Ақша жүйесі: түсінігі және элементтері

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3
І АҚША ЖӘНЕ АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРЕТИКАЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
4
1.1 Ақшаның мәні, анықтамасы, пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... . 4
1.2 Ақша түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 8
1.3 Ақша жүйесі, ақша массасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10
ІІ АҚШАНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ РЕТІНДЕГІ МӘНІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
14
2.1 Ақшаның түсінігі және даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
2.2 Ақшаның атқаратын қызметтері, олардың мазмұны ... ... ... ... ... . 17
2.3 Ақшаның түрлері мен оның қазіргі формалары ... ... ... ... ... ... ... . 20
ІІІ ҚАЗАКСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІ ... .. 24
3.1 Ақша жүйесі жөнінде түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24
3.2 Қазақстан Республикасындағы 1993 жылғы ақша реформасы және ұлттық валюта ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
26
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
КІРІСПЕ
Ақша дегеніміз - тауардың жалпы эквивалентінің тиянақталған түрі, қүнның эквиваленттік формасы мен түтыну қүны біте қайнасқан ерекше тауар. Яғни ақша - тауар өндіру мен оны айырбастау үрдісінде басқа тауарлардан бөлініп шыққан ерекше тауар, оның айрықша қызметі - барлық тауарларға ортақ балама (эквивалент) рөлін атқару. Осыдан келіп ақшаның жаппай күші болады. Ақшаның қогамдагы мәнін К. Маркс "жеке адам өзінің қогамдық билігін де, қоғаммен байланысын да өзінің қалтасына салып жүреді" деген афоризммен сипаттады. Ол мынадан айқын көрінеді:
Біріншіден, тек ақшаға айырбастау арқылы ғана тауарлар қогамдық еңбектің нәтижесі екенін анықтауға болады. Мысалы, ақшаның тауар айырбасында делдал-дық етуі арқылы қогамдық еңбектің сапалық деңгейі айқыңдалып, сандық есебі жүргізіледі.
Екіншіден, әр адамның еңбектегі, ягни қоғамдық өндірістегі үлесін де ақша арқылы анықтауға болады. Себебі адам қоғамдық еңбектегі үлесін жалақы ретінде алғанда, ақша төлем қүралы қызметін атқарғаны.
Үшіншіден, айырбас үрдісінде ақшаның делдалдық етуімен тауардың іішсі қайшылықтары да шешіледі. Тек ақшаның пайда болуына байланысты бүкіл тауарлар түтыну қүны түрінде айырбас қатынасының бір жағын-да түрады да, ал екінші жағында бүкіл тауарларга қарама-қарсы ақша түрады.
Тауарлар дүниесінің тауар және ақша болып екіге бөлінуі оның түтыну қүны мен қүнының, яғни тауардың ішкі қарама-қарсы жақтарының қайшылығын шешуге жол салады. Өйткені, егерде тауар сатылса, болғандыгы. Бүл бір жағынан, ал екінші жағынан оның қүнының бар екендігі дәлелденгені. Сатылған қүн енді ақша түрінде тауар өндірушінің қолына түседі. Сөйтіп, тауар өндірушіге түскен ақшаның мөлшеріне қарай өз өндірісіне басқа кез келген қажетті түтыну қүнын алуға мүмкіндік туады.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТ

1. Аубакиров Я., Ескалиев М. Экономикалық теория. Алматы, 1994г.
2. Жатканбаев Е.Б. Методология исследования экономии. Учеб. Пособие.Каз.гос.нац.ун-т.им. Аль-Фараби.Алматы азак, Университет!, 1999 г.
3. Гайнуллин Ф.Р. Введение в экономическую теорию. Учеб. Пасобие.Алматы, 1997 г.
4. Мәуленова С.С., Бекмолдин С.Қ., Қүдайбергенов Е.Қ. Экономикалык теория: Оку куралы.-Алматы: Экономика, 2003 ж.
5. Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова Макроэкономика: Оқулық – Алматы: Экономика, 2003 –432 б.
6. Райымқұлүы С. Экономикалық теория негіздері: Оқу құралы – Шымкент, 2005 ж. –277 б.
7. Шеденов У.К., Сагындыков Е.Н., Байжомартов У.С., Жүнісов Б.А., Комягин Б.И. Жалпы экономикалық теория. Проф. Шеденов У.К. редакциясымен. Алматы-Актебе, 2002 ж.
8. Осипов М. Экономикалык теория негіздері. Алматы, 2002 ж.
9. Борисов Е.Ф. Экономическая теория, Юрист-М. 1997г.
10. Борисов Е.Ф., Волков Ф.М. Основы экономической теории. МЛ 992г.
11. Блаут М. Экономическая мысль в ретроспективе. М. 1997г.
12. Добрынин А.И., Тарасевпч Л.С. Экономическая теория. Санкт-Петербург, 1999г.
13. Всемирная история экономической мысли. Вб-ти т.М. 1987г.
14. Курс экономической теории. Алматы, Университет «Кайнар». 1994г.
15. Камаев В.Д. и коллектив авторов. Учебник по основам экономической теории. М. «Владос»,1995г.
16. Кейнс Дж.М. Общая теория занятости, процента и денег.М.1973.
17. Куликов Л.М. Основы экономических знаний. МЛ 1997г.
18. Курс экономической теории./Под. Ред. Сидоровича А.В.МЛ 1997г.
19. Рузавин Г.И. Курс рыночной экономнки. ЮНИТИ м. 1994г.
20. Макконнелл К.Р. Брю С.Л. Экономикс: приицнпы, проблемы, политика. В 2-х т.Пер.с анг.М.1992г.
21. Хейне П. Экономический образ мышления. МЛ 1993г.
22. Чепурин М.Н. Курс экономнческой теории. МЛ 1997г.
23. Шишкин А.Ф. Экономическая тсория. В 2-х т. МЛ 1996г.
24. Гайнуллин Ф. «Основы экономической теорий». Учебное пособие. Алматы «РІІК». 1998.
25. Алиев У. Ж.. «Типовая программа по курсу» теоретическая экономика для студентов вузов.Алматы, 1996г.
26. Амбарцумова,Стерликов Ф. Экономическая теория в вопросах и ответах. Часть 1.2.3. Киров «Вятка»1994г.
27. Иокин В.Я «Экономическая теорня» Москва. 2000г
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Курстық жұмыс
Тақырыбы: Ақша жүйесі: түсінігі және элементтері
Астана
2012
Жоспар
Кіріспе ..................................................................................................
3
І
АҚША ЖӘНЕ АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРЕТИКАЛЫҚ ... ... ... ... болуы.............................
4
1.2
Ақша түрлері.................................................................
8
1.3
Ақша жүйесі, ақша массасы..............................................
10
ІІ
АҚШАНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ РЕТІНДЕГІ МӘНІ.................................................................................................
14
2.1
Ақшаның түсінігі және даму ... ... ... ... мазмұны.....................
17
2.3
Ақшаның түрлері мен оның қазіргі формалары.............................
20
ІІІ
ҚАЗАКСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІ......
24
3.1
Ақша жүйесі жөнінде түсінік...........................................................
24
3.2
Қазақстан Республикасындағы 1993 ... ақша ... және ... ... ... ... тізімі ................................................................
30
КІРІСПЕ
Ақша дегеніміз - тауардың жалпы эквивалентінің тиянақталған түрі, қүнның эквиваленттік формасы мен түтыну қүны біте қайнасқан ерекше ... Яғни ақша - ... ... мен оны ... үрдісінде басқа тауарлардан бөлініп шыққан ерекше тауар, оның айрықша қызметі - барлық тауарларға ортақ балама (эквивалент) рөлін атқару. Осыдан келіп ... ... күші ... ... ... ... К. ... "жеке адам өзінің қогамдық билігін де, қоғаммен байланысын да өзінің қалтасына салып жүреді" деген афоризммен сипаттады. Ол мынадан айқын ... тек ... ... ... ғана ... ... ... нәтижесі екенін анықтауға болады. Мысалы, ақшаның тауар айырбасында делдал-дық етуі арқылы қогамдық еңбектің сапалық деңгейі айқыңдалып, ... ... ... әр ... ... ягни қоғамдық өндірістегі үлесін де ақша арқылы анықтауға болады. Себебі адам қоғамдық еңбектегі үлесін жалақы ретінде алғанда, ақша төлем қүралы ... ... ... ... ... ... ... тауардың іішсі қайшылықтары да шешіледі. Тек ақшаның пайда болуына байланысты бүкіл тауарлар түтыну қүны ... ... ... бір ... ... да, ал ... ... бүкіл тауарларга қарама-қарсы ақша түрады.
Тауарлар дүниесінің тауар және ақша болып ... ... оның ... қүны мен ... яғни ... ішкі қарама-қарсы жақтарының қайшылығын шешуге жол салады. Өйткені, егерде ... ... ... Бүл бір жағынан, ал екінші жағынан оның қүнының бар екендігі ... ... қүн енді ақша ... ... ... ... ... Сөйтіп, тауар өндірушіге түскен ақшаның мөлшеріне қарай өз өндірісіне басқа кез келген қажетті ... ... ... ... ... АҚША ЖӘНЕ АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ТЕОРИЯНЫҢ НЕГІЗДЕРІ
+ Ақшаның мәні, анықтамасы, пайда болуы
Қүн түрлерінің даму заңдылыктарын тексеру, ақшаның шыгуы тауар ... ... ... ... процесс деген қорытынды жасауға мұмкіндік береді. Ақшаның шығу себебі тауар ендірісі ... етек ... ... Ақша - ... ... жалпылама эквиваленттің ерекше қызметін атқаратын тауар. Ақша да, тауар да когамдық еңбектін өнімдері. Бірақ өндіріс ... жеке ... ... барлық тауарлар нарыкта тікелей жеке еңбектің өнімдері ретінде саналады, ал акша - тікелей коғамдык еңбектің (жалпылама эквивалент ... ... ... Тек ... ... ... ғана тауардың шын мәніиде когамдық еңбектің өнімі екендігін аныктауға мұмкіндік ... ... ... ... ... ... сан және сапа жағын есеп жүргізіледі, ал ақша онын ... ... ... ... ... ... ... арасындағы қатынастар айырбас процесінде жүзеге асады. Ақша тікелей тауар ... ... шеше ... ... ... ... шаруашылығы кай шылыктарының онан әрі тереңдеуіне жағдай жасайды.
Тауар мен акша ... ... ... ... ... пен қайшылық бар. Ол тұтыну құны арқылы көрініс табады.
Акша - зат та емес, байлық та емес, өндірістік катынас. ... ... меп ... ... ... кызметтерінен, яғни коғамдық міндеттерінен анык байқауға болады.
Акша бес ... ... ... ... құн өлшемі, айналыс құралы, төлем құралы, қазына жинау, дүниежүзілік ақшалар.
Акшаның құн мөлшері қызметі деп онын өзінен басқа ... ... ... қабілетін айтады. Қазіргі кезде ақшаның бұл қызметін адамдардың ойлау кабілеттерінің нәтижелерінен қалыптаскан акшалар атқаруда. Бастапқы кезде акшаның бқл қызметін ... қүны ... ... ... ягни ... ... Алтынның қүнымен бейнеленген тауарлардың құны, оның бағасы деп аталады. ... құны ... ... онда ол алтынның коп мөлшеріне теңестірілгсн болды. Демек, тауардын бағасы тауардың қүнына тәуелді. Бірак та ... ... тек қана ... ... ... ол ... ... да тікелей байланысты болады: егер де алтынның бағасы кымбаттаса, онда ... ... ... егер де ... ... ... онда ... бағасы қымбаттайды. Жоғарыда аталған категория жөнінде құнның еңбек теориясынын басты ерекшеліктері осындай.
Акшаның айналыс құралы кызметі - тауар айырбасының формуласы Т-А-Т ... онын ... ... ... ... тауар айырбасы екі актіден, яғни сатудан Т-А жэне сатып алудан А-Т құралады.
Тауар иесі. тауар сатып, жана тауарды іле сала ... ... ... өзінде қалдыруы мүмкін. Осы мезетте баска біреулер өз тауарларын сатып откізе алмауы мүмкін. Демек, ақшаның осы ... ... ... ... ... дағдарыстары пайда болуы ықтимал.
Ақша озінің айналыс кұралы қызметін монеталар мен кағаз ақшалар түрінде атқарады.
Монета деп өзіне тән ... бар және ... ... ... күйма металды айтады.
Қағаз ақшалардың оз кұны болмайды, сол себепті олар кұн өлшемі қызметін атқара алмайды, бірақ ол алтынның рәмізі ... ... ... ... ... рет ... XII ... жасалып шыгарылды, ал Ресейде 1769 жылы Екатерина ІІ кезінде жасалды.
Айналыстағы кағаз акшалар мөлшері айналысқа қажет алтын мөлшеріне сәйкес болуы ... Егер де ... ... ақшалардың мөлшері қажетті алтын мөлшерінен көп болса, онда ... ақша ... ... ... ... ... ал ... бағалары кымбаттайды.
Тауар бағаларының қымбаттауына байлаиысты акшаның құнсыздану процесін инфляция деп атайды.
Жалпы алғанда, айналысқа ... ... ... ... ... ... ақша ... жылдамдығыпа бөлу арқылы аныкталады. Ақша дегеніміз құдіретті байлыктың бейнесі және өтімділігі жоғары, яғни оның тез сатып еткізуді ... ... ... бар.
Егер бір тауарды сатып өткізгеннен кейін, басқатауар сатып ... онда ... ... ... өз уакытында қайтып оралмайды және ол қазынаға (қорға) айналады. Алтынның ... ... ... ... ... мен монеталары, алтын немесе күмістен жасалган әсемдік бұйымдар атқарады.
Қазына (қор) ... ... - ақша ... ... ... ... ... құралына айналады, осылайша алғашқыда тауар - акша катынасы кездейсок реттеліп отырды.
Қазіргі кезде алтынның - ... ақша ... ... ... қызметі тоқтатылды, яғни бұрынғыдай ақша рәміздерін алтынға еркін айырбастау жойылған. ... ... ... ... болу қызметі, мемлекет пен жеке азаматтардын сақтандыру қоры ... ... ... ... мемлекеттік және жеке меншіктегі алтын қорлары жалпылама байлықты қүрайды. ... ... ... бола алмайды, ойткені олардын өздерінің құндары болмайды, бірақ қор жинау кұралы кызметін атқарады.
Тауар өндірісінің одан әрі ... ... ... ... сату ... пайда болады. Мұның басты себебі тауарларды жасау мен ... ... ... ... ... ... ... құралы қызметін атқару барысында. оның жаңа түрлі несиелік ақшалар ... ... Оған ... - ... ... чектер.
Вексель деп борышқордың ақша сомасының мөлшері мен оны кайтару мерзімі жазбаша көрсетілген қарыз міңдеттемесін айтады.
Банкноттар деп банктін векселін айтады. ... ... ... ... екі ... ... -- несиелік (коммерциялык вексель) және металдык (банктің алтын кора);
э) ... ... ... ... ... ат ... орталық эмиссиялық банктер шығарады;
б) қағаз ақшалар айналыс кызметін атқарады, ал ... - ... ... ... ... тұлғаның агымдағы есеп-шотынан банктің белгілі акша сомасын төлеуі немесе оны ... ... ... ... жазбаша үкімін айтады.
Чектің үш турі бар:
еншілік (басқаға беруге жатпайтын);
ордерлік (индоссамент бойынша ... ... ... ... ... талап етпей берілетін).
Бір елмен екінші ел арасындағы айналыстардагы акша - ... ... ... ... ... -- дұниежүзілік ақшага айнапады. Дүниежүзілік ақша: халықаралық төлем және сатып ... ... әр ... ... ... ... ... атқарады.
Қазір дұниежузілік акша ролін номиналдық алтын мазмұны бар қағаз. ақша аткарады. Олар металл ақшадай ... ... ... кұны ... ... және ... мөлшері тепе-теңдікте болуы шарт. Егер біріншісінің шамасы көбейіп кетсе құнсызданады, инфляцияга кызмет етеді. Белгілі бір елдің ... ... ... ... тыс ... кету салдарынан онын кұнсыздануын - инфляцня дейміз. Ол тауарлардың багасын ... тыс ... ... ... ... ... ... дұрыс калыпқа келтіру шаралары бар. Олар: ... және ... ... ... кұнын езінің тұракты калпына келтіруді - девальвация дейміз. Ашық және бүркемелі жолдары бар. Девальвация шараларының негізгілері: үлттық ақшіа ... ... ... кеміту; шетел валюталары мен қатынас курсын төмендету; толық ... ... ... шығару, бағасы төмендегеп ақшаларды айналымнан алыптастау; айналымдағы қағаз ақшаны ресми төмендету мақсатымен ақша реформасын жүргізу.
Ревальвация - ақшаның ресми құнын тұрақтандыру және ... ... ... ... ... ... жасаудыи әдісі. Ақша курсын өсіру деген сөз.
Айналыс құралы қызметін атқаратын ақша арқылы тауарлар бағасы жүзеге асатын болғандықтан, айналыска қажетті ақша ... ең ... ... ... ... ... ... Ақша неғұрлым шапшаң айналса, ол согұрлым айналысқа аз керек болады. Мұнан мынадай ... ... ... ... ... ақша мөлшері тауар бағасы сомасынын белгілі ақша өлшемінің ... ... ... т.т.) ... шапшандығына бөлінуіне тең болады. Сөйтіп. айналыска қажетті ақша мөлшері (М), үш факторға ... ... 1 ) ... ... (Т) 2) тауар бағасының дәрежесі (Б), 3) ақшаның айналыс шапшандығы (АШ). Бұл тәуелділікті мына ... ... ... ... ... ... айналысының халі ақша айналысы сферасынан тыс жатқан жағдайларга байланысты және оған объективті түрде болатын біркатар ... ... ... ... ... алу процесі, онын шапшаңдығы, сондай-ақ ақша айналымының шапшандығы өндіріс жағдайына, транспорттың даму дәрежесіне, қала мен ауыл арасындағы экономикалық ... ... ... ... және т.с. ... ... тек айналыс құралы қызметін аткарып қана коймайды, сонымен қатар ол ... ... ... де ... сондықтан несие катынастарының дамуына байланысты ақша айналысы ... ... ... ... ақша мөлшері мынаған тең болады: сатылуға тиісті тауарлар бағасынын ... (ТБ), ... ... ... бағасының сомасы (Кр), төлеу мерзімі жеткен төлемдер (Т), өзара өтелетін толемдер сомасы (ӨТ), ал ... бәрі ... бір ақша ... ... ... бөлінеді (АС).
Ақша дегеніміз - тауардың жалпы эквивалентінің тиянақталған түрі, қүнның эквиваленттік формасы мен түтыну қүны біте қайнасқан ерекше тауар. Яғни ақша - ... ... мен оны ... үрдісінде басқа тауарлардан бөлініп шыққан ерекше тауар, оның айрықша ... - ... ... ... балама (эквивалент) рөлін атқару. Осыдан келіп ақшаның жаппай күші ... ... ... ... К. ... ... адам ... қогамдық билігін де, қоғаммен байланысын да өзінің қалтасына салып жүреді" деген афоризммен сипаттады. Ол мынадан ... ... тек ... ... ... ғана тауарлар қогамдық еңбектің нәтижесі екенін анықтауға болады. Мысалы, ақшаның тауар айырбасында делдал-дық етуі арқылы ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі.
Екіншіден, әр адамның еңбектегі, ягни қоғамдық өндірістегі үлесін де ақша ... ... ... ... адам ... ... ... жалақы ретінде алғанда, ақша төлем қүралы қызметін атқарғаны.
Үшіншіден, айырбас үрдісінде ақшаның делдалдық етуімен тауардың іішсі қайшылықтары да шешіледі. Тек ... ... ... ... ... тауарлар түтыну қүны түрінде айырбас қатынасының бір жағын-да түрады да, ал ... ... ... ... ... ақша ... ... тауар және ақша болып екіге бөлінуі оның түтыну қүны мен қүнының, яғни тауардың ішкі қарама-қарсы жақтарының ... ... жол ... Өйткені, егерде тауар сатылса, болғандыгы. Бүл бір жағынан, ал екінші жағынан оның қүнының бар екендігі дәлелденгені. Сатылған қүн енді ақша ... ... ... ... ... Сөйтіп, тауар өндірушіге түскен ақшаның мөлшеріне қарай өз өндірісіне басқа кез келген қажетті түтыну ... ... ... ... Ақша ... ... ... қызметін атқару барысында. оның жаңа түрлі несиелік ақшалар пайда болды. Оған жататындар - вексельдер, банкноттар, чектер.
Вексель деп ... ақша ... ... мен оны ... ... ... ... қарыз міңдеттемесін айтады.
Банкноттар деп банктін векселін айтады. Банкноттардың қағаз ақшалардан айырмашылыктары:
а) банкноттың екі ... ... -- ... ... вексель) және металдык (банктің алтын кора);
э) кағаз ақшаларды мемлекет жасап шығарады, ат ... ... ... ... ... ... ... кызметін атқарады, ал баикноттар - төлемқұралы қызметін аткарады.
Чек дербес тұлғаның агымдағы ... ... ... акша ... төлеуі немесе оны басқа есеп-шотка аударуы жөніндегі жазбаша үкімін айтады.
Чектің үш турі бар:
еншілік (басқаға беруге жатпайтын);
ордерлік (индоссамент бойынша ... ... ... болатын);
сенімділік (индосаментті талап етпей берілетін).
Ақша айналысы заңы - құн ... ... ... ... Ол ... - ақша қатынастары болатын барлық қоғамдық формацияларға тән. ... ... саны К. ... ашқан ақша айналысы заңымен реттеледі. Тауар айналысына ... ету үшін ... ақша ... екі ... ... бір ... ... бір жылда сатылуга тиіс тауарлар бағасының қосындысына, екіншіден ақша айналысының жылцамдығына байланысты өзгереді. Ақша айналысы заңы мына формуламен өрнектеледі:
M=P*Y/V
Ақша ... ... мәні - ... ... қүралы қызметін орындауы үшін қажетті ақша мөлшері сатылуға тиіс тауарлар бағасының көбейтіндісін бір аттас ақша өлшемінің айналым ... ... ... ... ... керек.
Ақша тек айналыс қүралы ғана емес, сонымен бірге төлем қүралы қызметін де атқаратындықтан айналысқа қажетті ақша мөлшері де несиеге сатқан ... ... ... ... ... ... бірсыпырасы қолма-қол ақшасыз жолымен де неғұрлым көп бөлігі несиеге сатылса, айналысқа согүрлым аз ақша мөлшері қажет. Одан басқа, ... ... ... ақша мөлшері шаруашылық-тың және халықтың тұрақты ақша қорын қүрайды.
Экономикада сатылған ... ... ... ... кем ақша ... ... себебі төлемеушілік проблемасының болуынан. Ол кезде Ү мөлшері ... сан ... ... бұл Қазақстанда және басқа да директивалы экономика үлгісінен нарықтық үлгіге өтуші ... ... ... ... арасындағы төлемеушілік проблемасы жай ақша жиынын үлгайтумен шешідді дегенді көрсетпейді. Өйткені төлемеушіліктің көптеген ... бар: ... ... босандығы, төлемеушіліктің тізбегінде әлуетті күйреушілердің болуы, күйреушіліктің тиімді төжірибесінің болмауы, жеке меншіктендіру үрдісінің ... ... ... ... және ... ... ... ақша мөлшері өндірістің даму жағдайларына әсер ететін көптеген факторларға: айналыстағы тауар мөлшеріне, тауарлар мен қызмет бағасының деңгейіне және т.б. ... ... ... ... ақша мөлшері ақша айналысының жылдамдығына кері пропорционалды өзгереді. Ал ақша ... әсер ... ... ... даму ... егер ... көп бөлігі несиеге сатылса, айналысқа сонша мөлшерде кем ақша қажет;
қолма-қол ақшасыз есеп айырысудың дамуы;
ақша айналысы ... ... ақша екі ... ... ... қолма-қол ақша, яғни айналымдағы банкноттар және үсақ тиындар; банктік ... ақша ... яғни ... ... ... ... Екі деңгейлі банк жүйесінде ақшаның бірінші түрін, ягни қолма-қол ақшаны монополиялы қүқықпен ... банк ... да, ... емес ақша белгілерін коммерциялық банктер жүйесі шығарады. Ақшаның екі түрі бірімен - бірі тығыз байланыста жүреді. Егер банк ... - ... ... иесі өз ... ... ақша түрінде алса, онда банктік айналымдағы ақша белгілері нақты қолма-қол банкнотқа айналады. Керісінше, ... ... жазу ... ... ақша ... салуы қолма-қол ақшаның банктік айналымдағы ақша түріне айналуын көрсетеді.
Ақша айналымының екі жағының бірлігі, олардың бір ... ... ... ... ақша ... қүрамын анықтауды қажет етеді. Себебі ақша жиыны ақша айналымының сандық көрсеткіші. Белгілі бір мерзім аралығында және ... бір ... ақша ... ... ... талдау үшін, сол сияқты ақша жиынының көлемін және оның өсу қарқынын реттейтін ... ... үшін әр ... ... (ақша агрегаттары) қолданылады.
+ Ақша жүйесі, ақша массасы
Ақша жүйесі - бұл тарихи түрде ... және ... ... ... ақша ... ұйымдастыру формасы.
Ақша жүйесінің өзіне тән типтері және элементтері болады. Ақша ... типі бұл ... ... ... ... ... Осыған байланысты ақша жүйесінің мынадай типтерін бөліп қарайды:
металл ақша айналысы, яғни мұндай ақша тауары тікелей айналысты бола ... ... ... қызметтерін атқарады, ал несиелік ақшалар металға ауыстырылады несиелік және ... ... ... яғни ... ... ... ... оның орнына несиелік және қағаз ақшалар айналысқа түседі.
Металл ақша айналысы екіге бөлінеді:
Биметаллизм - ... ... рөлі екі ... ... ... мен ... ... ақша жүйесі.
Биметаллизмнің үш түрі болған:
қос валюталы жүйе, яғни мұнда алтын мен күмістең арасындағы шекті қатынас, металдардың нарықтық ... ... ... ... ... ... ... яғни мұнда бұл қатынас мемлекет тарапынан белгіленген ақсақ валюта жүйесі, яғни мұнда ... және ... ... ... ... ... ... атқарады, бірақ бірдей негізде емес, себебі күміс монеталарды жасау жабық түрде жүзеге ... ... ... ... ерік ... - бұл ... ... балама және ақша айналысының негізі ретінде бір ғана металл (алтын немесе күміс) қызмет ететін ақша жүйесі.
Алтынға ... құн ... ... ... ... ... ... алтын құйма стандарты және алтын девиздік стандарты.
Алтын монета стандарты - бұл ... ... ... талаптарына біршама сәйкес келе отырып, өндірістің, несие жүйесінің, дүнеижүзілік сауда мен капиталды сыртқы шығарудың дамуын қолдады. Бұл ... ... ... тән ... ... ... елдің ішкі ақша айналысында болып, ақшаның барлық қызметтерін бірдей атқарады
алтын монеталарды құюға рұқсат етілді
толық құнды емес ақшалар айналыста жүре ... ... және ... ... ... ... ауыстырылды
алтынды және шетел валюталарын еркін түрде сыртқы шығаруға және ішке алып келуге болатын болды.
Алтын құйма стандартының ... ... ... ... ... ... ... болмайды және алтын монетаны еркін түрде жасауға тыйым салынады. Мұнда ... ... ... ... емес ақшалар сияқты алтын құймасына тек олардың сомалары көрсетілген жағдайлар да ғана айырбасталды.
Австрия, Германия, ... ... және ... да ... ... девиз стандарты бекітіліп, мұнда да айналыста алтын моента және алтын монетаны ... ... ... болмайды. Мұнда банкноталарды алтынға ауыстырылған шетел валюталарына ауыстыру жүргізілді. Осындай жолмен ... ... ... ... ... ақша ... ... ауыстыру арасында жанама байланыс сақталды.
Қазіргі ақша жүйесі мынадай элементтерден тұрады: ақша өлшемі, баға масштабы, ақша түрлері және эмиссиялық ... ... - ол ... ... ... көрсету үшін қолданылатын заңмен бекітілген ақша белгісі. Қазақстан Республикасының 1993 жылдың 15 қарашасынан ақша өлшемі - ... және ... Ақша ... ... ... ... ұсақ ... бөлінеді. Көптеген мемлекеттерде бөлудің ондық жүйесі бекітілген: 1:10:100.
Баға масштабы - ол ... ... ... үшін ... ... ... техникалық құрал. Несие ақшалары алтынға айырбасталмайтындықтан ресми баға масштабы өз экономикалық мәнін жойды. Сондықтан ішкі тауар ... әр ... ... баға ... ... ... - ол осы ... заң жүзінде қолданылатын төлем құралдары - несие ақшасы және ... ... ... ... ұсақ ... жүйесі - ол заңмен бекітілген ақша белгілерін айналысқа түсіру ... ... ... ... қолма-қол ақша айналысының негізін құрайтын банктік билеттерді шығаруға орталық ... ... ... ... ... ... ақша ... оны айналысқа түсірумен және айналыстан кері шығарумен тек Ұлттық банк шұғылданады. Ұлттық банк басқа банкттерге банкнота және тиындарды қолма-қол ақшасыз ... ... ... ... ... ... агрегаттары
Өнеркәсібі өркендеген мемлекеттерде ақша жиыны қүрамын анықтау үшін негізгі ақша агрегаттарының төмендегі жиынтыгын пайдаланады:
М1 - айналыстағы ... ақша ... ал ... ... қазыналық билеттер) және банктік агымдагы шоттардағы қаражат (депозиттер) жатады;
М2 - оған М1 ... және ... 4 ... дейінгі коммерциялық банкгердегі мерзімді леріндегі ... ... ...
М3 - оған М2 ... және ... ... мекемелеріндегі жинақ салымдары кіреді;
L - М3 агрегаты жене ірі коммерциялық банктердің депозиттік сертификаттары қосылады.
Қорыта айтқанда, әрбір ... ақша ... ... ... ... элементтерін өзіне біріктіріп үлкен ақша жиынын қүрайды. Бірақ оның алдыңғыға қарағанда өтімділігі төмен.
Ақша ... ... ... әр ... ... төн ... ... анықталады. Мысалы, АҚШ-та ақша жиынын анықтау үшін - төрт, Швейцария мен Германиада - үш, Үлыбританияда - бес, Францияда - екі ақша ... ... ... ақша ... ... төмендегі ақша агрегаттары кіреді:
М1 - айналыстағы қолма-қол ақша;
М2 - қүрамына М1 агрегатын және шаруашылық субъектілерінің есепшотгары мен ... ... ... ... ... ... ... үзақ мерзімді несиелеу және қаржыландыру қорлары шотының, чектік және аккредитивтік шотгардың, қоғамдық және ... ... емес ... ... ... және халық пен заңды түлғалардың талап етіп алатын салымдарын біріктіреді.
Ақша агрегаттарының қүрылымы түрақты ... ... Ол ақша ... ... дамуына байланысты өзгереді.
Ақша жиыны бірнеше жолмен өсуі мүмкін:
банкноттар мен тиындарды эмиссиялау есебінен;
Орталық банктен коммерциялық банктердің несие алуымен;
мемлекетгік ... ... жабу үшін ... ... ... несие беруімен;
Орталық банктің асыл металдарды, шетел валютасын және мемлекеттік бағалы қағаздарды сатып алуымен;
чек шығаруымен немесе коммерциялық банктердің салым ... ... ... ... ... ... несие ақшаларын шығару).
Ақша жиыны көлемінің өзгеруіне айналыстагы ақша ... ... ... оның ... ... да өсер ... ... айналым жылдамдыгы жалпы экономикалық факторларға: экономиканың циклмен өркендеуіне, экономикалық дамудың қарқынына, бағаның өзгеруіне, сонымен ... таза ... ... яғни ... ... ... несиелік операциялар мен өзара есеп айырысудың дамуына, ақша нарыгындағы Ақша жиыны айналымының баяулауы - үлтгық ... ... ... ... ... ... ... Егер ақша айналысының жылдамдығы артса, ол жоғары жағдаяттың (конъюнктура) барлыгы және ақша ... ... ... көрсетеді. Ақша айналысы жылдамдығы айналыстағы ақша санына кері пропорционадды өсер етеді, яғни ақша ... көп ... ... ... ... ақша ... қажеттілігі азаяды.
Сурет 1 - Орталық банктің ақшаға бақылау жасауы
Ақша айналысының баяулауы шаруашылық субъектілерінің ақша қорын жинауға үмтылысын және ақша ... ... ... үзақ мерзімді салымдардың үлғаюын көрсетеді.
Айта кететін жайт, "ақша айналысының жылдамдығы" жэне "төлемдердің жүру жылдамдығы" деген ұғымдардың ... ... бар. ... ... ... ... қажет. Оны шапшандататын факторларға: өзара есеп айырысу жүйесін дамыту, банк ісіне электронды есепгегіш техниканы жөне ... ақша ... ... жатады
ІІ. АҚШАНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ КАТЕГОРИЯ РЕТІНДЕГІ МӘНІ
2.1 Ақшаның түсінігі және даму тарихы
Ақша- өндіру мен бөлу процестерінде адамдар арасындағы белгілі бір экономикалық ... ... ... даму үстіндегі экономикалық категория болып табылады. Экономикалық ... ... ... мәні оның үш ... ... ... ... тікелей айырбасталу;
айырбас құнының дербес формасы;
еңбектің сыртқы заттық өлшемі.
Жалпыға ... ... ... ақшаның пайдалану, кез келген материалдық құндылықтарға ақшаны айырбастау ... бар ... ... ... жағдайында бұл мүмкіндік елеулі қысқарды және тік қоғамдық жиынтық өнімді пайдалану және бөлумен ғана шектеледі. Кәсіпорындар, жер, орман, жер асты ... ... және ... ... Қазіргі кезде жекешелендіру процестерінің жүруімен байланысты, жалпыға тікелей айырбастау формасында ақшаны пайдалланудың ... ... ... ... ... ... ... формасы ретінде пайдалану тауарларды тікелей өткізуіменен байланысты емес, ақшаны бұл формада қолдану жағдайлары олар несие беру, бюджеттің кірістерін қалыптастыру, ... және ... емес ... қаржыландыру, Ұлттық банктің несиелік ресурстарды басқа банктерге сатуы және т.б.
Еңбектің сыртқы заттық өлшемі тауарды өндіруге жұмсалған еңбектің олардың ақша ... ... ... ... анықтау арқылы көрінеді.
Ғалым-экономистердің арасында алтынның ақшалай тауар ретіндегі ролі ... әр ... ... бар. ... алтынның демонтезациялануы аяқталып, ол жалпыға бірдей эквивалент және ақша қызметтерін атқару ролін ... ... ... Құнның ақшалай формасынан жалпылама немес жайлаңқы формасына қайтып келді. Несие ақшалар ... ... ... ретінде жүреді. Алтын, ақшаның классикалық қызметтерін атқаруды жалғастыруда дейді екінші біреулер. Ал, енді үшінші біреулер, ... ... ... ... және ол ... ... эквивалент ролін орындаушы, ерекше тауар ретіндегі өзінің қасиеттерін сақтап қалды дейді.
Жекелеген елдердің ішінде алтын ... жоқ. ... ... және ... құралы болып, алтын белгілері-(қағаздай белгілері) қағаз және несие ақшалар қызмет атақарады. Бірақ та алтын дүниежүзілік ақша ... ... отыр ... онда ол ... ... эквивалентті білдіреді.
Ақша адамдарға ежелден таныс. Бірақ оның қалай пайда болғандығы туралы құпия сыры және ... ... мәні көп ... дейін беймәлім болды. Бұл сұрақтарға қоғам өмірін зерттей келіп, оқымыстылар ақшаның тауар айналымында атқаратын маңызын ... ... ... ... Ақша- тауарлы өндірістің өнімі. Сонда өнім мен тауардың айырмашылығы неде? Тауардың ақшаның пайда болуына, оның қолданылуының өрістеуіне әсер ету ... ... ... қарап өтелік.
Қоғамдық дамудың алғашқы қауымдық құрылысы жағдайында бір қауым өз тұтынуынан ауысқан өзінің қандай да болсын еңбек өнімін ... ... ... бксқа бір қауымның өніміне айырбастайды. Сонда, адам еңбек ... ... Ал оны ... белгілі бір қоғамдық қатынастарын, яғни өнімді сату-сатып алу ... ... ... ... ... ... ... алу жолымен айырбасқа түскен еңбек өнімі, немесе тауар - еңбек ... ... ... ... ... ең алдымен өндірушінің басқа өнімдерге айырбастау мақсатымен жасалған еңбек өнімі түрінде айырбас ... яки ... ... Егер өнім ... ... ... үшін ... онда еңбек өнімі тауар сипатын алмайды. Мәселен, етікші өзі тіккен ... өзі ... онда ол ... ... ... ...
Бірақ кез келген зат тауар бола алмайды. Егер нақты ... ... құны өз ... ... таппаса, қоғам оны мойындамағаны, онда оны жасауға жұмсалған уақыт босқа кеткен уақыт болғаны да, зат тауар түріне ие бола ... ... ол ... керексіз зат. Тауардың басқа адамдардың қажетін қанағаттандыратын қасиетті тауардың тұтыну құны ... яғни ... ... ... құны болып табылады. Тұтыну құны- тауарды өндірушінің өз қажетін емес, басқа өндірушінің тауарына ... ... ... ... ... ... Тауардың басқа тауарға айырбасталу қасиетін оның айырбас құны деп атайды. Айырбас құнын тауарлар сатылғанда ғана ілесе жүретін бағалық көрсеткіш ... ... ... ... ... құны басқа адамдардың қажетін қанағаттандыру қасиетіне шығады да, ал басқа тауарларға айрбасталу ... ... құны ... Әр бір ... ... ... айырбас құны ретінде тұтыну құнын алатын құрал болады. Айырбас құны, яғни ... ... ... ... ол - ... ... актісіндегі сыртқы көрінісі.
Айта кететін жәйт, кез келген пайдалы зат құн бола ... ... адам ... ... ... құны жоқ. ... өнделмеген тың жер, өзендер мен теңіздер, жабайы жемістер, т.б. Сонда құн ... не? Құн ... ... өндіргенде жұмсалатын еңбек жиынтығы. Қоғам дамуының негізі-еңбек. Сондықтан, тауарға сіңген қоғамдық еңбек тауардың құны болады. Бұл бір ... ал ... ... ... шығындары өздігінен өнім құн ете алмайды. Құнды көруге, сезінуге бола ма? Өнімнің құны болуы үшін ... ... ... ... ... ол ... өндірісі, яғни өндірістік қатынастар, оның ішінде айырбас қатынастары болуы шарт. Ол тек тауар ... ғана ... ... ... ... ... бір тауарды басқа тауарларға теңестірулері кезінде, яғни айырбас құны арқылы ... ... ... ... физикалық, ия болмаса химиялық талдау жасап байқауға болмайды. Оны тек қоғамдық сипатта- нарықта, айырбас кезінде байқауға болады. Сөйтіп құн ... ... ... ... ... шығуы малмен байланысты, өйткені ескі герман тілінде бұл сөз мал басы санының көптігін білдіре отырып, меншік ... ... ... ... ... ең бірінші тауар ретінде айырбас үшін жүнді пайдаланады. Ежелгі скандинавтар ... ... әр ... ... сатып алу барысында құстардың, аңдардың жүндерін пайдаланды. Құс жүндері Солтүстік Сібір халықтарында, ал аң жүндері ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Жүн ақшалар Монғолияда, Тибетте, Памир аудандарында кең көлемде таралды. Ежелгі Русьтардың арабтармен, хазарлармен, ... ... ... ... жүн ең ... ... бірі болды.
Жылы теңіздердің жағасын мекендеген тайпалар айналыс құралы ретінде бақалшақ (раковинді) ақшаларды ... ... ... ... ... ... ... бұлар: чангос, цимбис, бонгез, хайква және т.б. Көлемі түймедей ақшыл-қызғұлт бақалшақ Кари ... ... ... ... ... ақшалардың ең бір тұрақты формасы болып табылады. Біздің бүгінгі ... ... өмір сүре ... олар ешқандай өзгеріске ұшыраған жоқ. ХХ ғасырдың 70-жылдарының басында Соломон аралдарының ... ... ... ақша ... ... ... үш ... ең арзаны- қара түсті (курила), ақ түсті (галиа), аса қымбат- ... ... ... ... әр ... ақшалар болған. Каролин аралдары тобына кіретін Яв аралында осы күнге ... феи ақша ... ... етеді. Олардың формасы дөңгелекше тас түрінде келе отырып, диірменінің тасын еске ... ... ... ... ақша ретінде құлдарды пайдаланды. Сонымен, бір құлдың құны үш сиыр, алты бұзау, он екі қойға теңестіріледі.
Өнер мен жер ... ... ... ... ... ... ... біркелкілік мінездемелері бар эквиваленттер пайда болды. Бұл аз бұзылатын өсімдік өнімдері-зәйтүн ... ... ... ... құйма және т.б.
Жалпы эквивалент ретінде металдар да пайдалана басталды. Ежелгі Спартта, Жапонияда, Африкада темір, ... ... мыс, ... ... ... ... пайдаланылды. Қытайда және Ежелгі Римде мыс ақша ретінде пайдаланылды.
Металл ақшаларының артықшылығы, олар-біркелкі, төзімді, ұсақталынады, және т.б. ... келе ... ... ... роль ... мен ... өте ... өйткені олар жалпы эквивалент үшін аса қажетті сапаға ие.
Әрине, ... ... ... ақша ... ... ... ... тастаған жоқ. Ұзақ уақыт бойы металл ақшалар тауар формасын сақтап келді. ... б.э. ... ХІІІ ... ... ... ... пайда бола бастаған. Осындай себепке байланысты көптеген ақша бірліктері фунт ... ... ... ... бірліктері атауымен аталады.
2.2 Ақшаның атқаратын қызметтері, олардың мазмұны
Ақшаның кез келген тауарларға теңгерілуі ... Ол ... ... ... ... құн ... қызметін атқаруынан. Бұл ақшаның алғашқы қызметі. Ақша қоғамда ең ... ... ... ... ... ... ... яғни ол тауарлардың бағасын белгілегенде айырбас құралдары қызметін атқарады. Себебі әр түрлі тауарлардың құны бір-бірімен теңгермелі. Ал сан жағынан салыстырмалы. ... ... ... ішкі ... ... ... тікелей құнының көрінуіне мүмкіндік бермейді. Тауардың құны тек айырбас процесінде ақшаның ... ... ... ... тауарларды бір-біріне теңестіретін ақша емес, керсінше толық құнды ақшаны қоса алғанда ... ... ... ... қоғамдық еңбек қана айырбаста тауарларды теңгермелі етеді. Тауарлар құнының алтынмен ... ... оны ... ... ... құрайтын көп қоғамдық еңбек жұмсалады. Тек өз құны бар тауарлар ғана құн ... бола ... Ақша ... табиғи өлшемін емес, осы еңбекпен құралатын құнын көрсетеді. Сонымен, ақшаның бірінші атқаратын қызметі ол өндірілген өнімнің құнын өлшеуші құрал. ... ... ... үшін алтын ақшаның қолда болуының қажеті жоқ.
Ақша құн өлшемі қызметін қолдағы ақша емес, қиялдағыяғни ойдағы ақша ... ... ... ... құнын өлшеу оны ақшаға айырбастаудан бұрын өтеді, ал құнның тауарлы ... ... ... ... үшін ... ... белгілеу жеткілікті. Тауардың бағасын белгілеу үшін қолда ақша ұстап тұру қажеті жоқ. ... ... ... ойда ... ... ақша болып көрінетін құны - тауар бағасы. Баға деген құнның ақшалай көрінетін бейнесі. Енді ... ... ... ақшамен анықтау керек делік. Яғни оны айырбасқа түсіру үшін бағасын белгілеу керек. Ол үшін баға масштабын қолдану керек. Баға ... деп ақша ... ... ... ... ... бір металдың мөлшері мен массасын айтады. Алғашқы монета соғылған кезде баға ... оның ... тең ... Бұл ... баға масштабы еді. Ақша түрлерінің өзгеруіне байланысты ақша масштабы ақшаның салмағына сай келмейді.
Ақшаның құн өлшемі ретіндегі қызметінің баға масштабының ... ... ... бар. Құн ... ол ... экономикалық қызметі. Яғни құн өнімді шығаруға кеткен ... ... ... Ал баға ... ... ... анықтау үшін емес, оның бағасын белгілеу үшін мемлекет ... ... ... ... ... техникалық құрал. Тауардың мемлекет бекіткен бағасының өз құнынан ауытқуы салдарынан метал ақша айналымы кезінде бекітілген ресми баға ... ... ... ... ... айта кеткен жөн. Қазір әр мемлекеттің өзінің нарықтық бағаға негізделік жасалған іс жүзіндегі баға масштабы бар. Сонын негізінде ақшаның құн ... ... ... ... ... ... ... екінші қызметі-айналым құралы. Басқаша айтқанда тауарлардың бір-бірімен айырбасталғанда ақша ... ... ... Ақша ... ... ... ... тауарлар айырбастау тауар айналыс формасына айналды. Бұнда екі акті бар. Біріншісі, ол тауарды сату немесе тауарды ақшаға айырбастау, ал ... ... ... ... ... ... алу ... ақшаны тауарға айырбастауды білдіреді. Ақшаның бұл қызметі тауар айналымына ... ... ... Атап ... біріншіден, ТА процесі өнім өндірушінің өнім дайындауға жұмсаған еңбегін қоғам таныды деген мағынаны білдіреді. Екіншіден, бір нарықта тауарды сатып, басқа бір ... ... ... сатып алуға мүмкіндік туады. Үшіншіден, тауарды ақшаға айналдырып, керек тауарды сатып ... ... ... ... ... мүмкіндіктердің нәтижесінде жекелеген айырбас актілері араласып, түйісіп, біртұтас тауар айналысы процесін құрайды. Осы процестер ... ақша ... ... ... ... және т.с.с. қолдан қолға өтіп, ақша айналысын құрайды. Сөйтіп ақша айналыс құралы ретінде ... ... алу, сату ... ... ... ... ... жүреді.
Ақшаның айналыс құралы қызметінің ерекшеліктері:
Тауар мен ақшаның бір-біріне қарсы қозғалысы;
Бұл қызметті ойдағы ақша емес, қолма-қол ақшаның орындалуы;
Бұл ... ақша ... ... ... ... жүріп, ілезде шапшаң орындайтындықтан, айырбаста нақтыақша материалы емес, оның орнына қолданылатын ақша белгілерінің жүруі.
Демек, ақшаның айырбас құралы қызметін аз ғана ... ... және ... ақша ... ... ... құнды металл ақшалардың орнына жүретін кембағалы монеталар, кейін қағаз ақшаларды қолдануға мүмкіндік туғызады. Ол үшін нақты ақша ... ... ... кем ... ... мен ... несие ақшаларының тауар айырбасында қолданылуына қоғамдық кепілдік беріп, адамдар ... ... ... ... әр мемлекеттің ерекше белгілерімен куәландырылған ұлттық айналысқа ұлттық ақшалар мен ... ... ... болды. Ақшаның бұл қызметінде айналысқа қажетті ақша мөлшері сатылатын тауарлардың бағасы мен олардың массасына байланысты анықталады. Ақша неғұрлым тез ... ... ... аз ... ақша ... Егер де ... ақша ... тауар массасынан көп болса, онда айналымдағы кем бағалы ақша құнсыздалады. Оны ғылым тілінде инфляция деп атайды. Тауар ... ... ... ... сату уақыты оған ақша төлеу уақытымен сәйкес келе ... ... ... ... ... тауарларға ақы төлегенде ақша төлем құралы қызметін атқарады. Сатып алушы тауар үшін ақшаны төлем мерзімі ... ... ғана ... Демек бұл тауар несиеге сатылды деген ұғым. Тауар несиеге сатылғанда сатушы, несие беруді, ал ... ... ... деп ... ... ... ақшаның орнына сатушыға қарыз міндеттемесін жазып береді. Қарыз өтілгенде ақша төлем құралы қызметін атқарады.
Ақшаның ... ... ... тек ... ... ... ... қоймай, сонымен бірге ақша қаржылық және несиелік қатынастарға да қызмет көрсетеді. Барлық төлемдерді төмендегідей топтастыруға болады:
Тауарларға және көрсетілген ... ақы ... ақы, ... ақы, ... ақы, ... ақы ... қаржы міндеттемелерін өтеу;
Банктік, мемлекеттік тұтыну несиелері бойынша қарызды ... ... ... сот сипатындағы ақыларды төлеу және т.б.
Ақшаның төлем құралы қызметтінің айналыс құралы қызметінен өзгешеліктері бұл ... ақша ... алу сату ... ... және ... қол ақшамен қатар несие ақшалары жүреді. Дамыған нарық жағдайында ірі сауда келісімдерінде ақша көбінесе төлем құралы ретінде қолданылады. Ақша ... ... ... орындауға байланысты айналысқа қажетті ақша мөлшері, яғни ақша ... заңы ... ... ие болады. Атап айтқанда тауар несиеге сатылғанда айналысқа қолма қол ақша түспейді. Сондықтан ол айналымға керек ақша мөлшерін ... ... ... ... келгенде қарызды өтеу үшін айналымғаақша қажеттілігі өседі. Ал айналымға қажетті ақша мөлшері өзара ... ... ... ... Егер ... бір буынында қарыз міндеттемелері бойынша уақытында төлемдер ... онда ол ... ... ... ... ақшаның төлем құралы қызметі несие қатынастары мен несие жүйесін дамытты. Ол алтын ... ... ... тағы бір ... келесі қызметі - қор жинау және байлық құру құралы. Ақшаның айналыс және төлем құралдарын қызметін орындауы үшін ... ... ... бір ... ақша қорын жинау керек. Әртүрлі жағдайларға байланысты тауар айналысы тоқтап қалуы ... ... ... ақша айналысы да тоқтап белгілі бір тауарларды сатқаннан соң ақша жиналып қалады. ... ... ... бір ... ... үшін ... ақша мөлшері өзгеріп отырады. Сондықтан бір кезде айналысқа қосымша мөлшерін қосып, кейде керсінше ондағы ақшаны шығару қажет болады.
Айналым құралдарын және ... ... ... ... қағаз немесе несие ақшалары қолданылады. Ақша қорын жинау ұйымдардың жинақтары және адамдардың жеке жинақтары түрінде ... ... ... ... ... ... есеп және дипозиттік шоттарындағы ақша қаражаттарының қалдығы түріндегі жинақтар. Ал екіншісіне халықтың банктердегі мемлекеттік ... және тағы ... ... ... жинақтары жатады. Несие механизмі арқылы ұйымдар мен халықтың жинақ ... ... ... ... қайтадан айналымға түседі. Сөйтіп елдің ішкі қажеттілігін өтеуге толық құны жоқ ақша, яғни қолма қол ақша және ... ақша ... ... ... ... ... дамуы. Шаруашылық байланыстарының интернационалдануы, тауар және ақша айналысының ұлттық шеңберден шығып, ... ... ... ... әсер ... Бұл экономикалық қатынастар ақшаның дүниежүзілік қызметінің алғышарты. Сондықтан ақша халықаралық сауда-саттыққа қызмет көрсетеді. Ақшаның бұл ... ... ... ... ... ... ... әлемдік нарық тұсында кең өрістеуде. Бұл нарықта ақша өзінің ұлттық ... ... яғни ... ... ... ... ... 1867 жылы Париж келісімі дүниежүзілік ақша қызметін тек алтынға бекітті. Сол кезде алтын ... ақша ... ... үш ... ... ... Атап ... елдерде ортақ төлем құралы, яғни халықаралық төлем құралы ретінде ақша халықаралық төлем балансы бойынша есеп айырысуда қолданылады;
Бүкіл елдерге ортақ сатып алу ... яғни ... ... алу ... ... ... ... ақшаға тікелей тауар сатып алғанда жүреді;
Қоғамдық байлықты материаландыру құралы ретінде ақша ұлттық байлықты бір елден басқа елге көшіргенде, яғни ... ... ... ... ... ... ... қарыз бергенде қолданылады.
Айта кетеін жәйт, дүниежүзілік ақшаның түрлерінің өзгеруі ұлттық ақша белгілерінің бастапқыда металл ақшадан біртіндеп несие ақшаларына өту жолдарын ... ... ... ... елдердің ұлттық ақша белгілеренің дүниежүзілік ақша ретінде қолданылуының ... бұл ... ... ... мен ... ... жоғарғы үлесті салмағы бар.
Екіншіден, бұл елдердің басқа елдерге айтарлықтай несие беруге мүмкіндігі бар.
2.3. Ақшаның түрлері мен оның ... ... ... ... ... ... яни ақша біртекті масса болып табылмайды. Ол өтуі бойынша және өмір сүру уақыты бойынша, сонымен бірге айналым ... ... ... ... ... ... Іс ... ақшаның формасы дегеніміз- ақшаның белгіленген типіндегі заттық айырбас құны, ол айналымдағы тұрақтылықты көрсетеді. Әр түрлі балама тауарларға, бағалы металдарға, қарыз ... банк ... ... отырып, ақша өз формасын қалыптастырады. Ақша формалары ретінде алтын, күміс монеталар, қағаз және ... ... ... ... өзінің даму барысында екі түрге бөлінеді толық құнды ақшалар және ... ... ... ... ақшалар номиналдық құны оны дайындауға кеткен нақты құнымен сәйкес келетін ақшалар.
Мұндай ақшаларға ... ... ... ... мыстан, күмістен, алтын жасалғандар жатады. Металл ақшалар әртүрлі формада болған монета түріндегі формасы. Бұл ... ... ... ... бет жағы ... ... жағы реверс және гурт деп аталады. Алтын айналысына бірқатар елдерде ХХ ғасырдың ... ... бұл ... ... ... өндіру жағынан бірінші орынды, өзінің орталарымен бірге ағылшын елі ... ... ... ... ... ... пайда болуының мынадай объективтік қажеттіліктері болған:
Алтын өндірі тауар өндірісінің артынан ілесе алмай, нәтижесінде айналыстағы ақшаға ... ... ... өтей ... құнды алтын ақшалар ұсақ құнды айналымға қызмет көрсете алмады;
Алтын стандарты жалпы ... ... және ... ... ... ... не бары Бірінші Дүниежүзілік Соғысқа дейін болды. Және соғысушы елдер өзінің шығыстарын жабу мақсатында құнның қағаздай белгілерін ... ... ... ... ... ... айналыстан шыға бастады.
Толық құнсыз ақшалар- номиналдық құны нақты құннан, яғни ... ... ... ... еңбектен жоғары болып келетін ақшалар. Оларға мыналар жатады:
Құнның металдық белгілері-арзан бағалы металдардан жасалған ұсақ ... ... жез, ... т.б. ... ... ... ... өзінің даму эволюциясында мынадай сатыларды өтті:
Металдық;
Қағаздық;
Несиелік;
Электрондық ақша
Металл ақшалар- толыққұнды, нағыз ақшалар, ... ... құны ... ... яғни ... ... металл құнына сәйкес келеді. Олар монета түрінде шығарылады.
Монета - бұл заңмен ... ... ... ... ... құрамы бар металдан дайындалған ақша белгісі.
Мемлекет монетадағы таза металдың құрамын, ... ... ... ... ... және т.б. ... ақшалар өз дамуында ұзақ жол жүрді, яғни олар мыс монета түрінде біздің дәуірімізге ... ... ... Римде пайда болды. Ең алдымен белгіленген салмағы және ... бар және ... ... бекітілген металл құймалар айналымға шыққан.
Алғашқы монеталар біздің дәуірімізге дейінгі VІІ ғасырда Лидия мемлекетінде құйыла ... ал ... ... ... ... ... металдың стандартты бөліктері монета деп аталды.
Өз бейінін монетада ... ... А. ... ... ... ... стандартты монаталардың еңгізілуі ақшалардың толық көлемде құн шамасының қызметін, айналым мен жинақтау құралы қыметін ... үшін ... ... ... да, ... бірге өте арзан түсті металдардан және олардың қоспаларынан дайындалады.
Монаталарды құю, ... ... ... ... ... ... ... мағынаны береді. Ақшаның эмиссиясы - бұл ақша белгілерінің барлық түрлерінің айналымға ... ол ... ақша ... ... ... ролі ... ... алтынға бекітілген. Алтынның барлық басқа тауарлар құнын өрнектеу қасиеті шынайы табиғи қасиет ... ... ... ... ... ... деп атап көрсеткен. Бұл қасиет алтынға қоғам тарапынан ... ... ... ... ролін атқару үшін өте сәйкес келетін тауар болып саналады, ол мыналарға ... ... ... әдемі, жеңіл, шығынсыз бөліну сияқты табиғи қасиеттеріне;
Екіншіден, оның жоғарғы құны бар, яғни басқа металдармен салыстырғанда, оны ... үшін ... ... ... ... ... ... болып Оңтүстік Африка Республикасы, Ресей, Өзбекстан саналады.
Құнның қағаздан жасалған белгілері екіге бөлінеді. ... ... және ... ... ақшалар-бұл нағыз ақшалардың өкілдері. Тарихта олар айналыста жүрген алтын және ... ... ... ретінде пайда болды. Қағаз ақшалардың айналыста жүруінің объективті мүмкіндігі ... ... ... ... ... ... ...
Металл ақшалардың қағаз ақшаға ауысу себептері төмендегідей:
Металл ақшалардың тасмалдап, алып жүру қолайсыздығы;
Металл ақшалардың мемлекеттік билік органдарына жасаған әрекетінің нәтижесінде, яғни ... ... ... алу ... ... ... ... барысында төленуі;
Бағалы металдарды өндірудің қағаз ақшаларды шығаруға қарағанда қымбатқа түсуі;
Эммисиондық табыс алу мақсатында қазынаның қағаз ақшаларды ... ... жабу ... ... ... ... ақшалар тапшылығын жабу үшін шығарылатын және металға ауыстырылмайтын, сондай-ақ мемлекет белгілеген өзіндік номиналы бар ... ... ... тек қана ... ... және ... құралы қызметін атқарады. Олардың айналыста ұлғаюы мемлекеттің қаржы жетіспеушілігіне байланысты шығарылуымен түсіндіріледі. Қағаз ақшалар өзінің табиғаты жағынан ... және ... тез ... ... құнсыздану себептеріне айналысқа басты артық қағаз ақшалардың шығарылуын ... ... ... ... және төлем балансының қолайсыздық жағдайын жатқызады. Мұнын барлығы ... ... ... ... Халықты әлеуметтік жағынан қорғауды қамтамасыз ету үшін үкімет жалақыны, зйнетақыны, жірдемақыны өсіріп отырады. ... ... ... бағасы өспейінше баға өсе береді. Баға-жалақы-баға... деген ... ... ... ... алғанда қағаз ақшалардың құнсыздануы экономикаға тән нәрсе.
Қағаз ақшалар толық ... ... ... ... ... ... ... өте аз. Заңды төлем құралы болып тұрған кезде ғана олар өздерінің сатып алу қабілетін сақтай алады. Ал процестен тыс ... ... олар бар ... бір ... ... айналады. Егер нағыз ақшалар айналыста өзінің меншікті құнының арқасында жүрсе, ал қағаз ақшалар айналыс процесінде нарықтық құнға ие ... ... ... ... ... ұлттық валютасын, яғни өз атауы бар, әр түрлі купюра мен бағамен қағаз ақшаларын шығарады. Қағаз ... ... де бар. ... ең бастысы мынада жатыр, яғни біріншіден, оларды ұрлап алу өте ... ... ... ... өте қымбатқа қанағаттандыруды тоқтатты және оның орынбасарларымен ... ... ... ... ... ... ... алу және төлем құралдары ретінде мемлекет қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... Банк есептеледі. Шығарылған ақшаның номиналды құны және оларды шығару құны арасындағы айырма мемлекеттік бюджетке кететін эмиссиялық табысты ... ... ... екі ... ғана ... айналым құралы және төлем құралы. Олар алтын ... алып ... ... ішінара жинақтау қызметін атқара алады.
Қағаз ақша айналымы үнемі көмекші сипатта болады. Қағаз ақшалардың ұзақ, дербес ... ... ... өйткені олардың жоғарыда көрсетілген кемшіліктері бар. Сондықтан ... қар ... ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІ
3.1. Ақша жүйесі жөнінде түсінік
Жалпы мемлекеттік заңдармен реттелген елдегі ақша ай налысын ұйымдастыру ақша ... ... ... Әр бір ... ... ... ақша ... бар.
Ақша жүйесі - бұл тарихи түрде қалыптасқан және ... ... ... ақша ... ұйымдастыру формасы.
Ақша жүйесінің өзіне тән типтері және элементтері болады. Ақша жүйесінің типі бұл ақшаның қандай формада болуын сипаттайды. Ақша жүйесі ... ... ... ақша ... ... жүйе және ақша түрлері .
Ақша бірлігінің - барлық тауарлардың бағаларын бейнелеуге қызмет ететін, заңды түрде ... ақша ... ... ақша бірлігі ретінде 100 тиыннан құралған 1 ... ... ... ... ... Егер 1991 ж. 1 ... ... айналыста қазыналық билеттер болса, онда қазіргі кезде ҚР ақша белгілері болып олардың өсу құны бойынша төлемнің барлық түрлеріне ... ... мен ... ... Олар ... ... ... болып табылады және барлық активтермен қамтамасыз етіледі.
Эмиссия тәртібі - бұл әр ... ... ... ... ақша ... ... ... ақшаларды шығарып, олардың айналысын ұйымдастыру және айналыстан шығаруды Ұлттық банктің қолма-қолсыз ақша эквивалентін алумен банкнота мен монеталарды сату формасында жүзеге ... ... ... төлем құралы болып табылатын: несиелік және қағаз ақшалар (қазыналық билеттер) жатады. Мысалға, АҚШ-та айналыста: 100, 50, 20, 10, 5, 2 және ... бнак ... 100 ... ... билеттер; 1 долларлық, 50, 20, 10, 1 центтік күміс-мыс және мыс-никельдік монеталар жүреді.
Валюталық бағам дегенміз - бұл ... бір ... ақша ... ... ... сол елдің ақша бірлігінің бағасы.
Ақша жүйесінің мынадай типтері болады:
- ... ақша ... яғни ... ақша ... ... бола ... ... барлық қызметтерін атқарады, ал несиелік ақшалар металға ауыстырылады;
- несиелік және қағаз ақшалар айналысы, яғни алтын ... ... ... оның орнына несиелік және қағаз ақшалар айналысқа түседі. Металл ақша жүйесі екіге ... - ... ... рөлі екі ... ... ... және күміс) негізделген ақша жүйесі.
Биметаллизмнің үш түрі болады:
- қос ... ... яғни ... ... мен ... ... ... қатынас, металдардың нарықтық құндарына байланысты белгіленген;
- қатар жүретін валюталар жүйесі, яғни ... бұл ... ... ... ... ... валюта жүйесі, яғни мұнда алтын және күміс монеталары заңды төлем құралы қызметін атқарады, бірақ бірдей негізде ... ... ... монеталарды жасау жабық түрде жүзеге асырылып, алтын монеталар жасауға ерік ... ... ақша ... капиталистік шаруашылықтың даму қажеттілігіне сәйкес келмеді, себебі екі металды құн төлшемі ретінде қатар пайдалану ... бұл ... ... ... Нәтижесінде, жалпы құн өлшемі ретінде қызмет ететін бір ғана металдың болуы талап ... ... ... ақша ... ... монометаллизм ақша жүйесі келді.
Монометаллизм - бұл барлығына бірдей балама және ақша ... ... ... бір ғана ... ... ... күміс) қызмет ететін ақша жүйесі.
Алтынға ауыстырылатын құн белгілерінің сипатына байланысты алтын ... ... үш ... бөлінеді: алтын монета стандарты, алтын құйма стандарты және алтын ... ... ... стандарты.
Алтын монета стандарты - бұл еркін бәсеке тұсындағы капитализм талаптарына біршама сәйкес келе ... ... ... ... дүниежүзілік сауда мен капиталды сыртқа шығарудың дамуын қолдады. Бұл стандарт мынадай өзіне тән негізгі ... ... ... ... ішкі ақша ... ... ... барлық қызметтерін бірдей атқарды;
- алтын монеталарды ... ... ... ... құнды емес ақшалар айналыста жүре отырып, еркін және шектеусіз мөлшерде алтын монетаға ауыстырылды;
- алтын және шетел валюталарын ... ... ... шығаруға және ішке алып келуге болатын болды.
Алтын құйма стандартының алтын монетадан айырмашылығы, мұнда айналыста алтын монета ... және ... ... ... түрде жасауға тыйым салынады. Мұнда банкноталар, басқа толық бағалы емес ақшалар сияқты ... ... тек ... ... ... ... ғана ... Англияда 12,4 кг алтын құймасының бағасы 1700 фунт ... ... ... ... ... - банкноталардың алтынға, шетел валютасына айырбасталатынын білдіреді. Сөйтіп, бұл стандарт бір ... ... ... ... ... Австралия, Дания, Норвегия және басқа да елдерде алтын ... ... ... - 1933 жж. ... ... дағдарыстың нәтижесінде алтын монометаллизмнің барлық формалары жойылды. Алтынға айырбасталмайтын несиелік ақшалардың жүйесі бекітілді. Банкнотаның алтынмен қамтамасыз етілуі және оны ... ... ... ... ... ... ... айырбасталмайтын несиелік ақшалар жүйесі, ақша бірлігі құндарының қалыптасу механизміне қарай айырбасталды. ... ... ... құны оның ... ... ... асып ... Эмиссиялық жүйені реттеу ашық нарықтағы операциялар, міндетті резервтер нормасы, пайыз мөлшерлемесі, ақша-несиенің басқа да әдістері арқылы, ... және ... ... ... ... ... Республикасының ақша жүйесі 1995 жылы 30 наурыздағы "Қазақстан Республикасының Ұлттық банк туралы " ҚР ... заң күші бар ... ... ... ... ақша ... ... негізін және формаларын белгілейді, онда ресми ақша бірлігі, ақша ... ... ... ... ... тәртібі, ақша айналысын ұйымдастыру және реттеу тертіптері қамтылады.
3.2. Қазақстан Республикасындағы 1993 жылғы ақша реформасы және ұлттық валюта
1991 жылы Кеңес ... ... ... ... ТМД-нің басқа мемлекеттерімен бірге "рубль аумағында" қала береді. 1992 жылы айналысқа 200, 500, 1000 рубльдік купюралар шықты. ... ... ... ... тоқтатқан КСРО Мемлекеттік банк атап көрсетілген. 1992 маусым айында алғаш рет ресейлік 5000 ... ... 10000 және 50000 ... ... Ресей Федерациясында және одан тысқары жерлердегі айналыста ақшаның үш түрі:1961 - 1991 жылы ... ... 1992 жылы ... ... (200, 500, 1000 рубль). Ресей Орталық банк шығарған ақшалары, 1993 жылдың бірінші жартысында шығарылған ресейлік ақшалар жүрді.
1993 жылы 23 ... ... ... ... 1961 - 1991 жылы кеңес ақшаларының белгілерін, сондай-ақ 1992 жылы 5 000 және 10 000 ... ... алу ... ... Бастапқыда олардың айырбасына бір апта берілді.
Қазақстан Республикасы Президенттің Жарлығымен екі күн өткенсоң айырбас мерзімі 1993 жылы 1 қыркүйек айына ... ... ... шегі бір адамға 100 мыңға дейін ұлғайтылды.
Ресейдегі ақша реформасы ескі үлгідегі ... ТМД ... оның ... ... қарай жаппай ығысуына жол берілді.
1992 жылы бірінші жартысында-ақ Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... өз валютасын шығаруға бет-бұрыс жасаған болатын. Жаңа ақшаларды шығаруға ағылшынның "Хариссон" фирмасымен шарт жасалды. Сөйтіп, 1993 жылы 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 ... ... ... ... ... қолдан жасаудан қорғанатын 18 дәрежесі бар.
1993 жылы 12 қарашада Қазақстан РЕспубликасының Президенті Нұрсылтан Әбішұлы Назарбаев " Қазақстан Республикасына ... ... ... ... " Жарғыға қол қойды. Осы жарғымен 1993 жылы 15 қарашада сағат 8 - ден бастап ұлттық валюта - ... ... ... және ... жылы Ресей үлгісіндегі қазыналық және банктік билеттерді айырбастау 20 қарашада сағат 18-де аяқталды.
Қолма-қол ... ... ... ... мен ... ... ... 1 теңге үшін 500 рубль айырбасы бағамы бойынша жүргізілді.
15 қарашадан 18 ... ... ... ... ... және рубльмен де есеп айырыса алды. Сондықтан заңды тұлғалармен, сол сияқты бөлшке сауданы жүзеге ... және ... ... ... ... ... ақшалай түсімдері күнделікті қабылданды.Қолма-қол ақшаны айырбастау және активтер мен пассивтерді қайта есептеу кезеңінде банктер клиенттермен операциялар жүргізбеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... бағамын: 1доллар = 4 теңге 70 тиын шамасында белгіледі. Келесі жылдары ол бірден өссіп кетті. ... ... баға мен ... да ... ... өсуі біршама ірі ақша купюраларын қажет етті. 1994 жылдан бастап 200, 500, 1000 және 2000 ... ... ... ... 1995 жылы ұсақ ... біртіндеп айналыстан шығып қалды, олардың орнына мыс-никельден жасалған 1, 3, 5, 10, 20 теңгедегі монеталар шыға бастады.
Сонымен Қазақстан ... ... ... ... ... ... болып қана қоймай, еркін алмастырылатын валюталар қатарына кіреді.
Қазақстан ұлттық валютасының сәтті енггізілуі, әрі қарай оның сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... ... ... ... және ақша ... екіге бөлінуі оның түтыну қүны мен қүнының, яғни тауардың ішкі қарама-қарсы жақтарының ... ... жол ... Өйткені, егерде тауар сатылса, болғандыгы. Бұл бір жағынан, ал екінші жағынан оның қүнының бар екендігі дәлелденгені. Сатылған қүн енді ақша ... ... ... ... ... ... ... өндірушіге түскен ақшаның мөлшеріне қарай өз өндірісіне басқа кез келген қажетті түтыну қүнын алуға ... ... ... ... ... банктегі активтердің табиғатын езгертті. Мысалы, депозиттерге пайыз төлейтін сақталымдар NOW есебіне тыйым салу ретінде ойлап табылды. NOW - ... чек. ... ... ... ... ... ... табуда өзара бәсекеге түсгі. Тыйым салу төңірегінен сақтау депозигггеріне жол ... орай олар енді мұны NOW ... ... деп ... ... оның анықтамасы өзгерді. Сонымен, ақша нарығындағы өзара қор тек 1973 жылы ашыла бастады. 1982 жылға дейін ... ақша ... ... ... ... ... ... кейіннен мұвдай депозитгер банкгерге жедел түрде құйыла бастады.
Ақшаның есеп бірлігінде баға тағайындалып, есеп кітапшасына жазылады. Баға доллармен, центпен беріледі, ал олар ақша ... ... ... ... ... ... жж. Германиядағы гиперинфляцияда доллар тек қана кейбір фирмаларда есеп бірлігі ретінде болды, марка негізгі есеп ... ... ... біз ... ... ... нәтижесінде, ақша сұранысы сияқты күрделі мәселеге сараптама жасалды.
Ақша сұранысы - нақты балансқа сұраныс, оның саны ... ... алу ... бар, оның ... ... төлем құралы болып табылуы. Инфляция жағдайында ақша сатып алу қабілетін жоғалтады, ақша ... ... ... ... ... ... ... нақты баланс саны төлем болады. Табысына қарай халық ақшаны аз мөлшерде жұмсаса, жылдамдық арта ... ... ақша ... ... оның қасиетгері мен ерекшеліктеріне, икемділігіне тоқталып, келесі бөлімде қазіргі әлемдегі ақшаның атқаратын ... ... анық ... ... қызықты мәселе, ол өз зерттелуінің жалғасын табады, өйткені бұл тақырыптың өзекгілігі өте мәнді.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТ
* Аубакиров Я., Ескалиев М. ... ... ... ... ... Е.Б. Методология исследования экономии. Учеб. Пособие.Каз.гос.нац.ун-т.им. Аль-Фараби.Алматы азак, ... 1999 ... ... Ф.Р. ... в ... ... Учеб. Пасобие.Алматы, 1997 г.
* Мәуленова С.С., Бекмолдин С.Қ., ... Е.Қ. ... ... Оку ... ... 2003 ... Н.Қ. Мамыров, М.Ә. Тілеужанова Макроэкономика: Оқулық - Алматы: Экономика, 2003 - 432 ... ... С. ... теория негіздері: Оқу құралы - Шымкент, 2005 ж. - 277 ... ... У.К., ... Е.Н., ... У.С., ... Б.А., Комягин Б.И. Жалпы экономикалық теория. Проф. Шеденов У.К. редакциясымен. Алматы-Актебе, 2002 ... ... М. ... теория негіздері. Алматы, 2002 ж.
* Борисов Е.Ф. Экономическая теория, ... ... ... Е.Ф., ... Ф.М. Основы экономической теории. МЛ 992г.
* Блаут М. Экономическая мысль в ретроспективе. М. ... ... А.И., ... Л.С. ... ... ... 1999г.
* Всемирная история экономической мысли. Вб-ти т.М. 1987г.
* Курс экономической теории. Алматы, Университет . 1994г.
* ... В.Д. и ... ... ... по основам экономической теории. М. ,1995г.
* Кейнс Дж.М. Общая теория занятости, процента и денег.М.1973.
* ... Л.М. ... ... ... МЛ ... Курс экономической теории./Под. Ред. Сидоровича А.В.МЛ 1997г.
* Рузавин Г.И. Курс рыночной экономнки. ЮНИТИ м. ... ... К.Р. Брю С.Л. ... ... ... ... В 2-х т.Пер.с анг.М.1992г.
* Хейне П. Экономический образ мышления. МЛ 1993г.
* Чепурин М.Н. Курс ... ... МЛ ... ... А.Ф. ... ... В 2-х т. МЛ 1996г.
* Гайнуллин Ф. . Учебное ... ... . ... ... У. Ж.. ... ... для ... вузов.Алматы, 1996г.
* Амбарцумова,Стерликов Ф. Экономическая теория в вопросах и ответах. Часть 1.2.3. ... ... ... В.Я ... 2000г
.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша айналысы, заңы, ақша массасы және ақша жүйесі31 бет
Ақша саясаты31 бет
Ақшаның мәні, экономикалық мазмұны мен қызметтері42 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ағымдағы операциялар шоты15 бет
Ақша айналымы21 бет
Ақша айналысы заңы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь