Өнеркәсіп кәсіпорындарындағы өндіріс тиімділігін арттыруды экономикалық ынталандыру («Қазақмыс корпорациясы» ЖШС материалдары негізінде)

КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
ҚОРЫТЫНДЫ
Қолданылған әдебиеттер
КІРІСПЕ

Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарынан нық орын алу жөніндегі стратегиялық міндеттің орындалуы үшін әлемдік экономиканың өсімінен тұрақты түрде асып отыратын экономикалық даму қажет. Еліміздің жоғары деңгейде өзіндік жолы бар мемлекет ретінде танылуы, оның әлеуметтік-экономикалық үстемелеп дамуы, халықтың әл-ауқатын, тұрмыс жағдайын жақсартудың негізі болып табылады. Бұл үшін қаржылық және әлеуметтік тұрақтылықты сақтай отырып шаруашылық жүргізудің қолайлы жолдарын туғызу қажет, халықаралық еңбек бөлінісіне, ел экономикасының өсуіне тиімді жағдай орната отырып, белсене қатысу керек.
Экономикалық өсуді жеделдетудің және өндірістің тиімділігін арттырудың басты факторы - жоғары өнімді еңбекке уәждеме жасау, белсенді еңбекке экономикалық ынталандыру. Қазақстанда экономикалық реформаларды жедел жүргізу нәтижесінде өндірістің барлық факторы ырықтандырылды, тиімділікті көтеруге бағытталған ынталандыру уәждемелері де жүргізіліп келеді. Алайда, бүгінгі кезеңдегі экономикалық ынталандыру біліктілікке, еңбек сапасына, өндіріс нәтижелілігіне және макроэкономикалық көрсеткіштер динамикасына тәуелді болмай отығанын атап көрсетуге тура келеді. Мұның ғылыми-техникалық прогреске ынталандырмалық дәрежесі төмен, өнімнің сапасын өсіруге әсері қанағаттандырмайды, жұмысшының интеллектуалдық және функционалдық қабілетінің толық ашылуына, оны өндірістің ішкі резервтерін пайдалануға жеткілікті түрде мүдделендірмейді.
Өндіріс тиімділігін ынталандырудың оңтайлы жүйесін қалыптастыруға, біздіңше, адамды экономикалық түрлендіруден, еңбектің меншіктен, жеке мүдде мен ұжымдық мүдденің алшақтауы кері әсерін тигізді.
Жұмыскерлерді жоғары өнімді еңбекке құлшындыратын уәждемелер мен ынталандырмалардың тиімді жүйесін қалыптастыру, еңбекті жоғары бағалау, жалпы адам факторына байланысты проблемалардың шешілуі мемлекет алдындағы аса маңызды экономикалық және әлеуметтік мәселелердің бірі болуы керек. Өндірістің пәрменділігіне уәждемелер мен ынталандырмалардың тиімді жүйесіне қол жеткізуде мына талаптардың бірінші кезекте орындалуы қажет: бір жағынан, постиндустриалық қоғамның жұмыскерге қоятын міндеттеріне байланысты біліктілік пен кәсібилікке талапты күшейту, ал екінші жағынан, «еңбек» деген ұғымның құнсыздануы және еңбек бағасының төмендеу барысын жеңу.
Бұл аталған проблемаларға теориялық тұрғыдан айрықша мән берілуі тиіс. Қазір, яғни әлеуметтік-экономиканың серпінді даму кезеңінде өндіріс тиімділігін экономикалық жағынан ынталандыру, еңбектің сандық және сапалық сипаттамаларын, макроэкономикалық ұдайы өндіріс процесіндегі ынталандырудың рөлін айқындау, еңбектің трансформациялануын жалпылау және нақтыланған түрде зерделеу өте маңызды әлеуметтік-экономикалық проблемаға айналып отыр.
1 Еңбекке ынталандыру мен ұйымдастырудың шетелдік тәжірибесі //Халықаралық ғылыми-тәжірибелік видео-конференция материалдары. ХБУ. -Алматы, 2006. – 0,44 б.т.
2 Қазақстандағы өндіріс тиімділігін арттыруда материалдық ынталандыру жүйесін дамытудың бағыттары //Қаржы-қаражат журналы. –Астана: 2006, №3-4. – 0,46 б.т.
3 Өндіріс тиімділігін басқарудың маңызды элементі фирма қызметінің нәтижесін бағалау //Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы: «Тұран» университеті, 2006. – 0,34 б.т.
4 Экономикалық ынталандыру жүйесінің қағидаларын әзірлеуді сапалы экономикалық өсу тұрғысынан қамтамасыз ету //Халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. - Астана: Д.А.Қонаев атындағы Университет, 2006. – 0,39 б.т.
5 Ғылыми-техникалық прогресті экономикалық ынталандыру принципі өндіріс тиімділігін арттыру факторы //Республикалық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдары. – Астана: Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университет, 2006. – 0,14 б.т.
6 «Қазақмыс» корпорациясы ЖШС-і қызметінің тиімділігін бағалау //Экономикалық «Аль-Пари» журналы. - Алматы, 2007. - №1. – 0,38 б.т.
7 Қазақстан кәсіпорындарында материалдық ынталандыруды ұйымдастыру //Информациялық-аналитикалық «Саясат» журналы. - Алматы, 2007. - №4. – 0,44 б.т.
8 Экономическое стимулирование повышения эффективности производства //Международный ежеквартальный научно-экономический журнал «Реформа». - Бишкек, 2007. – 0,41 б.т.
        
        ӘОҚ 658.5:330.341.1:338.242                                  ... ... ... ... ... ... ... ынталандыру
(«Қазақмыс корпорациясы» ЖШС материалдары негізінде)
08.00.05-Экономика және халық шаруашылығын басқару
(қызмет салалары мен сфералары бойынша)
Экономика ғылымдарының кандидаты
ғылыми дәрежесін алу үшін ... ... ... ... ... ... Университетінде орындалған
Ғылыми жетекшісі ... ... ... ... ... ... ... докторы, профессор
А.Н.Саханова
экономика ғылымдарының кандидаты,
Е.Қ.Әбіл
Жетекші ұйым ... ... ... ... « 17 » « ... » 2008 ж. сағат 16.30 Халықаралық Бизнес
Университетінде экономика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу ... ... Д 20.01.07 ... ... ... ... 050010, Алматы қаласы, Абай даңғылы, 8 А, 208 ... ... ... ... ... ... кітапханасында
танысуға болады.
Автореферат 2008 жылдың «_14_» наурызында таратылды.
Диссертациялық кеңестің
ғалым хатшысы,
э.ғ.д., профессор ... ... ... ... ... ... 50 ... қатарынан нық орын алу жөніндегі стратегиялық міндеттің
орындалуы үшін әлемдік экономиканың өсімінен тұрақты ... асып ... даму ... ... жоғары деңгейде өзіндік жолы бар
мемлекет ретінде танылуы, оның ... ... ... ... ... ... ... негізі болып табылады.
Бұл үшін қаржылық және әлеуметтік ... ... ... ... ... жолдарын туғызу қажет, халықаралық еңбек бөлінісіне, ... ... ... ... ... ... белсене қатысу керек.
Экономикалық өсуді жеделдетудің және өндірістің тиімділігін ... ... - ... ... еңбекке уәждеме жасау, белсенді еңбекке
экономикалық ынталандыру. Қазақстанда экономикалық реформаларды ... ... ... барлық факторы ырықтандырылды, тиімділікті
көтеруге бағытталған ынталандыру ... де ... ... ... ... ... ынталандыру біліктілікке, еңбек сапасына,
өндіріс нәтижелілігіне және макроэкономикалық көрсеткіштер динамикасына
тәуелді ... ... атап ... тура ... ... ғылыми-техникалық
прогреске ынталандырмалық дәрежесі төмен, өнімнің сапасын өсіруге әсері
қанағаттандырмайды, жұмысшының ... және ... ... ... оны өндірістің ішкі резервтерін ... ... ... ... ынталандырудың оңтайлы жүйесін қалыптастыруға,
біздіңше, адамды экономикалық түрлендіруден, еңбектің меншіктен, жеке мүдде
мен ұжымдық мүдденің ... кері ... ... ... ... ... ... уәждемелер мен
ынталандырмалардың тиімді жүйесін ... ... ... ... адам ... ... ... шешілуі мемлекет алдындағы
аса маңызды экономикалық және әлеуметтік ... бірі ... ... ... ... мен ... тиімді жүйесіне
қол жеткізуде мына талаптардың бірінші кезекте орындалуы ... ... ... ... жұмыскерге қоятын міндеттеріне
байланысты біліктілік пен кәсібилікке талапты күшейту, ал екінші ... ... ... ... және еңбек бағасының төмендеу барысын
жеңу.
Бұл аталған проблемаларға ... ... ... мән ... ... яғни ... серпінді даму кезеңінде өндіріс
тиімділігін экономикалық ... ... ... сандық және сапалық
сипаттамаларын, макроэкономикалық ұдайы өндіріс процесіндегі ынталандырудың
рөлін айқындау, еңбектің ... ... және ... ... өте маңызды әлеуметтік-экономикалық проблемаға айналып отыр.
Жоғарыда айтылған мәселелердің жиынтығы диссертациялық зерттеудің
тақырыбының ... және ... ... ... зерттелу дәрежесі. Отандық ғылымда өндіріс тиімділігін
көтеруге ... ... ... ... ... айқынырақ байқала
бастады. Бұл мынадай екі себепке байланысты: біріншіден, 70-ші жылдарда
дамыған елдердің көптеген ... ... ... қақтығысқа
толы болды, еңбекті ынталандыру мен ұйымдастырудың ... ... ... ... ... әлсіреуіне әкелді, екіншіден,
экономистер дамыған капиталистік елдердің тәжірибесін көбінесе қолданбалы
көзқарас тұрғысынан зерттеді.
Кеңестік экономикалық ғылым ұзақ ... бойы ... ... ... бірігуі» туралы тұжырымдамасын дамытып келді, ... ... ... мен ... ... ... ... жұмысшы мен кәсіпорын мүдделерінің сәйкес келуі автоматты түрде
іске асты, бұл қоғамдық ... ... ... ... байланысты болды.
Бүгінгі таңда отандық ғалымдар тиімділікті арттыруға ынталандыру
жүйесінің жаңа түрі пайда болғанын ... ... олар ... ... бір бөлшегі ретінде қарастыратын теориялық көзқарастан бас тартып,
материалдық және бейматериалдық ынталандыру жүйесіне ... ... ... ... ... және «классикалық» жалдамалы жұмысшыға
тән емес жаңа қажеттіліктерді анықтауға талпыныс күшейіп келеді, бұл ... ... ... ... мойындауда, өндірістік
қызметтерді күшейтуде, т.б. ... ... ... ... ... ... ... еңбекке
ынталандыру, еңбек күшінің ұдайы өндірісі, жалдамалы еңбек және капиталдың
арақатынасы ғылыми мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... теория және экономика ғылымы әдістемесінің
жалпы мәселелері бойынша, мысалы Абалкин Л.И., Гойло В.С., Горланов ... С.С., ... Н.Д., ... В.В., ... Б.В., ... ... И.И., Черкасов В.Н. және т.б. еңбектері өте маңызды, әрі олар ... ... ... ... мәселесінің ғылыми базасын
жасауда мынадай ғалымдар: Смит А., ... Г., ... К., Мэйо Э., ... Саймон Г., Вильховченко Э.Д., Волгина Н., Кокина Ю.П., Ржаницина Л.С.,
Рофе А.И., Рудык Э., ... Г.Э., ... Р.А., т.б. ... үлес қосты.
Қазақстандық ғалымдардан тиімділікті арттыруды ынталандыру және
уәждеменің түрлі аспектілерін, өндіріс ... ... ... ... ... ... мен ... Әшімбаев Т.Б., Баймұратов О.Б., Оқаев Қ.О., Берішев С.Х.,
Мұхамбетов Т.И., ... К.Ә., ... М.Б., ... А.К., Сәбден
О.С., Қадыржанов Е.К., Бердәлиев К.Б. және т.б. ... ... та, ... тиімділігін арттырудың қазіргі ... ... ... ... ... ықпалы әлі де болса толық
зерделенбей отыр. Зерттелген жұмыстарда еңбекке ынталандырудың ... ... ... ... дара-дара қарастырылған.
Постиндустриалық парадигманың даму үдерісінде экономикалық ынталандырмалар
мен әдістемелер жасау ... ... ... шешу ... ... аз ... және өндіріс тиімділігін арттырудағы экономикалық
ынталандыру ... ... мәні осы ... ... ... берді.
Зерттеудің мақсаттары мен міндеттері. Диссертациялық зерттеудің басты
мақсаты постиндустриалық қоғамдағы өндіріс ... ... ... ... ... ... ... бағыттарын айқындау.
Осы мақсатқа сай, жұмыстың алдында мынадай міндеттер қойылды:
– қазіргі экономикалық ғылым тұрғысынан өндіріс ... ... ... мен ... ... ... ... экономикалық мүддемен,
материалдық мүдделілікпен және еңбек қызметі уәждемесімен өзара
байланысын анықтау;
... ... ... жүйесіндегі өндіріс
тиімділігін арттырудағы орны мен ... ... ... ... тән ... ... жүйесін құрудың негізгі әдістемелік принциптерін
анықтау;
– экономикалық ынталандыру жүйесінің тиімділігін ... ... ... ... ... ... өтуде өндіріс тиімділігін арттырудың
келешегі бар ынталандырмаларын айқындау;
– постиндустриалды экономиканың даму талаптарына сай әлеуметтік-
экономикалық саланы түрлендіруге бағытталған ұсыныстар беру.
Зерттеу ... ... ... корпорациясы» ЖШС-нің
кәсіпорындары алынды.
Зерттеу пәні ... ... ... ... ... ... экономикалық ынталандыру жүйесінің теориялық және әдістемелік
аспектілерін әзірлеу болып ... ... және ... ... ... теориялық
және әдістемелік негізі мен эмпирикалық базасы ... ең ... ... ... ... ... ... ол сондай-
ақ философиялық, тарихи, әлеуметтік, мәдени, құқықтық және ... ... ... өзге, жұмыс барысында ғылыми абстракция,
талдау және синтез, сондай-ақ кешенді ... ... ... ... ... Бұл, ... ... жинақтай келіп,
экономикалық талдаудың сенімділігін және ... ... ... ... ... Зерттеудің ақпараттық негізі ретінде
экономиканың постиндустриалық ... ... ... ... ... ... отандық және шетелдік ғалымдардың еңбектері,
мерзімдік баспасөз және ғылыми-тәжірибелік конференциялар мен семинарлардың
материалдары алынды. Жұмыста зерттеліп ... ... ... ... заң ... мен ... да ... құжаттар
пайдаланылды. Зерттеудің эмпирикалық базасын Қазақстан Республикасының
статистика жөніндегі Агенттіктің деректері, ... ... және ... ... ... ... ... корпорациясы» ЖШС-нің жылдық статистикалық есептері құрады.
Диссертациялық жұмыстың ғылыми жаңалығы. Диссертациялық зерттеу
барысында ... ... ... ... қоғамға өту кезеңіндегі
өндіріс тиімділігін арттырудың шешуші факторы - экономикалық ынталандыру
мәселесін шешуге бағытталған ... және ... ... ... ... ... ... ғылыми жаңалық ретінде келесі
нәтижелер қорытындыланды:
– нарықтық қатынастардың тереңдеп даму жағдайында экономикалық
ынталандыру ... ... ... ... ... оның ... мен табиғаты интеграциялық көзқарас
тұрғысынан жаңаша зерделенген;
– дамып келе жатқан постиндустриалдық ... ... ... ынталандырудың жіктемесі нақтыланған;
– постиндустриалды қоғам дамуының жаңа заңдылықтары ... ... ... ... тиімді жүйесін
қалыптастырудың негізгі әдістемелік принциптері айқындалған;
– еңбек белсенділігі мен экономикалық өсімді қамтамасыз ететін,
еңбек өнімділігі мен еңбек ақы ... ... ... тығыз
байланыстың негізгі тетіктері бағдарланған;
– экономикалық өсімді ынталандыру ... ... ... ... жүргізу» сияқты уәждемелер, еңбекке
экономикалық ынталандыру арқылы ... мен ... ... ... ... ... ... яғни
жұмыскердің басқару ісіне, шешім қабылдауға және тек ... ... ... ... ... әлеуметтік және жалпы
мемелекеттік мәні бар істерге де ... ... ... ... ... ... негізгі тұжырымдары:
- экономикалық ынталандыруды зерттеу түрлі теориялық-әдістемелік
принциптерге ... ... ... ... ... ... ... әдістемесінде жұмыскерлер «экономикалық
адам» қалпында қарастырылады. Бұл жағдайда олардың еңбекті ынталандырудың
материалды емес ... де ... ... ... ... ... ... ізгілендіру, өзін-өзі жетілдіруіне
мүмкіндік алуы, т.б.;
- сапалы экономикалық өсуге қол жеткізу еңбекке ... ... мына ... қарастыруды қажет етеді: еңбек белсенділігін арттыруда
жалақының рөлін көтеру; «шарттарды бірге ... ... ... дамыту; еңбекті сапалық жағынан түрлендіру;
- өндірістің тиімділігін макродеңгейде ... ... ... - ... жаңа сапасын экономикалық ынталандыру, бұл өз кезегінде
ғылыми-техникалық прогреске, адам ... ... ... ... ... басымдылығына негізделеді.
Жұмыстың ғылыми-тәжірибелік маңыздылығы. Зерттеу барысында алынған
нәтижелер, теориялық зерттемелер және ... ... ... ... ... ... экономикалық ынталандырудың
теориялық және әдістемелік жақтарын кеңейтумен қатар, аталған ... ... және ... ... ... негізін
жасауға қолданылуы мүмкін. Диссертациялық зерттеудің жекелеген қағидалары
«Экономикалық теория», «Фирма экономикасы», ... ... ... ... реформалары» курстары бойынша қажетке
жарайды.
Зерттеу нәтижелерінің мақұлдануы (апробациясы). ... ... ... мен ... «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС-і
кәсіпорындарының семинарлары мен ... ... ... ... және республикалық ... ... ... и ... ... и ... в ... образовательное пространство» (Алматы, 03 наурыз,
2006 ж.); «Қазақстан экономикасы және оны ... ... 10 ... 2006 ж.); «Государство и общество: новые аспекты
взаимоотношения (Алматы, 17-18 ... 2006 ж.); ... ... ... және ... ... ... даму жолы»
(Астана, 8-9 желтоқсан, 2006 ... ... ... ... ... ... ... 3,0 баспа табақ болатын 8 мақалада, соның ішінде 4-і ҚР БҒМ Білім
және ғылым ... ... мен ... ... ... 4-і халықаралық ... ... ... Диссертациялық жұмыстың құрылымы кіріспе, үш
бөлімдер мен қорытындыдан және пайдаланылған ... ... ... 31 ... және 10 ... безендірілген.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
Өндіріс тиімділігін арттырудың объективтік қажеттілігі кеңейтілген
ұдайы өндіріс процесінің ... ... ... байланыстылығында.
Дамудың қозғаушы басым күштерінің бірінен саналатын ... ... ... ... ... ... ... жүйесін
ұтымды қолдану арқылы әсер етеді. Сонымен қатар, ... ... ... заңдылықтарымен байланыстырып тұратын орталық буын
болып табылады.
Еліміздің қазіргі және орта мерзімді дамуындағы негізгі стратегиялық
ұстаным – ... ... ... ... интенсивті, индустриалды-
инновациялық факторлардың басымдылығы есебінен қамтамасыз ету. Бұл ... уәжі мен оған ... жаңа ... ... ... ... ... экономикалық әдебиетте «еңбекке ынталандыру» мәнін анықтауда
ортақ пікір қалыптаспаған. Ғылыми зерттеулерде «экономикалық мүддерлер»,
«қажеттілік», ... ... ... ... ... ұғымдар кеңінен қолданылады. Олардың мәні мен функционалдық мағынасы
да бірқатар шетелдік және ... ... ... әртүрлі
түсіндіріледі. Осыған байланысты, біз, «ынталандыру» ... ... ... тән ... ... ... зерттеу
шеңберінде тек экономикалық емес, сонымен қатар, тарихи, ... және ... ... да ... ... деп ... ... басты өндіргіш күші, ең алдымен адам ресурстары. ... ... ... ... ... қатысты түсінік, яғни еңбекке
талаптандыру уәжі болып ... Өз ... ... ... ... кешенді жүйесі, адамдардың іс қабілетін ... ... ... ... ынталандыруға қарағанда кең
мағыналы категория. Экономикалық ынталандыру – адамдарды өнімді әрі табысты
еңбекке қызықтыратын, ... ... ... ... ... мен ... қамтиды. Сонымен, экономикалық ... ... ... субъектілерінің мүмкіндіктерін толығымен
пайдалану мақсатында қолданылатын, олардың экономикалық және ... ... ... және материалдық емес тетіктердің
жиынтығы.
Нарықтық қатынастар жағдайындағы ... ... ... ... өнімді еңбек қызметіне талаптандырудың тағы бір ... олар ... және ... ... жіктеледі.
Экономикалық ынталандырудың қазіргі постиндустриялық жағдайында құндық
бағдарлар мен қажеттіліктер, қызметкерлердің ... ... ... оңды өзгерістер мұқият ескерілуі тиіс. Бұлар:
- материалдық ... ... өзі іске ... ... әлеуетті
дамыту, адамның шығармашылық қабілеттері мен білімін үдету;
- өнімді еңбек пен мол табыстың ...... ... мен ... ... ... көп тұтынудан гөрі, өмір сүру мен еңбек қызметінің әлдеқайда
жоғары сапасын қамтамасыз етуге бой ұру, ... ... жаңа ... ... ... ... ден ... сапалы экономикалық өсімге қол ... ... ... ... ... ... негізделген басым уәждерімен,
әлеуметтік қажеттіліктерді қанағаттандырумен сипатталады, демек материалдық
ынталандыруда әлеуметтік фактордың ролі арта ... ... ... ... ... өндірістің
өнімділігіне экономиканың қазіргі жағдайы, яғни ... ... әсер етіп ... Кез келген өтпелі кезеңнің негізгі белгілері:
бұрынғы және жаңа жүйе ... ... ... ... ... – бой көтере бастаған және ... ... мен ... ... ... ... жағдайдың кері әсері, бір жағынан, қоғамдағы экономикалық
және ... ... ... тәуелді болса, екінші жағынан, өз
ішінде қайшылық пен проблемаға толы ... ... ... ... ... көшкен кезімізде әкімшіл-әміршіл жоспарлы
жүйенің негізі бұзылды, ол жаңа өзгерген ... іске аса ... ... өндіріс тиімділігін ынталандырудың жаңа ... ... ... ... ... ... өндіріс тиімділігінің
төмендеуіне, экономикалық процестерді реттеуге кері ... ... бірі ... қатынастардың өзгеруі. Реформаларда, ғылымға
негізделген концепцияның болмауы өндірістің құлдырауын, экономикалық ... ... ... Меншік иелері мен меншікке ие ... ... ... ... ... ... алуға және меншікті өз пайдаларына
қарай бөлісуге ұмтылады. Бұндай жағдайда, өндіріс табыс табатын ... ... ... ... ... ... қабылданады. Осының барлығы,
өндіріс тиімділігін ынталандыруға ықпал етпейді. Жекешелендіру ... ... ... құрылым және меншікті іске қосудың тиімді, заң
шығарушылық ... ... ... ... ... мүмкіндігін әлсіретеді.
Экономикадағы түрлендірулер тек меншік құқықтарының қайта бөлінісінде
ғана емес, жеке меншікке негізделген өндірістік ... ... ... жеке ... ... ... көлемін ұлғайтудың
негізі, оның тиімділігін арттырудың қуатты құралы.
Әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... тұрғыдан қайта құру қажеттілігі ... ... ... ... іске ... ... ... ізденімпаз әрекетке
дайын, мол табыс көзіне ұмтылуға қабілетті, іскер адамдар қатарының көбеюін
қамтамасыз етеді.
Өндіріс ... ... ... ... ... ... ... топтарының материалдық жағдайын жақсартуға, бәсекеге
қабілеттілікке, елдің ұлттық ... ... ... ... ... ... ... тиімділігін экономикалық ынталандыруды
мынандай белгілермен сипаттауға болады:
- ... ... ... қарқыны, оның сапалық сипаты;
- өндірілген тауар сапасының артуы және оның ... ... ... ... ... ... ... жағдайы мен әл-ауқатының жақсаруы;
- жаңа ... ... ... және ... қызмет
әсерінің күшеюі, адам капиталын нәтижелі қолдану;
- басқару тиімділігін арттыру нәтижесінде ... ... ... еңбек өнімділігін ынталандыру.
Қазақстан, қоғамдық өмірдің шешуші саласы – ... ... ... ... ... ... қадам жасап ілгерілеп келеді. Ел
экономикасы 2001 ж. ... ... орта ... 10%-ға өсіп ... ... әлеуметтік-экономикалық әлеуеттің негізін құрайтын ... де ... даму ... Егер 1995-2005 жж. аралығында өнімнің
жылдық өсуі 5%-ды құраса, соңғы 5 жыл ... ... ... (1-сурет).
Ескертпе – ҚР статистика жөніндегі Агенттіктің деректері бойынша
Сурет 1 - ... ... ... өнімінің динамикасы
(1995-2005 ж.ж.)
Салада маңызды құрылымдық өзгерістер өз жалғасын тапты. Егер 1995 ж.
республика өнеркәсіп өндірісінің жарты ... ... ... ... мұндай үлес тау-кен өнеркәсібінің еншісінде.
Өнеркәсіптің макродеңгейдегі тиімділігі өндірілген тауар сапасының
жақсарғанының, әлемдік ... ... ... ... Кен
өндіру өнеркәсібінің қарқынды дамуы экспорт және импорт құрылымына тиісті
әсерін ... ... ... ... шикізаттық тауарлардың
үлесі басым.
Соңғы жылдары импорттық тауарлар ... ... ... ... ... 1999 ж. ... 2005 ж. 13%-ға дейін. Сондай-ақ
металлургиялық өнеркәсіп өнімінің де үлес ... ... ... ... ... атқарылған мерзімде өнеркәсіптің жекелеген
секторлардың табыстарының қалыптасуында құрылымдық өзгерістер орын ... ... ... ... ... үлесі 2000 ж. 35,8%-дан 2004
ж. 33,3%-ға дейін кемісе, кәсіпкерлердің табысын құрайтын таза ... ... ... ... ... өсті. Бұл, бірінші ... ... ... ... екінші жағынан, пайданың, көбінесе, қызмет
көрсету саласынан түскенін көрсетеді.
Қарастырылып отырған кезеңде өндіріс тиімділігінің жалпылама көрсеткіші
- өнеркәсіп кәсіпорындары ... ... ... ... қарағанда динамикалық қалыпты өсуі мен ... ... ... ... 1 - ... ... экономикалық салаларының тиімділігі
|Көрсеткіш |2000 |2001 ж.|2002 |2003 |2004 ... |ж. | |ж. |ж. | ... ... ... % |21,6 |14,8 |18,5 |21,6 |25,7 ... ... саланың тиімділігі, % |45,1 |37,8 |31,9 |38,8 |67,5 ... ... ... ... % |21,4 |13,8 |19,2 |21,4 |22,8 ... ... тиімділігі, % |5,4 |5,3 |-4,4 |13,8 |1,7 ... ... ... % |4,3 |4,5 |5,2 |5,0 |3,4 ... тиімділігі, % |4,7 |3,4 |5,8 |9,3 |4,9 ... және ... ... |9,4 |11,8 |18,7 |18,1 |18,9 ... % | | | | | ... ... ... ... |32,5 |15,6 |9,1 |11,2 |
|% | | | | | ... ... ... |40,1 |-3,2 |13,8 |4,3 |8,3 ... % | | | | | ... – ҚР ... ... ... деректері бойынша ... ... ... ... ... ... ие. Кен ... саласы кәсіпорындарының тиімділігі ... ... ... ... ... Дей ... ж. барлық залалды кәсіпорындардың 50,7%-ы өнеркәсіп үлесіне тиеді,
соның ішінде 11,5%-ы кен ... ... 21,4%-ы ... ... тімділігін ынталандыру механизмінің тағы бір маңызды шарты –
инвестициялық белсенділік. Инвестициялық қызметтің соңғы 5 жыл ... ... ... емес ... бойынша өте қарқынды болды, олар
жыл сайын орта ... 20%-ға ... ... ... ... ... ... олардың ішкі нарықтағы тапшылығы байқалады.
Тиімділіктің жоғары деңгейін қамтамасыз ... яғни ... ... ... ...... ... арттырудың басым
факторы – еңбек өнімділігі. ... ... ... ... ... ... ... саланың, экономикалық қызметтің
нәтижелілігінің алғы шарты.
Зерттеліп отырған кезеңді тұтас алғанда ... бұл ... ... аса ... ... ... табыстың өсу динамикасы
тұрақсыз. Корпорацияның ... ... ... өндірістің тиімділігі,
яғни негізгі қызметтен түсетін пайданың мөлшері ... әсер ... 2001 ж. ... таза табысы 2000 ж. салыстырғанда ... ... 2003 ж. бұл ... ... ... ... ... кетті. 2006 ж. корпорацияның таза табысы алдыңғы 2005 ж. ... ... 2000 ж. ... ... 6,0 ... ... ... кезеңде, корпорация табыстарының жалпылама өсу
барысына қарамастан, өндірістің тұрақсыздығы орын ... ... ... бірі ... ... мыс ... ... ауытқуы. Осыған
байланысты 2001-2003 жж. аралығында өндіріс көлемінің өсу қарқыны ... ... ... ... өнімі – катодты мыс өндіру азайды.
2000-2004 жж. серіктестіктің өнімділігі өнімнің материалдық сиымдылығы
0,15-тен 0,12 теңгеге дейін азая тұрса да 1,4 есе ... Бұл ... ... ... қайтарылымы 0,73 теңгеден 0,62 теңгеге дейін, ал
өндірістің жиынтық тиімділігінің деңгейі 49,1%-дан 45,5%-ға дейін кеміді.
Корпорацияның ... ... ... соңғы жылдары айтарлықтай
оңала бастады.
Мәселен, 2004 ж. алдыңғы 2003 ж. ... ... ... ... ... 2 млн 546 мың ... құрады, өнімнің материалдық сиымдылығы 33,7%-
ға төмендеп, 0,12 теңгеге теңелді, негізгі өндірістік қорлардың қайтарылымы
17,0%-ға арттырылды, ... ... ... 14,3 пайыздық пунктке
көтерілді.
«Қазақмыс корпорациясы» ЖШС-гі көпсалалы, кен өндіруден тұтынуға дайын
өнім шығаруға маманданған, біткен ... ... ... тау-кен
металлургиялық кәсіпорыны. Компанияның негізгі қызметі: пайдалы ... және ... ... катодтық мыс өнімін шығару, түсті ... және ... ... ... ... келе ... құрылым. Оның қаржы-
шаруашылық қызметінің нәтижелері мына төмендегідей (2-кесте).
2-кестеден көрініп тұрғандай, 2000-2006 жж. ... ... ... ... табысы 3,7 есе, таза табыстың ... 6,0 ... ... ... ... тиімділік деңгейі 2005 ж. 79,3%-
ды құрады, бұл 2000 ж. салыстырғанда 30,2 пайыздық пунктке жоғары.
Нарықтық қатынастардың ... және ... ... ... ... төлемін реттеудің маңызы ерекше. Өйткені ... ... ... күшіне пара-пар келеді және өндірістің дамуына
ынталандырудың әсерін ... ... 2 - ... ... ... ... ... |Жылдар |
| |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... ... |8 |2 |9 |6 |6 |0 |24 ... ... | | | | | | | ... теңге | | | | | | | ... ... ... ... |3 |3 |2 |7 |68 |60 |80 ... ... ... |6 |3 |1 |7 |5 |7 |8 ... теңге | | | | | | | ... ... |7 |0 |1 |0 |9 |43 |92 ... ... | | | | | | | ... емес ... |6833626|1629564|1197956|
|қызмет | | | | | | |1 ... мың | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... ... ... |9 |1 |2 |5 |07 |53 |
| | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... ... ... теңге |2 |2 |5 |6 |8 |9 |8 ... ... ... ... |1 |1 |0 |2 |7 |8 |65 ... |70,2 |57,9 |66,9 |51,2 |64,9 |82,4 |104,7 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... % | | | | | | | ... |49,1 |42,0 |49,2 |41,2 |45,5 | | ... | | | | | |50,3 |55,3 ... % | | | | | | | ...... ... ЖШС-ң жылдық есептері бойынша есептеген|
|автор. ...... ... мен ... сипаттайтын, нәтижеге қол жеткізу мен ресурстарды ... ... ... ... ... өнім бірлігіне
шаққандағы шығынның қысқаруымен немесе бұрынғы шығын көлемін сақтай отырып,
тиімділіктің артуымен тікелей байланысты. Еңбекақының ... ... ... ... де айқындауға болады.
Корпорация кәсіпорындарында 2000-2006 жж. ... ... ... ... ... өнім ... айтарлықтай өзгеріс бола қойған
жоқ. Мұның кем дегенде екі ... бар: ... ... ақы ... өнім ... ... өсіп ... екінші жалақы төлеуге бөлінген
қаржының орынды жұмсалуы. Сонымен қатар, 2006 ж. жалақы төлеудің ... ж. ... ... ... Бұл ... ... ... қорына қарағанда жоғары өсу қарқындылығының әсері (3-кесте).
Кесте 3 - «Қазақмыс корпорациясы» шығындар мен тауар ... ... ... үлес салмағы
| ... ... | |
| |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 | | |
| | | | | | |2005 |2006 ... ... ... ... |,5 |,4 |,1 |,2 |4,5 |9 |9,1 ... |4470878|4925906|3653221|3703153|3825734|5155781|2088905|
|өзіндік құны, |4,2 |4 |2 |0 |9 |7 |14 ... ... | | | | | | | ... |19,06 |18,63 |25,77 |26,06 |51,7 |45,6 |14,25 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
|% | | | | | | | ... ... |12,01 |13,1 |12,88 |12,94 |11,7 |10,2 |6,79 ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | |
|% | | | | | | | ...... корпорациясы» ЖШС-ң жылдық есептері бойынша есептеген|
|автор ... жж., яғни 2006 ж. ... ... ... ... ... өндірістік шығындардың жалпы көлеміндегі үлесі
үнемі өсіп отырды (2000 ж. – 19,1%, 2005 ж. ... оның ... өнім ... үлес салмағы керісінше, біршама
төмендеді. Мұндай жағдай мына төмендегілермен түсіндіріледі:
- салыстырылып отырған кезеңде өндірістік өзіндік ... ... ... ... жалақы қоры 2,7 есе, ал тауарлы өнім көлемі 3,2 есе арттырылды;
- ... ... ... ... ... осы мақсатта
жұмсалған қаржының тиімділік деңгейінің төмен екенін көрсетеді.
«Қазақмыс корпорациясы» құрамына ... ... ... өсіп ... ... ... ақтап отыр, басқаша айтқанда, оның
ынталандырғыш рөлі қандай? Мұны ... ... ... ... ... ... салыстыру әдісімен, яғни басып озу
коэффициентін анықтау жолымен анықтауға болады ... ... ... ... ... ... ... мен олардың орташа айлық жалақысының арасындағы ... ... Бұл ... ... ЖШС-і қызмет көлемінің өсуінде жалақының
ынталандырушы рөлінің төмен екендігін көрсетеді.
Демек, ... ... мол, ... ... ... ... ... жауапкершіліктерін арттыру бүгінгі таңда дұрыс
қойылған мәселе.
Кесте 4 - «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС-і ... ... ... ... өнімділігінің динамикасы
|Көрсеткіштер |2001 ж |2002 ж.|2003 ж.|2004 ж.|2005 ж.|2006 ... |2000 ж.|2001 ж.|2002 ж.|2003 ж.|2004 ж.|2005 ... ... ... ... |101,9 |107,6 |108,4 |111,2 |125,8 ... % | | | | | | ... ... |95,5 |105,75 |104,52 |132,86 |143,37 |189,16 ... динамикасы, % | | | | | | ... озу ... |96,4 |102,9 |81,6 |77,6 |66,5 |
|% | | | | | | ...... ... ... ... есептері бойынша есептеген|
|автор ... ... ... ... оның өндірістік шығындардағы үлесінің
өзгеріссіздігі, еңбек өнімділігінің жұмысшылардың орташа жалақыларының
мөлшеріне, ... ... ... ... ... кері ... отыр (5-кесте).
Кесте 5 - «Қазақмыс корпорациясы» жалақы пайдалылығының ... ... |
| |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |2006 ... қоры, |8522051|9176852|9412695|9651465|19775114|2349598|29744199,|
|мың теңге |,5 |,4 |,1 |,2 |,5 |9 |1 ... 1 |3,82 |3,38 |3,92 |2,65 |2,38 |3,62 |6,54 ... | | | | | | | ... ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... – «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС-ң жылдық есептері бойынша |
|есептеген автор ... ... ... отырғанымыздай, корпорация
кәсіпорындарында ... ... ... жалпы шығындарындағы
тұрақтылығынан, еңбек ... ... ... әрбір өлшеміне келетін табыс
мөлшері 2000-2006 ж.ж. аралығында үнемі төмендеп отырған (2006 ж. басқасы).
Мұндағы ... ... ... ... ... ... отырғандығы, екіншіден, корпорация жұмысшыларының ... ... ... Бұл өз ... ... ақы төлеу жүйесін
жетілдірудің, өнеркәсіп кәсіпорындарының қаржылық ... ... ... бірінші қатардағы мәселелер екендігін дәлелдейді.
Еліміздің экономикасы мен әлеуметтік әлеуетінің қазіргі даму барысында
жұмысшылар мен ... ... ... ... ... ... кешенді шешімдер қабылдануы қажет. ... ... ... ... ... ... ... ең аз және орташа ... ... мен ... ... ... еңбекке ақы рөлінің жоғарылауы;
- өнеркәсіптік ұжымдарда «шаруашылық серіктестігін» дамытудың
қажеттілігі, яғни ... ... ... ... ... да
тиісті шешім қабылдай алатындығын қамтамасыз ету.
Постиндустриалды, әлемдік ... ... жаңа ... сай
дамып отырған өндіріс жағдайында еңбеккерлердің шығармашылық мүмкіндігі
толығырақ жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ортақ
құндылыққа өзінің қатысы бар екенін сезіну, жұмысшының ... ... ... ... ... бұрынғыдан гөрі толығырақ
пайдалануға ынталандырады. Ұжым мүшелерінің жеке меншіктік, яғни иелену
құқы, ... ... ... сәті ... ... ... өндірістік процесті ұйымдастыру және оның нәтижесін әділ
бөлу) сайып ... ең ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Елбасы өзінің Қазақстан халқына жыл сайынғы дәстүрлі Жолдауында (6
ақпан 2008 ж.) ... ... және орта ... ... ... ... - өндіруші сектор» - деп көрсетеді. «Самұрық» холдингі мен
өңірлік ... ... ... ... ... ... ... мен оның бәсекеге қабілеттілігін арттыру жөнінде нақты
шаралар қабылдауы тиіс». Олай ... ... ... тиімділігін
арттыруда экономикалық өсімнің факторлары мен ... ... ... ең ... жолдары негізделуі қажет.
Ынталандыру жүйесінің дамуында Қазақстанның өнеркәсіптік кәсіпорындары
экономикалық ынталандыру жүйесінің ... ... ақы ... қажеттілігін ерекше бөліп атауға болады.
Қазіргі кезде отандық өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... ... тарифтік жүйе мерзімдік
және кесімді еңбекақының үйлесімділігіне негізделген. Қазақстанның тау-кен
өнеркәсібінде бұл жүйенің қолданылу аясы кең, ... оған қол ... ... және ... ... ... ... төлегенде еңбекті мөлшерлеу жұмысы жүргізіледі,
сондай-ақ тапсырмалардың мөлшерленуі де іске асады. ... ... ... ... ... жүйені мемлекеттік емес меншіктен
алып тастау, немесе, жалақының бүкіл қорын әр жұмысшының жұмсаған ... ... ... бөлу қажет деген пікір айтады. ... ... ... ... ... ... – ол ... біліктілігіне
әсер етеді. Нарықтық ғылыми-техникалық прогресс жағдайында, ... ... ... ... біліктілігін қажет етеді және бұл
кәсіпорынның экономикалық тұрақтылығының, еңбек ... ... ... төтеп беруінің негізгі шарты. Тарифтік жүйенің тағы
бір артықшылығы, жұмысшы оны әлеуметтік әділдік ретінде ... ... ... ... оның ... ... Тарифтің
экономикалық ұтымдылығы – кәсіпорындар өздері өз бетінше жұмыс «бағасының»
көрсеткішін анықтай алады, ... ... сай ... бақылап отыруды
қажетсінеді.
Біз жүргізген зерттеудің нәтижелері көрсеткендей, ... ... ... ие, ал І, ІІ білікті разрядты жұмысшылар жоқтың қасы.
Кейбір жұмысшылар жеткілікті білікті емес, ... сай ... бар ... ... ... керісінше, төмен біліктілікті қажет ететін
жұмыстарды атқарады. Осының нәтижесінде еңбек төлемінде жоғары және ... ... ... ... жатады. Қалыптасқан жағдайда,
жұмысшылар жоғары білікті разрядқа ие болып ... өз ... ... ... ... болмайды.
Міне, осыларды ескере отырып, біліктілік разрядының тарифтік кестесін 6-
дан 10-ға дейін көтеруді ұтымды деп ... Бұл ... ... ... ... және ... ... білімдері мен тәжірибе
ынталандырмасының өсе түсуіне оң әсер етер еді. ... ... ... ... ... ... білім алатын және кәсіби дайындық
деңгейіне жоғары талаптардың ... ... ... ... бұл ... және ... ... арттыра түсуге, қауіпсіздік ережелерін ... ... ... жетік білуге және пайдалы қазбаларды
үнемдеуге ықпалын тигізеді.
Жұмысшының біліктілік разрядын анықтауда мына ... ... = К1 х К2 х К3 х К4 ... Рб – жұмысшының біліктілік разряды;
К1 – жұмысшының жалпы білімін, ... ... және оны ... ... ... коэффициент;
К2 – берілген мамандық ... ... ... ...... ... жауапкершілігі мен ауырлығын анықтайтын
коэффициент;
К4 - еңбектік және ... ... ... ... біліктілік разрядын айқындауда негізінен 3 фактор
ескеріледі, ал әрбір ... ... ... ... ... алдын-
ала анықталған жіктеме бойынша анықталады.
Экономикалық ынталандырудың келешегі зор бағыты – ерекше сыйақы беру.
Жұмысшыларды сыйақыландыру жоғары ... және ... ... ... іс-әрекеттің түпкі нәтижесін жақсарту, кәсіпорын
жұмыскерлерінің өмір ... ... ... ... ... ... үшін алған ақыдан ерекше. Ол қолпаштау сипатында ... ... ... ... беру даралық сипатта болуы тиіс: жұмысшының аймақ, ... ... ... ... үшін ... қосқан үлесі үшін
беріледі;
- сыйақы беру нақты, белгіленген ... мен ... ... ... ... ерекше жетістіктері үшін берілуі тиіс;
- сыйақы беру – ағымдағы (ай сайын) және жыл қорытындысы ... ... беру ... ... ... жұмысшыға түсінікті болуы керек.
Мұнымен қатар сыйақы беру шарттарын шектейтін жәйттерге қауіпсіздік
ережелерін сақтау, еңбекті ... ... ... ... жағдай
және еңбек тәртібінің бұзылуын болдырмаулар жатады.
Қазақстанның ұлттық кен-металлургиялық өнеркәсібінің ЖІӨ-дегі үлесі 9,4-
10,5%. Сектордың басты міндеті – бәсекеге ... өнім ... ... ... ... ету. Бұл үшін ... ... мен тиімді
технологияларды пайдалану қажет. Шикізат көздерінің дәстүрлі емес түрлерін
пайдалы өңдеу, ... ... ... және ... жаңа ... ... ... байланысты. Мұндай жағдайда,
қолданыстағы кен-металлургиялық ... ... өсуі тек ... мен
өндірістің бірігуі арқылы, ғылыми жетістіктерді кең қолданумен, ... мен ... ... ... ... арқылы ғана жүзеге
аспақ. Инновациялық және инвестициялық қызметтің ... ... ... ... факторлардың зиянды әсерін әлсіретіп, өндірістік
әлеуеттің түбегейлі жаңаруын ... ... ... ресурстар шығынын
азайтып, қоршаған ортаны қорғау шарттарын мүлтіксіз ... ... және жаңа ... ... ... тигізеді. Инновациялық
үрдістің бұлайша қалыптасуы үшін дайындығы жетік, жоғары білікті ... жаңа ... ... ... үнемдейтін
технологиялар, еңбек өнімінің жоғары сапасы, барған сайын, ... ... ... ... ... ... ... қаншалық
жоғары болса, өндіріс нәтижелері соншалық маңызды. ... ... ... әлеует экономикалық өсімнің іргелі көзіне
айналған. Демек, ... ... ... ... ... ... жаңа технологияға, жаңа білімге, адам капиталын нәтижелі
қолдануға негізделуі қажет.
Сапалық өзгерістердің көрінісі мынадай: аралық ... ... ... әлдеқайда алда болуы; өндірілетін өнім ... ... мен ... ... ғылыми-техникалық прогресс жылдамдығын
анықтайтын өндіріс салаларының өсуі. Сондықтан, ... ... ... ... факторға қарағанда экономикалық өсудің жаңа
сапасына қажетті басты шарты болып ... ... ... көрсетіп
отырғандай, адам капиталына жұмсалған инвестиция мен ... ... ... ... ... өсудің басты құралы адам
капиталына жұмсалатын инвестиция.
Міне осы баяндалған ... ... ... ала ... тиімділігін ынталандырудың механизмінің мына моделін ұсынамыз (2-
сурет).
Ескертпе – автормен құрастырылған
Сурет 2 - Экономикалық өсімді ынталандыру механизмінің моделі
Модельден экономикалық ... ... ... ... ... ... ... аңғаруға болады. Механизм
тиімділігінің критерилері экономикалық ... ... ... яғни ... өсім ... ... дамуды қамтамасыз ету
қабілетіне байланысты. Экономикалық өсімді ынталандыру механизмі қызметінің
нәтижелері тек сандық емес, әсіресе сапалық ... де ... бұл ... ... өмір сүру ... ... өмір ... халықтың тұрмыс деңгейі бойынша жіктелуінің анағұрлым азаюына
серпінді ықпалын тигізеді.
Экономикалық өсімді ынталандыру механизмін қалыптастыруда ... ... ... ... қаржыландыру мәселесі тұр. Мұнымен
қатар, ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... қажет. Ғылыми-зерттеу жұмыстарына бюджеттен қаржыландыру
2001-2003 жж. 40% деңгейінде болса, 2004 ж. ол ... ... ... ... ... ... 18,3% ... болған қиындылықтарға қарамастан, тұтастай алғанда, отандық ғылым
жоғары әлеуетке ие, бұл орта мерзімді міндеттерді басым бағыттарда шешудің,
өндіруші ... ... ... ... емес ... іс ... ... жоғары технологиялық өрістеріне негізделген өндіріс, өнім
нарығының дамуына, интеллектуалдық меншіктің қорғалуына ... әсер ... ... ... және ... ... күшейте түседі.
Экономикалық өсімді ынталандырудың тиімді механизмін қалыптастырудың
маңызды ...... ... ... ... ету, қаржылық қызметті ... ... ... ... қысқа және орта мерзімді болжамдар жасау.
Мұндай бағыттардың іске ... ... ... ... орындалуын
қажет етеді:
- экономиканың, жоғары технологиялық үрдістері басым құрылымына ... ... және ... зерттеулері мемлекет және жеке ... ... ... ... ... қаржыландырудың тұрақты, заңдық
нормативтермен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... адам әлеуетін
инвестициялауды жетілдіру.
ҚОРЫТЫНДЫ
Жүргізілген зерттеу мына төмендегі тұжырымдар мен ... ... ... ... «экономикалық мүдде», «ынталандырма», «уәж», ... ... ... ... ... ... ... анықталды: біріншіден, объективті (материалды заттық) жағы,
оның негізінде ... ... ... ... ... аз уәж және ынталандырманың өзара байланыстарын ... ... ... ... ... ... құлшындыратын,
олардың экономикалық белсенділігін арттыруға бағытталған әдістер ... ... ... ... ... мен технологиялық дамуы, адамдардан
шаруашылық процесінде, тек ғылыми (біліктілік) ... ғана ... ... ... ... да ... етеді.
Жұмыскердің еңбек белсенділігін ынталандыру үшін уәждемелер мен
ынталандырудың жаңа ... ... ... оның ... әдістемелік
принциптеріне мыналар жатады:
– өндірісте ... ... ... ... ... ... интеллектуалды әлеуеттілікті өсіру;
– еңбек және тұрмыс сапасының жоғары деңгейге көтерілуі;
– материалды ынталандырудың ... мен ... ... материалды, моральді, ... т.б. ... ... ... ... еңбекке ынталандыру жүйесі
кешенді түрде қарастыруды қажет етеді. Ол үшін мыналар жүзеге асуы тиіс:
- жалақының ... ең аз және орта ... ... ... арттыру;
- келешегі бар ынталандырмалар ретінде «шаруашылықты бірге жүргізу»,
ынталандыруды дамыту, яғни жұмыскердің басқару қызметіне ... ... ... және ... ... ғана ... ... әлеуметтік маңызы
бар істерге араласуы;
- жаңа технологиялық талаптарға сай еңбек саласын түрлендіру.
4. Өндіріс ... ... ... ... ... ... экономикалық өсімнің тұрақты ... оның ... ... ... ... және ... нарықта бәсекеге
қабілеттілігін көтеру және сапасын жақсарту; халықтың материалдық жағдайын
көтеру; жаңа технологияларды меңгеру, ... және ... ... ... адам ... нәтижелі пайдалану.
5. «Қазақмыс корпорациясы» ЖШС ... ... ... мына
жағдайларды анықтап берді:
– өндіріс өсімі және ... ... ... қарамастан
зерттелген кезеңде өндіріс тұрақсыздығы байқалған, бұл әлемдік
нарықтағы баға ... ... ... кәсіпорында өндіріс тиімділігін арттыру саясаты жүргізілді,
нәтижесінде өнімнің өзіндік құны ... ... ... ... ... ... ... тұрақты өскені
байқалды;
Сонымен қатар, 2004 ж. бастап, корпорация қызметінде мына тенденциялар
орын алды:
... ... ... 1,12 теңгеге төмендеуі;
– еңбек өнімділігі алдыңғы кезге қарағанда 33%-ға өсіп, 2005 ж.
2546,5 мың ... ... ... ... қор ... 0,62 ... ... өндіріс тиімділігінің негізгі көрсеткіштерінің өсуі ... 45%-ға ... ... Еңбекақы төлеуге бөлінген қаражатты қолдану тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... отырғанын көрсетеді. Сонымен қоса, жалақы үлесі жалпы ... ... ... де өсіп ... нәтижесінде жалақы өсу қарқыны
еңбек өнімділігінің өсу қарқынынан басым болды, сөйтіп, жалақының тиімділік
көрсеткіші төмендеді. Жалақы ... ... ...... ... ... ... байланысты еместігі.
7. Қазіргі нарықтық экономикада, жалдамалы еңбекке негізделу, ... және ... ... ... ... ... ... өзінде түрлендірулерге жол беріліп отыр. Бұл жұмыстың негізгі
бағыттары: а) корпорация ... ... ... ... ... ... б) ұдайы өндірістің постиндустриалды типіне сай
жұмысшыны қалыптастыру, жұмысшының ... және ... ... ... ... ... ... қолайлы жағдайлар жасау; в)
өндірістің жеке және материалды-заттық факторларының өзара әсерінің тиімді
жүргізілуі.
8. ... ... ... мына ... сипатталуы қажет:
– сыйақыландыру даралық сипатта болуы, яғни жұмысшылардың жұмыс
орны, цех, ... ... ... ... ... ... ... нақты болуы, яғни белгілерін нормативтер мен
мөлшерді орындағаны үшін емес, еңбектегі жетістігі үшін;
... ... ... ... ... әркімге түсінікті және қарапайым болуы керек.
9. ... ... ... ... ... экономикалық
тиімділікті арттыруға бағытталған. Тиімділік ... ... ... ... анықтамасын көрсетеді, ол ... ... ... ... беру қабілетіне тікелей байланысты.
Экономикалық дамудың тиімділігін ынталандыру механизмінің басты бағыттары
мыналар:
– экспортқа ... ... ... ... ... ... алмастыру процестеріне ауысуы;
– ғылыми-техникалық прогреске және жоғары технологиялық ... өнім ... ... әсерін күшейту.
– инновациялық процестерді және жаңа техника мен ... адам ... ... белсендіру;
– экономикалық тиімділікті еңбек өнімділігін ... ... ... ... ... ... ... дамуын
ынталандыру процесіндегі рөлін арттыру;
– халықтың әл-ауқатының жақсаруы, ... ... ... ... ... ... ... бойынша жарияланған мақалардың тізімі
1. Еңбекке ынталандыру мен ұйымдастырудың шетелдік тәжірибесі
//Халықаралық ... ... ХБУ. ... 2006. – 0,44 ... ... ... тиімділігін арттыруда материалдық
ынталандыру жүйесін ... ... ... ... 2006, №3-4. – 0,46 б.т.
3. Өндіріс тиімділігін басқарудың маңызды элементі ... ... ... ... ... ... – Алматы: «Тұран» университеті,
2006. – 0,34 ... ... ... ... ... ... экономикалық өсу тұрғысынан ... ... ... ... ... ... ... атындағы Университет, 2006. – 0,39 б.т.
5. Ғылыми-техникалық прогресті экономикалық ынталандыру принципі
өндіріс тиімділігін арттыру факторы //Республикалық ... ... ... – Астана: Л.Н.Гумилев
атындағы Еуразия ұлттық университет, 2006. – 0,14 б.т.
6. «Қазақмыс» корпорациясы ЖШС-і қызметінің тиімділігін ... ... ... - ... 2007. - №1. ... б.т.
7. Қазақстан кәсіпорындарында материалдық ... ... ... ... ... 2007. - №4. – 0,44 ... ... стимулирование повышения ... ... ... научно-
экономический журнал «Реформа». - Бишкек, 2007. – 0,41 б.т.
РЕЗЮМЕ
на автореферат на ... ... ... ... экономических наук
по специальности 08.00.05 – Экономика и управление ... ... ... ... ... ... эффективности
производства на промышленных предприятиях
(на материалах ТОО «Корпорация Казахмыс»)
Актуальность темы исследования. Для ... ... ... Казахстана в число наиболее конкурентоспособных стран необходим
его экономический рост, ... ... рост ... ... ... ... ... роста для отечественной ... ... ряд ... черт ... ... стран. Устойчивая
положительная динамика социально-экономического развития должна быть
обеспечено за счет ... ... ... с ... ... ... ... роли государства в обеспечении благоприятных
условий хозяйствования, включая ... и ... ... ... в международном разделении труда на выгодных для страны условиях.
Однако конкретизация такого рода ... ... ... дискуссии. Мы поддерживаем мнение тех ученых и ... ... в ... ... факторов обеспечение ускоренного
экономического ... ... к ... труду и укрепление
системы экономического стимулирования трудовой ... ... ... ... ... ... ... оценки
труда, относительно высокой по отношению к капиталу.
В результате реформ в Казахстане были ... все ... ... ... мотивационных стимулов к повышению
эффективности происходит недостаточно активно. Сегодня ... ... не ... от ... ... ... ... и динамики макроэкономических показателей.
Оно не является стимулом к научно-техническому прогрессу, не ... ... ... ... ресурсов, максимальной реализации
потенциальных физических и ... ... ... ... ... ... в ... внутренних резервов
производства. Указанные ... ... ... ... ... обществом и властью.
Существенным препятствием для становления эффективной ... ... ... явилось, на наш взгляд,
отторжение человека от ... ... ... не ... ... ... в определяющий фактор
развития казахстанской экономики за счет отчуждения труда от ... ... ... и ... ... Вот почему решение проблем,
связанных с повышением роли человеческого фактора и формированием с ... ... ... ... и ... ... ... к
высокопроизводительному труду, должно быть признано одной из ... и ... ... ... создания эффективной системы мотивов и стимулов повышения
эффективности производства обусловлена реально существующим противоречием:
с одной стороны, высокими требованиями к ... ... к ... ... ... ... к ... общество, а с другой - снижением социальной ценности
труда и ... ... ... ... в ... казахстанской
действительности.
Отмеченные проблемы требуют глубокого теоретического осмысления ... ... ... стимулирования на эффективность
производства, на качественные и ... ... ... роли в ... ... ... состояния
социально-трудовой сферы, и ... ... ... ... ... является разработка теоретических
подходов и практических ... по ... ... системы
экономического стимулирования как ключевого фактора повышения эффективности
производства в ... ... ... раскрыть содержание понятия стимулирования повышения эффективности
производства с позиций современной экономической науки;
- показать ... ... ... с экономическими инте-
ресами, материальной ... и ... ... ... роль и ... экономического стимулирования в системе
управления повышением эффективности производства;
- определить основные методические ... ... ... ... стимулирования, адекватной постиндустриальному
обществу;
- провести анализ эффективности ... ... ... ... ... и ... ... перспективные стимулы повышения ... ... при ... к ... ... ... предложения по преобразованию социально-трудовой сферы,
соответствующие требованиям постиндустриальной экономики.
Научная новизна диссертационного исследования заключается в ... ... ... стимулирования как ключевого фактора
повышения эффективности производства при ... к ... что ... ... ... о предпосылках и
факторах экономического роста в условиях ... ... ... и дает ... ... ... стимулов на
характер и темпы экономического развития. В ... ... ... получены следующие результаты, имеющие элементы научной
новизны:
- по-новому, с позиции ... ... ... ... ... как движущего фактора воспроизводственного процесса
в качественно усложняющихся условиях;
- ... ... ... ... к ... с ... зрения
их соответствия требованиям развивающейся постиндустриальной парадигмы, ... ... с ... ... видами стимулов включены административное
и либеральное стимулирование;
- сформулированы основные методические ... ... ... ... ... с учетом тенденций и
закономерностей ... ... ... ... ... ... ... взаимосвязи между
ростом производительности труда и его оплатой, что активизирует трудовую
активность и обеспечивает экономический рост;
- ... ... ... ... ... предложен и обоснован комплекс мер, направленных на достижение
эффективного ... ... и ... посредством развития такой
перспективной формы экономических стимулов к труду, как «сохозяйские»
мотивации.
Основные ... ... на ... ... ... стимулирования должно базироваться на
интегративном подходе, ориентированном на логически стройном изложении
разнообразных ... ... ... сущность
экономической реальности и реализующих ... их ... ... ... ... ... по принципу
совместного активного развития материальных ... к ... и ... ... ... в управлении предприятием, гуманизация труда,
возможность самореализации работника, ... ... ... ... и ... ... ... стимулов к труду в ... ... ... ... ... в современном Казахстане ... ... ... активизацию роли оплаты труда в
повышении трудовой активности; развитие в качестве ... ... ... качественные преобразования самой сферы труда;
4) основой ... ... ... производства на
макроуровне должен ... ... ... ... ... ... предполагающий преобладание в структуре ... ... ... ... в человеческий капитал,
информационных и наукоемких технологий.
Основные результаты исследования были внедрены в ... ... в ... ... ПО ... ... ... the author's abstract on a scientific degree competition of
Cand.Econ.Sci.
on a specialty 08.00.05 - Economics and national economy ... O. ... ... of ... ... increase at the industrial
enterprises (on materials of "Corporation Kazakhmys" Ltd.)
Urgency of research theme. Its economic growth steadily ... of economic is ... for the ... task solution ... entering in the number of the most ... ... ... point is a number of the general features of ... ... at ... strategy of the ... growth for
domestic economy. Steady positive dynamic of social and ... should be provided due to ... ... of ... wide use of the private ... an active role of the state in
maintenance of favorable ... ... ... ... ... ... its participation in the international labour division on
favorable terms to the ... the concrete ... of such ... of ... causes ... We support opinion of those scientists and
experts which allocate as key factors ... of the ... growth ... to ... work and ... of
economic incentives system of labour activity. The modern ... for a long time has realized ... of ... of work
estimation concerning high in relation to the ... ... factors were ... as a result of reforms ... However ... stimulus ... to ... ... not so active. Today economic ... provision practically does not
depend on qualification, work quality, ... ... ... of ... ... It is not stimulus to ... and
technical progress and does not promote production quality ... economy, the maximal ... of ... physical and ... of the worker, does not awake labour ... interest in use
of internal manufacture reserves. The specified negative ... social ... between a society and ... our opinion ... obstacle for becoming of ... system of
production efficiency stimulation was tearing away the person from ... Market ... did not promote work ... the ... ... factor of Kazakhstan economy due to
alienation of work from the property and ... of personal ... ... That is why the tasks solution connected with
increase human factor role and ... of ... motives and ... with this purpose inducing workers to high-efficiency work and
should be recognized by one of the major economic and social tasks of ... of ... system creation of motives and stimulus ... ... increase is caused by really existing contradiction:
on the one hand, high ... to ... ... ... to the duties which are demanded to the worker by ... and with another – decrease of social value of work ... of the concept "work" in ... of ... ... problems demand deep theoretical understanding and carrying out
of researches of stimulation ... on ... ... ... and ... ... of work, an estimation of a
role in macroeconomic reproduction process of social and labor ... and global ... of national ... purpose of ... research is ... of ... and ... recommendations on effective system formation of
economic ... as key factor of ... ... increase in
postindustrial economy.
Research task:
- to open the content of ... concept of ... ... from ... of modern economic ... to show interrelation of economic stimulus with economic interests,
material interest and labour activity motivation;
- to show a role and a place of economic ... in a control ... ... ... ... to ... the basic ... construction principles of
effective system of economic ... adequate to a ... to analyse a system ... of economic ... on macro -,
meso -, and microlevels;
- to determine perspective stimulus of production efficiency ... ... to a ... society;
- to develop offers on ... of social and labor ... to ... of ... ... novelty of dissertational research consists in the statement
of economic incentives problem as key factor of ... ... at ... to a ... society that expands ... about preconditions and factors of economic growth ... of ... ... ... paradigm and enables ... stimulus ... on character and economic development rates.
The next elements of the scientific newness were received during ... of the ... in a new fashion from a ... approach position the ... economic stimulus is opened as driving factor of ... process ... becoming complicated conditions;
- classification of economic stimulus to work is ... from ... of view of their ... to ... of a ... paradigm in which ... with earlier known kinds of
stimulus are included administrative and liberal stimulation;
- basic ... ... ... of economic incentives
effective system are formulated in view of ... and laws of ... ... basic ... of ... of organic ... between
growth of labour productivity and its payment are certain and it ... labour activity and provides economic ... ... ... of economic growth is ... the complex of the measures directed on ... of effective
interaction of work and the capital by means of ... of ... form of economic stimulus to work, as ... ... is offered and ... provisions submitting to defensing:
1) economic incentives research should be based on ... ... on ... ... ... of various ... ... principles reflecting essence of economic reality ... an ... of their fruitful ... system ... of economic incentives by a principle of ... ... of material stimulus to work and their ... ... in ... of ... work humanization, an
opportunity of self-realization of the worker, change of workers status at
the ... ... ... of work stimulus system in a context of ... to
qualitative economic growth in modern Kazakhstan demands the ... ... ... of a labour ... role in ... ... ... of "national economy" ... ... ... ... ... of the work sphere;
4) a mechanism basis of production efficiency stimulation at a macro
level should become a ... variant of new quality of the ... assuming ... in factors ... of scientific growth and
technical ... ... into the human capital, ... ... ... results of research are ... in an ... and
economic practice in mine “Zhomart” of the ... ... ... Ltd.
-----------------------
Экономиканың тиімділігі
Экономикалық дамуды қамтамасыз ету
Сапалы экономикалық өсу
Сандық экономикалық өсу
Тұрғындардың әл-ауқатының артуы, өмір сүру ... ... ... ... бойынша жіктелуінің кемуі
Мазмұны, даму механизмінің негізі және мақсаты
Адам капиталына, білім беруге, озық технологияларға негізделген
экономикалық өсуді ынталандыру механизмі
Тиімділік механизмінің ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік қызметке салық салу89 бет
Ақша қаражаттары және есеп айырысу есебі35 бет
Материалдық емес активтер жайлы83 бет
Материалдық емес активтердің есебі44 бет
Тауарлы-материалды қорларды түгендеу және оларды есеп беруде ашып көрсету31 бет
"әртүрлі шет елдердегі жұмысшыларды ынталандыру және қызметтерін жетілдіру реформалары"13 бет
1970—1985 жылдары Қазақстанда өнеркәсіптің жоспарларын орындаудың барысы және оның дағдарысқа ұшырауы16 бет
BSB корпорациясы «Франция Үйі» өндірістік-шаруашылық қызметін талдау17 бет
ENRC корпорациясы үшін радиорелейлі жүйелер негізінде резервтік радиоарна құру16 бет
«TSC Group» корпорациясының даму тарихы және бүгіні44 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь