Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру

Кіріспе
Негізгі бөлім
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе

Зерттеудің көкейкестілігі. Дүниежүзілік қауымдастықтың қазіргі кезеңдегі дамуында адам мен табиғат арасындағы тепе-теңдіктің бұзылуы экологиялық мәселелерді шешу жолын іздестіруді талап етеді. Адамзаттың жаҺандық дағдарысы жершарының экологиялық үйлесімділігінің жеке бөліктері болып табылатын аймақтық деңгейдегі мәселелерден туып отыр. Бұл жағдайда антропогенді өркениеттің қоршаған табиғи ортамен тиімді арақатынасын ұйымдастыруға бағытталған барлық әлеуметтік институттарын жұмылдыру қажет.
Ел Президенті «Қазақстан – 2030» бағдарламасында табиғат жағдайының қиын кезеңде тұрғанын нақты атап өтіп: «...экологиялық нашар ахуал бүгінде адам өлімінің жиырма пайызына себеп болып отыр. Қоршаған ортаны ластаушыларға берік тосқауыл қойылу қажет», - деген болатын. Бұл мәселенің тиімді шешілуі мектепте оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру арқылы олардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру барысында мүмкін болатыны анық.
Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында «...білім беру жүйесі міндеттерінің бірі ретінде белсенді азаматтық ұстанымы бар жеке адамды тәрбиелеу, республиканың қоғамдық-саяси, экономикалық және мәдени өміріне қатысу қажеттігін, жеке адамның өз құқықтары мен міндеттеріне саналы көзқарасын қалыптастыру» атап көрсетілген. Осы тұрғыдан келгенде, үздіксіз білім беру жүйесінің базалық буыны болып саналатын жалпы орта білім беру мектептерінің оқушыларына саналы тәртіп пен сапалы білім беріп, туған жерінің табиғатын қорғайтын мәдениетті тұлға етіп қалыптастырудағы атқарар рөлі зор екені даусыз.
Қазіргі таңдағы қоғамның саяси, әлеуметтік және экономикалық дамуындағы жаңару процестері өткен тарихымыз бен мәдени мұраларымызды қайта қарауды, рухани құндылықтарымызды саралап, оны мектептің оқу-тәрбие процесіне ендіру арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыруға қолайлы жағдайлар жасалып отыр. Экологиялық мәдениетті халық педагогикасы арқылы қалыптастыруда өлкетану жұмыстарының мүмкіндіктері мол.
Өлкетану жұмыстары оқушылардың қоршаған табиғи құбылыстары мен заттары туралы, олардың өзара байланыс заңдылықтары туралы түсініктерін қалыптастыруға көмектесіп, өмірге деген қызығушылықтарын арттырады. Өлкетану материалдары қоршаған ортаға тікелей бақылау жасауға мүмкіндік береді. Ол туған өлке табиғатын, оның байлықтарын, даму заңдылықтарын, жергілікті жердің халқы мен шаруашылық түрлерін және олардың байланыстарын ұғынуға көмектеседі. Оқу-тәрбие процесінде халық педагогикасының құралдарын өлкетану жұмысында пайдалану арқылы оқушылар тек нақты білім мен ұғымды меңгеріп қана қоймай, дүниенің біртұтастығы мен әртүрлілігі, дамудың үздіксіздігі, өзара байланыс пен әрекеттестік, дүниенің нақты заттар мен құбылыстардан тұратындығын танып, олардың дүниетанымдық көзқарастары кеңейеді.
мынадай басылымдарда жарияланды

1 Қазақтың наным-сенімі және олардың табиғат қорғаудағы маңызы. //Педагогика және білім мәселелері: ҚарПИ аспиранттарының ғылыми еңбектер жинақтары. - Қарағанды,1996. - Б. 85-92.
2 Бастауыш сынып оқушыларын табиғатты қорғауға тәрбиелеу //«Гуманизация учебно-воспитательного процесса на современном этапе» Сборник научных трудов. - Караганда, 1998. - Б. 112 -120.
3 Ұлы бабалардың педагогикалық еңбектерін оқыту негізінде жасөспірімдерге экологиялық тәрбие беру //«Проблемы профессиональной подготовки современного учителя» Сборник статей. - Караганда, 1998. - С. 293-322.
4 Қазақ халқының ырымдары мен тыйым сөздеріндегі экологиялық тәрбие көрінісі //«Педагогическая теория и практика: история, современность перспективы» Сборник научных трудов. - Караганда, 1999. - Б. 136-142.
5 Ж.Аймауытұлы шығармаларындағы экологиялық тәрбие беру мәселелері //«Этнопедагогика және білім жүйесіндегі дарынды балалар проблемалары» Халықаралық ғылыми – педагогикалық конференция материалдары. - Алматы, 2000. - Б. 268-273.
6 Қазақ халқының мақал-мәтелдері арқылы оқушыларды табиғатты қорғауға тәрбиелеу //«Шоқан тағылымы – 6» Халықаралық ғылыми - практикалық конференция материалдары. - Көкшетау, 2001. - Б. 243-246.
7 Ы.Алтынсарин шығармалары арқылы оқушыларға экологиялық тәрбие беру //«Ы.Алтынсариннің мұрасы және педагогика ғылымының көкейкесті мәселелері» Аймақтық ғылыми - практикалық конференция. - Қарағанды, 2001. - Б. 65-70.
8 Сыныптан тыс жұмыстар арқылы оқушыларға экологиялық тәрбие беру //«ҚР білім беру жүйесінің қазіргі заманғы даму кезеңіндегі педагогика ғылымы мен практикасының сабақтасуы» Аймақтық ғылыми - практикалық конференция материалдары. - Қарағанды, 2002. - Б. 62-67.
9 Халық педагогикасы арқылы оқушылардың экологиялық қызығушылығын арттырудың кейбір жолдары //«Қазіргі таңдағы педагог мамандарды кәсіби даярлау мәселелері» Айматық ғылыми - практикалық конференция материалдары. - Қарағанды, 2003. - Б. 183-189.
10 Қазақстан Республикасының экологиялық білім беру тұжырымдамасын іске асыру жолдары //Білім беру мазмұнын қалыптастыру және жетілдіру мәселелері педагогика теориясы мен практикасында» Аймақтық ғылыми - практикалық конференция материалдары. - Қарағанды, 2004. - Б. 169-174.
11 Жоғары оқу орнында экологиялық білім беру мен тәрбиелеудің кейбір жолдары //Қазақстан Республикасында жоғары білім беру сапасын жетілдіру және дамыту перспективаларының өзекті мәселелері» Жоғары оқу орын аралық ғылыми - әдістемелік конференция материалдары - Қарағанды, 2004. - Б. 429-432.
12 Педагогика негіздері. Оқу әдістемелік құрал. - Қарағанды, 2004. - 119 б. (Қ.А. Сарбасовамен авторлық бірлестікте).
13 Педагогикаға кіріспе. (электронды оқулық) Зияткерлік меншік объектісін тіркеу куәлігі № 208. - 11 тамыз - 2004ж. (Б.Әбдікәрімұлы., Қ.А.Сарбасовамен авторлық бірлестікте).
14 Педагогика тарихы. Типтік бағдарлама. - Қарағанды, 2004. - 19б. (С.К.Омаров., Қ.Ф.Аубакировамен авторлық бірлестікте).
15 История педагогики. Типовая программа. - Караганда, 2004. - 10 б. (Соавторстве С.Қ.Омарова., Қ.Ф.Аубакировой).
16 Жалпы педагогика. Типтік бағдарлама. - Қарағанды, 2004. - 10 б. (К.Т.Омарова., С.Қ.Омаров, П.З.Ишановпен авторлық бірлестікте).
17 Педагогика. Оқу-әдістемелік құрал. - Қарағанды, 2004. - 98.б. (C.Т.Каргин, К.Т.Омаровамен авторлық бірлестікте)
18 Білім мекемелерінде экологиялық тәрбиенің көкейкесті мәселелері
//«Академик Е.А.Бөкетов - ғалым, оқытушы, ойшыл» Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Қарағанды, 2005. - Б.401-404.
19 Жасөспірімдерге экологиялық тәрбие беруде халықтық педагогиканың озық дәстүрлерін пайдалану. //«Академик Е.А.Бөкетов - ғалым, оқытушы, ойшыл» Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары – Қарағанды, 2005. - Б.401-404 .
20 Этнопедагогический компонент в практике студентов как необходимое звено формирования социальных педагогов //«Қазіргі кезең дамуы жағдайындағы білім беру сапасын көтерудің өзекті мәселелері» Аймақтық ғылыми-практикалық конференция материалдары. - Қарағанды, 2005. - Б.83-85.
21 Экологиялық білім беру мен тәрбие беруді ізгілендіру технологиясын жетілдіру //«Жалпы және кәсіби педагогиканың өзекті мәселелері» Академик Е.А.Бөкетовтің 80 жылдығына арналған Халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. - Қарағанды, 2005. - Б.120-123.
22 «RWCT-СТО» бағдарламасын экологиялық тәрбие беру негіздері тақырыбында қолдану //Ізденіс-Поиск - 2005. - № 4. - Б. -284-288.
23 Оқушылардың экологиялық мәдениетін тәрбиелеу бағытындағы оқу-танымдық іс-шараны ұйымдастыру //Білім берудегі менеджмент - 2005. - № 4. - Б. 72-81.
24 Жоғары оқу орындары студенттерінің оқу-тәрбие практикасын ұйымдастыру мен өткізуге арналған бағдарлама және әдістемелік нұсқаулар. - Қарағанды, 2005. - 17 б. (К.Т.Омарова., С.Қ.Омаров., П.З.Ишановпен авторлық бірлестікте).
25 Программа м методические указания по организации проведению учебно-воспитательной практики студентов. - Караганда, 2005. - 18 с. (Соавторстве К.Т.Омаровой., С.Қ.Омарова., П.З.Ишанова).
26 Барлық мамандықтардың 1 курстары үшін үздіксіз педагогикалық (оқу-танысу) практика бағдарламасы. - Қарағанды, 2005. - 16 б. (К.Т. Омарова., Қ.Ф. Аубакирова., А.А. Мұқатаевпен авторлық бірлестікте).
27 Программа непрерывной педагогической (учебно-ознакомительной) практики для 1 курсов всех специальностей. - Караганда, 2005. - 16 с. (К.Т.Омарова., Қ.Ф.Аубакировамен авторлық бірлестікте).
28 Сыныптан тыс тәрбие жұмысының әдістемесі. - Қарағанды, 2005. - 59 б. (К.Т.Омарова., С.ҚОмаровпен авторлық бірлестікте).
29 Мектептік экологиялық өлкетануда оқушыларды табиғатты қорғауға тәрбиелеу //«Қазақстан Республикасындағы Білім беру жүйесінің даму жағдайы және перспективалары» Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. - Қарағанды, 2006. - Б. 128-133.
30 Экологиялық өлкетануда сыныптан тыс жұмыстардағы этнопедагогика құралдарының маңызы //«Қазақстан Республикасындағы Білім беру жүйесінің даму жағдайы және перспективалары» Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. - Қарағанды, 2006. - Б. 349-351.
31 Қоғамның экологиялық мәселелері //«География және табиғат». - 2006. - № 5. - Б. 34-38.
32 Экологиялық өлкетануды оқыту негізінде қазақ халық педагогикасы құралдарын пайдалану //«Жастар және қазіргі заманның өзекті мәселелері» Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. - Қарағанды, 2006. - Б.201-206.
33 Сыныптан тыс экологиялық өлкетану жұмыстары. Оқу- әдістемелік құрал. - Қарағанды, 2007. 88 б.
34 Өлкетану жұмыстары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру //«Қазақстан Республикасында Білі беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасының мазмұнынын іске асырудың теориялық және практикалық мәселелері» Республикалық ғылыми – практикалық конференция материалдары. - Қарағанды, 2007. - Б. 75-78.
35 Экологиялық өлкетануда қазақ этнопедагогикасы құралдары арқылы оқушыларды тәрбиелеу // «Еуразия гуманитарлық институтының хабаршысы». - 2007. -№ 2. -Б.180-187.
36 Өлкетану шығармашылық жұмыстары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру //Қарағанды мемлекеттік университетінің хабаршысы. -2007. -№ 3. -Б.212-128.
        
        ӘОЖ 37.013:908:[574+008]          Қолжазба құқығында
Шаушекова Баян Кырыкбаевна
ӨЛКЕТАНУ ЖҰМЫСТАРЫНДА ҚАЗАҚ ХАЛЫҚ ПЕДАГОГИКАСЫ
ҚҰРАЛДАРЫ ... ... ... ... ... – Жалпы педагогика, педагогика және білім тарихы,
этнопедагогика
Педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін
алу үшін дайындалған ... ... ... ... ... Қарағанды мемлекеттік университетінде орындалған
|Ғылыми жетекшісі ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ғылымдарының докторы, |
| ... ... |
| ... ғылымдарының кандидаты |
| ... ... ұйым ... ... ... |
| ... институты ... 2007 жылы «30» ... ... 10.00 ... ... ... университетінде педагогика ғылымдарының ... ... беру ... БД 14.50.05 ... ... қорғалады (100028, Қарағанды қаласы, Университет көшесі, 28 үй)
Диссертациямен ... ... ... ... ... танысуға болады.
Автореферат 2007 жылғы «29» қазанда таратылды.
Біріккен диссертациялық кеңестің
ғалым ... ... ... ... ... ... кезеңдегі
дамуында адам мен табиғат арасындағы тепе-теңдіктің бұзылуы экологиялық
мәселелерді шешу ... ... ... ... ... жаҺандық
дағдарысы жершарының экологиялық үйлесімділігінің жеке ... ... ... ... ... туып ... Бұл жағдайда
антропогенді өркениеттің қоршаған табиғи ортамен ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Ел Президенті «Қазақстан – 2030» бағдарламасында табиғат жағдайының қиын
кезеңде тұрғанын нақты атап өтіп: ... ... ... ... ... ... пайызына себеп болып отыр. Қоршаған ортаны ... ... ... ... - деген болатын. Бұл мәселенің тиімді шешілуі
мектепте оқушыларға экологиялық білім мен ... беру ... ... ... қалыптастыру барысында мүмкін болатыны анық.
Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында «...білім беру жүйесі
міндеттерінің бірі ретінде белсенді ... ... бар жеке ... республиканың қоғамдық-саяси, экономикалық және мәдени өміріне
қатысу қажеттігін, жеке ... өз ... мен ... ... ... атап ... Осы тұрғыдан келгенде, үздіксіз
білім беру жүйесінің базалық буыны болып саналатын жалпы орта білім беру
мектептерінің ... ... ... пен ... ... ... ... табиғатын қорғайтын мәдениетті тұлға етіп қалыптастырудағы ... зор ... ... ... қоғамның саяси, әлеуметтік және экономикалық дамуындағы
жаңару процестері өткен ... бен ... ... қайта қарауды,
рухани құндылықтарымызды саралап, оны мектептің ... ... ... ... экологиялық мәдениетін қалыптастыруға қолайлы жағдайлар
жасалып отыр. ... ... ... ... ... ... жұмыстарының мүмкіндіктері мол.
Өлкетану жұмыстары оқушылардың қоршаған табиғи құбылыстары мен ... ... ... ... ... ... ... көмектесіп, өмірге деген қызығушылықтарын ... ... ... ... тікелей бақылау жасауға мүмкіндік
береді. Ол туған өлке ... оның ... даму ... ... халқы мен шаруашылық түрлерін және олардың ... ... ... ... ... ... құралдарын
өлкетану жұмысында пайдалану арқылы оқушылар тек нақты ... мен ... қана ... ... ... мен ... ... өзара байланыс пен әрекеттестік, дүниенің нақты заттар мен
құбылыстардан тұратындығын ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыра отырып, жаңа
заманның көкірегі ояу, ұлттық сана-сезімі жоғары саналы ... ... әрі ... процес болып табылады. Сондықтан бұл мәселе бүгінгі таңда
өткір қойылып, өз шешімін ... ... етіп ... ... мәселені шешуде
көптеген ғалымдар өз үлестерін қосқан.
Қазақ ... ... ... ... ... ... А.Байтұрсынов т.б еңбектерінде табиғат пен
адам өмірінің тіршілігін ажырамайтын, бөліп қарастыруға келмейтін біртұтас
дүние ... ... ... ортаға саналы көзқарасын қалыптастыру арқылы жан-
жақты тәлім-тәрбие беру, оқу-тәрбие процесін ... ... ... ... ... даярлау мәселелері қазақстандық көрнекті
ғалымдардың Қ.Ж.Аганина, ... ... ... ... А.А.Бейсенбаева, ... ... ... ... К.Қ.Құнантаева,
Н.Ә.Мыңжанов, Ж.Ы.Намазбаева, Г.Қ.Нұрғалиева, И.Н.Нұғыманов, ... ... ... ... ... т.б ... ... болды.
Жас ұрпаққа тәрбие беруде құндылығы шексіз халық ... ... ... ... ... Қ.Жарықбаев,
С.Қалиев, К.Ж.Қожахметова, Ж.Ж.Наурызбай, Ә.Табылдиев, С.А.Ұзақбаева,
қолданбалы ... ... ... Ш.М.Мұхтарова,
Қ.А.Сарбасова, Л.С.Сырымбетова т.б. ғылыми зерттеулерінде қарастырылды.
Сол сияқты экологиялық білім беру мен ... беру ... ... Н.А.Бекенова, Ж.Бұламбаев, Ж.Ж.Жатқанбаев, Ғ.Қ.Ділімбетова,
З.К.Конурова, А.Кушенов, М.А.Лигай, Г.Мұқышева, Ө.Өмірәлиев К.Ж.Сарманова,
Н.С.Сарыбеков, М.Н.Сарыбеков, Г.М.Смирнова, Н.М.Стукаленко, С.Т.Шалғынбаев,
Ж.Б.Шілдебаев, ... және т.б. ... ... құндылығы зор.
70-жылдарда зерттеу әдіскерлерінің көңілі, әсіресе, табиғат қорғау ... ... ... ... ... ... ... білімін игеруге ... ... ... ... ... ... қоршаған ортамен байланысы ... ... және т.б. ... ... тапса, табиғатты тәрбие
факторы ретінде М.Верзилин, Н.А.Рыков т.б. дәлелдеген.
Экологиялық ... беру ... ... ... ... ... ... В.Шинкарук және т.б. ғалымдар қарастырған.
Экологиялық мәдениет пен оның қалыптасу процесі Б.Т.Лихачев, Д.А.Урсул,
Е.В.Никанорова, Ж.Тастанбекованың және т.б. ... ... ... ... мамандардың экологиялық ... ... ... ... Г.А.Иванов,
И.П.Сафронов, А.В.Миронов және т.б. ғалымдар ... ... ... ... ... тәрбие берудің педагогикалық алғышарттары А.К.Егенисова
Ф.Н.Жұмабекова, А.Е.Манкеш, Г.М.Сәбденалиева ... ... ... мен ... ... пән сабақтарында жүзеге асыру ... ... ... пәні ... ... ... тілі мен ... Қ.Құрманбаева, Ө.Танабаев), химия ( Қ.О.Шайхеслямова) ... ... ... ... ... тілі (Ж.Базарбекова, Ж.Тілешова) пәндерін оқытуда экологиялық білім
беру мен тәрбие мәселері жан-жақты қарастырылған.
Оқушылардың экологиялық мәдениетін ... ... ... ... ... ... топ балаларының экологиялық мәдениетін ... ... ... ... ... мәдениетін
қалыптастыру (Ж.Р.Жексембаева) т.б ғалымдардың ... ... ... мен ... беру ... барысында жан-жақты талданып,
нақтылай түсті.
Дегенмен, педагогикалық, психологиялық және ... ... ... талдаудың нәтижесі бүгінгі күнге дейін
өлкетану ... ... ... ... ... пайдалану арқылы
оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыруға болатындығы назардан тыс
қалып келгендігін көрсетеді.
Оқушылардың ... ... ... ... ... қазақ халық педагогикасы құралдарын пайдалану мүмкіндіктері мен
олардың мектептің оқу-тәрбие ... өз ... ... арасындағы және өлкетану жұмыстарында ... ... ... арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін
қалыптастыру қажеттілігі мен бұл ... ... ... ... жеткіліксіз зерттелуі арасындағы ... ... ... ... ... ... ... экологиялық
мәдениетін қалыптастырудың бір жолы қазақ халық педагогикасы құралдарын
өлкетану жұмыстарында пайдалануды ... ... ... ... теориялық бағыттағы ... ... ... ... ... ... ... мәселемімізді айқындауға
және тақырыпты «Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы ... ... ... мәдениетін қалыптастыру» деп таңдауымызға
негіз ... ... ... ... ... ... ... арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру жүйесін
теориялық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... пәні: өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасының
құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін ... ... ... ... егер ... жұмыстарында қазақ халық
педагогикасы құралдары экологиялық бағытта пайдаланылса, онда ... ... ... ... және тиімді болады, себебі бұл
жағдайда игерілген экологиялық білімдер, біліктер және дағдылар ... ... ... ... ... ... ... беретін орта мектеп оқушыларының ... ... ... ... халық педагогикасының құралдары олардың
экологиялық мәдениетін қалыптастыра отырып, туған жерінің табиғатына аялы
көзқарас пен ... ... ... ... тәрбиеленуіне негіз
болады.
Зерттеу міндеттері:
– өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы
оқушылардың ... ... ... теориялық
негіздерін анықтау;
– оқушылардың экологиялық мәдениетін өлкетану жұмыстары ... ... ... өлкетану жұмыстарында қазақ халық ... ... ... ... ... қалыптастыру жүйесін құрастыру;
– өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы
оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... негізі. Адам мен қоршаған ортаның өзара
қатынасы туралы философиялық ілімдер, қазақ халық ... ... ... ... тұжырымдамалар, таным теориясы, жеке
тұлғаның іс-әрекет теориясы, табиғат пен оқушының өзара ... ... ... ілімдер, педагогикалық-психологиялық ой-
пікірлер, экологиялық білім беру мен тәрбие туралы тұжырымдамалар, тұлғалық-
бағдарлық, ... ... ... ... ... ... ... және арнаулы ғылыми әдебиеттерге ... ... ... ... ... оқулықтарды, жеке әдістемелік құралдарды
талдау, мектептердің алдыңғы қатарлы педагогикалық тәжірибелік жұмыстарын
қорыту, зерттеу ... ... ... әңгіме, бақылау жүргізу,
шығарма ... ... ... педагогикалық моделдеу, педагогикалық
эксперимент, математикалық және статистикалық ... ... ... психология, философия ғылымдары
классиктерінің еңбектері, Қазақстан Республикасы үкіметінің ресми ... ... ... ... ... т.б.), ... ... берудің мемлекеттік стандарттары, оқу бағдарламалары,
оқулықтар және жалпы ... ... ... ... ... ... кезеңде (1994-1999) зерттеу тақырыбы таңдап алынып, осы проблема
бойынша философиялық, ғылыми-педагогикалық, оқу-әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... (1999-2005) өлкетану жұмыстары барысында қазақ халық
педагогикасы құралдары арқылы ... ... ... ... ... ... тәжірибелік жұмыстар жүргізілді.
Үшінші кезеңде (2005-2006) тәжірибелік жұмыстың нәтижелері математикалық
және статистикалық тұрғыдан өңделіп, алынған педагогикалық диагностикалық
мәліметтер ... ... ... жасалды.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық маңыздылығы:
– экологиялық мәдениеттің түсінігі педагогикалық ... ... ... ... ... нақтыланды
және оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыруда қазақ
халық педагогикасының ... ... ... ... қазақ халық педагогикасы құралдары
арқылы оқушылардың экологиялық ... ... ... ... ... ... ... қазақ халық педагогикасы құралдары
арқылы оқушылардың экологиялық ... ... ... мен ... айқындалды;
– өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы ... ... ... мәдениетін қалыптастырудың
моделі құрастырылды;
– өлкетану ... ... ... педагогикасы құралдары
арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру жүйесі
құрастырылып, нәтижелілігі дәлелденді.
Зерттеудің практикалық маңыздылығы:
Жалпы білім ... ... ... ... ... өлкетануда халық педагогикасының алатын ... ... ... ... ... және «Экологиялық
өлкетануда халық ... ... ... атты ... ... ... ... қазыналы өлке» атты
оқушылар үйірмесінің бағдарламасы мен іске асыру шараларының ... ... атты ... ... ... мен оның ... «Дәрілік өсімдіктер, оларды қорғау және тиімді емге қолдану» атты
жазғы өлкетану экспедициясының бағдарламасы; «Қарқаралы Мемлекеттік ... ... атты ... ... бағдарламасы; «Табиғаттың
тарылтпайық тынысын, пәк табиғат жүректің ән-жырысың» атты оқу-танымдық
экологиялық-мәдени ... ... мен ... ...... атты экологиялық олимпиада бағдарламасы және
әдістемелік нұсқауы.
Жоғары оқу орындарының оқу ... ... ... ... ... тыс ... ... әдістемесі» атты оқу-
әдістемелік құралдар және «Педагогикаға кіріспе» атты электронды оқулық.
Алынған ғылыми нәтижелерді мұғалімдер мен ... ... ... беру ... ... ... пайдалануға болады.
Қорғауға ұсынылатын қағидалар:
– өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары
арқылы оқушылардың ... ... ... ... педагогикалық процесті ұйымдастыру формаларынан құралатын
өлкетану жұмыстары ... ... ... қалыптастырудың моделі;
– өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы ... ... ... ... қалыптастырудың
өлшемдері мен көрсеткіштері;
– өлкетану жұмыстарында қазақ ... ... ... ... ... ... ... бойынша
жүргізілген эксперименттің нәтижелері.
Зерттеу базасы: Қарағанды ... № 68 ... ... С.Саттаров атындағы № 57 мектеп-лицей, Қарқаралы қаласының ... ... № 44 ... ... ... ... Табиғат саябағы
т.б білім беретін мекемелер.
Зерттеу жұмысының дәлелділігі мен негізділігі: зерттеу нәтижелері
әдіснамалық және ... ... ... ... ... ... және ... материалдар
нәтижелерінің үйлесімділігімен, кешенді әдіс-тәсілдердің қолданылуымен,
зерттеу жұмысының ғылыми ақпаратқа ... ... ... ... ... ... арқылы оқушылардың экологиялық
мәдениетін қалыптастыру тиімділігінің тәжірибе ... ... ... ... ... ... дәлелденуімен,
ұсыныстардың жалпы білім беретін ... ... ... ... ... ... арттыруымен
қамтамасыз етілді.
Зерттеу нәтижелерін сынақтан өткізу мен іс-тәжірибесіне енгізу.
Ғылыми зерттеу жұмысының мазмұны халықаралық (Алматы, 2000; Көкшетау,
2001; ... 2005, 2006, 2007), ... ... 2004, ... ... ... 1996, 1998, 1999, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005,
2007) ғылыми-практикалық конференцияларда, Е.А.Бөкетов атындағы ... ... ... ... ... (2005), ... берудегі менеджмент» (2005), «География және
табиғат» (2006), «Еуразия гуманитарлық институтының ... ... ... ... ... (2007) ... ... құрылымы. Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі тараудан,
қорытындыдан, пайдаланылған ... ... және ... ... ... ... көкейкестілігі анықталады, зерттеу
жұмысының мақсаты, міндеті, зерттеудің нысаны, пәні сипатталады.
Диссертацияның ... ... ... ... ... жаңалығы,
теориялық-практикалық маңыздылығы, қорғауға ... ... ... ... ... ... құралдары арқылы
оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастырудың ғылыми-теориялық
негіздері» ... ... ... ... экологиялық мәдениетін
қалыптастыру педагогикалық мәселе ретінде философиялық, психологиялық,
педагогикалық ғылыми ... ... ... өлкетану жұмыстарында қазақ
халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін
қалыптастырудағы орны мен ерекшеліктерінің ... ... ... жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың
экологиялық мәдениетін қалыптастырудың теориялық моделі жасалынады.
«Өлкетану жұмыстарында қазақ халық ... ... ... ... ... ... бойынша тәжірибелік жұмыс»
атты тарау аясында өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары
арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру жүйесі ... ... ... ... ... ... арқылы
оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру бойынша тәжірибелік
жұмыстардың нәтижелері баяндалады.
Қорытындыда ... ... ... ... ... ... ... экологиялық мәдениетін қалыптастыру бойынша нақты
тұжырымдар мен ... ... ... ... ... ... педагогикасы құралдары
арқылы экологиялық мәдениетін қалыптастыру бойынша әзірленген әдістемелік
материалдар ұсынылады.
Негізгі бөлім
Философиялық, психологиялық, ... ... ... ... зерттеу проблемамызды тұлғалық-бағдарлық, жүйелілік, іс-әрекеттік
тұрғыдан ... ... ... орай ... ... ... педагогикалық мәні анықталды. Оқушылардың
экологиялық мәдениетін қалыптастыру мәселесінің теориялық негізін айқындау
«мәдениет», «мәдениеттілік», ... ... ... «экологиялық
мәдениет» ұғымдарының бірлігі мен ... ... ... ... ... ... және ... үшін оның ғылыми
әдебиеттерде кездесетін қайнар көздерін, түпкі нәтижелерін анықтауға назар
аудардық. ... ... ... ... ... ... мәні және ... ашып көрсетіледі. Экологиялық
мәдениет дүниежүзілік мәдениеттің маңызды кезеңі және ... ... ... және экологиялық қауіпсіздікті болжау, айнала қоршаған табиғи
ортаны қорғау мен ... ... ету ... ... ... ... ... адамның тіршілік әрекетінің рухани-
адамгершілік саласы ретінде оның ... ... ... ... және ... сана, экологиялық қарым-қатынастар, экологиялық
іс-әрекеттер элементтерінің өзара байланыс ... ... ... ... педагогика саласында экологиялық білім беру мен тәрбиелеу
мәселесіне айналады. Бұл педагогикалық мәселеге тұлғалық тұғырына ... ... ... ... жер ... материалдық және рухани
мәдениеттің, тарихи процестің дамуының субъектісі ретінде қарастыруды талап
етеді. Сонымен қатар тұлғаның ... ... ... ... ... ұлттық, ғаламшарлық экологиялық байланыстар
жүйесіндегі әрекетіне тәуелді ... ... ... ... қажеттігін туғызады. ... ... ... ... ... ... ... мәдениетін, туған тарихын біліп
және құрметтейтін, өзара қатынас ... ... ... ... ... ... жете ... ұлттық және жалпы ... ... жеке ... мен ... ... ... ... тұлғаны қалыптастыруға бағытталғандықтан,
өлкетану мәселесін көтереді. Олай болса, қазақ халық педагогикасы ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан қарастырып, ұйымдастыру жолдарын зерттеуге баса
назар аударуды талап етеді.
Жоғарыда айтылғандар қазақ ... ... ... арқылы
оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыруда өлкетану жұмыстарының
төмендегі ерекшеліктерін анықтауға негіз болды:
біріншіден, халық педагогикасы ... ... ... ... ... өлкетану жұмыстары жетекші фактор болып табылады;
екіншіден, өлкетану жұмыстары экологиялық ... ... ... ... ... және ... ... ерекшеленеді;
үшіншіден, өлкетану жұмыстарының ерекшелігі топонимика, ... ... ... ... ... ... жұмыстардың келесі ерекшелігі тарихи мәліметтермен
тығыз байланыста болғандықтан, тарих ғылымдары және тарих оқу ... ... ... ... сипатталады;
бесіншіден, өлкетанудың тағы бір ерекшелігі сыныптан тыс ... ... ... саяхат, экспедициялар сияқты жұмыс
түрлерін ұйымдастырылуымен байланысады;
алтыншыдан, өлкетану жұмыстары экологиялық ақпараттарды жинау ... ... ... ... ... жағдайы, жергілікті тұрғындардың
тұрмыс-тіршілігі, олардың табиғатпен бұрынғы және қазіргі қарым-қатынастары
бойынша әр түрлі дерек көздерін, мұрағат қорларын, ... ... ... ... жұмыстары оқушыларды алған теориялық білімдерін
практикада ... ... ... ... ... ... ... деген
сүйіспеншілігін арттыруға, ұлттық құндылықтарға баулуға бағытталған өзіндік
ерекшелігі бар оқу-тәрбие процесіне айналады.
Адамзаттық мәселе болып табылатын экологиялық мәселелер ... ... ... ... және жеке ... ... жұмыстарының түрі, әдістері мен құралдары пайдалану эмпирикалық
жүйеде жасалады. Тұлғаның жерді ортақ ... ... ... ... ... көру сезімі секілді қасиеттерін айқындайды.
Бұл ерекшеліктер экологиялық мәдениет кірістірілген тұлғалық білім
ретінде мынадай ... ... ... деген тұжырымға келуге
негіз болды:
танымдық компоненті жаратылыс пәндері бойынша теориялық білімдері берік,
әрі терең қабылдаудағы, қосымша білімдер ... ... ... ... ... ... ... және иррационалды білімдері
бойынша түсініктерін меңгерудегі тұлғаның мүмкіндіктерін жүзеге асырады;
эмоционалды компоненті ... ... ... ... ... ... ... мойындауымен, туған
жерінің табиғатына, ... ... ... және оны ... ... ... қоршаған ортаны қорғау мен табиғатты пайдалану
саласындағы құнды әлеуметтік, халықтық ... ... ... ... ... ... ... өлкетану ізденіс жұмыстарына
дағдылануымен, олардың белсенділігін ынталандырылуымен, қауіпсіз қоршаған
ортаны қорғау және ... ... ... ... тиімді
пайдалануымен қамтамасыз етеді.
Көрсетілген үш компонентті алғанымыздың себебі тұлға ... ... ... ... ... ... ... сәйкестіліктің
қалыптасқаның білдіреді. Олай болса, кез ... ... ... ... ... этностық, этностық-мәдени т.б.) өз құрамына
аталған үш компонентті енгізеді.
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасының ... ... ... ... ... процесін мүмкіндігінше
толық қарастыру үшін оның негізгі нәтижесін анықтау ... ... ... ... ... педагогикасының құралдары арқылы
оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастырудың ... ... оның ... ... табылатын экологиялық мәдениеті қалыптасқан
тұлғаның бейнесін болжамдадық (1- сурет).
Осыған орай, оқушылардың жас және ... ... ... ... ... ... және ... дамуын
қозғайтын сапалық өзгерістер, сонымен бірге сыртқы ортамен өзара әрекетінің
көріну деңгейі басшылыққа ... ... ... ... ... мен ... айқындалды (1- кесте).
Кесте 1 – Оқушылардың экологиялық мәдениетінің өлшемдері мен көрсеткіштері
|Компонентер |Өлшемдер ... ... ... ... ... ... білімдерді |
| ... ... |
| | ... ... ... меңгеру; |
| | ... ... және ... |
| | ... ... ... қалыптасуы |
|эмоционалды |экологиялық |экологиялық білімдерге ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... қатынас |
|мінез- ... ... ... ... ... ... ... ортаны қорғау жұмыстарындағы |
| | ... ... ... негізінде оқушылардың экологиялық мәдениетінің
қалыптасуының үш деңгейі белгіленді.
Жоғары деңгей: жаратылыс пәндері ... ... ... жетік,
білімдері оқу бағдарламаларына сай, өлкетану бойынша ... ... ... және иррационалды білімдердің ... ... ... ... экологиялық білімдерге және оларды игерудегі
шығармашылық іс-әрекетке деген қызығушылық көрінеді және қажетсінеді, ... ... ... ... ... ләззат алу, сезіну,
аялай білу қасиеті бар; ... ... ... ... ... ... ... тәжірибені өлкетану жұмыстарында іске
асыра алады.
Орташа ... ... ... бойынша білімдері оқу бағдарламаларына
толық сәйкеспеген, өлкетану ... ... ... ... ... ... түсінеді; өлкетану жұмыстарындағы кейбір
экологиялық салаларды ғана қарастырады, жергілікті туған жер ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау саласындағы
ізденіс жұмыстарын орындау бойынша дағдыларды толық игермеген.
Төменгі ... ... ... ... ... ... ... түсінік қалыптаспаған, халықтың
рационалды, ... ... ... аша ... ... туған жерінің табиғатына тамсанбайды, сезінбейді, аяламайды;
қоршаған ортаны қорғау саласында ... ... ... ... ... ... іс-әрекетке өзінің қатысуын міндетті деп
санамайды.
Анықталған өлшемдер, көрсеткіштер мен ... ... ... еңбектерді, мұғалімдердің озат тәжірибесін талдау нәтижелерін,
сонымен қатар тұтас педагогикалық процестің жүйесін және ... ... ... біз құрастырған моделін негізге ала ... ... ... ... педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың
экологиялық мәдениетін қалыптастырудың моделін ... ... ... ... ... ... сипаттайтын
жалпы педагогикалық-психологиялық білімдер қоры басшылыққа алынды.
Моделдер құрастырылған соң ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың экологиялық ... ... ... ... ... ... тиімділігі тәжірибелік-эксперимент жұмысы барысында дәлелденді.
Эксперимент Қарағанды қаласындағы № 68 ... ... ... атындағы № 57 мектеп-лицейінде, Қарқаралы қаласындағы
Мәди Бапиұлы атындағы № 44 мектебінде, Қарқаралы ... ... ... ... Экспериментке 319 оқушы
қатысты, оның ішінде 151 оқушы бақылау тобын, 168 оқушы ... ... ... мектептердің оқу-тәрбие процесінде өлкетану материалдарын
пайдаланудың деңгейі айқындалды. Оқушылардың өз өлкесі туралы ... ... ... ... пайдалана білу дағдылары сауалнама, тест
және оқушылардың өзіндік ... ... ... нәтижесінде мынадай қорытындыға келдік:
1) оқушылардың басым көпшілігі өлкетану материалдарын ... ... ... ... табиғат құбылыстарына деген
қызығушылығы төмен; табиғатқа сүйіспеншілікті, ұқыптылық қарым-
қатынасты, ... ... ... ... ... ... ... экологиялық білімдері мен мінез-
құлықтары арасындағы қарама-қайшылық бар екендігі көрінді;
2) мұғалімдер өлкетану жұмыстары негізінде оқушылардың экологиялық
мәдениетін ... аса ... ... ... ... ... ... құралдарын аз пайдаланады.
Анықтау экспериментінің нәтижесі төменгі 2- кестеде көрсетілген.
Кесте 2 – Анықтау экспериментінің ... (% ... ... топ ... тобы |
| ... ... ... ... ... |Төмен |
|Экологиялық білімдер|9,7 |44,2 |46,1 |9,4 |44,9 |45,7 ... ... |19,3 |42,3 |38,4 |18,4 |38,3 |43,3 ... | | | | | | ... тәжірибе|8,4 |30,3 |61,3 |8,2 |34,7 |57,1 ... ... |12,5 |38,9 |48,6 |12,0 |39,3 |48,7 ... нәтижелер өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы
құралдары ... ... ... ... ... ... ... талап етеді, сонымен бірге педагогикалық теория
мен практиканы талдау нәтижесі бізге оқушылардың экологиялық мәдениетін
қалыптастыру ... ... ... ... ұйымдастырылатын жағдайларға
тікелей байланысты деген тұжырым жасауға ... ... Бұл ... 3- ... ... ... халық педагогикасының алатын ... ... ... ... ... ... ... мен ғылыми педагогиканың сабақтастығы, өлке, аймақ, ғаламшар
экологиясының өзара ... ... ... ... ... ... қатар оқушылардың экологиялық тәрбиесінде
қазақ ... ... ... ... ... ... камтиды.
«Экологиялық өлкетануда халық педагогикасының алатын орны» атты ата-
аналар Университетінің бағдарламасына біз енгізген қосымшалар
Кесте 3 – ... ... ... ... ... ... оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастырудың жүйесі
|Шара атаулары ... ... ... |
| | | ... ... ... ... |Қазақ халық педагогикасының мұрасы арқылы|Мұғалімдерге арналған ... мен ... ... ... |оқытушылардың табиғи-рухани әлемін байыту|ғылыми-әдістемелік семинар |жазу |
| | | ... ... | | ... | | ... |
| | | ... |
| | | ... | | |сы ... ... ... ... құндылықтарды отбасы тәрбиесі мен |Ата-аналар Университетінің | ... ... ... ... ... барысында сабақтастыра|бағдарламасына қосымшалар | |
| ... ... | | ... қазыналы өлке» |Өлке қазынасын сақтап, қасиетті ... ... | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | ... қорықтары» |Өлкетану жұмыстарында оқушылардың ... курс | |
| ... ... ... ... | |
| ... | | ... өсімдіктер, оларды |Оқушыларды өлкетану жұмыстарын ... ... ... | ... және ... емге ... ... ізденушілік әрекетке | | ... ... | | ... ... ... ... ... таныстыру және |Экологиялық соқпақтар | ... ... ... жеке мінез - құлық мәдениетін| | |
| ... | | ... ... ... ... ... ... экологиялық-мәдени| |
|тынысын, пәк табиғат ... ... ... ... ... | ... ... іске ... | | ... - ... |Оқушылардың теориялық білімдерін |Экологиялық олимпиада | |
| ... ... ... | | ... ... ... ... ... мен ... ... балалардың отбасындағы экологиялық тәрбиесінде
салт-дәстүр мен әдеп-ғұрыптарды қолдану жолдарын көрсетеді. Бұл қосымшалар
ата-аналар ... жеке ... ... ... ... қатар
мұғалімдердің семинарынан айырмашылығы экологиялық тәрбиенің практикалық
салалары басым ... ... ... атты ... ... ... оқушылардың елге,
жерге сүйіспеншіліктерін арттыруға ... ... мәні ... ... ... ... қазақ халық этнографиясы,
экологиялық ұғымдар, діни сенім-нанымдар туралы баяндалады.
«Өлке қорықтары» атты факультативтік курс бағдарламасында «Жерінің аты -
тарихтың ... ... ... ... ... ... ... әртүрлілігі, Қарқаралы туралы аңыз-әңгімелер кірістірілген.
«Дәрілік өсімдіктер, оларды қорғау және тиімді емге ... атты ... ... барысында оқушылар дәрілік өсімдіктерді оқып
үйренеді, ... ... ... ... ... жолдарын
іздестіреді, халықтық медицина туралы ақпараттарды жинақтайды, ... ... ... ... саябағы» атты экологиялық
соқпақтар ... ... ... ... ... ... кездесетін
өсімдіктер мен жануарларды таныстыруға бағытталған. Біз бұл экологиялық
соқпақтардың бағдарламасын ... ... және ... беру ... ... ... құжаттарға сүйендік.
«Табиғаттың тарылтпайық тынысын, пәк табиғат жүректің ән-жырысың» атты
оқу-танымдық экологиялық-мәдени апталықтар сабақтан тыс және өз ... ... ... ...... атты ... ... жылына бір рет
жоспарланып, оқушылардың ... ... ... ... ... және тұлғаның жан-жақты дамуына мүмкіндік береді.
«Оқыту мен жазу ... сын ... ... ... ... ... ... халық педагогикасының ... ... ... ... ... ... ата-аналар
және оқушылардың бірлескен іс-әрекетінде пайдаланылады. Бұл технологияның
ерекшелігі оқушылардың өз ойларын еркін ... ... ... ... ... мектептің оқу-тәрбие процесінде ... ... ... ... сапасын анықтау үшін қалыптастырушы
эксперимент шеңберінде аралық тексеру тест ... ... және ... ... ... ... негізінде біз
өлкетану жұмыстарында халық педагогикасы құралдарын ... ... ... ... ... экологиялық мәдениет деңгейін аңықтадық.
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың
экологиялық ... ... ... даму ... ... ... 4 – Аралық кесіндінің нәтижелері (% есебімен)
|Өлшемдер ... топ ... тобы |
| ... ... ... ... |Орташа |Төмен |
|Экологиялық білімдер |14,3 |49,2 |36,5 |9,9 |46,8 |43,3 ... ... |26,2 |43,1 |30,7 |19,2 |39,6 |41,2 ... | | | | | | ... тәжірибе |11,4 |34,6 |54 |8,1 |35,7 |56,2 ... ... |17,3 |42,3 |40,4 |12,4 |40,7 |46,9 ... қорытындысы оқушылардың қоршаған орта туралы білімдерінің
біршама артып, ой-өрістерінің кеңейгенін ... ... ... тікелей арналған тәрбиелік іс-шаралар ұйымдастырылып өткізілді.
Нәтижесінде эксперимент тобы оқушыларының экологиялық ой-өрістерінің әлде-
қайда дамығандығын ... ... ... ... мен
белсенділігінің артуын, олардың экологиялық сана-сезімінің кеңейуіне ықпал
еткендігін ... (5- ... 3- ... 5 – ... ... нәтижелері (% есебімен)
|Өлшемдер ... топ ... тобы |
| ... |Орташа |Төмен |Жоғары |Орташа |Төмен |
|Экологиялық білімдер |24,7 |68,7 |6,6 |11,3 |49,3 |39,4 ... ... |38,6 |51,5 |9,9 |18,9 |39,7 |41,4 ... | | | | | | ... тәжірибе |25,8 |43,6 |30,6 |9,4 |39,3 |51,3 ... ... |29,7 |54,6 |15,7 |13,2 |42,7 |44,1 ... 3 – ... ... мәдениеті компоненттерінің қалыптасқан
деңгейлері
Бақылау экспериментінің нәтижелерін толық талдау мақсатында өлкетану
жұмыстарында қазақ халық ... ... ... ... ... ... ... мәдениеттің қалыптасқан деңгейлерін
салыстырмалы түрде көрсеткенді жөн көрдік (6- ... 4- ... 6 – ... ... халық педагогикасы құралдары арқылы
оқушыларының экологиялық ... ... ... өзгеріс
қарқыны (%)
| |Эксперименттік топ ... тобы ... | | |
| |1-ші |2-ші |3-ші |1-ші |2-ші |3-ші |
| ... ... ... |кесінді |кесінді |кесінді |
|Жоғары |12,5 |17,3 |29,7 |12,0 |12,4 |13,2 ... |38,9 |42,3 |54,6 |39,3 |40,7 |42,7 ... |48,6 |40,4 |15,7 |48,7 |46,9 |44,1 ... 4 – ... экологиялық мәдениетінің қалыптасқан нәтижелерінің
динамикасы
Өткізілген тәжірибелік жұмыстардың ... ... ... ... ... ... ... педагогикасын құралдары арқылы
оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру әдістемесінің тиімділігін
дәлелдеді. Бұл корытынды Пирсонның ... ... ... бойынша
есептелген корреляция коэффициентінің көрсеткіші 0,95-ке тең болғандығына
негізделеді.
Қорытынды
Зерттеу ... ... ... ... ... ... нәтижесінде алынған мәліметтерді өңдеу, бізге төмендегідей
қорытындыларды жасауға мүмкіндік берді:
1) оқушылардың экологиялық ... ... ... тұрғыда
нақтыланып, қарастырылып отырған мәселенің төңірегіндегі ... ... ... ... ... арқылы
негізделеді, өйткені осы ... ... ... ... ... мәдениетін қалыптастырудың
кешенді сипаты мен ... ... ... ... ... мотивтер, білімдер, ... ... қол ... жол ... ... ... педагогикасының құралдары арқылы оқушылардың
экологиялық мәдениетін қалыптастыруда ... ... ... ... өлкетану жұмыстарындағы экологиялық мәдениетін дамытуда ... ... ... ... оқушылардың экологиялық
білімдерін, экологиялық санасын, сезімін, экологиялық тәжірибесін
бірізділікпен қалыптастыру мүмкіндіктерін арттырады;
4) қазақ халық педагогикасы ... ... ... ... ... өлкетану жұмыстарының ұйымдастырылуы
олардың педагогикалық құндылығын анықтауға, мазмұндары мен әдіс-
тәсілдерін бағдарлап, болжамдар жасауға ықпал ... ... ... ... ... ... тыс ... жұмыстарын ұйымдастыру түрлері олардың
экологиялық білімдерге қызығушылықтарын, экологиялық ... ... ... ... және ... ортаны
қорғау жұмыстарындағы белсенділіктерін арттыруда аса маңызды орын
алады;
6) қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың ... ... ... өлкетану материалдарын
пайдалануда пәнаралық ... ... ... пен ... ... рөлі мен ... өте зор ... дәлелдейді.
7) Біздің зерттеу жұмысымыздың негізінде «Экологиялық мәдениеті
қалыптасқан тұлға» ... ... ... ... ... мен көрсеткіштері анықталды.
8) эксперименттік жұмыс нәтижесі ... ... ... ... ... мәселесі бойынша біздің алға
қойған болжамымыздың дұрыстығын дәлелдеді. Оқушылардың экологиялық
мәдениетін ... ... ... мүмкіндіктері
жоғары екендігі және біз ұсынып отырған әдістеменің тиімділігін
көрсетті.
Қазіргі таңда жалпы білім ... ... ... ... мәдениетін қалыптастыру үшін төмендегідей ұсыныстар жасауға
болады:
– мектептің біртұтас педагогикалық процесінде ... ... бірі ... ... ... ... ... (факультатив, үйірме, апталық, олимпиада, ... ... т.б) ... ұйымдастырылып отырылуы керек;
– жергілікті экологиялық өлкетану жұмыстарында қазақ ... ... ... ... қажет;
– оқушылардың экологиялық тәрбиесінде өлкетану жұмыстарын
ұйымдастыру ... ... ... мен ... ... ... ... бағдарламасын пайдалануды қажет
етеді;
– өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасының құралдары
арқылы оқушылардың ... ... ... оқыту
мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясын
қолдану керек;
– жалпы білім беру жүйесінде оқушылардың ... ... үшін ... ... ашу ... ... етеді.
Сонымен, оқу процесінде және сыныптан тыс ... ... ... ... мектеп оқушыларының жас ерекшеліктеріне
сәйкес лайықты материалды іріктеуі; өлкетану ... ... ... ... ... ... ... сипаттайтын
мәліметтердің жаратылыстану пәнінің бағдарламасына ... ... ... ... ... даму деңгейлеріне сәйкестігі;
олардың танымдық қызығушыларын дамытуға ықпалын ... ... ... ... қорғауға, байлықтарын ... ... етуі ... ... ... ... өте күрделі мәселе болғандықтан, біздің
зерттеу іс - әрекетіміздегі ... ... ... ... ... арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін
қалыптастырудың көп ... ... ... деп айта ... Келешекте бұл
мәселе өз жалғасын экологиялық тәрбиеде өлкетану жұмыстарын ұйымдастырудың
сабақтастық ... ... ... ... ... өлкетану
жұмыстарында пәнаралық және пәнішілік байланыстардың маңызын ... ... ... ... ... деп ... мазмұны мынадай басылымдарда жарияланды
1. Қазақтың наным-сенімі және олардың табиғат қорғаудағы ... және ... ... ... аспиранттарының ғылыми
еңбектер жинақтары. - Қарағанды,1996. - Б. 85-92.
2. Бастауыш сынып оқушыларын табиғатты қорғауға тәрбиелеу //«Гуманизация
учебно-воспитательного ... на ... ... ... ... - Караганда, 1998. - Б. 112 -120.
3. Ұлы бабалардың ... ... ... негізінде
жасөспірімдерге экологиялық тәрбие беру //«Проблемы профессиональной
подготовки современного учителя» Сборник статей. - ... 1998. ... ... ... ... ... мен тыйым сөздеріндегі экологиялық тәрбие
көрінісі //«Педагогическая теория и ... ... ... ... ... ... - Караганда, 1999. - Б. 136-142.
5. Ж.Аймауытұлы шығармаларындағы экологиялық тәрбие беру ... және ... ... дарынды балалар проблемалары»
Халықаралық ғылыми – педагогикалық конференция материалдары. - Алматы,
2000. - Б. 268-273.
6. ... ... ... ... ... ... ... //«Шоқан тағылымы – 6» Халықаралық ғылыми - практикалық
конференция материалдары. - Көкшетау, 2001. - Б. ... ... ... ... ... ... тәрбие беру
//«Ы.Алтынсариннің мұрасы және педагогика ғылымының ... ... ... - ... ... - ... - Б. 65-70.
8. Сыныптан тыс жұмыстар арқылы оқушыларға экологиялық тәрбие беру //«ҚР
білім беру ... ... ... даму ... ... мен практикасының сабақтасуы» Аймақтық ғылыми - ... ... - ... 2002. - Б. ... ... педагогикасы арқылы оқушылардың ... ... ... ... //«Қазіргі таңдағы педагог мамандарды кәсіби
даярлау мәселелері» ... ... - ... ... - ... 2003. - Б. ... Қазақстан Республикасының экологиялық білім беру тұжырымдамасын іске
асыру жолдары //Білім беру ... ... және ... ... теориясы мен практикасында» Аймақтық ғылыми -
практикалық конференция ... - ... 2004. - Б. ... ... оқу орнында экологиялық білім беру мен тәрбиелеудің кейбір
жолдары //Қазақстан Республикасында ... ... беру ... және дамыту перспективаларының өзекті мәселелері» Жоғары оқу
орын аралық ғылыми - әдістемелік конференция материалдары - ... - Б. ... ... ... Оқу әдістемелік құрал. - Қарағанды, 2004. - 119
б. (Қ.А. Сарбасовамен авторлық бірлестікте).
13. ... ... ... ... ... ... объектісін
тіркеу куәлігі № 208. - 11 ... - 2004ж. ... ... ... ... тарихы. Типтік бағдарлама. - Қарағанды, 2004. - ... ... ... ... ... ... Типовая программа. - Караганда, 2004. - 10 ... ... ... ... педагогика. Типтік бағдарлама. - Қарағанды, 2004. - 10 б.
(К.Т.Омарова., С.Қ.Омаров, ... ... ... ... ... ... - ... 2004. - 98.б.
(C.Т.Каргин, К.Т.Омаровамен авторлық бірлестікте)
18. Білім мекемелерінде экологиялық тәрбиенің көкейкесті мәселелері
//«Академик ... - ... ... ... ... ... ... материалдары. - Қарағанды, 2005. - Б.401-404.
19. Жасөспірімдерге экологиялық тәрбие беруде халықтық педагогиканың озық
дәстүрлерін пайдалану. ... ... - ... ... ... ... ... материалдары –
Қарағанды, 2005. - Б.401-404 .
20. Этнопедагогический компонент в практике студентов как необходимое
звено ... ... ... ... ... ... білім беру сапасын көтерудің өзекті мәселелері» Аймақтық
ғылыми-практикалық конференция материалдары. - ... 2005. - ... ... білім беру мен тәрбие беруді ізгілендіру технологиясын
жетілдіру ... және ... ... ... мәселелері»
Академик Е.А.Бөкетовтің 80 жылдығына арналған Халықаралық ғылыми-
тәжірибелік конференция материалдары. - ... 2005. - ... ... ... ... ... беру негіздері тақырыбында
қолдану //Ізденіс-Поиск - 2005. - № 4. - Б. ... ... ... ... ... ... оқу-танымдық
іс-шараны ұйымдастыру //Білім берудегі менеджмент - 2005. - № 4. - ... ... оқу ... ... оқу-тәрбие практикасын ұйымдастыру
мен өткізуге арналған ... және ... ... ... 2005. - 17 б. ... ... П.З.Ишановпен
авторлық бірлестікте).
25. Программа м методические указания по организации проведению учебно-
воспитательной практики студентов. - ... 2005. - 18 ... ... ... ... ... ... 1 курстары үшін үздіксіз ... ... ... ... - ... 2005. - 16 б. ... Қ.Ф. Аубакирова., А.А. Мұқатаевпен авторлық бірлестікте).
27. Программа непрерывной педагогической (учебно-ознакомительной) практики
для 1 ... всех ... - ... 2005. - 16 ... ... ... ... Сыныптан тыс тәрбие жұмысының әдістемесі. - Қарағанды, 2005. - 59 ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды табиғатты қорғауға
тәрбиелеу //«Қазақстан Республикасындағы ... беру ... ... және ... ... ғылыми-практикалық
конференция материалдары. - Қарағанды, 2006. - Б. ... ... ... ... тыс жұмыстардағы этнопедагогика
құралдарының маңызы ... ... ... ... даму ... және ... ... ғылыми-
практикалық конференция материалдары. - Қарағанды, 2006. - Б. ... ... ... мәселелері //«География және табиғат». - 2006. -
№ 5. - Б. 34-38.
32. Экологиялық өлкетануды оқыту ... ... ... ... пайдалану //«Жастар және қазіргі ... ... ... ... ... материалдары. -
Қарағанды, 2006. - Б.201-206.
33. Сыныптан тыс экологиялық өлкетану жұмыстары. Оқу- әдістемелік құрал. -
Қарағанды, 2007. 88 б.
34. Өлкетану ... ... ... ... ... //«Қазақстан Республикасында Білі беруді дамытудың 2005-
2010 жылдарға арналған мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... ... ғылыми –
практикалық конференция материалдары. - Қарағанды, 2007. - Б. 75-78.
35. Экологиялық өлкетануда қазақ этнопедагогикасы ... ... ... // ... гуманитарлық институтының хабаршысы».
- 2007. -№ 2. -Б.180-187.
36 Өлкетану шығармашылық жұмыстары арқылы ... ... ... ... ... университетінің хабаршысы.
-2007. -№ 3. -Б.212-128.
Резюме
Шаушекова Баян Кырыкбаевна
Формирование экологической культуры школьников в краеведческой работе
средствами казахской ... ...... ... ... ... и образования,
этнопедагогика
Для современного этапа развития мирового сообщества характерен поиск
решения экологических проблем, ... ... ... ... и ... ... ... человечества вызван проблемами
локального уровня, ... ... ... ... экологической
дисгармонии на планете. В этих ... ... ... ... институтов по организации рациональных взаимоотношений
антропогенной цивилизации с окружающей природой.
Экологические ... и ... ... выхода из кризиса стали
приоритетным направлением в долгосрочной Программе ... ... ... Н.А. ... – 2030» и ряда официальных документов
по проблемам воспитания и обучения. ... на ... ... ... ... и ... ... изучена проблема использования воспитательных возможностей
казахской народной педагогики в ... ... в ... ... ... ... Выявленные нами
противоречия между ... ... ... ... ... в ... работе со школьниками в процессе формирования их
экологической культуры и недостаточностью ... и ... по ... ... определили выбор темы нашего исследования.
Объект исследования: процесс формирования ... ... ... теоретическое обоснование и разработка ... ... ... ... в ... работе
средствами казахской народной педагогики.
Методологическую основу исследования составили: учение, отражающее
философско-экологические проблемы взаимодействия общества и ... ... ... ... ... деятельности, концепции экологического
образования, личностно-ориентированный и ... ... ... на ... ... педагогических теорий сущность понятия
«формирование ... ... ... ... в ... проблемы;
– раскрыты возможности средств казахской народной ... ... ... ... ... ... особенности краеведческой работы в процессе формирования
экологической культуры школьников средствами казахской ... ... ... ... показателей и уровней сформированности
экологической культуры школьников средствами казахской ... ... ... ... ... культуры школьников
средствами казахской народной педагогики в краеведческой работе;
– апробирована разработанная ... ... ... ... ... казахской народной педагогики ... ... и ... ее ... изданы учебно-методические пособия «Педагогика», «Педагогика
негіздері», «Сыныптан тыс тәрбие жұмысының ... и ... ... ... ... и внедрен в педагогический процесс ряда школ ... ... ... для ... ... қазыналы өлке»;
факультативного курса «Өлке қорықтары» и его методическое обеспечение;
летней краеведческой экспедиции «Дәрілік өсімдіктер, ... ... емге ... ... ... ... «Қарқаралы Мемлекеттік
Ұлттық табиғат саябағы»; научно-познавательной экологической недели,
экологической ... ...... ... для учителей, а также дополнения к программе «Родительский
Университет» на ... ... ... халық педагогикасының
орны».
Степень внедрения результатов исследования определяется тем, ... ... ... ... в ... ... «Поиск»
(2005), «Менеджмент в образовании» (2005), «География және табиғат» (2006),
«Вестник ЕАГИ» (2007), ... ... (2007) и в ... ... ... 2000; ... 2001; Караганды, 2005, 2006, 2007),
республиканских (Караганды, 2004, 2006, 2007), ... ... 1998, 1999, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, 2007) ... а ... ... в учебно-воспитательном ... ...... сад» №68, ... им. ... г. ... средней школы имени М.Бапиулы №44 г. Каркаралы, в работе
Каркаралинского Государственного Национального Парка.
Область использования результатов исследования: ... ... ... ... система повышения квалификации педагогов,
система среднего образования, система ... ... Bayan ... ... formation of ecologic culture by the means of ... ... in regional ... ... – General pedagogics, history of pedagogics and education,
ethnopedagogics
For the modern stage of developing world association the pursuit ... the problems is ... caused by ecologic ... of balance between the nature and man. Global crisis of ... caused by the problems of local level, which are the certain ... ecologic disharmony on the planet. In this situation it is necessary to
mobilize all the social institutions in ... rational ... ... ... and environment.
Ecological problems and pursuits of some ways to the alternative from
the crisis became prior ... in the ... ... of ... of the RK, ... N.A., called «Strategy 2030» and official
documents devoted to the problems of ... and ... In spite ... aspects in the ... of ecological upbringing and education
issues, the problem of using upbringing opportunities of Kazakh ... in regional ... work in the process of ... of ecologic culture has not been studied ... The
contradictions found out by us between the necessity of using means ... national ... in regional ... work with ... in the process of ... of their ... culture and
the absence of theoretical and practical work outs on the given ... the choice of our ... object of the ... the process of ... ... of the ... aim of the investigation: theoretical basis and the work ... the ... ... of ... culture by means of ... pedagogics in regional ethnography work.
The methodological basis of the ... ... ... the ... and ... problems of ... between
society and nature, the theory of cognition, personality, activity, the
conception of ... ... ... and ... results of the ... On the basis of analysis of the ... theory the essence of
the conception «The schoolchildren’s ... of ... was ... in the context of the given ... The opportunities of the means of Kazakh national pedagogics were
revealed at the ... ... of ecologic ... the ... of the regional ethnography work in the process
of the schoolchildren’s formation of ... culture ... by means of Kazakh national ... the system of ... indicators and the schoolchildren’s
formation of ecological culture levels was defined by means ... national ... the model of the ... formation of ecological culture
was developed by means of Kazakh national ... in ... ... the model of the ... ... of ... culture
was developed by means of Kazakh national pedagogics in ... ... the worked out system of the ... ... of
ecological culture was processed by means of Kazakh ... in regional ... work and its ... ... the teaching aids ... Педагогика негіздері and the
electronic manual " ... ... ) were ... the programs complex was ... and included in the ... the optional course for the pupils ... ... ; the facultative
course «Өлке қорықтары» and its ... supply; the ... ... «Дәрілік өсімдіктер, оларды қорғау және емге
тиімді қолдану»;, the ... path ... ... ... саябағы»; scientific-cognitive ecological week, ecological
competition "Табиғатым тағдырым" the scientific-methodical seminar
for the ... and also the ... to the ... ... on the theme: «Экологиялық өлкетануда
халық педагогикасының орны».
The investigation results inclusion degree was defined by the ... the main ... of the ... were published in the
scientific magazines "Поиск", (2005), "Менеджмент в ... ... ... (2007), ... ... (2007) and the manual book of ... of the international (Алматы, 2000; Кокшетау, 2001; Караганды,
2005, 2006, 2007), ... ... 2004, 2006, 2007) ... 1996, 1998, 1999, 2001, 2002, 2003, 2004, 2005, ... ... and also were ... in the teaching
and educational process of the complex " ... сад" ... ... №57 ... ... школы имени М.Бапиулы
№ 44 г.Каркаралинск.
The ... results using sphere: the system of the ... of future ... the system of rising the ... the system of the middle ... the system of ... school ... 15.10.07. қол қойылды. Пішімі 60 -84 /16 Офсеттік қағазы.
Көлемі 1,5 б.т. ... 130 ... ... ... атындағы ҚарМУ баспаханасында басылып шықты
100012. Қарағанды қ., Гоголь к-сі, 38.
-----------------------
Танымдық компоненті
Эмоционалды компоненті
Мінез-құлықтық компоненті
Өлкетану және қоршаған ортаны қорғау жұмыстарындағы
белсенділік
Жаратылыс пәндері, өлкетану ... ... ... және иррационалды білімдері бойынша түсініктер
Экологиялық білімдерге қызығушылық, оның ... ... ... ... қатынасы
Сурет 1 – Экологиялық мәдениеті қалыптасқан тұлға моделі
Мақсаты
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың
экологиялық ... ... ... міндеті:
экологиялық білім беру
Мінез-құлықтық компонентінің міндеті:
экологиялық тәжірибені дамыту
Эмоционалды компонентінің міндеті:
экологиялық сана-сезімді қалыптастыру
Принциптері:
мақсаттылық, табиғатқа сәйкестік, мәдениетке сәйкестік, пәнаралық ... ... ... ұлттық, ғаламшарлық экологиялық байланыс
Танымдық компонентінің мазмұны
Рационалды білімдер: табиғат, халық медицинасы, фольклор, топонимика,флора,
фауна туралы
Әдіс-тәсілдері
Түсіндіру, сендіру, үйрету, үлгі-өнеге, ... ... ... ... тыйым,
бата, әңгіме, дәріс, пікірталас, жарыс
Құралдары
Халық ауызекі шығармашылығы (ертегі, аңыз, әңгіме, мақал-мәтел, жұмбақ,
жыр, терме, ... ... ... ... ... ... медиатека, видеодәріс, интерактивті тақта т.б
Формалары
Оқу процесінде
Дәстүрлі, дәстүрлі емес сабақтар
Сыныптан тыс жұмыстарда
Эко-орталық байланыс, олимпиада, ... ... оқу ... ... із, ... ... ... жарыс, мәдениет үйі,
XXI ғ. көшбасшысы, сенбілік т.б.
Нәтижесі
Экологиялық ... ... ... ... ... ... ... тер, экологиялық қозғалыстар, ұйымдар, «Жасыл
ел» бағдарла масы, эко-орталық
Эмоционалдық компонентінің мазмұны
Иррационалды сенімдер-білімдер негізі, космостық, анимистикалық, діни
мифтер
Сурет 2 – ... ... ... ... ... ... арқылы
оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастырудың моделі

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы өлкетану жұмыстарында оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру98 бет
Өлкетану жұмыстарында қазақ халық педагогикасы құралдары арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін дамыту206 бет
1917-1941 ж.ж.кеңес мектебі мен педагогикасы15 бет
1941-1970 жж. кеңес мектебі мен педагогикасы20 бет
1941-1991 кеңес мектебі мен педагогикасы26 бет
1980-1991 ж.ж. кеңес мектебі мен педагогикасы9 бет
2- сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасы элементтерін қолдану53 бет
«Жетілген тұлға» халық педагогикасының мақсаты20 бет
А.Байтұрсынов және халық педагогикасы7 бет
Адамгершілік мәдениетін қалыптастыруға бағытталған эксперимент жұмысының мазмұны мен нәтижесі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь