берілген территорияның ... ... ... келісіледі.
4. Тұрақты экономикалық өсуді қамтамасыз ету. Бірақ бұл мақсатты
жүзеге асыруда ауырлық түсіп тұрған ... ... ... ... ... ... ... аймақтық саясаты - мемлекет пен ... ... ... ... әсер ететін және кеңістіктік, аймақтық аспектіде
еліміздің экологиялық. әлеуметтік, ... ... ... бойынша
қызмет сферасы болып табылады.
Аймақтық саясаттың мәні және тапсырмалары бар және ... ... ... ... ... бар. ... ... нақты қою үшін еліміздің кеңістікті айырмашылық себептерін
көрсету қажет. Оларға жататындар төмендегідей:
еліміздің жеке ... ... және ... ... ... ... ... ресурстарды пайдалану
бағыты, саласы және масштабы. Бұл фактор тек ауыл ... ... ... ғана ... ... орналастыру жағдайына және
халықтың өмір сүру ... ... да әсер ... ... ... ... ... соның әсерінен көлік шығыны,
баға өсуіне әкеледі. Бұл аймақтың көлік және ... ... оның ... дамуын қиындатады;
инновация енгізумен артта қалуы, өндірістің ескі құрылымы;
агромеграциондық артықшылық ... ... ... және ... жетіспеушіліктер (қайта орналастыру);
елдің экономикалық дамудағы тенденциясы;
тауар өндірісіне әсер ететін технологиялық даму стадиясы;
жалпы және ... ... ... ... ... факторы: аймақтық автономия деңгейі, аймақтық даму тарихы
және басқалары;
орналастырудың ... ... ... ... ... алаңдардың бар болуы ... жоқ ... ... ... ... ... инфрақұрылым;
жергілікті кәсіпкерлермен негізделген фирманы үлкен сыртқы бақылау
немесе фирманың шағын салмақ үлесі;
әлеуметтік-мәдени факторлар: ... ... ... білім
деңгейі, ғылыми орталықтардың бар болуы және тағы басқа;
орталықпен жүргізілетін экономикалық макросаясатты жүргізудің аймақтық
есепке алынбауы;
орталық пен аймақ ... ... мен ... шектеу
процестерінің аяқталмауы;
аймақтық жүйеде және жеке аймақ арасында халық ... ... ... ... ... ... аймақтық дамытуда мемлекеттің
араласуының екі негізгі мақсатын бөліп қарастырады:
- "әділдік", яғни барлық аймақ тұрғындары ... ... тең ... ... ... ... болып
табылады;
- "тиімділік", жалпы ұлттың ... ... әр ... ... ... ... ... етіледі. Бұл екі ... да ... да ... ... ... ... ... бірінші мақсат болса, ... ...... ... ... ... ... саясаты унитарлық мемлекет саясаты
ретінде құрылуы керек, бірақ, ... қоса ... ... ... ... сәйкес келуі қажет. Біріншіден, аймақтық
экономикалық саясат, орталық үкіметпен сияқты аймақтық ... ... ... ... ... қазіргі кезде негізі пайда өндіруші
салаларда, әсіресе отын-энергетикалық кешенінде қалыптасады. Тек ... ... ... ... өсуді ынталандыру, жалпы әлеуметтік
шиеленісуді азайту үшін ... және сала ... ... ... ... елдің экономикалық дамудағы ... ... және ... ... ... беретін тұрақты экономикалық ... ... ... іс белсенділігін дамытуды көздейді.
Сондықтан, Қазақстанның қазіргі даму этапының ... ... ... ... ... және ... жасау болып табылады.
Екіншіден, барлық аймақтарда жалпы мемлекеттік қаржылық ресурстарына
қол жеткізу және тең ... ... ... ... ... ... тең құқықтық монетарлы, фискалды және сауда саясаты болуы тиіс.
Аймақтық ... ... ... ... мүмкін болатын
Қазақстанның қазіргі даму этапының ... ... ... ... төмендегілер жатады:
1. орталық Үкімет жүргізген экономикалық ... ... ... адаптация;
2. Қазақстан Үкіметі, аймақтық биліктермен ... ... ... ... ... тұрақтандыру және экономикалық
көтерілу траекториясына шығу;
4. кәсіпкерлікті дамыту және өмір сүру қызметі ... ... ... ... ... ... ... екі проблема макросаясат пен координация
қаражаттарымен, ал кейінгі екеуі макро-микросаясат қаражатымен шешіледі.
Егер ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне
көңіл аудармаса, әлсіз аймақтық экономикалық саясат жүргізеді, осыған орай
аймақтар территориалды немесе басқа да мүдделері бойынша бірігуді ... ... ... саясатын құруда "донор" және ... ... ... ... жол ... ... әйтпесе ол бірлік
экономикалық кеңістіктің құлдырауына әкелуі мүмкін, соңында ... мен ... ... ... ... ... ... функциясы ең алдымен экономиканың қайта
құрулар және экономиканың құрылымдық қайта құруларынан шығады. Экономиканы
реформалау кезіндегі экономикалық ... ... және ... ... ... ... ... бойынша аймақ
дифференциациясы болады, ресурстарды ... ... ... ... ... кезекте қаржылық жаңай туады. Осы аймақтарда процестердің
нәтижесінде басқа аймақтардың ... ... ... ... ... құлдырауына әкелуі мүмкін.
1.3. Қазақстан Республикасындағы аймақтық дамытуды мемлекеттік реттеу.
Қазақстан Республикасында соңғы ... ... ... ... ... ... республикадағы әрбір аймақтық
экономикалық өсуін, әлеуметтік жағдайын, халықтың ... ... ... ... ... ... және ... инвестициясын тарту және
оны тиімді пайдалану, ауыл шаруашылығын, өнеркәсіптерді, сонымен қатар
шағын және орта ... ... ... және тағы ... да ... оларды дамытуға көп көңіл бөлінуде.
Аймақтық дамудың маңызды тапсырмаларының бірі жеке аймақтардағы халық
өмірі деңгейіндегі ... жою ... ... Бұл ... үшін ... ... деңгейі мен ерекшеліктерін ескере
жеке аймақтардың ... ... ... ... ... мәнге ие.
Барлық аймақтар үшін жалпы аймақтық тапсырмалар - бұл экономикалық
құрылымын реформалау, жеке ... ... ... ... инфрақұрылымын жасау, экономиканы тұрақтандыру, аймақаралық
транспорттық жүйені дамыту, экологиялық қауіпсіз жағдай туғызу.
Аймақтың ... үшін ... орны ... ... ... ... бағытталған құралдардың екі көзі бар:
- сыртқы инвестициялар — экзогенді ... ішкі ...... ... дамытуды ынталандыру ... ... ... ... ... транспорт, коммуникация, жинақталған
экономикалық потенциал және басқалар) және адам ... ... ... ... кәсіпшілдігі, халықтың жан тазалығы
және тағы басқа) жағдайын ... ... ... ішкі ... ... бар ... мен ... ұйымдастырудың атақты тэсілдеріне
негізделген эндогенді аймақтық ... ... ... болатын
әдістеріне келесілерді жатқызуға болады:
- тікелей мемлекеттік реттеу;
- қызмет секторын ынталандыру;
- шағын және орта ... ... ... ... құру ... ... ... әдістері мемлекеттік меншікке негізделеді.
Қазіргі уақытта ... ... ... әлі ... бұл ... ... аймақтық дамытуда қолдану қиынға соғуда.
Секторлық ынталандыру құрылымдық және өнеркәсіптік саясаттың ... ... ... ... жағдайларда оны аймақтық экономикалық
саясаттың ... ... ... ... бұл ... ... күні ... және басқа елдердегі шағын бизнес ұлттық
және ... ... ... әдістерінің бірі ретінде
қарастырылады. ... ... ... ... мүмкіндігі мен
икемділігіне байланысты көптеген үкіметтер ұлттық және ... ... ... ... ... қолдау несие бөлуде және ... ... ... ... ... ... қаржы
кәсіпорындарының өндірісін басқаруда, инвестицияны ынталандыруда,
технологиямен қамтамасыз ... және ... да ... ... және орта ... ... экономикалық саясат шегінде
ынталандыру,олар экономикалық өсуге мүмкіндік жасаса және ... ... ... ашса ғана ... ... түрі фирманың ерекшелігіне
(капитал сиымдылықты фирмаларға ... ... ... ... ... капитал, жаңа технология мен ... және өмір ... ... ... ... ... ... мемлекеттің реттеуші әсері
халықтың, шаруашылық етуші субъектілерінің өмір ... ... ... және ... макроэкономикалық (бюджеттік, салықтық, ақша-
несие), әлеуметтік-экономикалық, ... ... ... ... ... асыру, институтционалды құрылымлар
жүргізілу ... ... ... ... және тәжірибеде жүзеге асыру
кезінде жүзеге асырылатын шаралардың ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуының жағдайына
сэйкестігін ескеру қажет.
Аймақтық саясатты жүзеге асырудың ... ... ... ... ... стратегиялық және тактикалық тапсырмалардың
сипатын ескеретін, икемді және дифференцацияланған болуы керек (10).
Минералды ресурстардың стратегиялық ... түрі бар, ... ... ... ... ... аймақтар үшін, сонымен қатар
әскери-өнеркәсіп кешенінің кәсіпорындары ... ... ... ... ... үшін ... ... әдістері аймақ
экономикасын құрылымдық құру жағдайын туғызу және әсер етуге бағытталуы
тиіс, оның ... ... ... өнім мен ... ... ... өсіру мақсатында кәсіпорынды техникалық жабдықтандыру
қажет. Бұл ... үшін ... ... сферасындағы, шетел инвестициясын
тартудағы ірі кәсіпорындарды жекешелендіру жағдайын анықтаудағы мемлекеттік
реттеу ... ... орын ... ... қорын қалыптастыратын аймақ тобы үшін экономикалық
тұтқалар мен ... ... ... ... өсіру және ауыл шаруашылық
өнімін өңдеуді тереңдету, техникалық қызмет көрсету орталықтарын, көтерме
азық-түлік нарығын, ... ... мен ... ... ... ... ... мақсатында шағын және орта бизнесті дамытуға
мүмкіндік етуі керек.
Экологиялық нашар және артта қалған аймақтар және де ... ... орта ... мен ... ... үшін ... ... әдістері
экономиканы белсендіру және халыққа әлеуметтік ... ... ... және ... дамуды жақсарту бойынша белгілі
бір жобаларды және мақсатты кешенді бағдарламаларды жүзеге ... ... ... ... және ... ... тартуға араласуға
бағытталуы керек (11).
Республикалық билік ең алдымен аймақтықинвестициялық банктар ... ... ... және ... қамтамасыз ету арқылы
аймақтарға қолдау ... ... ... ... ... ... ... ашу мақсатында аймақтарды эртүрлі бағыт қағидасы
бойынша жүргізілуі қажет.
Экономиканы реформалаудың нақты ... ... ... ... әлеуметтік тапсырмаларды шешуге, өмірдің жоғары деңгейіне
жетуге бағытталғандығы болып ... Ол үшін ... ... ... ... ... қызметін заң негізінде шектеу,
кәсіпкерлік қызметті ынталандырудың аймақтық механизмін ... ... ... ... алу және ... ... ... үшін уақтылы пайдалану қажет.
Мемлекеттік реттеудің құралдарының ... ... ... ... ... ... - ... болашақ жағдайын және онымен
байланысты сфералар жағдайын көріп білу.
2) Индикативті жоспар (болжау) әзірлеу - ... ... ... дамуын болжау.
3) Шаруашылық етуші субъектілердің белгілі бір тобы бойынша адрестік
жоспар ... және ... ... ... ... объектілерге жанама әсер етудің құралдарын
қолдану.
5) Елдің (аймақтық) әлеуметтік-экономикалық ... ... шешу ... мақсаттар кешенді бағдарламалар әзірлесу және
жүзеге асыру.
Эканомикалық болжау - әлеуметтік ... ... ... ... ... дамудың мақсатын анықтау үшін бастапқы негіз
болып табылады.
Эканомикалық дамуды болжау - бұл ... ... ... оның
аймақтарының жеке сферасының көп салалы кешеннің даму бағдарламасын ... ... ... (12).
Бағдарламаларды әзірлеу және жүзеге асырудың маңызды қағидалары:
1) мақсатты бағытталғандығы, яғни алдын-ала ... және ... ... құрылымға жетуге бағытталған шаралар;
2) жүйелік - мақсаттқа жету үшін ... ... ... шаралар
жиынтығы, осы шаралардың елдің және аймақтық даму жағдайымен байланысты;
3) ресурстармен қамтамасыз етілуі - алдын-ала белгіленген ... ... ... және ... ... ... етіледі;
4) Басымдылық — бағдарламаларды әзірлеу және жүзеге асыру кезінде
проблемаларды ... ... ... ... ... ... үнемі сұраныс пен ұсыныстың тепе-
тендігі қамтамасыз ... ... да бір ... ... ... ... ету ... әкімшілік араласу, іскерлік белсенділікті
ынталандыру және ұстап тұру жолымен жетілген ... ... тек ... ғана ... бар. Бұл әсер ... ... ... қаржылық, салықтық, эспортты-импорттық нормаларға негізделеді.
II бөлім. Аймақтағы экономиканы мемлекеттік реттеуді жетілдіру
2.1. Қазақстан ... ... ... жүйесін жетілдіру
жолдары
Қазақстанның саяси өмірінде алдынғы орынға ұлттық ... ... мен ... даму ... ... ... ... әрі тиімді бағыты бола алатын аймақтық ... ... ... — бұл ... және әлеуметтік-тұрмыстық сфера, биліктің аймақтық
және жергілікті құрылымдары арасында белгілі бір үлесімділік бекітілетін,
табиғи және ... ... ... пайдалануға мүмкіндік беретін тиімді
қатынастар күшейтілетін, халықтың әртүрлі ... ... ... ... ... кешен,
саяси - әкімшілік құрылымы.
Көптеген ... ... ... ... ... ... тәсілі консервативті, өзгермейтін фактор екенін
көрсетеді.
Бүгінгі күні Еуразияның ... ... мен ... ... ... ... ... табылады:
1) билік пен экономиканы орталықсыздандыру, аймақтарға өзіндік
дербестік беру;
2) ... және ... ... даму стратегиясын өзінің жеке
табиғи ресурстық потенциялын пайдалану мүмкіндігін ескере бірігіп әзірлеу;
3) ... ... ... ... ... Бүған
байланысты ұлттық үкіметтің компетенциясы мағыналы өзгерістерді басынан
ескеретін, ал аймақтар өзін басқаруды және ... ... шығу ... жағдайдағы жаңа нақтылық мәселені туындайды.
Көптеген саяси эксперттер өркениетті елдердің ... ... ... ... ... ... туралы айтып кетеді. Мысалы, АҚШ-
тың мемлекеттік департаментінің кеңесшісі Дж. ... ... ... кең ауқымды, сондықтан күнделікті тұрмыстық мәселелерді басқара алмайды
деп санаған (28).
Қазақстан тәуелсіз мемлекет ретінде саяси өмірдің ... ... ... ... ... ... ... мәселелер қатарына шықты.
Дағдарыстан шығу қажеттілігі өзімізде бар экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Құрылған
өндірістік потенциал ұлттық байлықтың ... әрі ... ... ... ... өнеркәсібінің және басқа шаруашылық салаларының пайда
болуы салыстырмалы көп ... ... ... ... ... ... экономикалық өсу таза интенсивті сипатқа ие. Бірақ
аймақтық ... ... ... құрылымдық қайта құрулармен қайта
құрулармен, өндірісті техникалық жаңартумен бірге жүреді. "Өмірдің өзімен
бас ... ... ... ... ... ... ... (29).
Республикадағы мәселелі аудандардың ... ... ... әлеуметтік дамуды теңестіруге мүмкіндік ... ... ... ... Бұл үшін ... ... көздері
территориялық бола алады. Ол игілікті жағдайы бар және ... ... ... ... аймақтарда туындау мүмкін.
Барлық аймақтар донор және дотация алатын болып бөлінеді. Трансферт
түріндегі қордан қаржылық ... ... ... ететін аймақтар" немесе
"қолдауды ерекше қажет ететін аймақтар" ... ие ... ... ... ... және ... табыстың бір тұрғынға
санағандығы көрсеткішінің орташа республикалық көрсеткіштен төмен аймақтар
жатады. Қаржыландырудың қосымша көзі ... ... ... қорын құру болып отыр. Бұл қор рыноктық инфрақұрылымды дамыту
тапсырмаларын шешуге ... ... ... ... ... ... ... бағдарламаларды әзірлеп,
жүзеге асыруға қатысады;
б) товарлар мен қызметтің монополистік рыногына шығатын шаруашылық
етуші субъектілерге ... ... ... ... ... т.б.) көрсетуді жүзеге асырады (30).
Аймақтар арасындағы теңсіздіктің өсуі мен экономикалық, әлеуметтік
және экологиялық мәселелердің ... ... ... біразы
және республикалық бағынудағы қалалар ғана экономикалық өсуімен дамуы
мүмкіндігіне ие. ... көбі ... ... ... ... үкімет
үшін өзінің барлық қуатын мәселелі аймақтарға көмек көрсетуге бағыттап,
барлық ... даму ... ... және бір ... ... аймақ
үшін басымдылықты, әрі тиімді болатын жеке бағдарламаларын әзірлеу қажет.
Бұған байланысты ... ... ... ... ... ... қайта құру және әлсіз дамыған аймақтарды дамыту;
2. ... ... ... ... ... жапа ... қайта құру;
3. созылып кеткен жұмыссыздызпен күрес ... ... ... мен ... еңбекке орналасуға көмек көрсету;
4. халық тығыздығы аз аймақтарға дамуға ықпал ету;
5. мемлекеттік аймақтық саясатты жүзеге асырудың негізгі ... ... ... бағдарламаны әзірлеу және тікелей бюджеттік қаржыландыру;
ынталандыру үшін облыстарды және әкімшілік тірліктерді субсидиялау
және ... ... ... заң ... ... ... ... кәсіпкерлікті ынталандыру. Аймақтың жағдайын талдау және диагностикасы
келесі ұсыныстарды жасауға мүмкіндік береді:
1. Облыстарға қаржылық және басқа көмек түрін ... ... ... көшу ... ... ... мақсатты сипатқа ие болу керек. Бұл мемлекеттік
құралдардың ... ... ... қамтамасыз ету үшін қажет.
3. Бюджетаралық қатынастардын заң негізін жетілдіру қажет.
Аймақтардағы ... ... ... ... ... ... жолымен өндірісті дамыту арқылы жетілдіру қажет. Бұл мәселені ... ... ... ... ... ... керек. Оның мәні либеральды
бағытта болуы тиіс. Осы тапсырманы шешкеннен кейін ғана жергілікті ... ... ... ... болады (31).
Мемлекеттік стратегия ұлттық деңгейде әзірленеді және аймақ саясатының
негізі бола алады. Аймақтық дамудын ... ... ... ... жергілікті өзін-өзі басқарудың ... ... және ... ... мүддесінің үлесуіне бағытталған
қызметте жатыр.
Мемлекеттік және жергілікті билік органдарының ара ... ... ... ... ... және ... ... түсімдер арасындағы көздерді бөлу
жолымен бюджеттік салықтық жүйеге өзгерістер енгізу;
рационалды аудандау негізінде жүзеге асырылатын территория мәртебесіне
реттеулер жүргізу.
Аймақтардың экономикасын ... ... ... үшін, ұлттық және
жергілікті деңгейлерде өзара әрекет етудің мәселелерін шешу керек. Орталық
пен аймақтар ... ... ... ... жүйесінің
тиімділігін көтеретін бірнеше жағдайлар бар.
Бірінші және басты жағдай — орталық жағынан ... ... ... ... ... потенциалы бойынша
әртүрлі аймақтармен бірдей қатынас жүргізуге болады.
Екіншісі – ... ... ... субъектілері арасындағы
өкілеттілікті анықтау бөлу, яғни орталық компетенциясын шектеп, аймақтарға
еркіндік беру.
Үшіншісі — аймақтың ... ... ... ... саясатты толық либерелизацияланған кезде ғана жетеміз.
Осыларды ескере, соңғы жылдары реформалардың ауыртпалығы ... ... ... ... ... ... ... белсенді пайдаланып, әлеуметтік сфераның оьъектілеріне мақсатты
субвенцияларды енгізіп, жергілікті бюджеттен жоғарыда ... ... ... ... нормасын бекіту қажет (32).
Тарихи қалыптасқан Қазақстанның ауыл шаруашылық моделі бәрімізге мәлім
шығару өнеркәсібіне ... ... ... ол ... ... ... ... әлеуметтік- экономикалық теңсіздікті откерді.
Бүгінгі күні өнеркәсіп өнімінің өсуі мен бюджеттің толықтырылуы өндірілетін
өнімге экспорттық сұраныс бар аймақтарда ғана бар: ... ... ... және т.б. ... ... ... ... мемлекеттік
реттеуді жетілдіру үшін:
1. Орталық пен аймақтардың бюджеттік өкілеттіліктерін шектеу саясатын
жалғастыру керек.
2. Аймақтарға ... ... ... ... ... ... Республикалық еңбекті бөлудегі аймақтардың перспективалары мен
орнын анықтау, жергілікті халықты жұмыспен ... ... ... ... ... орталықтанған қаржылық құрылымдарды бағыттай.
3. мемлекеттік басқару органдарынан жергілікті органдарға әлеуметтік-
экономикалық бағдарламаларды беру кезінде оларды ... ... ... ... ... ... ... мен аймақтардың әкімнің қатысуымен
жүзеге асырылуы керек. Сол кезде біз ... ... ... шеше ... негізгі бағыт - орталық пен аймақ арасындағы ... ... ... ... ... ... таба алу.
Басқару тиімділігі шаруашылық етуші субъектінің өзінің ... ете алуы ... ... ... ... Басқа сөзбен айтқанда,
басқарудың қатаң жүйесі басқарудың төменгі деңгейінің еркіндігін шектелген
соң ба ... ... кері ... ... ... өзін ... бұзылуына
әкелді. Аймақтық экономика ... ... ... жоюға
негізделген (33).
2.2. Аймақтық дамудың негізгі басымдылықты бағыттарын анықтау
Аймақтық саясат, еліміздің ... ... ... ... ... мен ... жету үшін өмір сүру
қызметі және шаруашылықтанудың ... ... ... бағытталған мемлекеттік жалпы саясаттың құрамдас бөлігі болып
табылады.
Қазақстан Республикасындағы аймақтық саясаттың мақсаты -территориалдық
өзін-өзі басқаруды дамыту қағидаларын құру және ... ... ... ... әр ... ... өндірістік потенциалын
тиімді пайдалану және халықтың өмір сүру қызметтері үшін ... ... ... ... ... саясаттың мақсатына жету үшін төмендегідей тапсырмаларды
шешуді талап етеді:
Бірінші кезеңде аймақтық саясатты жасау мен ... ... үшін ... құру ... Оларға келесілер жатады:
- аймақтардың сәйкестілік шаруашылықтың даму қызметін ... ... ... ... және ... сипаттағы кешенді
шұараларды құру;
- мемлекеттің макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының барлық территориясында экономикалық
белсенділікті мемлекеттік ынталандырумен жеке ... ... ... ... ... ... ... дамудың жалпы стратегиясы
шегінде аймақтық дамудың алғашқы кезектегі тапсырмаларын жүзеге ... ... ... және ... ... аймақтық және жалпы
республикалық еңбек, капитал және тауар нарықтарының құрылуы және дамуы;
- Артта ... ... ... үшін ... ... құру.
Республикамыздың экономикасын өсіру және көркейту жағдайында көптеген
тапсырмаларды шешу үшін ... ... ... ... жататындар:
аймақаралық инфрақұрылымды құру және өндірістің территориалды ұйымын
жетілдіру, экономиканың тиімді кеңістік құрылымын ... ... және ... ... ... экология-экономикалық теңдікті сақтау ... ... ... қамтамасыз ету;
нашар дамыған аймақтардағы әлеуметтік сфера және экономиканың
депрессивті жағдайын бастан ... ... ... ... ... саласын және деңгейіндегі әртүрлікті түзету.
Аймақтттық саясаттың мақсаты мен ... ... ... ... ... бөлінеді:
- құрылымдық өнеркәсіптік және инвестициондық ... ... ... ... жұмыстар ұйымдастыру, аймақтағы кәсіпорын мен
өндіріс үшін беделді қажетті селективті көмек көрсету;
- аймақтық экспоррық потенциалын ... ... және ішкі ... ие өнім шығаруды көбейтуді қолдау;
- өнеркәсіптің ... ... ірі ... ... ... және ... концентрациялау мақсатында технлогиялық
өзара байланысты өндірістің жаңа ұйымдастырушылық құрылымын құру;
- ... ... ... және ... ... ... халықтың
жұмысбастылығын сақтау және жаңа жұмыс орындарын ашу мақсатында жеке меншік
кәсіпкерлікті, әсіресе шағын және орта бизнесті дамытуды ... ... ... және ... ... ... тікелей
шетел инвестициясын қоса инвесторларды тарту үшін қолайлы жағдайлар жасау;
- бюджеттен тыс ... ... ... ... ... ... ... табиғаттың ландшафтын және әртүрлігін, генетикалық қорларын сақтау.
Мемлекеттің аймақтық саясаты әр типтегі аймақ ерекшеліктерін қосқанда,
олардың потенциалын біршама ... ашу ... ... ... (34).
Республикалық аймақтық артықшылықтарды анықтау үшін жалпы қабылданған
типология қолданылады, жаңа ... және ... ... ... ... ... 3 топқа бөледі:
Бірінші топ - кірістің орташа ... ... ... бар аймақтар (Ақмола, Ақтөбе, Шығыс-Қазақстан, ... ... ... және ... ... Бұл ... біршама
жоғары салық қойылымы бекітілуі керек.
Екінші топ - кірістің орташа республикалық деңгейіне ... ... ... ... ... ... ... облыстары), бұл
арға салық қойылымының орташа деңгейі ұсынылады.
Үшінші топ - ... ... ең ... ... көрсететін аймақтар
(Жамбыл, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан облыстары).
Көрсетілген ... ... ... территориалдық даму
артықшылықтары санына бірінші және екінші топтағы ... ... ... ... және ... ... ... аймақты, яғни даму деңгейі жоғары ... ... ... ... ... және оның ... өсуіне үлкен
үміт қойылды.
Үшінші топтың аймақтары - аутсайдер деп айтылатын, ... даму ... ... ... ... ... мемлекеттік қолдау
көрсету қажеттілігі шартында көңіл аудару керек.
Бұл типология қаржылық қаражаттарды ... ... бөлу ... кезде аймақтық саясатты жүзеге асыру бірінші, ... ... ... ... ... ... асыру шаралары бойынша
аймақтардың топ құрамы ылғи ауысып тұрады ... ... ... ... ... ... және ішкі
аймақтық артықшылықтарды бөлу ... ... ... ... ... ... ... соған сәйкес
аймақ төрт топқа бөлінеді:
Бірінші топ — стратегиялық сипаттары минералды ... ... ... және ... потенциалының интенсивті дамуының
жеткілікті жоғары көрсеткіштермен республика экономикасын тездетілген
темппен енгізу қабілеті, ... ... ... ... оның көп бөлігі экологиялық жағдайы ... ... ... Бұл ... ... үшін ... ... төмендегідей проблемалар
жатады:
- минералдық шикізат және көмірсутек шикізаттарын ... ... ... жаңа ... ... ... ... стратегиялық шикізат
түрлеріне бой жерлерді интенсивті иелену (көмірсутек, хромит, калий тұзы,
алтын, күміс, мыс, ... ... ... кобальт және тағы басқа);
- отандық және шетелдік инвесторлар үшін қолайлы ... ... және ... ... жауап беретін жоғары дамыған
өндірістік, әлеуметтік және нарықтық ... құру ... ... ... офис мекемесі, аэропорт, халықаралық порттар, байланыс
торабы, көлік және темір жол көлігі ... ... ... ... қамтамасыз ете алады). Екінші топ - негізінен қаржылық ... өзі ... ... ... ... көлемді өндіріс құру үшін
жеткілікті ... ... ... ауыр индустрия саласының
нақты көрсетілген мамандануымен жоғары ғылыми-өндірістік потенциалы ... ... ... ... реформалаудың артықшылықты бағыттары
болып төмендегілер көрсетіледі:
шетел инвестицияларын тарту ... ... ... және ... үзіліс базасы ретінде ірі
өндірістік потенциалы бар келешекте құрылымдық ... ... ... ... ... ... жаңа технологиялар
базасында құрал-жабдықтар мен машиналар, электроника құралы, ... ... жаңа ... ... технологиясын дамыту, шетел
технологиясын және қаржыландырудың сыртқы көздерін пайдалана отырып құрал-
жабдық және ... ... ... ... ... ... ... анықтайтын нарықтық инфрақұрылымды
дамытуды тездету;
өздерінің өндірісін көтерілуін және жақсаруын қамтамасыз ... ... ... ірі ... ... жаңа
ұйымдастырушылық формасын құру, шетелдік консалтингалық фирмалар мен
мамандарды тарту; өндірістік және ... ... ... ... ... қалыптастыру;
тұтынушы нарығын баланстау бойынша материалдық база құру. Үшінші топ -
еліміздің сатушылық қорын құруда ... ... ... ... ... ... ... дамуының артықшылықты
бағыттары болып келесілер жатады:
- жеке меншіктің әртүрлі формаларының ... ауыл ... ... ... курстарды жалғастыру;
- ауыл шаруашылық өнімдерін өндіруге тиімді мамандықтанудың жүзеге
асырылуы;
- ауыл шаруашылық өнімінің жоғары сапалығымен және ... ... ... өндірістік процесстерде жаңа технология мен техникаларды
енгізу және пайдалану;
- ... ... ... ... ... сферасын дамыту
диспропорциясын бастан кешіру;
- республиканың тұрақты сауда кешенін құру мақсатында айылшаруашылық
шикізаттарды өндіру және ... ... ... ... ... кең ... ... Тұтыну рыногын балансталған түрде дамыту мақсатында, тұтыну заттарын
өндіретін ауыл ... және ... ... ... базасын қатайтуда, өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымын
міндетті түрде құру.
Бұл топтың еңбек ... бар ... үшін ауыл ... ... ... ... кәсіпорын қатарында, халақтың жұмысбастылық
проблемаларын жеңілдету және жаңа ... ... ашу ... ... және
орта бизнесті дамыту керек.
Төртінші топ — экстремалды ... ... ... ... ... рационалды емес салалық
құрылымы бар депрессивті аймақтар, сонымен қатар экологиялық дағдарыстаға
аудандар жатады. Бұл ... ... ... ... және экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... күштерімен бұл проблемадан шыға
алмайды. Бұл үшін ... ... ... ... ... ... ... артықшылықты жағдайлары болып ... ... ... ... ... процесін алдын-алу:
- жекеленген ауылдық аймақтардағы ауыл шаруашылық шикізаты ... ... ... ... ... топтағы звеноларды құру, осында
тұратын халықтардың дәстүрі мен ... және ... ... ... шаруашылық кешенін түп-тамырымен реконструкциялау;
- Осы аймақтарда тұратын халықтардың өмір сүру сапасын және деңгейін
көтеру үшін материалдық ... құру ... ... ... ... Қоршаған табиғи ортасы адамдардың денсаулығына өте ... ... кіші және ... ... және ... тұрғылықты жерлердің
тұрғындары республикамыздың басқа аймақтарына орын ауыстырғысы ... үшін ... ... жасауы тиісті;
- Шетелдік техникалық және гуманитарлық көмектерді тарту және оларды
тиімді пайдалану болып табылады.
Аймақтардың әлеуметтік-экономикалық дамуына ... ... ... құрылымдарды жүргізу, сыртқы экономикалық саясат,
жалпы макроэкономикалық (бюджеттік, салықтық, акшалай-нешелік), әлеуметтік,
экономикалық, құрылымдық-инвестициалық ... ... ... және
шаруашылық субьектілері мен халықтың өмірлік қызметі құқықтық регламентация
жүйесі арқылы жүзеге асырылады.
Оларды шығаруда және ... ... ... кезінде жүзеге
асырылатын шараларды интеграционды аймақтық тиімділікті ескере отырып,
олардың территориалық ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырудың басты құралдарына төмендегілер
жатады:
1. Аймақтағы өндірістік-экономикалық, интеллектуалдық және экспорттық
потенциалдарын тиімді ... және ... ... ... және
аймақтық мүдделерімен келісім және өзара байланысын қамтамасыз ететін ұзақ
мерзімді болашақтағы жетістіктерге ... ... ... ... мен ... ... ... болжамдар жасау.
2. Еліміздің әлеуметтік-экономикалық дамуының алғы шарттары мен
кезеңдерін кешенді должауда ... ... ... мақсатталған жалпы
мемлекеттік, аймақтық және салалық деңгейдегі индикативтік жоспар жүйесін
құру.
3. Ірі масштабты ... ... ... шешу ... ... ... шығару және жүзеге асыру.
4. Нақты бір аймақтарды дамыту проблемаларын шешу бойынша ... ... ... оның ... ... кіші және орта
қалаларды, экологиялық нашар аудандарды мемлекеттік ... ... және ... ауылдық аудандарды дамыту болып табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Соңғы жылдары аймақтық экономика мәні бірден өсіп кетті. Қазіргі
уақытта ... ... ... ерекше орын алады. Рыноктық
экономикаға өту кезінде біз аймақтық саясатты дүрыс бағаламай, бұл ... ... бірі ... ... Осыған байланысты аймақтардың
көбінде рыноктық шаруашылық етудің көптеген институттары жоқ, өндірістік
құрылым дұмыс ... ... өту ... ... өзіне тән
ерекшеліктерін ескермей, біздің ... ... ... ... ... Осындай мәселелерді шешу үшін аймақ
экономикасын мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... талдай жасау, оны
міндетті түрде мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... ... - 2030" ... айтылғандай:
"Қазіргі уақытқа қоғам мен ... ... ... ... ... мәселесі жүйелі болу керектігі туралы дау туғызып отыр"
/37/. Аймақтардың қаржылық-экономикалық ... ... ... экономикалық дамуының кедергісі болып отыр.
Мәселені қарастыра, аймақ деп - ... және ... ... ... және ... ... табиғи ресурстар кешенінің үлесуі негізінде өндіріс
күштерінің даму бағытталығы тән, біркелкі немесе ... ... ... ірі ... ... пәні ... күштерінің әлеуметтік-экономикалық
аймақтық қозғалысын зерттеу, оның экономикалық салаларын дамыту болып
танылады. Әрбір ... ... ... ... кірудің әртүрлі старттық
деңгейіне ие.
Аймақтың экономикасының дамуын мемлекеттік реттеу аймақтық ... ... ... Аймақтық саясаттын дұрыс жүзеге асырылуы мемлекет
үшін ғана маңызды емес, ол ... ... ... ... ... шығуға, әлеуметтік инфрақұрылымды ... ... ... ... ... мүмкіндік жасайды.
Аймақтық экономика өзінің зерттеушілерінде картографиялық, ... ... ... ... ... ... тәсілдер кешенін
қолданады.
Мемлекеттік стратегия ұлттық деңгейде әзірленеді және аймақ саясатының
негізі бола ... ... ... ... стратегиясының мәні
мемлекеттін, ... ... ... ... ... ... және ... азаматтардың мүддесінің үлесуіне бағытталған
қызметте ... және ... ... органдарының ара қатынасын жақсарту
үшін қажет:
нормативті-құқықтық негізді бекіту; мемлекеттік және ... ... ... ... бөлу ... ... ... жүйеге
өзгерістер енгізу;
рационалды аудандау негізінде жүзеге асырылатын территория мәртебесіне
реттеулер жүргізу.
Аймақтардың экономикасын басқару құрылымын жетілдіру үшін, ұлттық және
жергілікті деңгейлерде өзара ... ... ... шешу ... Орталық
пен аймақтар арасындағы ... ... ... жүйесінің
тиімділігін көтеретін бірнеше жағдайлар бар.
Қазақстанның аймақтарының дамуының экономикалық потенциалын бағалау
үшін дамыған ... оның ... ... үлгісін қарастырып, еліміздің
ерекшеленетін ескеретін әдістемелік бағытты қарастырып, аймақтардың дамуына
талдау жасалған. Мұндай әдістемелік ... ... ... ... ... даму деңгейін анықтап, аймақтың ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру үшін
ақпараттық негізді құруға мүмкіндік ... ... ... басқаруды жетілдіру қажет. Ол үшін
ұлттық және жергілікті деңгейдегі ... ... ... ... шешу ... Әр ... пен ... өзіне тэн емес
функциялардан арылуы керек, оларды мүмкіндігінше орталықтан аймақтарға
қарай, мемлекеттен жеке ... ... ... қажет. Сатылар мен аралық
буындар аз болған сайын, өкілеттіліктердің ара жігі де ... ... ... ... және ... ... шұғылданатын
объектілерге тікелей қатысты неғұрлым төменгі деңгейлерге ойыстырудың
қажеттілігі анық, сонда орталық пен өзге ... ... ... ... ... және ... ... дәлелдеуге мәжбүр болады.
Рынок көмегімен біз аймақтар арасында: ... ... ... ... аймақ принципі бойынша бәсекелестікті туғызып, күшейте ... ... ... ... ... ... жағдай жасалған аймақтарға
шоғырлануы тиіс болады /37/.
Билікті орталықсыздандыру, мемлекеттік және ... ... ... ... ... ... экономикалық
еркіндігін кеңейту арқылы аймақ экономикасын басқаруды жетілдіруге қол
жеткіземіз. Сонымен ... ... ... заң ... ... ғана ... ғана емес, мемлекеттін экономикалық интенсивті
дамуына жол ашылады.
Негізгі мақсат - орталық пен аймақ ... ... ... ... ... ... Осы уақытта ғана біз ... ... ... көп табалдырықты моделіне ... ... ... ... ... органдарының еркіндігін шектеп, кері
байланыс заңын бұзып, өзін-өзі реттеу жүйесін ... да, ... ... ... "Қазақстан-2030" даму стратегиясы.
2. Қазақстан ... ... ... жоспары туралы. 2000 жылдың 15 ... ... ... N722 ... ... ... әлеуметтік-экономикалық дамуының
индикативтік жоспарын жасау ережелерін ... ... 2000 ... ... Қазақстан Республикасы Үкімінің N432 Қаулысы.
4. Ихданов Ж.О., ... Т.Н. и др. ... ... экономики. -Алматы: Экономика, 1998.
5. Ихданов Ж., Орманбеков Э. -Экономиканы мемлекеттік реттеудің өзекті
мәселелері. Алматы; Экономика, 2002.
6. Мамыров И.К., ... М.О. ... ... в ... ... ... ... Учебное пособие. -Алматы: Экономикс,
1998.
7. Основные целевые индикаторы и направления государственной социально-
экономической политики ... ... ... и ... 2001 ... ... А. П.; Демилова С. М., Климов С.М. - индикативтік жоспарлау:
теориясы және оны жақсарту мәселелері Санкт-Петербург; Знание, ... Т. ... Н. ... ... нарық экономикасында. Саясат -2001
ж. -N12.
10. Ысқақов Н. Әлеуметтік қорғау жүйесі және адам ... ... ... ... ... ... ... РК по статистике - Алматы: Экономика.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Муниципалдық менеджмент31 бет
Еркін экономикалық аймақтардың теориялық аспектісі29 бет
"Қазақстанның энергетика жүйесі."8 бет
«Алтын сапа» сапа деңгейі20 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама16 бет
Азия және Африка елдерінің 2000-2015 жылдарындағы халықаралық аренадағы орнына сипаттама беру13 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы негізгі интеграциялық үдерістер17 бет
Азия-тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі46 бет
Аймақ мемлекеттік басқару объектісі ретінде6 бет
Аймақ экономиканың дамуын мемлекеттік реттеу7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь