Төлеген Айбергенов өмірі

Төлеген Айбергенов


Сағындым жаным, мен сені!
Көркіңді жүрген қуаныш қылып, мендей ме екен бар ағаң,
Шын інім болсаң, бас бұрма, жаным, өсек – ғайбатқа бораған.
Қажет жерінде қатыгездік пен қаталдық керек десек те,
Адамның заңғар ұлылығын сен сағынышымен есепте.
Онсыз сен тіпті тұлпар да болсаң, қосыла алмайсың қатарға
Әуелі әбден сағынып алмай шығушы болма сапарға.
Сағынбай барсаң, теңіз де сенің тебіренбес жастық шағыңдай,
Бұлбұлдың дауысын есіте алмайсың, бауларға кірсең сағынбай.
Сағынбай барсаң, таулар да сенің алдыңнан шықпас асқақтап,
Ойлауың мүмкін дүниені мынау кеткен екен деп тас қаптап…

Айтулы толғауды осы бір жерден үзеріміз үзіп алып, әрі-сәрі күйге түстік. Көз жауын алардай жауһарды сындырып алғандай, соның сіздерге тек бөлшегін ұсынғандай пұшайман болдық. Осы бір жырдағы алабұртқан екпін, тау суындай күркіреген қарқын, бірінен-бірі туындап, сытыла шапшыған бұла сөз толқын, буырқана бұлықсып атқыған сезім серпіні үзуге, іркуге келер емес еді, көнер емес еді. Жыр жүйрік. Апшы қуырған асау ағыс. Аяғына дейін жіберіп, ат басын ағытқан осынау бір тұлпар шабысты тек тамашалай бергің келеді. Тамсана бергің келеді. Ақын үніне үн қосып, сөз шығындап жатқың келмейді. Мың құбыл шұғылалы жыр жауһарларын назарларыңызға бірінен-кейін бірін ұсынып, айберен толғауға үнсіз ден қойып отыра бергің келеді, осынау сұңғыла шабысқа қосыла қол шапаттап отыра бергің келеді. Төрт аяғы тең жорға Төлеген жырларын, шашасына шаң жұқпас ақпа жырларға қара сөзбен түсініктер жазып сипаттап, суреттеп жату — бір әурешілік. Қазақтың арнасы кең жыр дариясына сонау алпысыншы жылдар аяғында бір бүйірден апшып келіп, бір ақжал толқын ұрғаны есте. Төлеген — толқын. Арқырап ақжалданып шиыршық атып келген толқын.

Суы тұнық тұмадан бастау алған бұлқынған бұла толқын.
Жазира белдер қуанышыңды болмасын мәңгі шектемек,
Алдыңнан орман кес-кестеп шықса сағынышыңмен көктеп өт.
Мен бұны саған жазып отырмын арманымды орап сезімге,
Жан-жақтан түскен шұғыланың бәрін сағынып жүрген кезімде.
        
        Төлеген Айбергенов
Сағындым жаным, мен сені!
Көркіңді жүрген қуаныш қылып, мендей ме екен бар ағаң,
Шын інім болсаң, бас ... ... өсек – ... ... ... ... пен қаталдық керек десек те,
Адамның заңғар ұлылығын сен сағынышымен есепте.
Онсыз сен тіпті тұлпар да болсаң, қосыла ... ... ... ... алмай шығушы болма сапарға.
Сағынбай барсаң, теңіз де сенің тебіренбес жастық шағыңдай,
Бұлбұлдың дауысын есіте алмайсың, ... ... ... ... ... да ... алдыңнан шықпас асқақтап,
Ойлауың мүмкін дүниені мынау кеткен екен деп тас қаптап…
Айтулы толғауды осы бір жерден үзеріміз үзіп ... ... ... Көз ... алардай жауһарды сындырып алғандай, соның сіздерге тек
бөлшегін ұсынғандай пұшайман болдық. Осы бір ... ... ... тау
суындай күркіреген қарқын, бірінен-бірі туындап, сытыла шапшыған бұла ... ... ... ... ... ... ... іркуге келер емес
еді, көнер емес еді. Жыр жүйрік. Апшы ... асау ... ... ... ат ... ... осынау бір тұлпар шабысты тек тамашалай ... ... ... ... Ақын үніне үн қосып, сөз шығындап жатқың
келмейді. Мың құбыл шұғылалы жыр жауһарларын ... ... ... айберен толғауға үнсіз ден қойып отыра бергің келеді, осынау
сұңғыла шабысқа қосыла қол шапаттап отыра ... ... Төрт аяғы ... ... ... ... шаң жұқпас ақпа жырларға қара сөзбен
түсініктер ... ... ... жату — бір ... ... арнасы
кең жыр дариясына сонау алпысыншы жылдар аяғында бір бүйірден апшып келіп,
бір ақжал толқын ... ... ...... ... ... шиыршық
атып келген толқын.
Суы тұнық тұмадан бастау алған бұлқынған бұла ... ... ... ... ... ... орман кес-кестеп шықса сағынышыңмен көктеп өт.
Мен бұны саған жазып отырмын арманымды орап сезімге,
Жан-жақтан түскен шұғыланың бәрін сағынып ... ... ... ... ... арнаған бұл толғау, сөз жоқ, қазақ ... ... ... ... лап ... ... шайырдың ғана емес, жалпы
өлең өнеріміздің тамаша бір соны өрнекпен оқыс өріс ... ... ... Бұл ... сөз жоқ, ... жылдар
поэзиясының шырқап бір салған әні, шауып бір шыққан шырқауы.
Өмірде мынау сағынбағандар бақытсыз, бақсыз талайсыз,
Қазақтың жыры ... Ақын ... неге ... ұлы ... ... ... Бұ
жерде ол “Махабатсыз дүние бос” деп түйген ұлы ... ... ... ... жалын кеудесін өртегендер ғана сағына алмақ. Сағынған,
сүйген жандар ғана ... ... ... ... ... Сондай жандардың
ғана өкшесі жерден бір елі көтеріліп, періште қанат ... ... ... жандар ғана өмірге шапағат нұр, жарық шашпақ. ... ... ғана ... ... тас ... кетпей” “аруана – бауыр” қалпында
асқақтай бермек. Төлеген кейде ... ... ... парлай, самғай
көтеріліп дүниенің тас төбесіне шығып алып, қиядан жүзіктей ... ... ... назар салатын қыран көз, періште-қанат ақын. Ол ата жұрт ... ... ... ... ... Өле-өлгенше сол сағынышын баса алмай
кетті. Алмағайып жылдарда ... ... ата ... ... тау ... көл мен ... шөліркеп, алыс тарихи сапардан оралған аруана- бауыр
жанның іңкәр көзімен қарады. Кешегі ... ... ... ... ата ... деген сағыныш шеттегі қазақтардың бойына ана құрсағында
жатқанда-ақ қанмен, зармен бірге дарыды. Дүниеге қарақалпақ ... ... тал ... ... ... ... ... ата жұртқа деген
құтаймас сағыныш ... ... ... ... көз ... ... шағы
шығыс шайырлары шарлаған шайырлы, құнарлы топырақ ... ... ... ... ... ... рухы ... ізі қалған қасиетті
өлкені шарлады. Балаң санасын қашан қалыптасқанша үздіксіз де үзіліссіз
күмбірлеген ... үні, ... ... ... ... ... ... жыр дәстүр осылайша бала құлағына, санасына ұя салды.
Мектеп табалдырығын аттасымен Абай, Жамбыл, Махамбеттермен қауышты. Сөйтіп,
бала ... бұла сана өлең ... тұма ... тұнбасынан жүзіп жүріп ішті,
сімірді. Тереңге тамыр салды. ... тіл, дін, діл ... ... ... ұлы Тұран төрі оның бойына елдік пен ... толы ... ұлы ... ... қасиетін екті. Жаратқан ие елпең-елпең жүгірген
қағылез қара баланың маңдайына ақын болуды жазды. ... қата келе ... ... ... ... ... әуейленіп, өзі де күбірлеп тақпақ
жаза бастады. Осылайша, тарихи жады ... ... ... ... тағы бір ... көзі ... ... ақын, тамыр салған топырақ
араб, парсы, ... ... ... біте ... рухани шайыры шүйгін
топырақ болды, оған далалық еркін ер қазақтың азаттық рухы атойлаған жыр,
саз сарыны қосылып, бала ... соны ... ... ... ию-қию
араласты. Сана тұңғиығында болашақта атылар жанартау — жыр ... ... ... ... те ... шет өлке ... ... рухы
көкірегіне симаған Айбергеновтей арқалы ақынға өсе келе тарлық ете бастады.
Анау бір ... ... ... бәйгелер мекені ұлан-байтақ Қазақстан
жатыр. Қазақтың қалың елі тербетілген тал бесік. ... жат елде ... көз ... ... ... Меккесі, мәңгілік сағынышы.
Аруана жаудың қолына түссе ботасын шайнап өлтіріп,
Қаралы мойнын қайтадан артқа бұрмастай халге келтіріп.
Жеріне тартып отырады екен ... жасы ... ... ... ... ... ... тасбауыр шөлдер құрғатсын,
Қазығын таппай тоқтамайды екен мәңгілік тіпті Күн батсын.
Туған жер төсін аңсаумен ... ... ... маған осынау ақ жүрегіңмен қымбатсың.
Кеудемде жүрген, зердемде жүрген ынтызар ықылас от өріп,
Сен мұны менен бетер ұқ!
Түкпірімдегі дір ете ... ... ... ... мен бүгін қасиетті байтақ Қазақстанды көтеріп!
Төлеген толғауларындағы сағыныш сазына, ... ... ... ... бұ ... тек ғана ... жеке бас ... иірімдерімен шектелмей, сол
жеке бас тағдырға тайдай таңба басқан кешегі ел айырылған ... ... ... аңғарған болар еді. Сол “балапан – басына, тұрымтай ... ... кер ... ... қақпақыл болған қазақтың бір ботасының
боздауын естігендей болар еді. “Боздаумен жасы моншақтап” ... ... ... ...... ақын бейнесі көз алдыңызда көлбеңдер еді.
Ақынның Мұхтар інісіне ... ... ... ел мен ... ... ... ... қазақ ұлына деген жүрекжарды тарихи сағыныш ... ... еді. ... шайнап өлтіріп туған жеріне тартып отыратын аруана –
бауыр дүние” ел мен жерден алыс кеткен алаштың ата ... ... ... көші ... көз ... еді. Егер, ақынның ата-бабалары
тоталитарлық ... ... ... ... ... ... балауса ақын ата-жұрттан алыста жүріп қалыптаспағанда, жүрегін
алыс ата-жұртқа деген құтаймас ... ... кім ... ... ... қазақ поэзиясының мәртебесін асырған ... ... ... ... ме еді, ... пе еді, кім ... жер төсін аңсаумен өткен аруана – бауыр дүние,
Сен маған ... ақ ... ... мен оны жыр ... ... жаза ... ме адам сөзі ... ұзақ жасауың үшін болғаныменен қайғың қас,
Туған жер, сен деп қайғыра алмасам, тағдыр да мені бай ... ... ... ... ... ... ұл ем мен
Қазығын таппай қайырылмас.
Жас ақын шыңнан да қазығын таппай қайырылмады. Бір ... ... ... ... ... қолтығында болашақ жары Үрниса,
Төлеген ақын Қазақстанға бет түзеді. ... орын ... жері – ... рухани ұлт ордасы. Әлі елге белгісіз Төкеңнің отбасын досы,
жазушы, журна­лист Зәкір Асабаев құшақ жая ... ... ... өзге де
достарының арқасында жас ақын Сарыағашта кешкі ... ... ... орналасты. Бірақ, ақын аңсары Алматыға ауды да тұрды. ... ... ... ... ... деп ... ... жоқ болса да,
бала-шағаңмен кіре қояр баспана жоқ ... да, ақын ... ... ... көшіп келді. Алматының Ташкент көшесінің бойынан бір ... жер ... ... курс ... ... сол ... табалдырығын алғаш
аттадық. Ең алдымен көзге ұрғаны – үй ... ... ... бала ... торының әдемісі Үрниса жеңге күліп жүріп, дастархан ... зыр ... ... таң ... ... бала ... мұнша ықылас көрсеткеніне
қысылғаным есте. ... аға мен ... ... ... қазақы қонақжай
дәстүр қаймағы бұзылмай тұрғанын ... Бұл ... ... сұйылып
кеткенін аңғарып жүрген кезіміз еді. Сөйтсек, бұл ата дәстүрге Төлеген
отбасында әлі ... ... ... ... ... ... жүз ... бәрін күтпесең сызданамын!” дейтіні де содан болса керек, жарына
арнап. Жерге төсеген қарапайым дастархан, сол ... ... ... ... ... ... бен ... көңілі неткен дархан,
неткен көл-көсір! Бір бөлмелі жатаған үйдің төрі мен ... мен ... курс ... үшін хан ... кең ... Не ... да ... не айтса да күлдіріп айтатын мына жағасы ... ... ... ... ... ... ... сұғанақ ұғымдар орын таба алмай,
өз-өзінен тоз-тозы шығып кеткендей. Төрт қабырға даладай ... ... ... ... сол ... Алматыдағы ең кең үй, ықылас, пейілге толы
үй осы Төлеген ақынның жалғыз бөлмелі жатаған үйі ... ... ... ... кеппеген, түнде жазған өлеңдерін оқыды. Өлең оқысы бөлек. Жатқа
оқиды және тура ... ... ... ... революция дауылпазы Маяковскийше
екпіндетеді. Әрбір өлең жолының аяқталуы балғамен ... ... ... ... соғылғандай, жорық дабылы ұрылғандай. Оқыс
қуат-қайрат сізді де баурап, арқаңыз қозып, күреске, ... ... бара ... да маған қасіретті шақтан, тар шақтан
Қол создың, ару ... ... ... аққан.
Омырауымнан аппақ самалдар сапырып,
Кеудемнен менің жұмсарып кеткен барша ақпан.
Ақ жұпар аңқып бұрқырап озон тараған,
Барсың сен барлық жаздың жаңбырында ... ... сен боп ... маған қаққанда
Самала мына таулардан
Сарқырамалар барабан.
Ташкент көшесінің бойындағы жұпыны ғана ... ақын үйі көп ... ... әдебиет есігін жаңа аша бастаған, ... та ... ... ... жас ... ... шұбыратын Меккесіне айналды. Үй
иесінің жұмыссыз, қаржысыз қысылып жүргеніне ... бұл үйде ... ... той. ... ... ... ... білмейді. Нағыз Құдай қосқан
ақынның жары. Үйге топ-тобымен келіп жатқан отқанат жас ақын ... ... ... Үрниса жеңгей де солай қуанады. Бұндай пейілді аңғарғыш
ақындар бір емес, бірнеше келеді. Тіпті қона -жастана ... өлең ... ... ... осы үйде ... ... Үй ... осының бәрі
қызық. Бәрі той. Қабақ шытпайды. Олар үшін дүниеге бір жақсы өлең ... ... сол ... Бұл үйден Төкеңдер көп ұзамай кетіп, қарызданып
жүріп, Алматының тау жағынан бір арзан үй сатып алды. Ұмытпасам, бұл да ... Жас ... тобы енді ... тау жағына қарай шұбыратын болды.
Келушілер қатары молая түсті. Әйгілі Шәмші бастаған ... ... күн ... түн ... осы үйде ... Жаңа ән, жаңа ... үйде ... туып жатады.
Араға 40 жыл салып сол күндерге, жер бетіндегі Төлеген ақынның соңғы
жыл, соң­ғы күндеріне ой көзін қыдыртқанымызда, ... ... ... ... бетін­дегі сапарының келте боларын сезді ме екен ... ой ... ... айтатын. Сондықтан да, түнді-түнге ұрып, таңды-таңға
ұрып, тірлік шуағын ұзартуға ... ма екен ... ой ... Жанын
паршалап, санасын сабылтып, сергелдеңге салған сезім өртінен өлең ... ма екен ... ой ... қақ қанат қасымнан қалмай, сағынып көрген қарағым,
Жалғасын сен айт бұл асқақ әннің, жабылып кетсем егер мен
Ғұлама жылдар ... ... ... ... ... толқын жаңғырып жарға ұрады.
Қоңыраулатқан осынау ұлы керуен
Ғасырлардың иығын ... ... бұл күн де ... ... ... неше өрлеген.
Шаңқай түсте шатырлап тас төбемнен
Аласапыран ғасырлар нөсерлеген.
Шақтарда да азынап оқ бораған,
Бұл ... ... ... ... ... әлі талай,
Жүрегімнен дүңкілдеп ақ барабан.
Төкең жайшылықта ет пен сүйектен жаралған ... ... ... ... өзгеріп кететін, арқаланып лапылдап жанатын. Оның себебін
ақын былай түсіндіреді:
Сен менің өзімді көрсең,
Тұрысым осы менің.
Ал мендегі ғаламат ... ... ... топқа шыққанда ақын найзағайша жарқылдап, күн болып күркірейтін.
Бұн­дай ақындарды ол кезде “трибун ақын” деуші еді ғой. ... туа ... еді. ... ... ... үшін ... ... еді. Төлеген
ақынның қалғып-мүлгіп отырған аудиторияға жаны қас болатын. Оны ... ... ... ... асығатын. Пышақтың қырындай
сылыңғыр, ұзын бойлы, қыр мұрын, бұйра толқын шашты отқанат ақын ... ... өлең ... ... ... ... ... жанып, шоқтай маздайтын. Сондай бір кездесу өлерінің
алдында Алатау бөктеріндегі бір санаторийде ... ... ... мына ... ... ... жазылғандай есімде қалыпты. Жаздың ғажайып бір кешінде
санаторий ... жұрт лық ... ... ... ... ... ... алға
жібердім. Байқаймын, зал әлі керенау, керсолқы ... Анау ... ... ... көзді, жұмыртқадай бір ақкербез тіптен керсолқы.
Сахнаға шыққанша ол ... біз ... ... көз ... да ... ... ... шабақтады. Кезек маған келді. Өзім де тықыршып әрең отыр
едім. Сахнаның қақ ортасына ... ... ... Өлең сөзге берілмей
отырған керенау зал, керсолқы кербезбен ... ... ... ... Зал ... ... ... Бірақ, керсолқы кербездің
жанары әлі ұшқындаған жоқ. ... ала ... ... түртті. Оң қолды
жоғары сілтеп ... ... ... ... шап ... ұстай
алғандай болдым. Зал дүр ете ... ... ... ал, кеп
дүңкілдеттім. Қадалған жүздеген жанарларда лапылдап от жана бастады.
Мен қара төспін, қайғыдан ... ... ... ... аспан босағам.
Мен жарық Жермін жаңғырықтарға үн қосқан,
Төбемді көрсе күн қашқан,
Омырауымнан жарқылдап ағып жатады
Құйрықты жұлдыз тынбастан.
Болғанмен қара пәк жаным,
Тіршілік үшін уыстап ... ақ ... ... ... ... ... ... ұшады соған қырандар.
Мен қара төспін, соқсаң да қанша шаршаман,
Қып-қызыл шоқ боп үскіріктерге қарсы ағам.
Шеге боп енем үйлердің
Қабырғасына қаусаған.
Шаңытып ... ... ... ... ақ шашақ толқын боратқан
Көгілдір ГЭС боп құямын барлық тораптан.
Ақ сүңгі лайнер қанаттарында отым бар
Төбеңде зулап ... ... зал ... ... Зал ... кетті. Бората
қол соқты. Қо­шемет айқайлар шықты жан-жақтан. Кербез келіншектің қарақат
жанарында тұта­нып, маздап ... ... ... ... ... ... ... Алма бақ арасында кең дастархан жайылған айлы кеш еді.
Бақыт кеші еді. Төңірек тұнған алма бақ. ... ... исі ... ... ... Дәмі ... кетер ме!
Сол кештен кейін өз үйіне бармай, біздің студенттік ... ... ... ... ақын осы бір әдемі оқиғаны осылай әңгімелеп бергені есте. ... ... ... екен. Көп ұзамай ақын туған жері Қарақалпақстанға
қонаққа кетіп, ол ... ... ... бауыр сырқатынан
дүние салды. Сүйегі Нөкіс қаласының зиратына қойылды.
Жер бетіндегі сапары небәрі 30-ақ ... ... ... ... ... ... жыл он екі ай жоқтады. Бұл қаза ... ... ... ... ... ... ... сол кездегі
жас ақын, бүгінгі бас ақындарымыздың бірі Мұхтар Шаханов былай деп толғады:
Бәйшешектің ғұмырындай тағдыр кешкен мәрт ... ... ... ... ... өрт ... ... еткізбедің қақпақыл.
Міне, содан, ұлтымызды рухсыздан күзетіп,
Сенің жырың шекарада әлі күнге сапта тұр.
Пайымдаймын, мойындаймын, сен данасың, мен – бала,
Ұлтына кім ... ... ... ел ғана.
Он том өлең жазғандарды кетті ұмытып кең дала.
Бірақ шағын он өлеңмен он ... ... таң ... пен Сен ғана.
Заманының ыңғайына жүрмей кеткен іңкәрім,
Саф өнерде қызғанышты білмей кеткен іңкәрім,
Иығына ... ... ... ... іңкәрім,
Жер астынан сәлем жолдап жатырсың сен күн сайын,
Қазағымның маңдайына сыймай кеткен сұңқарым.
Айбергенов ақын жәйлі бұдан ... айту ... ... ... күту ... белгісі. Ерте кеткен ерлерді ескеру – елдік ... ... ... жырындағы жалпыұлттық құбылыс болса да оның соңын күту, ... жыр ... ... осы ... ... ... сипат ала алмай
келеді. Алайда, алтынды жылтырауықтан ажырата білетін азаматтар Төлеген
мұра­сын дәріптеуді доғарған ... ... бірі ... ... ... мен
поэзиясы туралы деректі фильм түсірген кинорежиссер ... ... ... ... ... Ертуған. Бұл азамат өз қаржысына
ақынның ... ... ... ... ... ... ... үздік оқушыларына соңғы 7 жылдан бері “Төлеген Айбергенов”
атындағы ақшалай стипендия беріп келеді. Бұл оның ақын ... ... ... ... тек бір парасы ғана. Төлеген ақын: “Бұл қазақта
небір жігіттер бар ... ... ... ... есте ұстаса
керек. Егер жыр жұлдызы бү­гінде тірі болғанда 70 жасын тойлар еді. ... ... ... ... деп ... алты ... ... өлеңінде
арман еткен айтулы күнге ақын жете алмай ... ... ... ... ... ... ... мүмкін оның” дегені шындыққа
айналды. Жер бетінде қазақ деген ел бар да, ... тілі мен жыры бар да ... ... ... өлең тойы ... ... анық.
Авторы: Смағұл ЕЛУБАЙ.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Төлеген Айбергенов2 бет
Төлеген Айбергенов поэзиясының көркемдік ерекшелігі51 бет
Төлеген Айбергенов туындыларындағы лиризм66 бет
Салық төлегендегі жеңілдіктер28 бет
Төлеген Тәжібаевтың қоғамдық - саяси қызметі және ғылыми мұрасы53 бет
Байсейітов Қанабек10 бет
Дебиторлық борыштар есебі (алынуға тиісті шоттар)31 бет
Дебиторлық және кредиторлық қарыздар есебі туралы5 бет
Дивиденттер бойынша есеп айырысу 15 бет
Дәстүрлі медицинаның халыққа тигізер зардабы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь