Тоқтар Әубәкіров

Қыран қазақ
Тоқтар Әубәкіров
Бірінші перне немесе “Гауһартас”
Екінші перне немесе Қонаевқа хат
Үшінші перне немесе Гиннесс кітабына кірген қазақ
Төртінші перне немесе Назарбаевтың қолқасы
Қыран қазақ

Тоқтар Әубәкіров туралы мақала жазамын деген ой үш ұйықтасам түсіме кірген емес. Биылғы Баспасөз күнін “Егемен Қазақстанның” ұжымы Қосшы ауылының іргесіндегі Нұра өзенінің жағасында қарсы алды. Сонда сөзден сөз шығып отырып, әңгіме қазақтың тұңғыш ғарышкері, Халық Қаһарманы Тоқтар Әубәкіров туралы да өрбіп кетті. Бір топ журналист Тоқтар туралы әлде аңыз, әлде ақиқатқа бергісіз біраз жайдың басын шалғанбыз.

Редакцияда Алаштың ардақтысына айналған, немесе есімі елдің есінде жүрген қазақ азаматтарының мерейтойына арнап, арнайы мақала жазуға тапсырыс беру талайдан келе жатқан үрдіс. “Жақында Тоқтар Әубәкіров алпысқа толады, әнеу­күнгі әңгімелердің негізінде сіз бір дүние жазыңыз. Шығатын сияқты”, деп басшымыз айтқанда, неге екенін қайдам, ойланбастан келісім берген екенмін. Әдетте мерейтойлық мақалалардың табиғаты біркелкі болып келеді: өмірбаян беттерінен деректер, азаматтың атқарған қызметі, жасаған жұмыстары мен шыққан еңбектері тәспіше тізбектеліп, баяндалады. Тоқтар туралы жазуым керектігі анықталып, алдағы “Етжеңді “Егеменнің” нөміріне материалды дайындау жайында Жанболат Аупбаев тағы бір шегелеп өткенде: “Құдайым-ау, мен атақты Тоқтар Әубәкіров туралы не жазамын, қалай жазамын?” деген ой басыма сарт ете қалды. Көмір, темір, анда-санда өмір туралы жазып жүрген жазған басым тылсым тақырыпқа келгенде еріксіз селт еткендей. Тура ғарышқа қазір ұшатын адамша бойымды әлдеқандай бір үрей биледі. Француздың атақты жазушысы, адамзаттың қиялына қанат бітірген Антуан де Сент-Экзюперидің ұшқыш болғаны белгілі. Оның: “Бар болғаны бойыңдағы үрейді жеңе білсең жетіп жатыр: бұл кәдімгі қатардағы кәсіптің біріне айналады да шығады. Он мың метр биіктікке көтеріліп ұштың не, жерде отырып, сәмбіталдан орындық өрдің не, бәрібір. Өйткені, сен бойыңдағы үрейді жеңдің”, – деген даналық сөзі санаға сәуле шашқанда ғана үрей жайына қалып, төмендегі әңгіменің тиегі ағытылды. Домбыраның құлақ күйін келтіргенде бірінші пернеге көп нәрсе байланысты. Қажетті дыбысты тап баса білсең, қалғаны сол заматта қалпына келеді. Біз үшін Антуан ағатайымыз айтқандай, жазу – кәсіп болған соң, бойды билеген үрейді қайтсек те жеңуге тырыстық. Сонымен...
        
        Қыран қазақ
Тоқтар Әубәкіров туралы мақала жазамын деген ой үш ұйықтасам ... ... ... ... күнін “Егемен Қазақстанның” ұжымы Қосшы
ауылының іргесіндегі Нұра ... ... ... ... ... ... ... отырып, әңгіме қазақтың тұңғыш ғарышкері, Халық Қаһарманы Тоқтар
Әубәкіров ... да ... ... Бір топ ... Тоқтар туралы әлде аңыз,
әлде ақиқатқа бергісіз біраз жайдың басын шалғанбыз.
Редакцияда Алаштың ардақтысына айналған, немесе есімі ... ... ... ... мерейтойына арнап, арнайы мақала жазуға тапсырыс
беру талайдан келе жатқан үрдіс. ... ... ... ... ... ... негізінде сіз бір дүние жазыңыз. Шығатын сияқты”,
деп басшымыз ... неге ... ... ... келісім берген
екенмін. Әдетте мерейтойлық мақалалардың табиғаты біркелкі болып келеді:
өмірбаян беттерінен деректер, азаматтың атқарған қызметі, ... ... ... ... ... тізбектеліп, баяндалады. Тоқтар туралы жазуым
керектігі анықталып, алдағы “Етжеңді “Егеменнің” нөміріне ... ... ... ... тағы бір ... өткенде: “Құдайым-ау,
мен атақты Тоқтар Әубәкіров туралы не жазамын, қалай ... ... ... сарт ете ... Көмір, темір, анда-санда өмір туралы ... ... ... тылсым тақырыпқа келгенде еріксіз селт еткендей. Тура ғарышқа
қазір ұшатын адамша бойымды әлдеқандай бір үрей ... ... ... ... ... қанат бітірген Антуан де ... ... ... ... ... болғаны бойыңдағы үрейді жеңе білсең
жетіп жатыр: бұл кәдімгі қатардағы кәсіптің біріне айналады да ... ... метр ... көтеріліп ұштың не, жерде отырып, сәмбіталдан орындық
өрдің не, бәрібір. ... сен ... ... ... – деген даналық
сөзі санаға сәуле шашқанда ғана үрей жайына қалып, ... ... ... Домбыраның құлақ күйін келтіргенде бірінші пернеге көп
нәрсе байланысты. Қажетті дыбысты тап баса ... ... сол ... ... Біз үшін ... ... ... жазу – кәсіп болған
соң, бойды билеген үрейді қайтсек те жеңуге тырыстық. Сонымен...
Бірінші перне немесе “Гауһартас”
Бұл әңгімені ... ... ... ... еді. ... есімде
қалыпты. Бір жеріне осыны келтірерсіз”, деген. Біздің ... ... ... алдында, “Қазақстан” телерадиокорпорациясында бірінші вице-
президент қызме­тінде жүргенде “Отандастар” атты тікелей эфир ... ... ... ... ... бір ... ерте келеді. Уақыт
жеткенше кабинетте ... ... ... Бір ... ... қайрап, түлетіп
шығарған қазақтың әні ғой”, деп қалады Тоқаң. Бұл сөздің сыры былай екен.
...Қиыр ... ... қыс. ... іші. Тоқтар жалғыз. Тұнжыраңқы.
Туған жерден жырақ жүргені жанына батты ма, жоқ әлде жүрегіне жақын ... бір ... ... сертте тұрмағаны еңсесін түсірді ме, ... ... жас ... ... бір ... ... өтінде тұрғанда өне-бойын
өксік қысқан сәт туған... Көңіл күйі болыңқырамай, ... ... ... жан ... топтың ортасына түскенге қатты қамықты ма, кім
білген? Талғат Сүйінбайдың Тоқтар ... ... ... ... ғарышкері”
деп аталатын кітабында батырдың әпкесі Гүлсімнің қыздар туралы сыр шертетін
тұсы бар. “Ойбай-ау, ондай ... ... қыз ... болмаушы ма еді,
өзің ойлап қарашы. Әрине, болды. Өткен өмір ғой, оны ... ... жас ... жақсы көрді. Тоқтар Армавирдегі әскери-ұшқыштың оқуын
бітіріп, Қиыр Шығыстағы бөлімдердің біріне ... ... ... үйленбек
ойы да болған. Бірақ қыздың әке-шешесі “Ойбай-ай, жердің ... не ... бір ... деп, ... ... ... ... не керек, қыз
да қанша жерден жылап-сықтағанмен ... ... шыға ... ... Тоқтар қатты булығып, екі-үш күн ешкіммен ... ... күйі өзі ... ... Амур өзенінің жағалауындағы гарнизонға қайтып
кетті. Бәріміз де ... қапа ... ... ... ... шара бар ма?” ... кезі ... керек шамасы... Адамның мұндайда өмірден түңіліп те
кететін уағы ... ... бір ... ... ... да ... сұры ... екі иығына ауыр жүк артылғандай әбіржіңкіреп кетеді.
Сүйген қыз, сүйікті ел ... ... ... гөрі ... ... шақ. Өмірдің мәні жоғалғандай, кең тайга қатар құлазығандай. Қапа
көңілмен отырып Тоқтар әлгінде ... ала ... ... ... ғой баяғы. “Маяк” ... ... ... ... ... әндерінен бір концерт бере қалыпты сол радио. Кенет… Әдемі бір
сыбызғы әуен естіледі.
Ажарың ашық екен ... ... екен ... ... ... ... сені тапқан айналайын,
Күлім көз, оймақ ауыз, жазық маңдай..,
– деп сиқырлы сазы жанды баурап, жас ... ... ... Әннің қайырмасына келгенде Тоқтар тіпті елітіп, айдалада, Қиыр
Шығыстың бір қиыр шетінде қамығып жүргені мүлдем естен ... ... ... ... Әсем ... әуені жүрегіне майдай жағып, ... ... ұмыт ... болады. Қазақтың бұлбұл үнді әншісі Бибігүл
Төлегенованың орындауындағы “Гауһартас” осылайша өршіл ... ... ... Қамыққан көңіл орнына түседі. Жас ... ... ... жаныған тәрізді: “Осындай керемет ән тудырған біздің қазақ қандай
ғажап ... Сол ... мен де бір ... Қой, ... қамыға бергенім
жарамас. Белді бекем буайын. Ата жолын ... ... ... ... Елге ... ... ... жетейін”.
Сөйтіп, қыран дүр сілкінеді. Қайта түлейді.
Араға біраз жыл ... ... СССР ... ... кезекті бір
сессиясы өтіп жатады. Одақ парламентінің депутаты Бибігүл ... ... ... ... ... ... ... мен сізді әуежайға дейін шығарып салайын, – деп Тоқаң балаша
қиылады ғой.
– Рахмет, әуре ... қой. ... бар. ... қарағым, – деп
Бибігүл апамыз да ... әуре ... ... ... ... ... ... отырып, Совет Одағының халық әртісін “Домодедово”
әуежайына шығарып салады. Рульге өзі отырады. Жолда келе ... ... мен ... ... ... деп ... Бір кезде басымнан осындай
жағдай өтіп еді, сонда сіздің ... ... ... өмірге қайта
келгендей болып едім. Қайратыма – қайрат, айбатыма – айбат қосқан ... ... ... ... ән ... біздің халқымыз шынында да
керемет ел емес пе?!. – деп ... ... сыр ... ... ... сазы талай жүректі тебіренткен, талай
жүректі елжіреткен. Әлі де талайларды тебірентіп, елжіретіп жіберері анық.
Шын ... ... ... қолы жетпейді. “Гауһартастың” ғаламаттығы да
сонда: оны екінің бірі дәл Бибігүл ... ... ... ... ... – ғұмырлы ән. Қазақпен қатар жасайтын ән. Сол әнге
сонша елти ... ... ... ... немесе Қонаевқа хат
Қазақ “Тәуекел ет те тас жұт” дейді. Ер ... ең ... ... ... ... ... бірінің жүрегі дауалай бермейтіні тағы анық.
Тоқтар Әубәкіровтің ... ... ... ... ... ... зауытта токарь болып істеуі үшін де сол ... ... ... ... мектепті жұмыспен қатарластыра оқып шыққан соң, 1965
жылы әуе ... ... ... ... ... жоғары әскери
авиация училищесіне түсу үшін де үлкен тәуекел ... еді. Осы ... жылы ... соң СССР ... ... ... етуге бел
байлайды. Былай қарағанда өмірбаян бетте­ріне тізбектелген осы ... ... өте ... сияқты. Бірақ ол кезде қазақ баласының ұшқыштар мектебіне
түсуі, шынын айтқанда, талайлар үшін тек арман болатын. ... ... жас ... ... ... ... ... ғой. Өйткені, қаншама
бауырлас елміз дегенімізбен Советтер Одағының былайғы халықтары үшін темір
шымылдықты жерлері көп еді. ... ... ... ары ... ... ... етуге екінің бірі бел байлай да бермейтін. Тұмсығы тасқа
тірелетінін білген соң да ... ... ма?.. ... ... ... ... Совет Одағының Батыры А.Федотовпен кездескеннен кейін мықтап
бел байлағанын айтқаны бар. МИГ ... ... ... ... ... өмірлік өзгеріс енгізсе керек. Училищені бітірген соң Қиыр
Шығыста, Амурдағы Комсомольск қаласында әскери қызметін ... ... СУ-15 ... ұша ... Төрт ... ... қызметінде Тоқтар
ерекше қабілетімен көзге түседі. Қиыр Шығыстағы ең үздік ұшқыш ... ... ... жиі барып, сынақшы-ұшқыштармен танысады. ... ... егер сен ... ... ... ... мүлдем
жібермей қояды деген сөзді айтады. Өзін ... ... ... қайта-қайта сұранады. Өтініші қанағаттандырылмай, арызы
кейін қайтарыла берген соң ... ... ... дегендей, Тоқтардың
ойына керемет бір идея сап ете ... Ол ... ... хат жазу ... ... ... ... хат жаза бастайды. “Мен, Тоқтар Әубәкіров, аға
лейтенантпын. Сынақшы-ұшқыш болғым келеді. Оған денсаулығым да, ... ... ... сынақты ойдағыдай тапсырдым. Бірақ Қорғаныс министрлігі мені
бұл жаққа жіберетін емес. Қазақтың бір ... ... ... ... ... ... ... жасауға қол ұшын беріңіз”, деп үшбу ... кеп ... ... алты ай өткенде әскери бөлімнің топалаңы шығады:
ойбай, Саяси бюро мүшесіне арыз жазған кім? Бұл не ғып ... ... ... ... ... ол ... Коммунистік партия Орталық
комитетінің Саяси бюросының мүшесі. Брежневтің досы. Дәурені жүріп тұрған
кез. СССР ... ... ... ... ... ... Авиация өнеркәсібі министрлігіне ауыстыру туралы жоғары жақтан
пәрмен келіп ... ... ... Оңғарбайұлы Мәскеудегі МИГ авиация
фирмасына тап болады. Сол жерде көптеген сынақшы-ұшқыштармен ... ... әуе ... ... міне ... ... ... МИГ-29 ұшағына
дейін түгел сынақтан өткізеді. 1988 жылы ... ... ... ... үшін Совет Одағының Батыры атағы беріледі.
Қиыр Шығыста жүріп Дінмұхамед Қонаевқа хат жазу, онда да қазақтың ... ... ... несі ... – деп ... төтесінен қою үшін
де жүрек жұтқан батырлық керек. Егер сонда Тоқтар ... ... ... көп ... бірі ... қала берер ме еді? Өмір жолы ... ... ма еді, кім ... ... ... ... кітабына кірген қазақ
Кейде ғұмыр кірпік ұшында тұрады.
Көзіңді ашып-жұмғанша... Мәселені сағаттар емес, минуттар ... ... ... болады.
Бала Тоқтар Теміртауға келгенде, Қарағандыдағы ... ... ... ... ... үкілі үмітті қондырғанда мұндай жағдайлар
болады дегенді қаперіне әсте ... да ... ... жасы ... ... ... ... дегеннің не екенін ең алғаш
білгенде, парашюттің қалай қалықтайтынын тұңғыш сезінгенде адам өмірінің
кірпік ұшына байланған ... ... ... үлгермеген де болар.
Адамның жаны мұрнының ұшына келетін кез. Ойпыр-ай, әлгі ... ... ... ... ... ... ерлігі ерен болған екен. Қара
теңіз – теңіз біткеннің ішіндегі қанқұйлысы. Алапат теңіз ... ... ... ... ұйытқып кетер еді. Шторм кезінде жал-жал толқын
пайда болады. Бұл, әрине, мұхит толқынынан шағындау болғанымен, зардабы зіл-
батпан. ... ... бірі ... ... корабльдің пәрша-пәршасын
шығаруға шамасы жетер-ді.
Тоқтар Әубәкіров сондай сұрапыл теңіз дауылы ышқынып тұрған шақта
дыбыстан ... ... ... кеме ... қондырып үлгерген ғаламат ерлік
жасаған. Әдеттегі сынақ ұшуы деп есептелгенімен осындай күрделі жағдайда
ұшақты кеме ... ... таза ... ... қой!
Тоқтардың бұл ерлігі сол кезде еленбей қала бергенін қайтерсіз? Әскери
шені көтерілмеген. Жалақысына да жарытымды ештеңе ... ... ... жоқ. ... ... ... салмағына ұшақтың салмағы
келіп қосылғанда 80 мың тоннаға тең келерлік жойқын жүктен кеме ... ... ... шырқ ... ... ғой. ... ... сонда
да үрей ұя салып үлгермеген. Қорқыныш, ... ... ұшақ ... соң
барып келсе керек. Япыр-ау, мен мұнда қалай тап болдым, ... ... ...... ой ең ... келгенде қыр арқасын қара тер басқан...
Гиннесстің рекордтар кітабына кірген ерлігін де осы ұшақпен ... ... жаңа ... ұшақты көкке көтеру оқиғасына бүкіл әлем
көз тікті десе де болады. Совет ұшағы лып етіп көтеріле ала ма, жоқ, ... жоқ бола ма, деп ... ... жүзінің мамандары демін ішіне тартып,
қарап тұрған еді. Тоқтар Әубәкіровке крейсердің ... ... ... ... ... ... лып еткізіп көкке көтеру міндет болды. Жаңа
әдістің ерекшелігі сонда: ұшақ құдды трамплиннен түскендей ... ... дүр етіп ұша ... ... тез көтеріліп кетуі керек. Барлық
мәселені секундтар ғана шешеді. Ұшақтың моторына ... Сәл ... ... ұшақ ... ... ... кетеді. А деп ауыз ашқанша құйрығы
қайқаң етіп зеңгір көктен көрінетін дыбыстан ... ... ... ... ... ... ... зыр-р еткізіп, көтеріп үлгерді. ... ... ... ... ... ... да ғаламат ерлік болатын.
Авиация тарихында бірінші рет мұндай әдіспен ұшуды ... ... ... бұл ... ... рекордтар кітабына енгізілді. Бұл 1989
жылдың 1 ... ... ... ... ... екі ... батыры Талғат Бигелдинов ағамыздың Тоқтар
Әубәкіровтің ерлігіне тәнті болғанда айтқан сөзіне қосыла бас иземеске амал
қайсы? ... ... кез ... ... сынақшы-ұшқыш бола
алмайды. Былай қарасаң, олардың дәрежелерінің бір-бірінен еш кемістігі, не
артықшылығы жоқ. Тек, ғарышкерлер елдің ... ... ... ... ал сынақшылар құпия өмір сүреді. Сынақшы мен ұшқыштың ара-жігін
ажыратып алу ... ...... ... ... ... ... бар мәселе – олардың жүрегінде. Ең алдымен жүрек керек, жүрек!”
Жүрек жұтқан батыр ағасының жүрек жұтқан батыр інісі ... ... бұл. ... ... түгі бар” деп осы Талғат пен ... ... ... ... ... ... ... қолқасы
Кім көрінген кесімді сөз айта алмайды. Адамның өз беті ... ... өмір ... өз бетінше шешім қабылдау ер мінез адамның ғана ... ... ... ғарышқа ұшу туралы екі ... ... ... алғашқысында сүйікті ісін тастағысы келмегендігі себептен бас тартса,
екінші жағдайда оның ... ... ... ... ... болған
екен.
Шымбұлақта демалып жүрген жерінде бір танысы телефон ... ... сен ... айтып жатыр”, дейді. Онда Тоқтар Әубәкіров
ғарышқа ... ... ... деп ... ... өз ... өмір
сүріп келе жатқан батыр жігіт өзінің сыртынан бұлай тон пішкенге күйіп-
пісіп, “Менің жеке ... ... қол ... ... деп ... ... қабылдауына таңертең келіңіз деген хабар алады.
Ертесіне Президентпен кездесуге барады. Барған бетте ғарышқа ұшудан
бас ... ... ... ... Әбішұлы:
– Тоқтар, бауырым! – деп майда қоңыр даусымен бауырына тартып ... – Мені ... ... бұл ұшу сен үшін, я болмаса мен үшін қажет
емес, біздің қазақ халқы үшін керек. Білесің бе: ... ... ... ... ғарышқа кімдер ұшпады? Ал сол жердің иесі – қазақтар ... ... ... ... шығады?” деп армандаумен келеді. Өзіңді туған
сол халықтың арманын ... неге бас ... а? Оның ... ... ... ... тұрсың... Керек десе, Кеңес ... ... ... ... ... ... емеспіз бе: Тоқтар осы сөзге тоқтайды.
Бірақ батырдың аты – батыр ғой, ... ... ... бере ... ... да ... ... Онысы Қазақстанның ғарыштық ғылыми
бағдарламасы болсын ... ... ... ... ... ... мен Тоқтар Әубәкіровтің арасындағы
әңгіме түйіні былай көрініс тапқан.
“Қалайда осы қазір ұшуға тиіссің!”, – деді Елбасы.
“Ұшамын!..” – дедім ... үшін ... ... ... – деді ол.
“Тігемін!..” – дедім...
– Байқоңырдағы “Энергия” ғылыми-өндірістік бірлестігінде “Халқым үшін,
қазағым үшін өліп кетуге ... ... ... ... ... ... деп тапсаң, барып көруіңе болады...
Тоқтардың ғарышқа ұшу кезеңі қазақтың Азаттық туралы ... бет ... ... тұспа-тұс келді. Елбасымыздың күш салуымен
1991 жылғы 21 қаңтарда Тоқтар ... ... ... ... ... төрт ... ... бүткіл дайындықтан сүрінбей өтіп,
1991 жылдың 2-10 қазаны аралығында қазақстандық бағдарлама бойынша ғарышқа
жол тартты. 7 ... 22 ... 12 ... 40 ... ... ... Тоқтар Әубәкіров тұңғыш қазақ ғарышкері атанды.
Советтер Одағы ыдырауға бет ... ... ... ... Қазақстан
Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Тоқтар Әубәкіровке жоғарыдағы әңгімені
айтып, қолқа салғаны дұрыс болған ... ... ... ... ... ұлтының үмітін оятуға барын салған екен. Тоқтар, былай ... ... ... ... ... бәрібір қазақтың тұңғыш
ғарышкері! Дулат Исабековтің бір әңгі­месінде қазақтар ... жүн ... ... өтіп ... Қоғамдық формациялардың ауысар
тұсында қазаққа аса көп ауыртпалықтың келмегені әуелі ... ... ... ... туса ... ... – Жаратушы мен Азаттық аңсаған халқының арасын жалғап
жібергендей көрінеді де тұрады!..
Тоқтар ... соң, ... ... бір ... ай ... ... ... ғасырлар бойы аңсаған азаттығына жетті!
Бесінші перне немесе “Шайтанкөл” хикаясы
2001 жылы “Жас Алаш” газетінің 80 ... ... ... Біз осы ... ... ... атты экспедиция ұйымдастырып, әуелгі сапарды
Қарағанды облысынан бастадық. Құрамында бірқатар белді-белді ... ... бар ... топ ... ... ... бірлігін,
ұлттық тұтастығын насихаттау мақсатымен Қарқаралы өңіріне қадам басты.
Сонда ... ... ... ... әні ... таныс болып
қалған атақты “Шайтанкөлге” келдік. Етектен ентіге көтеріліп, биік төбенің
басына шыға келгенде қарсы алдымыздан шап-шағын көл жарқ ете ... ...... ... соза амандасып. Қасымызда жол
бастап келе жатқан ұлттық қорықтың директоры менің бетіме жалт ... ... ... Мен о кісіге барлай қарап едім, сәл күлімсірей
түсті де, көлге беттеді.
– Суға түсуге бола ма? – ... ... ... да ... ғой, – деді де ... ... соңын
жұтты.
– Жаңа сіз “Ассалаумағалейкүм!” дегеніңізде менің есіме Тоқтар
Әубәкіров түсіп ... – деп ... ... ... түсті. – Қай жылы,
Тоқтар ғарышқа ұшып, аман-есен елге оралған соң осында, ... ... ... ... хан сықылды күтіп алды Тоқтарды. Содан осында “Шайтанкөлге”
келдік. Ол мұнда келген бетте дереу шешінді де суға ... ... ... ... деп ... әбден жүзді. Туған жерін сағынған ғой деп біз де еміреніп
жатырмыз. Содан не керек, оның арты қиын бір ... ... ... ... адам ... бір ... ... болды. Дереу
дәрігерлер қарай ... ... мазь жоқ. ... ... ... Алматы
құлақтанса керек, апыл-ғұпыл Тоқтарды сонда алып ... ... ... ... ... жара ... жазыла қоймады. Бір күні Тоқтар түс көріпті.
Түсінде аппақ киімді, аппақ сақалды бір ақсақал “Әй, ... Сен ... ... десе ... ... ... ... дәрігерлердің
қарсылығына қарамай салып-ұрып жетіп келеді ғой. Келе сала ... ... ... ... ... көре ... деп амандасады. Бір түн түнейді. Түсінде манағы шал
ырза кейіпте көрініп, Тоқтардың үсті-басын қолмен бір ... ... ... ... емін таба ... жаза ... ... әлгі жара демде, әп-сәтте
жоқ боп ... ... ... ... шыға келеді. Ғарышкерлердің
денсаулығын қарайтын дәрігерлер аң-таң деседі. Сіз әлгінде көлмен амандасып
жатқаныңызда менің есіме осы ... ... еді, – деп ... ... не ... ... ... бәріміз таң қалып жатырмыз. ... ... ... ... ... қаласы бойынша депутаттыққа
түсті. Көрші округ болған соң, бір жағы ұлтымыздың ... ... оң ... ... деп ... ... бере бардым. Сайлау науқаны
қызып, әлденеге көңілі алаңдап тұр ... ... ... ... ... ... хикаясын айтып едім, томағасын сыпырған ... жалт ... ... ... мәз ... күлді. Сөйтті де мені қапсыра
құшақтап, бауырына басты. Тоқаңның бойынан тараған жылы нұрды сол сәтте ... ... ... ... ... Тоқтардың туған жері
44-ші Қызылорда сайлау округі ... ... ... ... ... жоқ дейсіз: әкімдер де бар, бизнесмендер де
жетерлік, нанталаппен жүргендер де табылады. ... ... ... ... бірі де, ... де ... ... болды.
Кейде қазақ десек өзімізге тиетіні бар.
Тоқтардың басқа ... ... ... ... ... ең ... ... ретінде қарастырылды. Кездесулер кезінде, ел аралағанда
қасақана сондай мұқату ... ... ... ... ... ... ... бар.
– Айналайын, халайық! Менің туған жерім, кіндік ... ... ... ... ... рас. ... мен ... осы жерден, мынау Байқоңырдан
ұштым ғой. Менің жаңа паспортым бар! ... ...... ...
Қазақстан, туған жерім – Байқоңыр. Мен аспанға ұшып, аман-есен оралғанда
табаным осы жерге тиді. Ана ... ... ... адам ... ... ... пе?!. ... менің бұл жерге жаттығым қайсы? Біле білсек, қазаққа осы
қазақтың жерінің бәрі – туған жер емес пе?!. – деп ... Қаз ... ... ... таза ... сөз төгілткені бар.
Ұлттық тұтастық ұғымы әлі де болса ... ... сырт ... ... ... түркі дүниесі ардақ тұтып отырған арда ұлға басқа өңірде тудың
деп көзтүрткі жасауға ұмтылғандар ... ... ... Осындайда қазақтың
намысы неге оянбай жатқанына қынжыласыз, еріксіз бас шайқайсыз.
Саяси бюроның кезекті бір мәжілісі өтіп жатқан уақытта партияның ... ... ... бас ... ... ... – Сіз бен ... қазір орыс әуе флотының тарихын жазып ... ... бе... ... ... ... ... авиацияда тұңғыш рет әскери кемеге ұшақ қондырып,
ұшырайын деп жатырсыздар. Мен бұл әрекеттеріңізді өте құптаймын. Бірақ ... сол ... ... сынақшыларының арасынан осынау аса жауапты
міндетті ... ... ғана бір орыс ... табылмады? – дейді. Сонда
Беляков: – Құрметті Михаил Сергеевич! ... ... бюро ... егер,
біз орыстың әуе флотының тарихы ... ... ... бұл ... алдымен 1-сыныптағы сынақшы-ұшқыш Тоқтар Әубәкіров қондырып
көруге тиіс. Менің бұған ... ... жоқ! – деп ... ... алған
екен. Жүз сексен миллион халықты мойындатқан тұлғаны тоғыз миллион халықтың
арасында танығысы келмейтіндердің ... не ... ... елдің патриоты болып жүрген ... бір ... ... ... ... ... айта ... Тұңғыш космонавт деп әлдеқандай қыласыңдар, аспанға кім ... ит те ұшып еді ғой, – деп ... ... ... ... шыға ... дәлелдеген ел едік. Соншалықты
төмен түсіп кетудің сыры неде екен, ... ... ... ... дүние дидары
Кіршіксіз жан дүниесін неге кірлетеді екен, адамдар?!.
Қарқаралыда болғанымызда аудан ... ... ... ... ... ... бір сыры тіл ... оралып отыр.
– Тоқтар келгелі қасынан қалмай жүрдім. Көп сөйлестік. Терең адам ғой.
Бірталай ... ... ... та ... ... ... ... төбемізден төніп тұр еді. Тоқтар бір әңгіме айтып тұрды да ... ... ... ... ... көтеріп тесіліп қарап тұрып қалды. Қарап тұр.
Қарап тұр. Біздің мойнымыз ауырып кетті. Бір кезде барып: – Қайтқым ... деді ...... не бар? Бәрі ... ... ана ... ғой! – ... тесіліп қайта қарайды. Сонда ол жақ шынымен ғаламат болғаны ... – деп ... осы ... айтқанымда “Егемен Қазақстанның” бас редакторы
Жанболат Аупбаев үнсіз тыңдап тұрған. Таяуда сол ... ... – Сен ... айтқанда менің есіме Антуан де Сент-Экзюпери түсіп кетті. Ол да
керемет ұшқыш болған ғой. ... ... ... Ары ... ... ... ... Не болды? Сірә, ауа қабатынан көтеріліп, кеңістікке
шығып кетудің сырын білген болса керек!.. Ұшқыш жазушы өз ... ... ала ... ... – деп ... ... ... көк аспан. Ар жағында не бар? Ол жағы әуелі бір ... ... ... аян ... де ... де ... ... қажыды ма екен?!.
Кіршіксіз жаратылған дүние дидарының кірлемегені жақсы ғой!
Адамдардың ... ... ... жақын тұрғаны жақсы емес
пе!?.
Адамсүйгіштік қасиет ана сүтімен бойға даритын болса ... ... өз ... әрдайым ыстық ықыласпен еске алады. “Маған ... анам ... ... ... болмаса да ішкі мәдениеті мен жан-
дүниесі келіскен сондай асыл адамның ... ... ізгі ... ... ... ... қаламын. Айналаңдағы адамдарға жақсылық жаса,
жасағаның өзіңе ... боп ... ... ... ... ... жақсылық ізсіз кетпейді” – дейтін еді анашым деп толғанады ... ... ... ағамыздың үлкен ұлы Тимур да әкесінің жолын қуып,
ұшқыштықты қалаған екен. Оған ... ... ... ... ... ... ... Сонда Тимур Тоқтарұлы: – Бәріміз жан-жаққа ... ... ... кім ... Елге тимеген жақсылықтан не пайда?!.
– деп Қазақстанда қалыпты. Азаматтықтың жарқын үлгісі осындай-ақ болар.
Тоқтар ... ... ... түрсеңіз, бойыңызды елдік
сезім керней бастайды.
– Бізге қуатты қорғаныс күші ... ... одан ... ... ... ... әскерінен қаражатын аяса, басқа елдің әскерін асырайды” деген Наполеон
Бонапарттың сөзі бар. ... ... ... ... тиіс ... ... ... өзінің ұрпағына ес біліп, етек жапқан кезден
бастап қолына садақ беріп, атуға үйретіп, найза мен қылышты ... ... ... ... ... өскен қазақ баласының қай-қайсысы да Отанын
қорғауға ... ... ... ше... баланың қолына бар ... ... ... ... ... ... ... бар. Осы
дұрыс па?
– Армиядағы өзгерістерді біз ... ошақ ... ... ... әскер – қауқарсыз әскер. Қанаты жоқ ... тең. ... бар ... үшін мұның сипаты мен сапасы айрықша...
– Қазақтың киіз үйіне не тең ... ... ... киіз үй ... сайын жиырма мың киіз үй шығаратын. Соны қайта қолға алып, көшсең де,
тіксең де әрі тез, әрі ыңғайлы ... киіз үйді ... неге ... ... ... ... ... еуро үйлерінің жанына киіз үй қоя
бастады. Қазақтың көне ... ... ... ... ... еске
салып тұратын осындай баспананың ішін ұлттық ою-өрнекке, қымыз бен ... пен ... ... ... ... ... неге ... берсе, көп. Тоқтар байырғы ата-бабалары секілді атқа құмар.
Естуімізше, Астана маңында мініс аттары бар ... ......... сөз бар. Асау ... да, ... тұлпарды
да ерттеп мінген нағыз батыр, нар тұлғалы, көркем мінезді, ... ...... Әубәкіров аршындап алға басып барады.
Нағыз қазақ!
Қыран қазақ!
Қанатың талмасын!
Дәл бүгін бар қазақтың осы бір нар қазаққа айтар тілегі ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде»4 бет
Жер кіндігі – Байқоңыр!10 бет
Мұхтар ӘуезовтIң өмIрбаяны мен ғылыми - творчестволық көзқарасының қалыптасуы42 бет
Ғарышты игеру. Байқоңыр11 бет
Айнымалы токтар4 бет
О.Әубәкіровтің сықақ әңгімелері11 бет
Оспанхан Әубәкіровтің сықақ әңгімелері9 бет
Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау12 бет
Синусоидалы тоқтар13 бет
Тарихи романдардың басты идеялық-көркемдік ерекшелігі. Р.Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» романына әдеби талдау6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь