Қазақстандағы жаһандану кезіндегі ұлтаралық қатынастар

Мазмұны

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4.10
I тарау.Ұлтаралық қатынастарды өркениетті дамыту.қоғамдық
тұрақтылықты сақтаудың негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... 11.26
1.1.Кеңестік кезеңнің алғашқы кезіндегі ұлтаралық саясаттың
мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11.18
1.2.Қазіргі кезеңдегі ұлтаралық қатынастар мәдениетін
реттеудің негізгі бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19.26
II тарау.Қазақстан халықтары Ассамблеясы.ұлтаралық
қатынастарды реттеудің маңызды факторы ... ... ... ... ... ... ...27.56
2.1. Қазақстан халықтары Ассамблеясының
мақсаты мен міндеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27.40
2.2.Республикадағы дінаралық татулық.қоғамдық
тұрақтылықты сақтаудың жолы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41.43
2.3.Жаһандану кезеңінде мемлекет дамуындағы ұлтаралық
қатынастардың маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44.56
III Эксперименттік бағдарлама мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 57.58
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...59.66
Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...67.74
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .75.77
Кіріспе.
«Сан ғасырлардан бері қазақтың даласына көптеген ұлттар мен ұлыстардың ұрпақтары келіп орнығып, бір-бірімен тамыр, дос болып, тату-тәтті өмір сүріп келе жатыр. Дархан көңілді, кең пейілді қазақ халқы оларға құшағын ашты. Ата-бабамыздың осы үлгісі, өзге халықтардың баласын дініне, тіліне, түріне, ұлтына қарамай бауырға басқан төзімшіл, толерантты мінез-құлқы бізге мұра болып қалды. Бұл – біздің тарихи қасиетіміз, өсіп, өркендеуіміздің басты негізі. Осы бірлік пен достықты тереңдете білудің арқасында біз көп қиыншылықтарды жеңе білдік» - деген болатын Елбасы Н.Ә.Назарбаев.
Осы ұлтаралық қатынастар жөніндегі тақырып қоғамдық саяси-әлеуметтік зерттеулердің өзекті мәселелерінің бірі ретінде саналады.Сы мәселе бойынша көптеген авторлар ұлтаралық қатынастар мәдениетін дамыту жөнінде өз еңбектерін жазды.Олар, Сужиков М. ”Напряженность или гармонизация? :Развитие межнациональных отнашении в Казахстане”, Кабульдинов.З.Е “Народ Казахстана:история и современность”, Садықов.Т.С. “Тарих тағылымы:Ұлтаралық қатынастар мәдениеті.”,Аяган.Б.”Апогей и закат советского социализма” және т.б.
Қоғамды демократияландыру Қазақстан халықтарының мәдениеті мен тілдерінің қайта түлеуі және дамуы үшін қолайлы жағдайды қамтамасыз етті. Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев өзінің парасатты саясатымен көрегендік танытып, халықтың бірлігін нығайту үшін Қазақстан халықтары Ассамблеясын құрды. Қазақстан халықтары Ассамблеясы 300-ден астам республикалық, аймақтық, облыстық, қалалық және аудандық ұлттық-мәдени бірлестіктердің басын біріктіріп, біздің ортақ үйіміз – Қазақстанда шынайы достықты қамтамасыз етіп келеді. Бүгін әрбір ұлтқа мүмкіндік беріліп, жағдай жасалды.
Қолданылған әдебиеттер.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы//-Алматы,2008
2. Назарбаев.Н.Ә .Тәуелсіздік белестері//-Алматы,2003
3. Назарбаев.Н.Ә .Сыңарлы 10 жыл//-Алматы,2003
4. Назарбаев.Н.Ә .Ғасырлар тоғысында//-Алматы,1999
5. Назарбаев.Н.Ә .Тарих толқынында//-Алматы,2003
6. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауы:Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан//-Астана,2007
7. Беляев.К.Ж. Бауырластық бастаулары//-Алматы,1989
8. Маңсұров.Т.Қазақстан және Ресей:Егемендендіру,стратегиялық әріптестік тәжірибесі//-Алматы,1999
9. Социология:Лекциялар курсы//Жалпы ред. басқарған Тұрғынбаев.Ә.Х.-Алматы,2001
10. Социология:Лекциялар курсы//Жалпы ред. басқарған Тұрғынбаев.Ә.Х.-Алматы,2005
11. Н.Ә.Назарбаев-основатель Казахстанской модели межэтнического и межконфессионального согласия//под.общ.ред.Ж.А.Алиева.-Алматы,2005
12. Сужиков.М.Напряженность или гармонизация? :Развитие межнациональных отнашении в Казахстане//Алматы,1991
13. Казахстан:история успеха глазами мирового сообщество. //под.ред Е.Дудка.-Алматы,2005
14. Дымов.О.Г. Мы народ Казахстана//-Астана,2004
15. Габов.Ю.А.Миграционные потоки и национальный консенсус//-Караганда,2005
16. Вздравомыслов.А.Г. Межнациональные Конфликты в постсоветском пространстве//-Москва,1997
17. Кабульдинов.З.Е Народ Казахстана:история и современность//-Астана,2007
18. Алексеенко.А. Население Казахстана.1920-1990гг//-Алматы,1993
19. Садықов.Т.С. Тарих тағылымы:Ұлтаралық қатынастар мәдениеті. //-Алматы,1992
20. Аяган.Б.Апогей и закат советского социализма//-Алматы,2000
21. Қазақстан тарихы.Очерктер//-Алматы,1993
22. Арыстанбекова.А.Ұлттар ұйымы және Қазақстан//-Астана,2004
23. Тұрдыбеков.А.С.Социалогия//-Алматы,2001
24. Қазақстан Халықтары Ассамблеясы IV сессиясының материялдары//-Ақмола,6 маусым,1997
25. Назарбаев.Н.Ә . Қазақстан Халықтары Ассамблеясы:10 жыл//-Астана,2005
26. Алексеенко Н.В., Алексеенко А.Н. Население Казахстана за 100 лет (1897-1997 г.г) //-Усть-Каменагорск,1999
27. Меңлібаев.Қ.Ұлт дәстүрі-қазына:монография//-Алматы,1998
28. Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы//Жалпы ред. басқарған Қойгельдиев.М. –Астана,2007
29. Қазақстан:табысқа жету тарихы әлемдік қоғамдастық көзімен//Жалпы ред. басқарған Асанбай.Р.-Алматы,2005
30. Қазақ КСР тарихы.4 том//-Алматы,1979
31. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы.1 том//-Алматы,1998
32. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы.3 том//-Алматы,2001
33. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы.4 том//-Алматы,2002
34. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы.6 том//-Алматы,2004
35. Назарбаев.Н.А.Қазақстан-2030.Послание Президента страны народу Казахстана//-Алматы,997
36. Заң және заман//-2007
37. Заң және заман//-2008
38. Назарбаев.Н.Ә .Саяси тұрақтылық тірегі-өркендеу жолымен ілгерілеу//Орталық Қазақстан,-2004
39. Назарбаев.Н.Ә .Дін,Қоғам және халықаралық қауіпсіздік//Егемен Қазақстан,-2006
40. Меңлібаев.Қ. Патриотизм және ұлтаралық қатынас мәдениеті//Ақиқат,-2000
41. Әмірова.Б.Біріккен оқу-іс әрекетіндегі ұлттық таптаурындардың танымдық рөлі//Ұлт тағылымы,-2001
42. Қабікенова.Б.Әлеуметтік бостандық-ұлтаралық татулық кепілі//Ұлт тағылымы,-2003
43. Ішпекбаев.Ж.Е.Жалпы мемлекеттік бәтуаластық-ұлттық қауіпсіздік кепілі//Саясат,-2003
44. Ішпекбаев.Ж.Е.Халықтардың өзін-өзі айқындауы ұлтаралық қатынастар жүйесінде//Хабаршы Абай атындағы АпМУ.-2003
45. Әшеева.Р.Құл болу һам құрып кету...бір күннің ісі емес//Алтын Орда,-2002
46. Қасымова.Империялық этносаясаттың зардаптары//Ақиқат,-2002
47. Егемен Қазақстан,-2005
48. Орталық Қазақстан,-2006
49. Ақиқат,-2000
50. Саясат,-2003
        
        Мазмұны
Жоспар
Кіріспе…………………………………………………………………..4-10
I тарау.Ұлтаралық қатынастарды өркениетті дамыту-қоғамдық
тұрақтылықты сақтаудың
негізі.......................................... ....11-26
1.1.Кеңестік кезеңнің алғашқы кезіндегі ұлтаралық ... ... ... ... ... ... тарау.Қазақстан халықтары Ассамблеясы-ұлтаралық
қатынастарды реттеудің маңызды
факторы...........................27-56
2.1. Қазақстан халықтары Ассамблеясының
мақсаты мен
міндеті.................................................................27-
40
2.2.Республикадағы дінаралық татулық-қоғамдық
тұрақтылықты сақтаудың
жолы.............................................41-43
2.3.Жаһандану кезеңінде мемлекет ... ... ... бағдарлама
мазмұны.............................................. 57-58
Қорытынды...................................................................
............................59-66
Қосымша.....................................................................
..............................67-74 Қолданылған
әдебиеттер..................................................................
.......75-77
Кіріспе.
«Сан ғасырлардан бері қазақтың даласына көптеген ... ... ... ... ... бір-бірімен тамыр, дос болып, тату-
тәтті өмір сүріп келе жатыр. Дархан көңілді, кең пейілді қазақ ... ... ... ... осы ... өзге халықтардың баласын дініне,
тіліне, түріне, ұлтына қарамай бауырға басқан төзімшіл, ... ... ... мұра ... ... Бұл – біздің тарихи ... ... ... ... Осы ... пен достықты тереңдете ... біз көп ... жеңе ... ... болатын Елбасы
Н.Ә.Назарбаев.
Осы ұлтаралық қатынастар жөніндегі тақырып ... ... ... ... ... бірі ... ... бойынша көптеген авторлар ұлтаралық қатынастар ... ... өз ... ... ... М. ”Напряженность или
гармонизация? :Развитие межнациональных ... в ... ... ... и ... ... ... қатынастар мәдениеті.”,Аяган.Б.”Апогей и закат
советского социализма” және т.б.
Қоғамды демократияландыру Қазақстан ... ... ... ... ... және ... үшін ... жағдайды қамтамасыз етті.
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев өзінің парасатты саясатымен ... ... ... ... үшін Қазақстан халықтары Ассамблеясын құрды.
Қазақстан халықтары Ассамблеясы 300-ден астам ... ... ... және ... ұлттық-мәдени бірлестіктердің басын
біріктіріп, біздің ортақ үйіміз – Қазақстанда шынайы достықты ... ... ... әрбір ұлтқа мүмкіндік беріліп, жағдай жасалды. Өздерінің
салт-дәстүрлерін жаңғыртуға, тілі мен әдебиетін, ... мен ... ... ... ... ... ... этномәдениет әр
түрлігінің қоғам дамуының оң факторына айналдыру мүмкіндігі бар. Барлық
ұлттар мен ...... ... ... ... және ... да
этнос өкілдері өздерін Қазақстан ... жаңа ... ... ретінде сезініп отыр деуге болады.
Осының бәрі мемлекет басшысының қоғамдағы азаматтық ынтымақтастық
пен ішкі саяси тұрақтылығын ... ... ... ... ұлтаралық
қатынастарды реттеудің тиімді тетіктерін жасай білуінің арқасында мүмкін
болуда.
Қазақстандағы барлық халықтардың тілдерін дамытуға, ... ... ... ... ұлттық бұқаралық ақпарат құралдарын жақсартуға және
ұлттық мәдениетті ... ... ... ... ... ... ... республикамыздың барлық мектептері 9 тілде – қазақ, орыс,
өзбек, ұйғыр, тәжік, украин, татар, неміс және ... ... ... 15 тіл ана тілі ... ... 22 ... ... жексенбілік мектебі республиканың барлық өңірінде жұмыс істейді.
Еліміздегі көп ... ... ... беретін мектептерде оқушыларды ұлтаралық
қарым-қатынас мәдениетіне тәрбиелеудің жүйе құраушы факторы - әр түрлі ... ... ... ... ... ... ұйымдастыруда мұғалімдердің белсенділігі, ата-аналардың, қоғамдық
ұйымдардың ... өте зор. ... ... беру мекемелері ұлттық БАҚ,
ұлттық театр, ұлттық-мәдени бірлестіктер және ... ... ... ... ... ... тіл – баршаның құрметтеуге тиіс қарым-қатынас құралы.
Республикамызда ... 6 млн. 968 мың ... ... 21,6 ... ... сөйлей алады. Ал қазақстандықтардың 65 пайызы қазақ
тіліне жетік, 18 этнос өкілдерінің 60-80 ... ... ... жақсы біледі.
Жексенбілік ұлттық мектептерде әр ұлттың ана тілі, мәдениеті, салт-дәстүрін
дәріптеумен ... ... ... ... мәдениетін насихаттау ... ... ... тілі үйірмелері ашылып, мемлекеттік тілді
меңгеру ісі ... ... ... және өзге ... ... қазақ
тіліне деген сұраныстың күннен күнге артып отырғандығын уақыт көрсетуде.
Ұлттық БАҚ-тың атқаратын қызметі мен ерекшелігін айтар ... ... және 19 ... ұлт тіліндегі газеттер бар. Олар «Уйгур
авази», ... ... ... ... ... ... ... және «Русский мир» журналы, тағы ... да ... ... ... ... жыл ... аз ... тілінде әдеби кітаптар
шығарылады. Соның ішінде «Н. Назарбаев – ұлтаралық және дінаралық келісім
үлгісінің негізін қалаушы»; ... ... ... «10 ... әлемі», «Планета дружбы» және көптеген дүниелер жарыққа шықты. Одан
басқа республикалық ... ... ... поляктардың бірнеше
съезі, ұйғыр, түрік, дүнген, ... ... ... ... ... мен ... ... өткені баршаға мәлім. Сондай-ақ жыл ... ... ... ... ... атап өту игі ... Республикамызда кәсіби 9 ұлттық театр және 471 ұлттық-мәдени
орталықтар жұмыс істейді. Бұл ... ... ... ... ... ... мен ... дамытуда көрініс табуда. Мұндай жағдай
ТМД елдерінің бірде-бірінде жасалмағандығын атап өту керек.
Еуропа мен Азия ... ... көп ... Қазақстан өңірі де
халықтар достығының ортақ үйі болып, көпшілікті сан қырлы дәстүрлері және
мәдениетімен таң ... ... ... ... ең ... бірі – Ресейдің Астрахань, Волгоград, Самара, Саратов
және Орынбор облыстарымен көрші. Бүгінде ... ... ... өзін
алсақ та, онда 90-нан астам әр түрлі ұлт ... ... ... ... ... Кіші ... ... жұмыс істейді. Олардың
қай-қайсысы болсын Қазақстанды өз Отаным деп санайды. Сонымен ... ана ... ... ... ... мен шежіресін, салты мен
дәстүрлерін болашақ ұрпақтарына үйретуге, өз ұлттарының ... ... ... облыс орталығында Достық үйі ашылып, жұмыс істеуде. Мұнда ұлттық-
мәдени орталықтардың қолдауымен түрлі ... ... ... ... ... ... ... мерекелер, көрмелер мен байқаулар және
тағы да басқа шаралар өткізіліп, ... ... мен ... ... өнерін дамытуда жыл сайын өткізіліп келе ... ... ... мен ... фестивалі ерекше орын алады. Бұл
мерекеге ұлт өкілдерінің көркем өнерпаздары, қол өнері мен ұлттық ... ... ... ... ... Фестивальдар халықтық
мерекеге айналып, барлық ұлттардың рухани, мәдени байлықтары паш етіледі,
оған әр ... ... ... ... бұл ... қуанышқа ортақтасады.
Көп тілде орындалатын сазды әндер, сырлы өлең жолдары, әсерлі билер олардың
бойында бір-біріне деген құрмет пен ұлтаралық ... ... ... бәрі мәдениеттердің өзара байланысына, ... ... ... ... етеді.
Республикамыздағы діни конфессиялардың ең ... ... ... ... ... Рухани өзара түсіністік пен ұлтаралық ... ... пен ... бірлігіне шақырып қана қоймай, өзге
мемлекеттер үшін ... ... ... ... ... халықтары Кіші Ассамблеясы ұлттық-мәдени орталықтарға көмек,
тілдерді дамыту, жастар тәрбиесімен айналысатын ұйым ... ... ... ... арқасында басқа ұлт өкілдерімен
қарым-қатынаста болу бізге халықтардың мәдениеті мен тарихын ... ... ... Бұл бәрімізді бірлікке шақырып, ... ... ... қарым-қатынастар Қазақстанды Еуразиялық орталыққа
айналдырып, рухани-мәдени тұтастығы мен ... ... ... өз ... ... ... Кіші ... көп ұлтты еліміздегі халықтар
достығын нығайтуға, еліміздің өркендеуіне, Отанымыздың нағыз азаматтары ... ... өз ... қосуда.
Қазақта «Отаны бірдің – тілегі бір, жүрегі бір» деген жақсы сөз ... ... ... да жүрегі бір, тілі басқа болса да тілегі бір, атасы ... да ... бір ... ... мен ... ... дүние жүзі
мойындап отырған Қазақстан атты елміз. Өткен жылдар ішінде ... ... ... ерекшелігіне қарамастан ортақ мүдде мен өзара
түсінушілігі қалыптасқан ... ... ... ... деп айтуға
болады. Көп ұлт өкілдері ... ел ...... байлығымыз,
мақтанышымыз. Өз халқын сүйген адам ғана оның тағдыры үшін алаңдай алады.
Қазақстан ...... ... ... ... моделін өмірге
келтіріп отырған халық, оның айғағы – еліміздегі татулық пен келісімнің
дүние жүзінің ... ... үлгі бола ... Н. Ә. ... ... ... өзінің ұлттық
ерекшелігіне қарамастан ... оның ... мен ... ... дайын тұрған мемлекет екенін сезінуі қажет. Тек сол жағдайда ғана
қазақстандық патриотизм сезімін ұялату мен тәрбиелеудің ... ... ... ... ... Тек ... ... ғана еліміздің әрбір
азаматы әлем танып отырған Қазақстан атты мемлекеттің азаматы болғандығын
мақтан ... еді» ... сөзі де ... ... ... ... айқындай түседі.
Еліміз алдында әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің ... ... тұр. ... белгілеген стратегияны жүзеге асырудың көп ұлтты
Қазақстан халқының ... ... ... де ... ... ... халықтары Ассамблеясы қазастандық патриотизмді
және ұлтаралық қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... міндеттерін шешуге мүмкіндік береді.
Қазақстан халықтары Ассамблеясының алдына қойылған басты міндеті
қоғамның ... ... ... күші ... ... ... ... ұлтаралық қатынастар саласындағы ... ... ... көп ұлтты және көп дінді мемлекет екенімізді байыптай отырып,
қоғамдық-саяси ... ... ... бай ... ие болдық.
Қазақстан халықтары Ассамблеясы XXI ғасырда өркениетті елдердің өзі ... бір ... ... аяқ ... ... ... ... биік, керегесі берік болып, босағасынан
ырыздық-дәулет ... ... Оған ... ... ... ... үлес ... бір-бір уық болып ... ... ... ... те ... достығымен нығаятындығын өмірдің өзі көрсетіп
отыр. ... ... ... ... ... келе жатқан
мемлекет.Бәсекеге қабілетті 50 ... ... ... ... ... ... орны зор.Сондықтан республикамызда тұратын
этникалық топтардың арасындағы бейбітшілікті ... қалу үшін бір ... ... ... қазақстандықтар екенімізді,бір шаңырақтың
астында ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың өзектілігі–Қазақстанда тұратын этникалық топтар
арасындағы келісімділікті ... ... ... ... үкіметі
құрамында болған мемлекеттерде болып жатқан ұлтаралық ... ... ... ... ... ... сақтау
мемлекетіміздің ішкі саясатындағы өзекті бағыттардың бірі.Ұзаққа ... ... ... ... ... арасындағы қарым-қатынас ерекше дәстүр
ретінде қалыптасқан.Қазіргі таңда Дүниежүзінде ... ... ... ... ... ... үлгі ... көрсетіп
жүр.Тағдырдың тәлкегімен Қазақстанның территориясына ... ... ... ... бүнгі күнгі көп ұлтты
Қазақстанның өзекті мәселелерінің бірі.
Дипломдық ... ... ... жатқан әр түрлі ұлт
өкілдерінің ... ... ... ... жан-жақты ашып,жүйелі түрде көрсету.
Дипломдық жұмыстың міндеті- ұлт саясатындағы ... ... бірі ... ... пен ұлтаралық келісімді қамтамасыз ету. Бұл ... ... ... ... және мәдени дамуын, өзара
достықты, ұлттық мүдделер мен ұлттық ... ... ... ... ... ... қоса ... халықтар
Ассамблеясының алатын рөлін,мемлекеттің дамуындағы ұлтаралық қатынастардың
маңызы зор екенін жеткізу.
Дипломдық жұмыстың обьектісі: Қазақстан территориясын ... ... ... өзара қарым-қатынасы, байланыстары.
Дипломдық жұмыстың ғылыми болжамы-өз кезегінде БҰҰ-ның бас хатшысы болған
Кофи Аннан ... ... мен ... ... ... үлгі ... көрсеткен.Елімізге 2001 жылы келген Рим
Папасы Ионн Павел ІІ-ші де ... ... ... ... екенін айтқан болатын.Осыдан келе біз ... ... ... ... ... келе жатқанына және одан ... ... ... ... ... базасы-Қазақстан Халықтарының Ассамблеясы.
Зерттеу жұмысында қолданылған негізгі құжаттар:
- Қазақстан Республикасының Конституциясы
- Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... жаңа ... ... ... және Қазақстан
- Назарбаев.Н.Ә . Қазақстан Халықтары Ассамблеясы:10 жыл
- Қазақстан Халықтары Ассамблеясы IV сессиясының ... ... ... ... ... ... бір зерттеу әдістері
сауалнама,анкета қолданылды.
Дипломдық ... ... ... 2 ... ... ... ... ... ... ... қатынастарды өркениетті
дамыту-қоғамдық тұрақтылықты сақтаудың негізі.
1.1. Кеңестік кезеңнің ... ... ... ... ... жүргізіліп келген ұлттық саясатты зерттеу және ой
елегінен өткізудің принципті маңызы бар. Егер ... ... ... ... ... ... біз оны ... дәрежеде жақсы білеміз деп
ойласақ – қателесер едік.
Біздің ... ... ... ... сана ... ... емес ... екенін, көптеген тұрпайы
социологиялық сүзгілерден өткізілгенін мойындауымыз ... Міне ... ... ... – «Ақтандақтарға» тек қана қара бояу
жағудан бастап, таяудағы ... ... етіп ... ... орын ... ... де ... жатқан қоғам үшін бірдей ... ... ... ... басқа ештеңе де бермей, олардың жауапты
шешімдер қабылдауына бөгет жасап, неше түрлі саяси жалдаптықтың ... Оның ... ... ... ... өзі ... ... ұлтаралық қатынастардың проблемаларын шешеді деп есептеу
қате болар еді.
Бұрыңғы системаның басты тарихи кемшілігі неде? Меніңше, оның ... ... ... оның ... пролетарлық интернационализм
туы астында бүтіндей халықтардың күшпен көшірілуінде жатыр. Ал іс ... ... ... серпінін ширықтыруға әкеп соқты. Қоғам
капиталистік ... ... даму ... ... алса да, ... ... және ұлттық сана-сезімді дамытпайынша мемлекеттік
құрылыстың сөзсіз жеңілетінін тарих көрсетіп отыр.
Бүкіл ... ... ... ... сан рет ... ... геноцид фактілерінің орын алғанын көрсетеді. Бұл миллиондаған адал
азаматтар қаза тапқан 20-30 жылдардың аштығы. Қазақтардың саны ... ... орыс және ... ... ... адал ... де кәсіпқой адамдарынан айырылды. Көптеген ұлттардың ... ... ... Бұл ... ғылымның, әдебиет пен қоғамдық ойдың ең
таңдаулы өкілдерін жаппай қуғынға салу мен ату ... Бұл ... ... көшіру мен ұлттық құрылымдарды жою болды.
Ойластырылмаған экономикалық саясаттың және ... ... ... ... шын ... Қазақстанның бүкіл территориясын
қамтыған елеулі экологиялық апаттар орын алды. Әскери ведомстволардың
қызметі зор ... ... ... ... өзі біз үшін ... полигонының
проблемасына, Арал теңізінің, Возрождение аралындағы биополигонның, Батыс
және Орталық Қазақстандағы полигондарының қасіретіне айналды. ... ... ... ... Ол кей ... ... ... ұлттық
құндылықтарды қорғау жөніндегі ашық әрекеттерге де ұласты. Бұлардың түпкі
мақсаты шынайы ... ... жету ... ... ... елеулі дәрежеде ... ... ... ... сана-сезімін ұзақ жылдар бойы
қанаудың нәтижесінен туған болатын. Нақ осы сала ... ... ... ... ... ... ... сезімтал барометр болып
шықты. Мұның өзі бірқатар республикалардың ... ... ... ... ... ... Осы ... халықтардың ұлттық-мемелекеттік
теңсіздігі аса үлкен мемлекеттің саяси бөлінуінің басты ... ... ... ... ... егемендікке қол жеткізуге деген етене
ұмтылысына төтеп бере алмады.
Біз болған оқиғалардан тағылым алуымыз керек. Ұлттық ... ... біз ... ... ұлттық құрамын және жеңіл де оңай ... оны ... ... ескеруіміз керек. Сарапшылардың бағалауы
бойынша, шаруалық отарлау барысында революцияға дейінгі кезеңде ... ... ... 1 ... 150 мың адам ... ... КСРО-ның орталық аудандарынан Қазақстанға 250 мың
конфискеленген шаруалар жер аударылды. Соғыс алдындағы жылдарда ... үшін ... ... ... әсіресе еуропалық бөлінген 1
миллион 200 мың адам көшірілді.
Қазақстанға әр ... 800 ... таяу ... 18,5 мың ... 102 мың ... ... Кавказ халықтарының 507 мың өкілдері
зорлықпен ... ... ... түріктер, гректер, қалмақтар мен
басқа да халықтардың өкілдері Қазақстанға өз еркімен ... ... ... көшірудің салдарынан республика халқы 1 миллион 500
мың адамға көбейді. Соғыс кезінде Қазақстанға 350 мың адам ... ... ... адам ... ал ... әскер объектілер мұның үстіне 150 мың
адамды қабылдады. ... бәрі ... ... ... ... ... және ... республикаға өз бетімен көшіп
келгендерді есептемегеннің өзінде1.
Соның нәтижесінде ғасырдың басынан бері ғана ... 5 ... мың адам ... ... ... ... жер аударылғандар мен
көшірілгендерді есептемегенде, 3,5 миллион адам ... 40-50 ... ... жағынан алғанда, сталиндік қылмысты коллективтендірудің
қасіреті салдарынан бір жарым миллионға таяу қазақтар қаза ... 1930 ... ... 1,3 ... ... ... шет ... оралмастан көшіп кетті.
Қазақстан халықтары үшін жаппай жазалау саясатының қасіретті ... екі ... ... 1930 жылы ... 5 миллион 873 мың
адам тұратын. Сонша адам осында ... Ал 1932 ... ... ... 2 ... 493 мың ... ... кетті.
XX ғасыр қазақтарды өзінің Отанында азшылыққа айналдырған оқиғалардың
ғасырына айналғаны үшін қазақтардың еш кінәсі жоқ. ... ... ... ... ... ... ... күмән келтірушілер оның қасіретінің
тереңдігін білмейді немесе білгісі келмейді. Қазақ ұлты ... қай ... да ... лайық екеніне сенімдімін. Мұны ол өзінің
бүкіл тарихымен көз жеткізіп отыр.
Біздің республикамызға өз ... тыс ... де ... ... қазіргі көшіп-қонудың себебі экономикалық ... ... ... ... ... ... орыстардың, украиндардың,
белорустардың, немістердің және басқа халықтардың ... ... ... ... ұлттық мемлекеттік құрылысына деген ынтасында
жатыр.
Осындай бірегей сан ұлттығы бар (оның үстіне мұның негізінде ... ... ... Қазақстан бірін-бірі ... ... ... ... ... ... қайғылы жағдайына жол берген жоқ.
Сондықтан мен мемлекетте бейбітшілік пен ... ... одан әрі ... ... сенімдімін.
Бұл сенім неге негізделіп отыр?
Ұлттық мәселені шешуде үш тәсіл бар деп есептеймін.
Біріншісі – ... ... ұлты ... ... ... ... саясатын
жүргізуінде. Бұл көшіп келген халықты туысқандықпен ... ... ... ... тән болған емес. Мен бір халықтың екінші халыққа қоятын кез
келген талаптары еш ... және ... ... бойынша қауіпті деп
ойлаймын. Тайталасу жолы орасан зор сілкініске және сан ... ... ... ...... ... жалпы мән бермеу, сөйтіп, бұл проблемалар
өзінен-өзі шешіледі деп сену. Бұл да оңтайлы жол емес.
Біз үшін ... ең ... жол ... ... Біз көп еңбекті ... ... ... ... осы ... келе ... Бұл түйісу
нүктелерін, халықтар арасындағы келісім мен ... ... ... жолы.
Біз келісім саясаты мен парасатты ұлттық стратегиясыз ... ... ... ... ... мәмілеге келу және біріктіретін бастауларды
нығайту арқылы барлық ұлттық топтардың дамуына негізделуге тиіс. ... ... ... бірі ... ... Ассамблеясы
болуға тиіс.
Мен қоғамдық тұрақтылықты және ұлтаралық келісімді қамтамасыз етуді
еліміздің басты міндеті деп ... Ол ... ... ... ... жұмыс арқылы ғана келеді. Мені кейбір жауапсыз саясатшысымықтардың
экономикалық ... ... ... ... ... тіпті ашықтан
ашық шақыратыны қынжылтады. Кейбіреуі тіпті ... пен ... ... ғана керек деп көпіреді. Біздің жеріміздегі татулық пен
тыныштықты жақтаймыз. Және ең ... ... ... ... ... екенін еске аламыз. Мен қайғыдан шашы ... ... ... ал ... ... ... қарт ... күйреген үйінің алдында жыламағанын қалаймын. Билікке ұмтылған саяси
сұрқиялардың жауапсыз мәлімдемелерінен қан ... ... ... ... ... көз жасы да, не ... да ... алмайды.
Жұртшылықтың оларға үзілді-кесілді баға беретін кезі жетті. Ассамблея
мүшелері, ... ... ... ... ... ... ... саналы түрде итеріп жүрген адамдар туралы ... айту ... ... қару ... ... туысқанға, көршінің көршісіне
карсы қол көтеретіні үшін халықтар емес, қайта нақ осындай «қайраткерлер»
кінәлі.
Біз ... сақ ... ... ... ... ... әрекеттер
ұлтаралық қана емес, сонымен қатар ішкі ұлттық жанжалдарды туғызатын ... бар ... ... ... керек. Өйткені қазіргі
қасіреттердің көп жағдайда ұлттардың өз ... ... ... ... көріп отырмыз.
Біз халықтың бір ұлттық құрамының өзі барлық қырсықтан құтқармайтынын
көрсетеді. ... ... ... ... ... ... ... өзін-өзі қырып жатқан соғыстарға ... ... ... бойынша, бұл қазір Ауғанстанда, Тәжікстанда және басқа кейбір
елдерде ... ... Біз ... ... ... ... ... құралдарындағы ойланбай жарияланған
мақалаларды назардан тыс қалдырмауға тиіспіз. Бұл ... ... ... ... ... ол ауыр зардаптарға әкеліп соғуы мүмкін.
Тоталитарлық режімнің біздің халықтарымызға түзетуге ... ... ... тіпті сол жылдардың өзінде ... ... ... мен ... ... ... процесі жүріп жатты. Біз
халықтардың Ұлы Отан соғысы жылдарында өзінің бостандығы мен ... ... ... ... ... тез ... ... шыққанымызды әрқашан есте ... ... ... ... мен
мәдениетінің көптеген көрнекті өкілдері Ресейде, Украинада, Өзбекстанда,
Прибалтикада білім алды.
Мен сондай-ақ, сталиндік ... ... ... ... ... халқы
қуғынға түскен орыстарға, ... ... ... және ... да ... ... өкілдеріне қолдан келген
көмегін аямағанын ұмытпайды деп сенемін.
63 жылдығын біз биыл атап өткелі ... ... ... ... ... жанқиярлығы мен адамдар ерлігінің аса ... ... Олар ... ... және ... ... деген құқығын
және елімізді қорғап қалды. ТМД мемлекеттері басшыларының соңғы кеңесінде
осы ... ... ... ... туралы, соның ішінде соғыс
ардагерлерін – Достастық ... ... ... және ... ... шешім қабылданды. Елбасымыз Н. Назарбаев ардагерлерге
үкімет тарапынан өткен шайқастардың орындарына, полктастарымен ... ... ... ету ... ... енгізді. Сондай-ақ ТМД-ға
қатысушы елдердің ардагерлер ұйымдары өкілдерінің тобын 1995 ... ... ... ... ... ... қаза тапқан біздің
адамдарымызға құрмет көрсету үшін ... ... ... ... ... мемлекеттері басшыларының кеңесі бұл идеяны
қолдады. Ортақ ... ... ... ... ... ... әрі әділетті деп есептеймін. Ішкі мәселелермен, соның ішінде ... ... ... ... ... ... ... қатар Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың Еуроазия Одағын
құру жөніндегі идеясы ұлтаралық, сондай-ақ ... ... ... өркениетті жолмен шешуді көздейді. Өрескелдікке жол бермеу
керек. Және, меніңше, саясаткердің ең ... ... өз ... ... түрлі елдерге шашырап кеткен миллиондаған адамдардың тағдыры ... ... ... деп ... ... ... тәуелсіздігін және этникалық
бірегейлігін сақтау арқылы ... ...... кеңістіке
бейбіт дамудың бірден-бір парасатты және өркениетті жолы.
Еуоазиялық Одақ ... ... ... ... ... ... 1993 ... аяғында Ресей мен Қазақстан арасында ізгі ниетті
көршілік қатынастарды нығайту ... ... ... шешімдер
қабылданғанын өздеріңіз білесіздер. ... ... ... ... ... құру және ... да ... көкейкесті
проблемаларды шешудің жолдары белгіленді. Екі елде ... ... ... ... ... ... азаматтықты қабылдауды
жеңілдету туралы келісімдер ... ... ... ... ... ... ... табылады және қарапайым адамдардың алдында
тұрған проблемаларды өркениетті жолмен шешеді. Енді ... ... ... ... жаңа ... көшіп келгенде өз қалауы бойынша ... ... осы ... ... бола ... ... ... ең жақын көршілеріміз - Өзбекстанмен және
Қырғызстанмен ... ... ... үшін зор ... бар. ... ... ... кеңістік құрдық. Оның үстіне Орталық ... ... Арал ... ... ... салдарын жою жөнінде
бірлесіп жұмыс істеуде.
Алматыда ТМД мемлекетері басшыларының 1994 жылдың ақпандағы ... ... ... ... ... Біздің республика ұсынған
«Тәуелсіз Мемлекеттік Достастығында бейбітшілік пен тұрақтылықты қолдау
туралы меморандумның» қабылдауын ... атап ... ... Біз ... орын алып отырған проблемалардан, әсіресе қантөгіспен, адамдардың
қаза табуымен, шаруашылықтың ... ... ... қасіретімен
байланысты проблемалардан бойды аулаққа салмауға тиіспіз деп ... ... ... мен ... ... ... алуға
бағытталған. Осы құжаттың қабылдануы ТМД-ға қатысушы елдердің территориялық
біртұтастықты және шекаралардың бұлжымастығын, қазіргі ... ... ... ... ... мен ... ... жолын кесу жөніндегі шаралар қабылдауға деген
ұмтылысын тағы да бір дәлелдеп отыр.
Біз ... ... ... отырмыз. Біздің мемлекетіміздің
бұлжымастығына қатер төнеді деп қорқатындар үшін Қазақстан бүгін ... ... ... ... ол әскери араласу, саяси немесе экономикалық
қысым жасау, сепаратизм немесе ... ... ... тұруға
қабілетті екенін тағы да еске салғым келеді. АҚШ-тан, Ұлыбританиядан,
Ресейден, Қытайдан қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіздігі тарихи фактіге айналып,
халықаралық саяси, ... және ... ... ... ... Біз өз ... территориялық біртұтастығымызды
құрметтеп, оны қорғай аламыз.
1.2. Қазіргі кезеңдегі ұлтаралық ... ... ... ... ... ... Қазақстан көп ұлтты мемлекетке айналды.
Республикада 130 ұлт пен ұлыстардың ... ... ... де ... ... діни ... қарамай, қазақтар мен басқа ұлт өкілдері Қазақстан
халқын кұрап отыр. Ол дүниежүзілік қоғамдастықтың ажырамас бір ... ... ... ... ... ... айналды.
Қандай бір қайшылықтар мен қиыншылықтар болмасын, ... ... ... ... өмір сүрді. Бір-бірімен қарым-
қатынастары тығыз болды, өзара достық қалыптасты. Қазақ ... ... ... халықтарға кең пейілдік білдіріп, ... ... ... татулықтың негізі қаланды.
Саясаттың жақсы нәтижесін берген бір ...... ... ... ... ... жағынан біз бірқатар дамыған елдерден кем
емеспіз. Сауатсыздық ... ... ... ... ... бірдей орта білім
беруге көшкенбіз. Әрбір үш жарым адамның бірінің ... және орта ... ... ... ... ... берік негізі қаланды.
Қазақстан шикізат шығарушы аймаққа айналғаны да шындық. Бірақ табиғи
байлықты игеру, ірі ... ... ... ... олардың
техникалық базасын нығайтып, әлемдік ... ... де ... қала
қоймадық. Ауыл шаруашылығы саласындағы жетістіктер ауыз толтырып айтуға,
мақтаныш тұтуға боларлықтай еді.
Халыққа қызмет ету салаларының да ... аз ... жоқ. ... ... ... ... ... қосқан үлесі жөнінен де,
ол саланың материалдық ... ... да ... ... негізі
қаланды. Олардың қазіргі қиыншылықтарға төтеп беруінің негізі міне осында
жатыр.
Ұлт саясатының ... ... ... қалыптасты.
Жүздеген, мыңдаған ғалымдар, жазушылар, ақындар, дәрігерлер, инженерлер –
біздің мақтанышымыз.
Қол жеткен табысты атамау, оған дұрыс баға ... ... ... ... ... де санамау, дұрыс болмас еді. Оқушы қауым, бұларға баға
беруде сіздерге дербестік берілген, өз көзқарастарыңды ... ... және ... ... жүзеге асырушы
басты тұлға – адам. Біз құрып жатқан жаңа қоғамның ең жоғарғы құндылығы да
– адам, ... ... бәрі сол ... ... ... үшін ... қолымен
жасалып жатыр. Адамның құқықтары мен бостандықтарының кепілдігі заң ... ... ... ... барлық ұлттар мен ұлыстардың теңдігі
идеяларын негіздеу күрделі мәселенің бірі болып отыр.
Күйреген Кеңес ... ... да, ... тұсында да,
адам ең жоғары құндылықтың санатына жатқызылған. Бірақ олардың бәрі іске
аспады, қағазда ғана жазылды, олар ... ... ... ... ... ел болып жарияланумен бірге өз
конституциясын, ... ... ... Онда ... ... ... бағдары, мемлекеттік органдардың жүйесі, олардаң құрылымы мен ... ... ... ... ... мен ... ... Ол
сонымен бірге қазіргі заманғы аса маңызды саяси құжат болып табылады. Оның
шынайы жасампаздары – қазақ халқы және ... ... өзге ... ... тәуелсіз Қазақстан дегеніміз – қазақ халқының дербестігі,
еркіндігі, бостандығы, өзінің тағдырын шешуге толық билігі барлығы.
Біз жоғарыда ұлт ... ... ... ... өкіметі кезінде
оны шиеленістірген жағдайларға тоқталғанбыз. Бұларды бір күнде шешіп тастау
мүмкін емес. Бүгін таңда күн тәртібінде Қазақстан ... ... ... ... міндеті тұрса, ұлт саясаты саласында да сондай
күрделі міндет тұр.
Ұлт саясатындағы ... ... бірі – ... ... ... ... ... ету. Бұл келісім халықтардың экономикалық
теңдігін, саяси және мәдени ... ... ... ұлттық мүдделер мен
ұлттық ерекшеліктерді, тілдердің бір-біріне деген құрметін ... жылы ... ... тіл ... Заң ... бірінші бөлімінің 7-бабында «Қазақстан Республикасындағы
Мемлекеттік тіл – ... ... ... ... және ... ... басқару органдарында орыс тілі ресми түрде қазақ ... ... деп ... кезеңдегі саяси жұмыстың өзегі – бірігу, қоғамдық процесс және
әлеуметтік серіктестік. Қазақстан халықтарының тілегі – ... ... ... ... ... ... бұлжымас
негізін нығайту, демократиялық ... мен ... ... ... ... мен ережелерін іске асыру. Міне, сондықтан да
Ата Заңның әрбір қағидасы, әрбір тұжырымы, ... бабы ұлт ... ... ... ... саясат – көп ұлтты халқымызды өзара
жақындастыру, олардың қарым-қатынастарын, ... ... ... ... ... ... әртүрлі. Бұнда 130
ұлттың өкілдері тұрып жатыр. ... ... саны ... ең ... этнос – қазақтар, олар республика халқының 53,4 пайыз, орыстар - 30
пайыз , украиндықтар – 3,7 ... , ... – 2,4 ... , ...... , татарлар – 1,7 пайыз, ұйғырлар – 1,4 пайыз , белорустар – ... ... – 0,7 ... ... ... Қазақстанға өз еркімен емес, саяси ... ... ... ... ... ... және ... басқа аймақтарынан бір жарым миллион саяси жер ... ... Және тағы бір ... үш жүз ... жуық ... ... ... өкілдері ретінде Қазақстанға жер аударылды.
Бұл адамдардың барлығы қазақ халқының ... мен ... ... ... екінші Отанын тапқан.
Қазақстанда елімізде тұрып жатқан ұлттардың теңдік принципі қатал
сақталады. Әрбір қазақстандық үшін ... өзін ... ... жасалған және өз этномәдениеттік ... ... ... берілген.
Республикада қолданылатын барлық тілдерге құқықтық кепілдіктер мен
көрсітелетін құрмет кез келген ұлттың өз тілі мен ... ... ... ... ... 40 пайызға жуық орта оқу орындары
мен 70 пайыз жоғары оқу ... оқу ... орыс ... ... ... ұлттардың жинақы тұратын жерлерінде ұйғыр, өзбек, тәжік, украин, неміс,
поляк және басқа тілде оқытатын мектептер жұмыс ... ... ... ... ... ана ... ... қолдау алды. Қазіргі кезеңде 170 демалыс мектептерінде
және ұлттық жаңғыру ... ... ... топтарының 23 тілі
оқытылуда.
Әрбір ұлттың өз ерекшелігі бар. Қазақстанның барлық ... ... ... қолдайтын ұлттық-мәдени орталықтары ... кең даму ... Оның ең ... ...... ... ... ұлттық қатынасты жан-жақты дамыта отырып, әрбір
ұлттың, халықтың өзінің тарихи қалыптасқан ... мен ... ... ... ... ... жағдай жасалынады. Мұны біздің
республикамызды мекендеуші ұлттардың өкілдері ... ... ... ... өз ... ... ... алуға, түрлі қоғамдық
ұйымдарды құруға құқықты екені Конституцияда былай жазылған: «Қазақстан
республикасының ... ... ... ... ... ... лауазымдық жағдайына, әлеуметтік тегіне, тұрғылықты жеріне, дінге
көзқарасына, сеніміне, қоғамдық бірлестікке мүшелілігіне, сондай-ақ ... ... ... ... ... мен бостандықтар
теңдігіне кепілдік берілді. Азаматтарды кемсітушіліктің кез келген түріне
тыйым салынады» ... Бұл ... ... ... оны
жүргізудің бұлжымас негізі.
Бүгінгі Қазақстанда ұлтаралық дамуға толық мәнді ақпараттық кеңісітік
жасалынған. 1998 жылы Республикада – 1425 ... ... ... ... – 581, ... ... – 514, орыс, қазақ және ... – 330, ... орыс ... ... – 64. ... ... ... «Аргументы и факты», «Новая газета»,
«Труд» газеттері басып шығарылуда.
Республикада 371 электрондық ... ... ... (СМИ) қазақ
және орыс тілдерінде жарияланады. Россия телехабары күн сайын 8 ... ... ол ... 4 ... ... Түркменстанда мүлдем
берілмейді. Республикада украин тілінде «Украинские новини», кәріс ... ... ... ... тілінде (қазақ, орыс, өзбек, ұйғыр, тәжік, украин және неміс)
сөйлейтін балалар бақшасында 426 мың бала ... Аз ұлт ... ... 14 ... оқу ана ... ... ұлттардың өкілдері мемлекеттік басқару ұйымдарында да жұмыс
істейді. Президент ... ... ... ... беларусь, кәріс,
ұйғыр, татар және болгар қызметкерлер жұмыс ... ... ... ... соншалықты орыс, украиндар бар, бір татар, бір ұйғыр бар.
Сот жүйесінде қазақ, орыс, украин, ... ... ... армян, өзбек,
поляк, беларусь, молдаван, еврей, ұйғыр, әзірбайжан, чечен, башкир, чуваш,
осетин және қырғыздар жұмыс істейді.
Тұнғыш рет ... мен ... ...... ... ... Ұйғыр жастарының бірініші, ... ... ... ... ... Жамбыл облысы Қордай
ауданының Масанчи ... ... ... ... ... ... – ақпараттық «Бәйт-Исраэль» орталығы құрылып, жемісті жұмыс
істеуде. Қазақстандағы түріктердің ... ... ... шығарылды.
Қазақстан халықтарының энциклопедиясы дайындалды. Диаспоралар ... ... ... ... өз ... ... ... Қазақстанның
белгілі қайраткерлері Левон Мирзоян мен Магазы Масанчидың есімдерін еске
алу және мерей тойын өткізу туралы ... және ... ... ... ... Семей, Жамбыл, Өскемен, Петропавл, Көкшетау және басқа
қалаларда кіші Ассамблеяларға, ұлттық-мәдени орталықтарға ... ... ... ... ... ... жұмыстың орталығына
айналды. Ассамблеяның жұмысшы органына мемлекеттік мәртебе берілді. Бұл
ұлттық-мәдени орталықтың ... ... ... ... ... қайсы біреулері бойынша үкімет деңгейінде шешім қабылдануда.
Ұлттық-мәдени орталықтарға қаражаттық көмек ... ... ... оның филиалдары барлық облыстарда жұмыс істеуде. Ассамблея
халықтық дипломатияның органына айналды. Ол ... ... ... ... ... ... ... Ресей мен Беларусьте қазақ
студенттерінің саны көбеюде. Қырғыз халқының ... ... ... ... ... ТМД елдері зерттеуде.
Ассамблея ұсынысымен республикамыздың барлық жоғары оқу ... аз ... ... ... ... 1995 – 1998 жылдар
аралығында олардың саны 12-ден 17,7 пайызға артты. 1995 ... ... ... оқу ... аз ... ... 4600 баласы
қабылданды. Бұл маңызы үлкен саяси шара ... ... ... ... ... ... дамуына тең құқық
берген. Республикада қазақ және орыс тілдерінен ... ... ... де ... ... ... ... 500-ден астам ұлттық
көркемөнер ұжымдары бар.
Қазақстан бұрыңғы КСРО-да тұратын ... саны ... ... еді, ... да өз жерінде азшылдықта болды, оның ұлттық тілі де
жойылып кете ... Бұл, ... ... ... кемшілігі еді. Қазақ
ұлтының өз тарихын және мәдениетін, ұлттық тұрмысын ... ... ... ... ... ... ... тарапынан
қарсылық көрмей, құрметтелуі елдегі тұрақтылықтың және адамдар арасындағы
өзара сенімнің стратегиялық негізі болып табылады.
Қазақстанда мәдени ... ... ... ... ... бір қияли кеңістігінде өмір сүріп жатқан жоқ. Олар шамамен алғанда
төрт деңгейде ... ... ... атап айтқанда, жеке адамдардың қарым-
қатынасында, ұлттық-мәдени орталықтар арқылы ұйымдастырылған ... ... ... өзі ... ... ... ... тұжырымымен тапқан, сосын заңдылық тұрғысынан жеткілікті құрылымдар
деңгейінде, ақыр ... ... ірі ... ... ... ... ... әсіресе, Қазақстан жағдайында кең тараған
ислам мен христиан діни ... де ... ... ... ... ... өзіндік мәселелер де
бар, бірақ біріндегі проблеманы басқасына телуге болмайды. Ал ... ... ... ... ... топтардың қарым-қатынасы деңгейіне,
тіпті мемлекет саясаты деңгейіне көтеруге тырысушылық жиі төбе ... ... ... ... бұқара санасында «ұлттық саясаттың
көрінісі» болып шыға келеді. Міне, осы сияқты ... ... ... ... үшін ... ... жасауға желеу болады. ... ... ... шуақ ... түк ... тек өз ... болғансымақтанып, беделін көтерсе болғаны.
Егер осынау ұлтаралық һәм мәдениетаралық өзара қимылдарға жітірек ой
жүгіртіп, ... ... онда ... ... ... да түсінікті
көзқарасты талап етеді. Бұл саладағы біздің ішкі ... ... ... да ... түсінуден туған.
Біріншіден, Қазақстанның этномәдени әр тектілігі дегеніміз біздің
артықшылығымыз, бұл қатерлі тұзақ ... ... ... ... мәдениетінің елдегі барша этностар үшін ұшан-теңіз
кіріктірушілік әлуеті сол қазақ мәдениетінің өзі ашық ... ... оның ... байлығы молығып, уақыт талабына қабілеті сай келгенде
ғана іске асады.
Үшіншіден, Қазақстанның күллі ұлттық мәдениеттері бір-бірімен өзара
байланысты әрі ... ... ... ... кеңістігі – алуан-алуан
этномәдениеттердің өзара байланысы мен өзара толығып отыруының кеңістігі.
Біз бұл ... ашық ... іс ... ... және бұл ... тактикалық ойын немесе бәз бірдеңені бүгіп қалу деген жоқ.
Иә, кейбір бейбақ Кассандралар Қазақстан этникалық ... ең ... ... ... ұрынады деп сәуегейсіген еді. Рас, күрделі
этномәдени құрамның бойында қақтығыс ұщқыны болмай ... ... ... ұлттық мәселеге қатысты хал-қадерінше сындарлы ішкі саясатпен
қатар мәдениеттердің өзара іс-қимылы тоталитарлық мемлекеттің ... ... ... ... қарсы дамуы орасан зор рөл атқарды.
Қаншалық атүсті әрі шектеулі дегенмен мәдени байланыстардың ... ... ... де ... оң жемісін береді. Сол себепті алдын ала
байбалам ... ... дауы жоқ. Олай ... ... ... ... оң ... айналдыру деп білу керек.
Жаңа Қазақстан азаматтығының қалыптасуы көкейтесті ... ... Біз ... және ... ... ... және Қазақстан
халықтарының әртүрлі азаматтарының ... ... ... ... мемлекет
құрушы этностық рөл атқарады. Қазақстанның тәуелсіздігі – ... ... сыйы ... ... ... ... мемлекет құру құқығы. ... және ... ... ... де ... ... тарау. Қазақстан халықтары Ассамблеясы-ұлтаралық
қатынастарды реттеудің маңызды факторы
2.1. Қазақстан ... ... мен ... ... Ассамблеясы (ҚХА) – Қазақстан Республикасы
Президентінің жанындағы кеңесші орган. Қазақстан Республикасы Президентінің
«Қазақстан ... ... құру ... Жарлығымен елдегі қоғамдақ
тұрақтылық пен ұлтаралық келісімді нығайту мақсатында 1995 жылы ... ... ... – республикамыздағы оқиғаларға баға беру және саяси
жағдайларға болжам жасау негізінде қоғамдағы ынтымақты қамтамасыз ететін ... ... ... ҚР Президентінің ... ... мен ... қорғау кепілі ретіндегі
қызметіне атсалысу.
Ассамблея:
...... мен ... ... салт-
дәстүрлерді қайта жаңғырту және насихаттау;
← Тәрбиелік – қазақстандық және ... отан ... ... ... ... ... негізінде ұлтаралық татулық пен
келісімді нығайту;
← Қазақстанды мекен еткен ұлт ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясат жүргізу жөнінде
ұсыныстар дайындау
ісімен айналысады1.
Ассамблеяның 350-ге жуық мүшесі бар. ... ... ... ... ... ... ... жерлердегі Қазақстан халқының кіші
Ассамблеясы, республикалық және ... ... ... ... мүшелері ұсынады. ҚХА-ның төрағасы – ҚР Президенті. Ол
Ассамблея мүшелерінің ұсынысы ... ... екі ... ... ... ... жұмысты ҚР Президентінің
шешімімен Ассамблея кеңесі жүргізеді. ҚХА кеңесі ұлттық-мәдени орталықтар,
ардагерлер кеңесі ... кіші ... ... ... мүше ... ... ... ҚХА-н құру идеясын алғаш рет
ҚР Президенті Н. Ә. ... 1992 жылы ... бір ... ... ... ... ұсынды.
ҚХА 2003 жылға дейін қызметі барысында 9 сессия ... ... өмір ... ... барлық халықтардың мәдениетін, тілін дамытуға
қолайлы жағдай жасау бағытында ... ... ... ... жексенбілік мектеп оқушыларының мемлекеттік тіл мен
ана ... білу ... ... байқауларын, тіл саясаты мәселелері
бойынша халықаралық және республикалық ғылыми-практикалық конференциялар
мен семинарлар, т.б. ... ... ... ... ... республикалық, аймақтық
және қалалық Ұлттық мәдени орталықтар жұмыс істейді. Әзірбайжан, айсор,
юнан, ... ... ... ... т.б. ... ... ... жексенбілік мектептері бар. ҚХА Еуропадағы қауіпсіздік пен
ынтымақтастық ұйымының құрылымдарымен тығыз ... ... ... ... ... Ассамблея ұлтаралық қатынастар мәселелерін зерттейтін
талдау орталығын құрды.
2007 жылы Конституцияға енгізілген ... ... ҚР ... ҚХА 9 ... ... ... 130-дан астам ұлт өкілдері тұрып жатыр олар 40-тан
астам діни конфессияға біріккен. ... ... ... және ... ... ... Тәуелсіздік алып, кең байтақ жерімізге өзіміз
иелік ете ... соң, оның ... ... ету үшін ... ауадай қажет екені белгілі. Біздің ең басты ... ... ... ... 1992 ... Қазақстан халықтарының бірінші
форумында Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев осындай форумды ... ... тұру ... ұсынды. Бұл идея форум1 делегаттарының
барлығынан қолдау ... ... 1995 ... 1 ... ... президентінің жанындағы консультативтік-кеңесші ... ... ... ... ... еліміздің тарихында ұлтық
саясатты жүзеге асыратын жаңа институт дүниеге келді. Конституцияға сәйкес
барлық азаматтардың құқықтарын қорғауға ... ... ... ... ... 13 жыл аз да, көп те көрінуі мүмкін. Басты мәселе онда емес.
Басты мәселе – осыншама ұлт ... ... етіп келе ... ... ... ... жол ... түрлі ұлт өкілдерінің өз
мәдениетін, салт-дәстүрлері мен тілдерін барынша дамытуларына жағдай ... ... және ... келісім мен ынтымақтастыққа қол
жеткізе білуімізде ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
жағдайымыз жақсарып, реформалар табысты жүзеге асырылды. Қазақстанды, ... әлем ... ... ... ... ... Қазақстанмен
санасатын болды. Кешегі Кеңес өкіметінің қарауында болып келген елдердің
ішінде экономикасы дамыған, ... ... ... ... ... ... өз басым әлі көрген жоқпын. Біз осыған
мақтануымыз керек, осы ынтымақ пен бірліктің ... ... ... ... ... ... 13 жылдан астам уақытта Ассамблеяның атқарған жұмыстары, әрине, ... Ол ... ... ... ... ... ... Ұлттар Ұйымының биік мінбелерінен де Елбасымыз ... ... ... ... әлем ... ... ... халықтары Ассамблеясы өткен кезең ішінде он сессия өткізді. Онда
қоғамның әлеуметтік-саяси өміріне ... ... да ... мәселелер
талқыланды. Әр сессия ... бір ... ... ... Мысалы, 1995 жылғы құрылтай сессиясы «Біздің ортақ үйіміздегі
бейбітшілік пен келісім үшін», 1996 жылғы сессия ... ... ... ... ... ... 1999 ... сессия «Ұлттық
келісім – Қазақстандағы даму мен ... ... 1999 ... ... сессия «ХХІ ғасырға – достық және келісіммен», 2000
жылғы сессия «Халықтардың мәдени-рухани дамуы – Қазақстанның ... даму ... ал 2002 ... ... ... халықтары
Ассамблеясының даму стратегиясы: ұлттық келісім, қауіпсіздік, азаматтық
әлем» атты тақырыптар ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктердің басын
біріктіруде Ассамблеяның үйлестіруші ретіндегі интеллектуалдық мүмкіндігі
мен ... ... ... ... ... ... ... ұлттың мәдениетіне, тілі мен салт-дәстүріне құрметпен қарауды
үйренді, бойларына сіңірді. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... жұмыс істеуінің нәтижесінде Қазақстанды
ұлтаралық, этносаралық проблемаларды тиімді шеше ... ел ... ... ... ... ... аренадағы беделін өсірді. Бұл барлық
отандастарымыздың болашағына ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берді. Мұны өзге ұлттармен
қатар, жердің иесі – қазақтар да жақсы түсінді. ... биік ... ... ... ... Ассамблеясының Төрағасы Нұрсұлтан
Әбішұлы Назарбаев тұрғанын ... ... ... ... орта ... ... яғни 2007
жылға дейінгі кезеңге ... еді. ... ... ... ... мен ... ... оның мерзімі 2011 жылға ... ... ... ... оның ... ... ұлттық-
мәдени орталықтар мен бірлестіктерде жан-жақты талқыланды, ұсыныс-пікірлер
таразыға салынды. Содан кейін ғана қабылданғанын айтуға тиіспін. Стратегия
былай ... ... ... ... ... өркениеттердің,
мәдениеттер мен алуан діни сенімдердің бір мемлекетте бейбіт қатар ... бай да ... ... жинақталған. Бұл тәжірибе біздің
бірлігіміздің түп-тамырын айқындайды және ... ... ... ... ... бұл – ұлттық ... бұл ... ... ... ... білеміз, Қазақстандағы ішкі саяси
жағдай бүгінде тұрлаулығымен ... ... ... ... ... ... ... этностық топтар, діни конфессиялар өздері тұратын
аймақтардағы ұлтаралық қатынастарды жарасымды деп бағалайды.
Ассамблея құрылғаннан ... ... ... ... қойылған бастапқы
міндеттерді толығымен орындады. Енді алдымызда екінші кезеңнің міндеттерін
жүзеге асыру тұр. Ол адам ... мен ... ... пен ... ... және өркениетті қоғамдастықтың талаптарына жауап беретін
дамудың сапалық жаңа деңгейіне өтуге ... ... ... ... ... тиіс. Сондай-ақ Ассамблея қоғамдағы өз
рөлінің маңыздылығын ескере отырып, мемлекеттің ... ... ... ... қатысуға мүдделі. Себебі, консультативтік-кеңесші бұл
органның жаңа міндеттері мен мақсаттары ... ішкі және ... ... ... ... Бұл ... ... нығайтып, оның мүшелерін мемлекеттік саясат үдерістеріне
қатыстыру дегенін білдіреді. Сондықтан да Ассамблеяның ... ... ... ... отыр.
Қазақстандық патриотизмді қалыптастыру мен жалпықазақстандық
мәдениетті одан әрі ... ... ... ... ... бірі
болып табылады. Негізінен ол мемлекеттік ұлттық саясатты қалыптастыру мен
іске асыруға қатысты. Мәселеге осы тұрғыдан ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыра отырып қазақстандық ... ... ... Бұл өз Отанын қорғап, өз Отанына адал қызмет ету
дегенді білдіреді. Тек қазақ халқы ғана емес, ... ... ... ... ... Бір жақсысы осыны өзге ұлт ... ... ... олар «Біз – ... ... ...
Қазақстан!» деп айтатын болды. Бұрын ше? Бұрын еліміздегі бірқатар ұлттар
«Біздің екі отанымыз бар» ... енді оны ... ... олар ... ... ... арман болып келе жатқан ұлтаралық келісімнің
берік орныққанына көздері анық жетті. Ұлтаралық ынтымақ пен ... ... ... ... ... ... ... алып, өмір сүруге
болатынын білді. Кезінде тарихи отанына қоныс ... ... ... ... ... ... ... білдіріп те жатыр. Алыс-
жақын шет ... ... ... ... кешегі отандастарымыз
қазақстандықтармен туған бауырындай құшақ жая көрісіп, ... ... ... ... қуған жоқ, қоян-қолтық жұмыс істеді. Төрден орын берді,
жағдайларын жасады. ... ... ... алды. Кейіннен өз отандарына
оралды. Оның ешқандай ерсілігі жоқ. Ал ... ... ... ... ... кең қазақ халқының қонақжайлылғына тікелей байланысты. Жалпы,
қазақ ұлы да ержүрек халық. Ұлылығы – жүзден астам ұлт пен ... ... ... ... ... ту ете ... ... – талай тарихи сынды бастан ... де ... ... ... оны ... ... – біздерге мұра етіп қалдырғандығында
жатыр. Ата-бабаларымыз аманат етіп қалдырған баға ... сол ... ... ... ... ғана ... өзімізден кейінгі ұрпақтарға
қалдыра аламыз. Стратегияда: «Ұлтаралық қатынастарды үйлестіру негізінде
қазақстандық сәйкестікті ... ... ... ... ... ... ... буынының бойында қазақстандық
патриотизмді тәрбиелеу жүйесін құру керек» деп көрсетілуі сондықтан.
Қазақстандық патриотизмнің түпкі мәні еліміздегі ... ... ... Қазақстанның мүддесі үшін қызмет етуге жұмылдыруда жатыр. Қазір
елімізде бұл ... ... Одан ... сырт қалмайды, ұйытқы
болып басында жүреді. ... ... ...... барлық ұлттарға ортақ. Олар стратегияға қолдау білдірді. Бұл
қазақтың ұлттық идеясын Қазақстандағы ұлттар ... ... ... стратегиясында: «Мемлекеттік тіл мен ... ... ... ... арқау ете отырып, ... ... ... ... ... ... ... қазақстандық
сәйкестікті қалыптастыру керек»,-делінген. Бұл стратегия міндеттерінің бірі
болып табылады. Бұдан мынадай ... ... ... ... мемлекеттік тіл мен қазақ ... ... ... ... қамтамасыз ету арқылы мемлекеттік тілді әрбір
қазақстандық этнос өкілінің ішкі ... ... ... ... ... ... ... тағы басқа этностар көп шоғырланған
аймақтарда олар өз ана ... ... ... ... Жексенбілік
мектептері де жұмыс істейді. Көпшілігі қазақ тілін жақсы меңгерген. Жалпы,
қазақ тілінің аясы ... ... ... ... ... Герольд
Бельгер, Нәдір Нәдіров, Мұрат Каримов, тағы басқалары мемлекеттік тіл –
қазақ ... ... ... ... ... өткір ұсыныстар айтып
жүр. Сондықтан біз, ... ... ... сөйлесіп, өзге ұлт
өкілдеріне үлгі көрсетуіміз керек.
ТМД-ның бірқатар елдерінде Қазақстанның тәжірибесі ... ... ... ... ол ... деңгейімізге әлі жете қойған жоқ. ... ... ... ... беделі уақыт өткен ... ... ... ... ... ... ... ынтамен зерттеп,
танысуда. Шет мемлекеттерде ұлтаралық қатынастар проблемалары ... ірі ... ... болып өтті. Сондай-ақ қазақстандық
тәжірибе Вена мен Локарно, Алматы мен Таллинн және ... ... ... жоғары бағаланды. Біріккен Ұлттар Ұйымының
Бас хатшысы Кофи Аннан Қазақстан ... ... ... ... орнақтылық пен тұрақтылықты дамытуда өзге мемлекеттер
үшін үлгі болады», - деп атап көрсетуі ынтымағы жарасқан біздің елге ... ... ... аясында өткен конференциялар мен
кездесулер етерлік. ... бірі – 2003 жылы ... ЕҚЫҰ ... ... ... және ... ... қорының қатысуымен
ұйымдастырылған Алматыдағы халықаралық ... Бұл ... ... Ресейдің, Қырғызстанның және Моңғолияның танымал
ғалымдары мен сарапшылары қатысты. Ал өзіміздің елде ... ... ... ... ... шара ... ... арасында
ұлттық мәдени орталықтардың өкілдері жиі ... Ән ... би ... ... ... ... 30 қазанында Астана қаласында «Қазақстандағы
мәдениетаралық ... ... және ... ... конференция өткізілді.
Конференцияның негізгі мақсаты «Қазақстан-2030 » даму ... 10 ... ... ... ... ... XIII сессиясында айтқан тапсырмаларын ... ... ... ... қарым-қатынасының жаңа механизмдерін ... ... ... мен ... ... ... ... және
конфессияаралық келісім саласындағы және мәдениеттер үндесуін ... ... ... ... жаңа ... ... қажеттігінен
туындады.
Конференция жұмысы барысында Этносаралық қатынастар ... ... ... асыру жөніндегі уәкілетті мемлекеттік
органдарының ақпараттарын ... ... ... ... ... қол ... ... қол жеткізген табыстардағы ролі
және Конституциялық реформалардағы оның ... ... ... туралы ақпараттар тыңдалды.
Конференция отырысы барысында ... ... ... ... мен ішкі ... ... және ... топтасуы, ұлттық
қауіпсіздік, Қазақстан әлемдік қауымдастықта мойындалған ... жүйе ... жаңа ... ... жөнінде кеңінен әңгіме
көтерілді.
1.Изотов Мұхтар Зиядаұлы «Философия және политология ... және ... ... ... бастығы, Философия ғылымының докторы,
профессор «Ұлттық мәдениеттер үндесуі және жалпықазақстандық патриотизмді
қалыптастыру».
2.Хочиева ... ... ... ... ... ... ... халқы Ассамблеясы –этносаралық тіл табысу
жетістіктерінің керемет құралы».
3.Абубекерова Зухра Хакимовна ... ... ... төрайымы
«Ұлттық-мәдени орталықтардың мәдениетаралық диалог дамытудағы ролі».
4.Өтешев Нұрлан Сүлейменұлы Білім және ғылым министірлігінің Жастар
саясаты ... ... ... ... ... ... ролі және ... Ғалымжан Ақылбайұлы «Достық Үйі» РМК Этносаралық қатынастар
мәселелерін зерттеу жөніндегі ... ... ... ... ... жөніндегі орталықтың ғылыми-қолданбалы
жобаларды жүзеге асырдағы қызметі».
6.Қабылдинов Зиябек Ермұханұлы Л.Гумилев атындағы ЕҰУ ... ... және ... ... ... ... докторы «Көпэтносты Қазақстан халқы қалыптасуының ... ... ... қатынастар мәселелерін зерттеу
жөніндегі орталығының Мемлекеттік органдармен және ... ... ... ... және ... ... секция отырысы
өткізілді. Этносаралық ... ... ... ... ... «Қазақстанның этнографиялық картасының» тұсауы
кесілді. Аталғыш ... ... ... ... ... ... ... саны мен орналасу реттерін зерттеудің негізінде дайындалған.
Конференцияға қатысушылармен пікір алмасу ... ... ... орталықтар және жаңадан құрылған ғылыми орталықтар арасындағы
тиімді байланыстарды одан әрі тереңдете түсу ... ... ... ... ... кезеңде ғылыми орталықтың құрылуы өзекті де, керек екенін және
де Этнографиялық картаның уақытылы дер ... ... ... қатысушылар тарапынан ерекше тоқталып, Мәдениет және ақпарат
министрлігі басшылығына өз алғыстарын жеткізді, ... ... ... өңірлерінде де жалғасын тапса деген өз ұсыныстарын
көтерді.
Газет шығару жұмыстарына қатысты, этнология ... ... ... байланысты дамытатын ... ... ... ... ... (Л. Н. Гумилев атындағы ЕҰУ базасы
аясында ұйымдастыруды ұсынды).
Сонымен қатар, 1 ай мерзімде конференция материалдарын басып шығару,
МАМ ... ҚХА, ... ... ... ... ... орталық құру, «Қазақстан халықтары» оқу құралын шығару және
этносоциология ... ... ... ... ... ... қажеттілігі ғалымдар тарапынан ұсыныс болып көтерілді.
Конференцияға қатысушылар Қазақстан халқы Ассамблеясының ... ... ... белгілеп берген Қазақстан қоғамында ұлтаралық
келісімді нығайтуға бағытталған стратегиялық аса маңызды құжатты дайындауға
екендіктерін ... ... және ... ... ... ... халқы Ассамблеясы атынан ... ... ... ... ... өкілдері, облыстардың, Астана және
Алматы қалаларының Кіші Ассамблеялары Хатшылықтарының меңгерушілері, ғылым
және мәдениет қайраткерлері, ... ... ... ... деп ... қай ... ... де мақтана аламын.
Өйткені, жүрегі кең қазақ елі қиын-қыстау кезеңде қай ұлтты да бауырына
басып, қамқорлық жасай білді. ... де ... ... ... үшін
керегі бірлік емес пе.
Қазақстан халықтары Ассамблеясының орта мерзімді кезеңге ... (2011 ... ... ... ... ... ету және адам
мен азаматтың құқықтары мен бостандықтарын сақтау мәселелері ... ... үшін ... есептеуді дайындауға тарту үшін Ассамблея
қызметін сарапшылық-талдау тұрғысынан сүйемелдеуді және ... ... құру ... ... ... ... ... етеді.
Ассамблеяның қызметін ақпараттық және идеологиялық сүйемелдеуді:
← ұлтаралық қатынастар мәселелері жөнінде материалдарды, Ассамблея
және этномәдени бірлестіктердің ... ... ... ... және
басқа да материалдарды жариялап отыратын Ассамблеяның мерзімді
басылымын ... ... ... ... ... заманғы PR-технологияларды пайдаланудың көмегін жұртшылық,
азаматтық қоғам институттары арасында Ассамблеяның ... ... ... қол ... ... ... ... ақпараттық желісінде Ассамблеяның web-сайтын
жетілдіру, кіші ассамблеялардың web-сайттарын жасау;
... және ... ... ... ... саясатты жүргізуге бағытталған қызметін орындау шеңберінде
пайдалану жолымен қамтамасыз ету.
Қазақстан халықтары Ассамблеясының кіші ... ... ... ... ... ... ... және дәйекті жұмысын
қамтамасыз ету, бұл үшін:
... оның ... ... ... ... ... ... білім беруді дамыту, рухани-мәдени даму және т.б.
салалардағы мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеу мен іске ... ... ... ... Мемлекет басшысын хабардар ету үшін ... ... ... ... ... Ассамблеяның жұмыс
органының мониторинг жүргізуін қамтамасыз ету;
← Ассамблея (Ассамблеяның ... ... ... және ... ... ... органдармен ұлтаралық қатынастар
саласындағы мемлекеттік саясат мәселелері жөніндегі ... ... ... өзара іс-қимылының келісілген жоспарларын әзірлеу
(кіші ассамблеялардың жергілікті атқарушы органдармен өзара ұқсас іс-
қимылы сәйкес жоспарларын ... ... ... және ... ... жоспарлары аясында
ұлтаралық қатынастардың өзекті мәселелері бойынша мемлекеттік
органдардың ... ... ... ... ... ... ... мен кіші ассамблеялардың, олардың жұмыс ... ... ... бағытталған шаралар кешенін іске
асыру.
Ассамблеяның ұлтаралық өзара іс-қимылды нығайтуға бағытталған іскерлік
белсенділігін күшейту әрі осы ... ... ... ... ... іс-тәжірибесі бар
қызметкерлерді, PR-қызметі мамандарын және т.б. ... ... ... ... ... шеңберінде) іске асыру тетіктерін
әзірлеу;
← ұлттық-мәдени бірлестіктердің білім беру, мәдени және ... іске ... үшін ... және ... ... ... іскерлік белсенділігін қолдау;
Стратегияны іске асыру тетігі және ресурстық қамтамасыз ету. Стратегияны
оның қағидалары ... іске ... ... ... жыл ... ... жоспарлары әзірленіп, іске асырылатын болады. Стратегияны іске ... ... ... ... ... ... әзірлеп,
Ассамблеяның Төрағасы ... жыл ... ... ... Тиісті іс-шаралар жоспарлары кіші ассамблеялар деңгейінде
әзірленіп, оларды сол ассамблеялардың ... ... ... іске ... ... ... , ... мен Алматы
қалаларының бюджет қаражаттары, ұлтық-мәдени бірлестіктердің қаражаттары,
халықаралық ... ... ... ... мен ... ... ... салынбаған басқа да қаржы көздері есебінен
көзделген. Сонымен қатар осы ... іске ... ... Ассамблеяның
жекелеген жобаларын қаржыландыруға қатысатын қор құру ... ... ... іске ... ... ... Ассамблея қызметінің
аталған негізгі бағыттарын іске асырудың нәтижелері мыналар ... ... ... пен ... ішкі ... ... қамтамасыз ету
саласында:
← ұлтаралық қатынастарды үйлестіру негізінде ... ... ... ... ... ... ... нығайту, жастардың кейінгі әрбір буынының бойында
қазақстандық патриотизмді тәрбиелеу жүйесін құру;
... ... ... ... ... іске асыруда
мемлекеттік органдардың келісілген жұмысын жүргізу;
← этномониторинг ... және ... ... ... ... келеңсіз үрдістер мен қатерлерден сақтандыру мен
алдын ала анықтау жүйесін құру;
← ұлтаралық ... ... ... ... ... ... ықпалына қарсы пәрменді іс-қимыл мәселелері
жөніндегі ақпараттық-идеологиялық жұмыстың сапасы мен тиімділігін
артыру;
ұлтаралық қатынастар саласында:
... ... ... ... этностар
арасындағы қарым-қатынастарда төзімділік пен сенімді нығайту;
← Қазақстан этностарын мемлекеттік тіл мен ... ... ... топтастыратын олардың мәдениеттері ... одан әрі ... ... рухани-мәдени
тұтастығын қалыптастыратын жағдайларды қамтамасыз ету;
← мемлекеттік тілді ... ... ... ... ... ... тіліне айналдыру;
← мемлекеттік тіл мен ресми тілді ұлтаралық қатынас құралы ... әрі ... ... ... ие ... қалыптастыру;
қоғамдық-саяси жүйені демократияландыру және азаматтық қоғамды қалыптастыру
саласында:
← Қазақстан халықтары Ассамблеясын ... одан ... ... ... айналдыру Ассамблеяның азаматтық
қоғам институттарындағы беделі мен ықпалын өсіру, оның ... ... ... нығайту;
← азаматтық қоғам институттарын ұлтаралық қатынастар саласындағы
маңызды ... ... ... тарту, азаматық қоғам
институттарын ұлтаралық қатынастар саласында дамыту;
← ұлтаралық қатынастар проблемаларына ... ... ... және ... ... ... ... көтеру
мақсатында халықаралық ұйымдармен, ... ... ... ... ... ... ... ынтымақтастықты дамыту.
Осы стратегияны іске асыру түпкі нәтижесі қоғамды ... ... ... ... пен ... келісімді, ішкі саяси
тұрлаулықты қамтамасыз ету, сондай-ақ ... – 2030» ... ... міндеттерді орындау негізінде Қазақстан республикасының
мемлекеттік тәуелсіздігі мен егемендігін нығайту болуға тиіс.
2.1. Республикадағы дінаралық ... ... ... ... ... 2993 діни ... (40-тан жоғары
конфессиялардан тұратын) қызмет етеді, соның ішінде 2563-і заңды тұлғалар
мен ... Діни ... ... саны ... 1638-і мұсылмандық,
237 – православандық, 949 – протестантдық-католиктік, 21 – ... және 75
- ... ... дәстүрлі емес болып табылады. Республика аймағында 262
шетел миссионерлер уағыз таратады, 2225 діни құрылыстар орналасқан1.
Мемлекеттік пен діннің өзара ... ... ... ... ... ... ... өзара қарым-қатынастар Қазақстан
Республикасының Конституциясында анықталған. Оның бірінші бабында ... ... ... ... және ... мемлекет болып
жарияланады. Діннің мемлекеттен бөліну ... ... ... ... ... ... пен оның ... өз азаматтарының дінге деген көзқарасын
бақылауға құқығы жоқ және осы белгі бойынша азаматтардың есепке алуды
жүргізбейді.
← Мемлекет ... ішкі ... ... іс ... ... ... ... діни бірлестіктерге материалдық немесе ... ... ... ... ... ... көмектер көрсетпейді. Діни
бірлестіктер қандай да болмасын мемлекеттік қызметтерді атқармайды.
← Діни бірлестіктер мемлекет ... ... тек ... діни ... қанағаттандыру мәселелерімен
айналысады.
← Мемлекет діни ... ... ... ... ... ... ... заңды ретеуден бас тартады, олардың қызметін
заңды түрде ресімдеумен айналысады. Бұл конфессиялар белгілі балансты
қамтамасыз етеді.
Қазақстанда өкімет конфессиялар аралық ... ... ... діни
нанымдар өкілдерінің арасында өзара түсіністік пен төзімділік ... ... ... Бұл ... ... жанындағы Діни
бірлестіктермен байланыс бойынша Кеңес, ... ... және ... ... ... ... диалог пен діни төзімділіктің
мәселелері бойынша дөңгелек ... ... ... ... ... ... пен дін ... қазіргі әртүрлі байланыстар
дінге өкіметтік институттар мен қоғам өміріне ықпал етуге рұқсат ... ... Ел ... ... ... Ассамблеясы) және
облыстық әкімдер (Кіші Ассамблеялар) жанындағы консультативтік органдардың
жұмысына қатысады.
Бұл діни ... ... ... негізін анықтайтын базистік
принциптері - өткен жылдары ... ұзақ ... ... ... ... ... ... басында тәуелсіз Қазақстанға кеңестік ... ауыр ... – іс ... ... тыс ... және ... өкіметтің
реттелген қызметіне толығымен бағынған діни қауымдардың тең ... ... ... Бұл жағдайлар нақты ұждандық бостандығы мен діни
нанымдар туралы сөз қылуға да ... ... ... кейінгі
Қазақстанда діни бірлесіктер мен дін адамдарына ресми көзқарас радикалды
түрде ... ... рет ... тек қана ... ... ... қатар
құқықтары да нақты белгіленді. Олар әлеуметтік және құқықтық ... ... ... ... ... 1992 жылы дін ... діни
мұқтаждықтарын қанағаттандыру үшін көптеген мүмкіндіктер беретін «Діни
наным ... мен діни ... ... ... Республикасының Заңы
қабылданды. Халықаралық-құқықтық актілерге, ... ... мен ... ... қабылданған бұл заң мемлекеттің
конфессиялар кеңістігінде барынша ... ... ... ... мемлекет саясатының негізіне рухани келісім мен ... ... ... ... Қазақстан – ТМД елдері кеңістігінде алдынғы ... бірі ... ... ... қиын ... ... ... нақты күшке ... ... ... ... ... ... республикамыз 1999 жылы Рухани келісімнің
1 әлемдік ... ... орын ... ... бері 18 ... ... Рухани келісім күні болып ... ... ... дін саласындағы ресми саясаты конфессиялардың тәуелсіздігіне
және тұрақты ... ... ... ... дінге сенушілерге қоғам
өміріне толық ... тең ... ... ... ... Осы
саясатты рухани жетекшілер, соның ішінде Иоанн Павел ІІ Папасы мен Мәскеу
және барлық Ресей Патриархы ... ІІ ... ... ... еріктілік құндылықтарының, конфессиялар
диалогы мен мәдениеттерінің жолын ұстаушылығы дін ... ... ... ... ... дін өкілдерінің қоғамның
тұрақтылығын нығайту және Рухани келісім ... ... ... ... үшін ... дәстүрлері Қазақстанда рухани келісімнің абстракты идея
емес, шын мәнінде өмірлік жағдай ... ... ... ... ... ұлтаралық
қатынастардың маңызы.
Адамзат өмірінің барған сайын жаңа қырларын қамтып, дүниені ... ... ... процесінде ұлттық мәселе шиеленісіп келеді.
Өткен ... ұлы ... ... ... Хаксли «Технология
процесі бізге кері кетудің барған сайын жетіле түскен құралдарын сыйлауда»
дегенді дұрыс айтса ... ... ... ... ... ... себептері сан алуан. Алайда
олардың ... ... үш ... мәселе жатыр.
Біріншіден, жаһандану халықтардың өзара ықпалдасуын ... ... ... ... ... білуіне мүмкіндік береді,
экономикалық ... ... ... ... ... жүйеге айналдырады.
Бірақ сонымен бірге ол көптеген адамдардың бойында өздерінің тарихи
негіздерінен – ұлтық ... ... ... және ... ... ... қаупін туындатады.
Бұл сезімдер кейде басқа этностық және діни құндылықтарды әкелушілерге
деген ... ... ... ... ... ұлттық мемлекеттерде ішкі
қарама-қайшылықтар өршуде.
Мемлекеттік шекаралар барған сайын мөлдір бола түсуде. Олар арқылы
қоғамға ... ... ғана ... ... ірге ... қатерлер енуде. Елдің сыртқы шептерін тікелей күзетуге, әскери
ауыздықтауға ... ... ... тетіктері ендігі жерде
халықаралық лаңкестік және адам ... ... ... күресте
жеткілікті дәрежеде тиімді болмай қалды.
Жаңа «халықтар қоныстануының» ауқымды процесі, бір жағынан, жасырын
көші-қон ... ... ... ол ... ... мемлекеттердің бұрынғы моноұлттық
негіздерін шаюға соқтырады.
Осы заманғы сан алуан этностық қоғамдарда ұлттық мемлекеттердің
құрылуына ... ... ... бас ... мемлекет пен қоғамды
топтастыратын өзекті табу әлдеқайда қиын болып барады.
Әлемнің көптеген ... ... ... ... әрқилы ұлттық
қозғалыстар мен партиялар белсенді бола түсуде. Ұлттық азшылықтарға, көшіп
келішулерге қатысты шектеу шараларын қабылдауға шақыратын саясатшылар ... ... ... ... ... ... ... едәуір бөлігін жинауда. «Оппонентіңнің дәлелдері түгесілгенде ол
қай ұлттан екеніңді анықтай бастайды» деген сөз ... ... ... ... осы ... ... ... ішкі этносаралық
шеленістерге байланысты ұзақ уақыттан бері ... ... ... ... ... ... ... көпшілігіне әлеуметтік-
экономикалық проблемалардың шешілмегендігі себеп болуда.
Әлемнің түрлі өңірлерінің ... ... ... ... ... ... адамдардың әлеуметтік жағдайының бірдей еместігі ... ... ... ... қол ... ... ... жоқтығы, сауаттылықтың төмен ... ... ... «Жек ... – бұл кедейлердің ашу-ызасы» екендігі
дұрыс айтылған. Планетада сегіз жүз ... жуық аш ... ... астамы – бестен бір бөлігі – күніне бір доллардан кем жағдайда
өмір сүреді. Ал орасан зор байлықтар халықтың бар ... ... ... ... бұл ... ... ... дүниеде ол басқа халықтардың өкілдеріне қатысты ... ... ... ... ... ... формаға көшуде.
Осылайша, ғасырлар тоғысында ... ... ... ... ... кешіп отыр.
ХХІ ғасырдың басты проблемаларының бірі – ... ... ... ... ... ... ... отыр деуге болады.
Бұл проблеманың орасан зор қиратушылық әлеуеті бар, ол ... ... ... ... мен ... негізінде жатыр.
Қазақстан қоғамындағы ұлтаралық келісім – бұл қандай да ... ... ... ... ... ... орай, Қазақстанның
ұлттық тарихында, кез келген елдің өткендегі тарихы ... ... ... осындай мысалдары толып жатыр.
Біздің ұлттық келісім – ... ... ... бойында азаматтық қоғам
институттарының қолдауы жағдайындағы мемлекеттік тынымсыз ... ... ... біз ел халқының барлық этностық топтарының
арасындағы өзара ... ... ... ... ... ... көне ... тұратын барлық этностар өкілдерінің
бойындағы өзара түсіністік пен төзімділікке, отаншылдық пен ел ... ... ... ... ... ... ... көпұлтты қоғамда іске асқан
азаматтық келісім формуласы ретінде планетаның мемлекеттеріне ... өзі ... көп ... ... есептеуі бойынша, 2003 жылы әлемде төрт жергілікті соғыс
және ... ... ... ... ... Негізінен ұлттық-діни
себептер бойынша. Агрессия және ұлттық төзбеушілік көп ретте өз ... ... ... ... да атап көрсетуге ниетінен туындайды. Көп
адам діни мұраттардың өз түсінігі үшін өлуге бар. Ал еді кез ... ... ең ... нұр ... ... ... ... емес пе.
Бірде шетелдің белгілі бір саясатшысы мынадай әпсана айтып еді. Үш
адамнан «Таң рауаны ... не?» деп ... ... «Бұл күн мен ... кезең» деп жауап беріпті. Екіншісі: «Бұл қараңғылық пен жарықтың
арасындағы уақыт» ... Ал ... ақын ... ... да оның ... ... «Бұл түр-түсі әрқилы екі әйел, алайда екеуі де шын мәнінде
ғажап ... ... ... ... даналығы ең күрделі саяси теориялардан
асып түсіп жатады.
Ата-аналар мен мектеп баланың бойында «Өзіңе тілемейтінді ... ... ... ... ... ... Осы ... дүниеде өмір
сүру дегеніміз – ашық болу және басқа халықтарға, мәдениеттер мен діндерге
төзімді болу. ... ... ... ... адамға деген
сүйіспеншілікке баулуы керек. Бұл көзқарас Қазақстанның саясатына толық ... ... ... ... дүниеде өмір сүретін болады, олар кейін
түрлі елдерде болғанда ол ... ... ... сол ... ... Олар оны
ұлттар мен нәсілдерге, дінге бөліп жатпайды. Бұл ойдағыдай бейбіт өмірдің
кепілі. Міне, ... да ... ... ... ... Мен ... мен ... барша қазақстандықтарды осыған
шақырамын.
Бізге әлемдік дамудың жалпы барысы мен үнемі «сағатты ... ... ... тұрған нақты міндеттерді шешу кезінде біздің көпұлтты қоғамның
ерекшеліктерін ескеру керек. Басқаша айтқанда, қоғамға біздің алға ... ... ... ... ұлтаралық келісім тәжірибесін
үнемі қайта қарап, ой ... ... ... ... Қазақстан дүниежүзілік
қауымдастықтың ажырағысыз бөлігіне айналып отыр. Біз ... ... ... алуға ұмтылып келеміз.
Осы қисынға бекіткен «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасының негізгі
міндеттері де ... ... ... ... ... ету, біз ... және қазіргі кездің ғана емес, сонымен бірге болашақтың міндеті
де.
Егер ... бір ... ... біз қалыптасқан ұлтаралық
келісімді бұзуға жол ... ... ... 16 ... ... ... арқасында қол жеткізген бүкіл әлеуметтік-экономикалық табыстарды
жоғалтатынымыз сөзсіз.
Мұны қазақ ұлты да, қазіргі Қазақстанның ... ... ... айқын түсінуі керек. Ұлтаралық қатынастар саласы – тәжірибе алаңы емес.
Қатынастардың барынша шетін және ... ... ол үшін ... да азаматтық қоғам институттары да тең дәрежеде жауапты болады.
Сондықтан да, ең ... ... және ... ... ... ... үшін қауіп төндіретін қандай қатерлер бар ... ... ... ... болуы маңызды.
Бірінші сынақ – бұл дінді халықаралық лаңкестік пен ... ... ... ... ... діни және ... ... әрдайым тығыз астасып
жатады.
Сондықтан да бүгінде дін халықтың моральдық, мәдени және ... ... ... ... ... тетігі ... ... ... ... ... ... рухани-
адамгершілік дәуірлеу процесі ... ... дін ... күшеюіне
әкелгендігі әбден табиғи нәрсе.
Тәуелсіз Қазақстанда мемлекеттік зайырлық сипатына, елдегі барлық діни
қауымдастықтардың қызметі үшін тең мүмкіндіктерге кепілдік ... ... ... ... діни ...... ... үйлерінің салынуы мен ашылуына белсенді көмек көрсетті.
Қазақстанда діндер арасында қатынастардың шиеленісуі үшін ... ... жоқ. Бұл ... ... ... ... ... саясаттағы экстремистік әрекеттерді, лаңкестік актілерді аяқтау
үшін дін қағидаларын пайдаланумен байланысты болады.
Алайда ... ... ... тезистің де қаупі кем емес. Тарих
лаңкестік ... ... үшін түлі діни ... ... аз білмейді. Мұны, атап ... ... ... ... ... ... ... да дәлелдеп береді.
Қазақстанда халықтың көпшілігін мұсылмандар құрайды. Алайда бізде осы
заманғы дүниенің барлық дерлік діни ...... ... мен
католиктер, протестанттар, иудейлер, буддистер, басқа да ... ... бар. ... ... ... 46 конфессия мен
номинация әрекет етеді. Осыған ... ... ... ... да бір ... ... ... пікірлерді өте жақын қабылдайды.
Мұндай қалыпты сырттан әкелу және белсенді пайдалану ... ... және ... ... ... ... тыныштыққа
қатер төндіруге әбден қабілетті.
Ешқандай діннің табиғатында агрессияшылдық болуы мүмкін емес.
Агрессияны тар ... және ... ... көздейтін жалған діни қызмет
туындатады.
Еліміздегі ... ... ... сынақ ұлтаралық қатынастар
саласында туындайтын ... ... ... ... ... ... жағдайдағыдан кем түспейтіндігіне байланысты.
Ол жылдары ұлттық проблемаларды шешу дегеніміз ... ... ... ... этностардың өзара қатынасында туындайтын проблемаларды
өздігінен шешуге кепілдік бере алмайды. Мұны ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... АҚШ, Швейцария, Бельгия
секілді елдердің тәжірибесі көрсетіп берді.
Демократия жағдайында ұлтаралық ... шешу ... ... органдардың қызметімен байланысты дәстүрлі әдістерді пайдалану
жетімсіз болады.
Мемлекет этносаралық келісімді орнықтыруда және ... ... ... және ... ... ... бұл ретте ұлтаралық қатынастарды реттеудің қосымша қоғамдық
тетіктері қажет.
Осыны болжай отырып, тоқсаныншы жылдардың ортасынан ... ...... орталықтарды, халықтардың үлкен және шағын
ассамблеяларын құруға кірісті. Бұл дұрыс бағыттағы қадам болды.
Іс ... ... ... ... ... ... ... ұйымдасқан институттары болды. Сонымен бірге олар Қазақстандағы
этносаралық келісімнің негізіне айналды.
Елімізде ... бері ... ... ... ... ... болды, ұлттық тілдегі БАҚ-тар шығады, мемлекеттік емес
білім беру мекемелері – ... ... ... ... ... ... орыс, ұйғыр, неміс, корей және өзбек ... ... ... ... ... этностық топтардың он бір тілінде теле және ... ... жуық ... және ... ... ... ... көреді.
Мемлекеттік тапсырыс аясында ғана жыл сайын ұлттық тілдерде таралымы ... ... ... ... ... ... басылады. Бізде жүз жетпістен астам
жексенбілік мектептер жұмыс істеп, оларда балалар мен жасөспірімдер жиырма
үш ұлттық ... ... ... ... және ... Қазақстан облыстарында ұлттық
өркендеу мектептері ашылған.
Сондықтан да бізге Қазақстан халықтарының арасындағы ... ... бұл ... ... ... ... Үкіметтік емес ұйымдар біздің
кемелдене түскен азаматтық қоғамда ұлтаралық келісімнің қуатты ... ... ... ... оқу орындарына түсу компьютерлік тестілеу жолымен
жүзеге асырылады. Ұлттық белгісі бойынша қандай да бір ... ... ... ... ... ... конкурс бойынша жүргізіледі,
мұның өзі барлық ұлттық топтар ... ... ... ... жолымен алға баса отырып, біз қоғамда болуы мүмкін кез
келген этносаралық ... дер ... ... әзір болуымыз керек.
Үшінші сынақ. Біз болашақта қазақ ұлты және ... ... ... келе ... ондаған этностық диаспоралар мүдделерінің
ақылға сыйымды үйлесімін сақтай аламыз ба, соған ... ... ... ... біз ... жолмен жүрдік.
Біз қандай этностық топқа жататынына қарамастан, қазақстандықтардың
арасында қазақ тілін сақтау мен нығайтудың ... оның ... беки ... жеткіздік.
Бүгінгі күні Атырау, Жамбыл, Қызылорда және Оңтүстік облыстарында іс-
қағаздары мемлекеттік ... ... Бұл ... басқа ұлт
азаматтарының қазақ тілін жоғары деңгейде білуімен ерекшеленеді.
Орта мектепте қазақ тілін үйренуге бөлінетін сағаттар саны ұлғайды.
Сонғы екі ... ... мен ... қазақ тілінде берілетін мектептер мен
бала бақшалардың саны ... ... ... қазақ тіліндегі газеттер саны 25 пайызға,
журналдар 12 пайызға көбейді. Барлық электрондық БАҚ-тардың 95 ... ... ... ... қазақ тілінде жүргізеді.
Елде барша қазақстандықтардың жалпы-азаматтық ... ... ... ... ... ... ... беретін қажетті барлық
шарттар мен тетіктер жасалған. Бұл процестер ... ... ... ... ... ... бәрі елде мемлекеттік тілді ерікті түрде игеруге деген
жағдайлардың туғызылуына қарай ... ... Бұл ... ... ... жеделдетушілік, оның үстіне революциялық көзқарас болуға тиіс ... бір ... ... ... ... халықтардың тілдерін, мәдени
дәстүрлері мен салттарын сақтау және дамыту жөніндегі міндеттерді ... ... бойы ... ... ... ... айрықша
қазақстандық менталитетті қалыптастырды.
Оған көңіл-күйдің шығандаушылығы мен этностық оқшауланушылық жат.
Азаматтық бірлесуге, халықтық дәстүрлер мен ... ... ... оған өзек ... заманғы Қазақстанның бірегейлігі этностық саналуандылығында. Бұл
қазақстандықтарға басқа халықтармен құнды мәдени ... ... ... біздің бүкіл қоғамның орасан зор байлығы, ... орыс тілі ... ... ... тілі ... қалып
отырғанын айрықша атап өткен жөн және бұл дұрыс та.
Мәдениеттер мен ... ... – бұл баға ... сый, ... шынайы шығармашылық өзара молығу, еліміздегі әр ... ... ... ... ... ... Қазақстандық біртектілікті
қалыптастыруға деген біздің принципшіл көзқарасымыз уақыт сынағынан өткен.
Бізге бұдан былай да қазақ ... ... ... ... ұлттық топтардың мәдениетін дамыта отырып, ... ... ... ... жол берместен осы бағытта алға жылжу керек.
Тәуелсіздік жылдарында іске асырылған этносаралық келісім моделі – ... ... ... мен ... бір ... ... шыққан эмигранттар үшін тартымдылық деңгейі жөнінен
Қазақстан, тек ... ... ... ... жол ... ... орын ... керісінше, бірқатар елдерде, мысалы, жаңағы Ресейде, Словакияда
Қазақстаннан шыққандар үшін ... ... ... ... ретте біздің азаматтардың толеранттылығы, олардың басқа мәдени
жағдайларға тез бейімделушілігі, олардың өз этносының мәдениеті мен ... ... ... ... ... деген құрметі
ерекше атап көрсетіледі.
Сіздерге бес-алты жыл бұрын Қазақстаннан көшіп кеткен жазушы Леонид
Данилович ... ... ... сәл бұрын Президентке жолдаған
хатынан үзінді оқып ... ... ... деп ... «Бір ... маған туған Қазақстанымнан көшіп
кетемін-ау деген ой келмеген еді. Өйткені, бұл мен өзімнің дүниеге келгенім
үшін ғана ... ... жер ... одан әлдеқайда үлкен ұғым. Өйткені, отандастардың – адамдардың
саналуан үндегі, әрқилы бейнедегі ұлы туыстығы ажырағысыз ... ... ... мен өз тағдырымды шығармашылықпен байланыстырдым. Менің рухани
тамырларым, менің бастауларымның бастауы - сонда».
Бұл бүкіл ғұмырын өзі үшін рухани отан ... ... ... ... сөзі.
Мұның бәрі мемлекеттің ұлттық саясаты тиімділігінің аңыздық емес,
өмірлік мысалдары. ... ... ... ... ... ... адамдар басқа елдерге баруға қорқып, әлемнің ұлы ... ... ... ... ... Қазақстан өркениетті
ұлттық қатынастар ордасы болып ... Нақ ... да біз ... ... ... ... ... мақсаттары мен міндеттері оны
2007 жылға дейін дамытудың орта ... ... ... ... бізге Ассамблея жұмысындағы практикалық ... ... өте ... байланысты Қазақстан халықтары Ассамблеясының өзінің жыл
сайынғы басымдықтарын ... ... ... ... көшу болады
деп санаймыз.
Бұл оның барлық мүшелерінің, кіші ассамблеялардың, олардың жұмысшы
органдарының жауапкершілігін ... ... ... жоспарларды орындау Қазақстан халықтарының барлық этностық
топтары алдында Ассамблея беделін нығайтуға мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ықпалы
салдарынан шиеленістің ықтимал өсуіне үнқатудың алдын алу тетіктерін талдап
жасау керек.
Бұл, ең алдымен, елдегі конфессияаралық келісімді сақтау және ... ... ... ... ... Діни ... ... кеңеспен бірлесе отырып, мемлекет пен діни қауымдастықтың өзара
ықпалдасу проблемалары, Қазақстанның конфессиялары арасындағы қатынастар
бойынша ... ... және ... ... ... ... екінші міндет Қазақстан ... ... ... ... ... ықпалдасу тетіктерін кеңейтуге
байланысты.
Ұлттық-мәдени орталықтардың өздері үкіметтік емес ұйымдар ... және ... ... мемлекеттік гранттар алу үшін конкурстарға
қатысуы керек.
Ассамблеяның жанынан этностық театрлар мен ... ... ... ... БАҚ-тардың қоғамдық кеңестерін, ұлттық
жексенбілік мектептер бірлестіктері мен басқа да ұйымдарды ... ... ... жыл бұрын бірқатар қазақстандық БАҚ-тардың бас редакторлары
баспасөзде ұлтаралық қатынастар саласындағы прблемаларды ... ... ... ... қол ... болатын. Оның ережелері негізінен
сақталуда.
Бірақ та содан бері жүздеген жаңа БАҚ-тар пайда болды. Олар ... бір ... ... кім айта алады? Бәрі бірдей
қосылған жоқ деп ойлаймын.
Біздің кейбір газеттер мен ... ... ... де инабатты
емес жарияланымдар соны көрсетеді.
Ақпарат ... ... ... ... ... осы
проблемамен айналысуы тапсырылған.
«Егер қажеттілік болса, кез келген көрінісіндегі ұлтаралық алауыздықты
қоздыруға жол ... үшін бұл ... ... ... ... қарауға біз әзірміз. Конституцияны орындап оның негіздерін бұзу
әрекеттерін әрдайым тыйып тастап отыру керек. Мен барлық саяси ... ... ... атап айтқанда, сайлау алдындағы ... ... ... аясын анықтайтын арнайы келісімді талдап, жасауға
шақырамын. Өйткені, заңнамада тіпті де барлық ... ... ... Этностық мәселелерді қажетсіз саясаттандыруға жол бермес үшін белгілі
бір моральдық принциптер мен этикалық ... ... ... ... ... жалғастырғым келеді.
Екінші. Қабылданған «Мәдени мұра» мемлекеттік бағдарламасын іске
асырудағы Ассамблеяның орны мен рөлін анықтап алу ... Бұл ... ... мән ... ... ұлы ақыны Томас Элиот былай деген екен: «Дәстүрді
мұраға алуға болмайды – оны ... алу ... ... мінез-құлықтың
патриархалдық түрлерін дәуірлету туралы емес, бізге ізгілікті қуат ... ... ... ... ... көмектесетін бағзы және осы
заманғы мәдениетіміздің үлгілері туралы болып отыр.
Кейде тарих «Балалары ұмыт ... ... еске ... ... ... сай ... түлету – біздің ортақ ісіміз. Қазақстанның мәдени ... ... ғана ... сонымен бірге елімізде тұратын әрбір этностың
мәдениетін қамтиды. ... ... ... бұл бағдарламаны
іске асыруға белсене қатысуы тиіс.
Ассамблея Кеңесінін Мәдениет ... ... ... ... орталықтардың, халықтардың үлкен және шағын ассамблеяларының
«Мәдени мұра» атты бағдарламасының міндеттерін ... ... ... ... ... ... ... өмір сүрген он екі жыл – бұл енді тарих.
Және бұл ... ...... ... ... ... тіпті де экономиканы, әлеуметтік сала мен саясатты өзгерту жөніндегі
ұлан-асыр ... ... Бұл ... ... ... ұлан-ғайыр
қадамымыз және бүгінгі күнде деген сенімнің қайнар көзі. Және ... ... пен ... ... ... ... – бұл оқтың
әлдеқайда басқа жерден атылып жатуы, дейді екен.
Өкінішке орай, осы заманғы дүниеде бұл солай. Әрбір ... ... ... сақтау үшін өздері жауапкершілікте болады. Ешкім де сырттан
тыныштық пен келісімді әкелмейді. Мұндайға үміт артуға болмайды.
Бейбітшілікке ... екі ... бар. ... ... ... ... нақылын нақты мағынасында ... ... ... ... бұл үшін ... тура келседе, қол жеткіземіз».
Мұндай стратегия бізге жол ... ... ... Бейбітшілік сарайында ойып ... ... - ... сақта». Бұл біздің ұлтаралық қатынастар
философиямызға әлдеқайда жақын.
Кез келген, тіпті ең шағын , ұлттық топтың мүдделеріне назар ... ... мен ... деген шынайы құрмет – бұл әділ ... ... ... жұмыстың мазмұны.
Осы дипломдық жұмыстың аясында мен Қарағанды қаласы,Степной-1 ... ... ... ... ұлтаралық қатынастарды
нығайтудағы жүргізілген саясат дұрыс па?” атты ... ... ... ... ұлт ... ... анықтау.Анкета жүргізу барысында тұрғындарға 5 сұрақ
қойылды.Сұраққа ... ... ... ... жауаптары берілген.
Сауалнама
1. Қазақстандағы ұлтаралық қатынастарды нығайтудағы жүргізілген саясат
дұрыс па?
Иә.
Жоқ.
Білмеймін.
2. Қазақстан ... ... ... ... бар ... ... Кеңесінің Мәдениет министрлігімен бірлесе отырып ұлттық-
мәдени орталықтардың, халықтардың үлкен және шағын
ассамблеяларының
«Мәдени мұра» атты бағдарламасының міндеттерін орындау ... ... іске асты ... ... ... ... ... бар ма?
Иә.
Жоқ.
Білмеймін.
5. Қазақстанда елімізде тұрып жатқан ұлттардың теңдік ... ... ... мүдделерін жүзеге асыруға құқықтар
берілген ... ... ... келетін болсақ,анкета барысында тұрғындардың
60 пайызы “иә”,20 пайызы ”жоқ” және ... 20 ... бұл ... ... деп жауап берді.
Осыдан қорытындылай келе ,біз еліміздегі ұлт ... ... көп ... ... оң екенін байқауымызға
болады.Зерттеуде сонымен қоса ... ... ... Халықтардың
Кіші Ассамблеясы құрылып,қалаларда,аудан орталықтарында ... ... ... өз ... ... ... ... түбегейлі өзгертіп, Қазақстан тәуелсіздікке ие
болған ... ... 90-шы ... – бұл қажырлы еңбектің, төзімділік пен
жеңістердің кезеңі. Сана мен сезімнің ... мен ... ... бұл
ерекше жылдар болды. Қазақстанда көп этносты ... ... ... ... деп нық ... ... болады. Бұл – барлық
этностардың мүддесін үйлестіру нәтижесінде қол ... ... ... жылдары экономикалық, құқықтық және әлеуметтік-
саяси реформаларды жүзеге асыруда біраз қиындықтарды бастан ... ... ... ... ... ел ... мен демократиялық үдерістер
серпінді дамыды. Қоғамды демократияландыру ... ... ... ... ... түлеуі және дамуы үшін қолайлы жағдайды қамтамасыз
етті. ... ... ... ... елдерінің арасында бірінші
болып тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуды ... ету, ... ... ... ... үшін біраз істер атқарды.
Конституциямызбен бірге ұлттық теңгеміз, өндірісіміз, ғылым мен
біліміміз пайда ... ... ... ... ... көрегендік
танытып, тапқырлық жасады. Ел тұрғындарының Отанына деген сенімін арттырып,
бірлігін нығайту үшін ... ... ... құрды. Қазақстан
экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттердің қатарына қосылуға
жақындап келе жатқан Елбасы тайға таңба басқандай, нақты ... ... ... мемлекеттер жете алмай отырған жетістіктерге
біздің еліміз жетті. Оған біздер ... ... ... ... ... қол жеткіздік.
«Біз – қазақстандықтармыз және әрбіріміз жалпы ... ... ... Біз ... ... ... ... қуатты және
гүлденген мемлекет ... ... ... ... бен ... ... 1- деген болатын Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев.
Егеменді еліміздің ... көп ... ... ... ... ... ... келеді. Егемендігімізді жариялаған
күннен бергі ... ... ...... жүзі ... бірқалыпты дамып келе жатқан, халқының берекелі өмірін, ... мен ... ең ... ... деп ... жас мемлекет
ретінде танылып үлгерді. Тәуелсіздігіміздің өткен кезеңі Қазақстанның
болашақта қарқынды ... жол ... ... күні ... ... ... әлемдік қауымдастыққа дамып келе ... ... ... ... ретінде танылды деп ашық айта аламыз.
Әрбір модельдің өз ерекшілігі мен бағыты болатыны ... ... ... ... және ... ... ... мақсаттарға
жетуді көздейді. Шетелдегі саяси-қоғамдық ұйымдар , мемлекеттік органдар
өкілдерімен кездесуде біздің еліміздегі ... ... ... ... баға ... ... Бельгиядағы Тең мүмкіндіктер және
нәсілшілдікке қарсы күрес орталығының директоры Йозеф Де ... дәл ... ... де құру орынды болар еді, бұл модель қызықтыруда, біз ... ... ... ... шешу ... ие ... ... бар, барлық ұлттардың мүддесін қорғайтын орган болғанын қалаймыз
десе, АҚШ-тың сыртқы саясат мәселесі жөніндегі ұлттық ... ... ... ... ... ... тәуелсіздікпен құттықтауға
болады, бірақ жетістікпен ... ... ал ... экономикалық,
әлеуметтік жетістіктермен құттықтауға болады. Сіздерде өмір сүру ... ... ... ... ... ... Оның халықаралық
беделі өте жоғары. Соның ... ел ... ... мемлекеттер
қатарына қосылу бағытында тұр, деді. Ал ... ... ... Мордвидж Қазақстан көп ұлтты мемлекеттердің ішінде жоғары жетістікке
жеткен алғашқы ел, сондықтан ұлтаралық келісімнің ... ... ... ... ... дей ... еліміздегі бүгінгі жағдайға
жоғары баға берді. Ресей мен ... ... де ... ... жұмысына деген қызығушылықтарын жасырмайды. Ресейде біздің
Ассамблея үлгісі бойынша ... ... ... ... ... қазақстандық тәжірибенің маңызын түсіне беруге болады.
Мысалы, Ресей халықтары Ассамблеясы кеңесінің төрағасы Р.Абдулатипов
этносаралық және конфессияаралық келісімді нығайтудағы ... ... рөлі өте ... ... мемлекеттер жылдар бойы жете
алмаған жетістіктерге сіздер қысқа мерзім ішінде жете ... ... ... ... ... десе РФ ... ... Қазақстанда
тұратын орыстар қазақ халқының жомарттығы мен ... ... Ел ... ... ... ... ... – Қазақстан
халықтарының Ассамблеясы шын ... ... ... ... ... бола ... Ассамблея ұлтаралық достық, келісім мен
тұрақтылықтың символы және ұлтаралық қатынастардың орталығына айналып отыр.
Біз де Ресей халықтары Ассамблеясын дәл ... ... ... ... ... ... ұлт ... өзегі болғандықтан Қазақстан халықтары Ассамблеясының
ХІІ ... ... тіл ... ... ерекше көңіл бөлгені
заңды. Сессияда Президент «Мемлекеттік тіл – бұл Отан ... ... ... ... ... дәл ... ... Және ол елдің барша азаматтарын
біріктіруі тиіс» екенін айта ... ... ... ... ... емес
мемлекеттік қызметкерлерді материалдық ынталандырудан бастап, іс-қағаздарын
мемлекеттік тілде жүргізуді бөліп-жармай ... ... ... ... ... ... басым көпшілігі және мемлекет құраушы халықтың
тілі – тәуелсіз Қазақстанның мемлекеттік тілі ... Ата ... ... ... ... тілді білудің маңыздылығы мен
қажеттілігінің түсінушілік қалыптасып келеді. Еліміздегі өзге ұлт ... ... ... ниет білдіруде. Соңғы статистика бойынша Қазақстанда
қазақ тілін меңгерген мемлекеттік қызметкерлер саны шамамен 500-ге ... Бұл істі әрі ... ... ең алдымен жүзеге асуы тиіс мәселе ... ... ... ұлт өкілдерінің меңгеруіне ықпал ету.
Президент тапсырмаларын орындау мақсатында атқарылған үлкен шараның
бірі ретінде 2007 ... 6 ... ... ... ... ... Қазақстан халықтары Ассамблеясының қолдауымен өткізілген
«Мемлекеттік тілдің дамуы – ... ... және ... ... атты халықаралық ғылыми-практикалық конференцияны атап
кетуге болады. Конференцияда сөз ... ... ... ... ... ... тіл ... барлық қазақстандықтарды
біріктіру факторы есебіндегі қоғамдағы рөлінің ерекше екендігін атап ... ... ... ... басты проблеманың бірі –
қазақстандықтардың мемлекеттік тілді ... ... ... ... ... ... ... отырып құрылған озық ... ... ... ... ... құру керектігі аталып
өтті.
Президентіміздің Қазақстан азаматы кемінде үш тілді білуі қажет деген
сөзі де ... ... ... ... ... білу адамды рухани жағынан
байытады. Екіншіден, әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті елдер қатарына
қосыламыз ... ... және ... ... ... де ... көрсеткіштердің бірі болатыны сөзсіз. Мемлекеттік
тілге қоса әрбір қазақстандық ... тіл ... ... ... емес ... ... мен Ассамблея тарапынан атқарылатын шаралар
елімізде барлық ... ... ... ... отыр. Жексенбілік ұлттық
мектептерде әр ұлттың ана тілі, мәдениеті, ... ... ... ... ... мәдениеті, тілін насихаттау ісі жүргізілуде. Қазақ
тілі үйірмелері ашылып, мемлекеттік ... ... іс ... ... және өзге ... ... ... тіліне деген сұраныстың күннен-
күнге артып отырғандығын айтқым келеді. Бұл, ... ... тіл ... ... ... жүзеге асырылып жатқан
қомақты шаралардың бірі.
Бүгін ... ... ... әр ... ... дамуының
оң факторына айналдыру мүмкіндігі бар. Барлық ұлттар мен ... ... ... ... ... ... да этнос өкілдері өздерін
Қазақстан халқының жаңа мәдени тұтастығын құрастырушы ретінде сезініп отыр
деп ... ... ... Н. Назарбаевтың «әрбір қазақстандық, өзінің
ұлттық ... ... ... оның құқығы мен еркіндігін әрқашан
қорғауға дайын тұрған мемлекет екенін сезінуі қажет. Тек сол жағдайда ... ... ... ... мен ... ... ... сенім білдіруге болады. Тек сондай ... ғана ... ... әлем ... ... ... атты ... азаматы болғандығын
мақтан тұтар еді» деген сөзі де жалпықазақстандық патриотизмді ... ... ... дін ... ... ... мен ... игі дәстүрі
қалыптасты, ал бұл – ұлы игілік.
Әлбетте, ұлтты бірегейлендіру тәсілдері ... ... ... бірігейлендіру тәсілдері туралы мәселеге қайта оралып және ... ... ... ... болмайды.
Осындай тәсілдердің бірі – нәсілдер арасындағы бірегейлендіру.
«Негритюда» деп аталатын кейбір ... ... ... ... ... тұжырымдама жасауға тырысты. Кейде мұндай көзқарастар әлдеқайда
даулы жағдайларда пайдаланылды. Алайда біз бұл ... ... ... ... ... алуымыз керек. Өйткені біздің жер
монғолдану үрдісіне де, ... ... де ... ... бері ... ... өн ... белсенді будандасу үрдісі
болды, яғни ұлтаралық неке арқылы тұрғындардың қан араласуы етек алды.
Сондықтан Қазақстандағы ... ... ... ... ... сөз ... қойғанда орынсыз.
Сонда ұлттық бірегейліктің нақты үлгісі дегеніміз не? Әлбетте, бұл
қазіргі Қазақстанның ... және ... ... ең бір қиын ... ... ... сияқты оның да оңай жауабы жоқ. Бірақ кез келген
саясаткердің оған жауап ... ... көп ... ... ... дінділігі, тарихы мен географиялық
ерекшелігі – ... ... ұлт ... ... мен ... сияқты.
Яғни бірегейлік мәселесін шешуге екі деңгейлі көзқарас ... ... ... ... ... һәм ... ... ретіндегі
Қазақстан халқының қалыптасуына байланысты. Суперэтнос ... ... ... ... ... ... қалыптасуына деген
ұстанымды көзқарас пен азаматтық қауымдастықтың қалыптасуына ... ... ... ... ... мәні бар. Сондықтан
Қазақстан ұлты дегенді сөз ету әлі ... оның ... де көп. Дәл ... деңгейдің мәселесін шешуде басқа ахуал маңыздырақ. ... ... ғана ... ... енді ортақ құндылықтармен
топтасқан, біте қайнасқан тұтастыққа ұласуы қажет. Ұлттық-мемлекеттік
идеяның айырмашылығы, ол ... ... ... керісінше қоғамның
нақты дамуынан туындап отырады. Ал бұл ... идея ... ... ... – қай ... ... ... күллі қазақстандықтардың
Отаны болып табылатын – бірыңғай, аумағы тұтас, тәуелсіз ... ... ... бірлігі, тұтастығы мен тәуелсіздігі
бәсекелестік немесе дау-жанжалдық сипаты жоқ, кез ... ... ... ... ... Тарих адамдардың іс-қарекеттерін
уақыт өткізіп барып таразылайды. Сондықтан осынау қарапайым да ... ... ... ... ... кейін қазіргіден әлдеқайда
еңселі де елеулі болады.
....Кеңестер Одағы ыдыраған кезде көпэтникалық Қазақстан бірден ұлтаралық
жанжал ... ... ... деп ... де табылады. Соған
қарамастан, Президентіміздің салиқалы саясаты және қазақ халқының ... ... ... елде ... ... мен ... ... жаһанға үлгі болды. Ұлтаралық қатынастарды ұдайы
реттеу әу бастан-ақ ішкі саясатымыздың негізгі ... ... ... ... ... ... арасында жүргізілген сауалнама нәтижелері төмендегідей қорытындыға
қол жеткізді. Мәселен, «әртүрлі ұлт ... ... ... ... деген сауалға жауап берушілердің 30 пайызы достықта, 37,4
пайызы тілектес ниетін ... ал 32,9 ... ... ... Респонденттердің ешқайсысы ұлтаралық кикілжің ... ... ... ... мәселесін шешуді кімге үміт ... ... ... берушілердің 94 пайызы Президентке, 40,2-сі
Парламентке, ... ... ... ... ... ал 26,8 пайызы
Қазақстан халықтары Ассамблеясына, 10 ... ... ... ... байланыстырған. Жауап берушілердің пікірінше, Қазақстанда ... ... ... өмір ... қолайлы жағдай жасалғанын 79,1 пайызы
мақұлдайды1.
...Ұлтаралық келісімді қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... ... құрамы бойынша бірегей мемлекетімізді және бұл туралы
тұрақты айтып келеміз, саяси жаңғыртудың ... ... ... ... ... халықтар достығын қамтамасыз ету болып
табылады.
1995 жылы құрылған Қазақстан халықтары ... ... ... ... ... ... Ол ... ұлттық саясатты жүзеге
асырудың бірегей ... ... оның ... ұлты мен дініне қарамастан
барлық азаматтар мүмкіндіктерінің теңдігі қағидаты алынған.
Елдің ... ... ... құру ... ... ... Ассамблеясы елдің түрлі этностық топтарының
қоғамдық-саяси өмірдегі өкілдігін қамтамасыз ететін ұйымның ... ... ... пен ... халықтар Ассамблеясының өкілеттігін қамтамасыз
ету осы органның рөлі мен ... жаңа ... ... және елде ... ... одан әрі нығайтуға қызмет ететін болады деп сенемін.
Президенттің ұсынымымен Мәжілістің ... 107 ... ... ... 98 ... ... жүйе бойынша сайланды, ал 9 депутат
заңға ... ... ... ... ... өкілдік етеді.
Бұл ірі этностардың мүдделерін ... үшін ... және ... одан әрі
топтастыруға қызмет етеді.
Қазақта «Отаны бірдің – тілегі бір, ... бір» ... ... сөз ... ... болса да тілегі бір, атасы басқа болса да ... бір ... мен ... ... ... жүзі мойындап отырған Қазақстан атты
елміз. Өткен ... ... ... ... ... конфессиялық
ерекшеліктеріне қарамастан ортақ мүдде мен өзара түсінушілігі ... ... ... қалыптасты деп айтуға болады. Көп ұлтты ел болуымыз
... ... ... Өз халқын сүйген адам ғана оның тағдыры
үшін алаңдай алады. Біз қазақстандық ... ... ... ... ... оның ... еліміздегі татулық пен келісімнің дүние
жүзінің басқа елдеріне үлгі бола алғандығы.
Қосымша
Халық санағы.
Қазақстан ... ... ... өзгерісі.
(халық бойынша)
Қазақстанның ұлттық(этникалық) құрамы.
Олардың санына:
1. Негізінде біздің елімізде тұратын қазақтар;
2. КСРО-ның ... ... ... адамдар
тобы(мысалы,орыстар,украиндер,белорустар мен молдавандар);
3. Алыс шет ... ... ... ... мен ... елдің байырғы тұрғындары (аборигендер),ал қалған
халықтардың өкілдері-келімсектер болып есептеледі.Олар – Қазақстанға әр
түрлі ... және ... бір ... ... ... келді.
Осыған байланысты,республика халқының көп ұлтты (полиэтностық)
құрамы-жаппай көші-қонның нәтижесі.
Соның әсерінен республиканың ... ... ... ... ... ... аясы тарылды.
Қазақстан халықтар саны бойынша ерекшелінеді.Қазақтар(8,7 млн.адам)
мен орыстар(4 млн.) ел халқының 84 пайызын ... ... ... ... адам) сонымен бірге украиндар,өзбектер,немістер,татарлар мен
ұйғырлар жатады.Республика халықтарының 95 ... осы жеті ... ... халық санағы бойынша,біздің елімізде саны 10 адамнан аз
17 ... ... ... ... және тағы басқалары бар.
Діндер.
Халықтың ұлттық құрамымен діни сенімі тығыз байланысты.Олар ... ... ... ... мен ... және ... процестерге әсерін
тигізеді.Дінаралық қарама-қайшылықтар көп жағдайда өткір жанжалдарға ... ... діни ... ... керек.
Діндер рулық-тайпалық (тілдік), жергілікті (ұлттық) және әлемдік болып
бөлінеді.
Рулық-тайпалық діни сенім (жансыз заттарға табыну,шамандық,ата-баба ... ... ... ... мен ... ... ... тек кейбір мемлекеттерге таралған.
Әлемдік,яғни жер бетінде таралған үш дін ... - ... ... ... тұрғындары жерге,суға,отқа,қасиетті
тауларға,жұлдыздарға,ата-баба рухына,от ... ... ... ... ... ... қосылғаннан кейін православиялық христиан діні пайда болды.Кеңес
үкіметі ... ... ... басұа халық өкілдері келіп
қоныстанды.Дәстүрлі түрде олар әр ... ... ... ... ... ... мен ... бұзылып,қиратылып,жабылып
қалды.Адамдар атеистік тұрғыда тәрбиеленді.
Қазақстан Республикасы – ... ... ... ... ... ... ... дінді ұстануға немесе мүлдем ұстанбауға құқығы бар.Қазіргі уақытта
елімізде ... өмір ... ... ... ... өсуде.Діни
ұйымдар бейбітшілік пен келісімді нығайтуда.40-тан астам діни бағыттар мен
ағымдар ... үшін бұл өте ... ... ... ... саны ... ... мен православиялық ... діні ... ... ... ... мұсылман
сүниттер.Әзірбайжандардың көбі ... ... ... елде кең ... пен ... ... ... християн дінінің ежелгі,ерекше тармағына табынады.
Жалпы,елдегі дін географиясы ұлттардың таралуымен ұштасып келеді.
Қазақстан халықтары.
Суретте Қазақстандағы саны 5000 адамнан ... ... ... ... ... берілген.
Халықтардың арғы тегін анықтау үшін ғалымдар әр ... ... ... мен ... және ... ... ... халықтарды
тілдік ұқсастарына байланысты классификациялау қабылданған. Этнологтар
ондай ұқсастықтың,олардың шығу ... ... ... айтады.
Сондықтан тілдік классификация (лингвистикалық) этникалық та болып
табылады.
Бұл классификацияның алғашқы ... ... – жеке ... ... ... тіл ... жақын туыстас халықтар тобы құрайды. Үшінші
(жоғары) саты – сәулет – ... ... ... халықтар тобын
біріктіреді.
Қазақстан халқының негізгі бөлігі 5 тілдік әулеттің – ... ... ... үнді-еуропа (38 пайызын), солтүстік кавказ (0,4 пайызын),
сино-тибет (0,3 пайызын) және орал-югаир (0,2 пайызын) әулеттер құрамына
кіреді. ... тіл ... ең ... – түркі тобы, ал қазақатар –
елдегі түркі халықтарының ішіндегі ең саны көбі ... ... ... ... ... – халықтың 53 пайызы). Үндіеуропа әулетіндегі саны
бойынша бірінші славян тобы, ал ең ... ... ... – орыстар (халықтың
30 пайызы).
Басқа ұлттардың арасында облыстар ... ... ... ... (231 мың). ... ... ... (4 млн. 24 мың адам),
украиндар (459 мың), немістер (228 мың) және ... (94 мың) ... ... ... ... ...... орталық және
шығыс. Өзбектер (420 мың) мен ... (227 мың), ... ... ... ... 95 ... Алматы облысы мен Алматыда орналасса, ал
өзбектердің 9/10 бөлігі Оңтүстік Қазақстан облысында шоғырланған.
Қазақстанда барлық халықтардың мәдениетін, әдет-ғұрпын, тілін, ... ... ... және ... ... ... ... оларды тең құқыққа үндеп, ешқандай қысымшылық түрін
жасауға тыйым салады. Әр түрлі ұлттар өкілдерінің арасындағы достық қарым-
қатынастың ...... ... ... бөлігі болып табылады.
Мұнда ел Президенті басқаратын Қазақстан халықтарының Ассамблеясы мен
ұлттық-мәдени орталықтар ... рөл ... ... ... ... ... ... (бірлестігі)
Қазақстан ұлтын құрайды. Ондағы барлық халықтар өздерінің ... ... ... ... мәдени-саяси және әлеуметтік-
экономикалық біртұтастық байланыстырады.
Қазіргі кезде Қазақстан ұлтында ... ... рух, ... ... мәдениет қалыптасуда. Оның негізгі сипаттары –
ұлттар арасындағы достық пен діндер арасындағы келісім ... ... ... ... ... ... ... .Тәуелсіздік белестері//-Алматы,2003
3. Назарбаев.Н.Ә .Сыңарлы 10 жыл//-Алматы,2003
4. Назарбаев.Н.Ә .Ғасырлар тоғысында//-Алматы,1999
5. Назарбаев.Н.Ә .Тарих толқынында//-Алматы,2003
6. Қазақстан Республикасының Президенті ... ... ... ... жаңа Қазақстан//-Астана,2007
7. Беляев.К.Ж. Бауырластық бастаулары//-Алматы,1989
8. Маңсұров.Т.Қазақстан және Ресей:Егемендендіру,стратегиялық
әріптестік тәжірибесі//-Алматы,1999
9. Социология:Лекциялар ... ред. ... ... ... ... ред. ... ... Н.Ә.Назарбаев-основатель Казахстанской модели ... ... ... ... или ... ... межнациональных
отнашении в Казахстане//Алматы,1991
13. Казахстан:история успеха глазами мирового сообщество. //под.ред
Е.Дудка.-Алматы,2005
14. Дымов.О.Г. Мы народ Казахстана//-Астана,2004
15. ... ... и ... консенсус//-
Караганда,2005
16. Вздравомыслов.А.Г. Межнациональные Конфликты в ... ... ... ... и ... ... ... Казахстана.1920-1990гг//-Алматы,1993
19. Садықов.Т.С. Тарих тағылымы:Ұлтаралық қатынастар мәдениеті. //-
Алматы,1992
20. Аяган.Б.Апогей и ... ... ... ... ... ... ұйымы және Қазақстан//-Астана,2004
23. Тұрдыбеков.А.С.Социалогия//-Алматы,2001
24. Қазақстан Халықтары Ассамблеясы IV ... ... ... ... . ... Халықтары Ассамблеясы:10 жыл//-
Астана,2005
26. Алексеенко Н.В., Алексеенко А.Н. Население Казахстана за 100 ... г.г) ... ... ... Қазақ ұлт-азаттық қозғалысы//Жалпы ред. басқарған Қойгельдиев.М.
–Астана,2007
29. Қазақстан:табысқа жету тарихы ... ... ... ... ... ... КСР ... том//-Алматы,1979
31. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы.1 том//-Алматы,1998
32. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы.3 том//-Алматы,2001
33. ... ... ... том//-Алматы,2002
34. Қазақстан ұлттық энциклопедиясы.6 том//-Алматы,2004
35. Назарбаев.Н.А.Қазақстан-2030.Послание Президента страны народу
Казахстана//-Алматы,997
36. Заң және заман//-2007
37. Заң және ... ... ... ... тірегі-өркендеу жолымен
ілгерілеу//Орталық Қазақстан,-2004
39. Назарбаев.Н.Ә .Дін,Қоғам және халықаралық ... ... ... және ... қатынас мәдениеті//Ақиқат,-
2000
41. Әмірова.Б.Біріккен оқу-іс әрекетіндегі ұлттық таптаурындардың
танымдық рөлі//Ұлт тағылымы,-2001
42. Қабікенова.Б.Әлеуметтік бостандық-ұлтаралық ... ... ... ... ... қауіпсіздік
кепілі//Саясат,-2003
44. Ішпекбаев.Ж.Е.Халықтардың өзін-өзі айқындауы ұлтаралық ... Абай ... ... ... болу һам ... ... ... ісі емес//Алтын Орда,-
2002
46. Қасымова.Империялық этносаясаттың зардаптары//Ақиқат,-2002
47. Егемен Қазақстан,-2005
48. Орталық Қазақстан,-2006
49. Ақиқат,-2000
50. Саясат,-2003
-----------------------
51. [1] Назарбаев.Н.Ә .Тарих толқынында//-Алматы,2003
1 Бугай Н.Ф К ... о ... ... в СССР в 30-40-х ... История
СССР,-1989.6
том,10 стр.
11 Кабульдинов.З.Е Народ Казахстана:история и ... ... . ... ... Ассамблеясы:10 жыл//-Астана,2005
1 Форум (римше-“forumis” ) жиналыс деген мағынаны береді.Ежелгі Римде форум
деп-
қоғамдық өмір жағдайын талқылайтын алаңды атаған.
1 ... ... және ... қауіпсіздік//Егемен
Қазақстан,-2006
1 Диаспора-басқа елге қоныстанған халықтың бір бөлігі.
1 Қазақстан ... ... ... ... әлемдегі жаңа Қазақстан//-Астана,2007
1 Ахметгалиев Б. 10 лет: Казахстан и интеграция//-Алматы,2001
-----------------------
будда
ислам
христиан
әлемдік
индуизм
(Үндістан)
конфуций
(Қытай)
иудаизм
(Израиль)
жергілікті
(ұлттық)
шамандық
Жансыз заттарға табыну
мордва
удмурт
марилер
Чешендер ингуштер
дүнгендер
Финно-угор тобы
Нах-дағыстан тобы
Қытай тобы
Солтүстік Кавказ тіл ... тіл ... тіл ... ... ... еврейлер
Орыстар, украиндар, белорустар, поляктар, болгарлар
молдавандар
Күрдтер, тәжіктер
Роман тобы
Иран тобы
Славян тобы
Герман тобы
Үндіеуропа тіл әулеті
Қазақтар, өзбектер, татарлар, ұйғырлар, әзірбайжандар, түріктер,
башқұрттар,
чуваштар, қырғыздар
Кәрістер
Түркі тобы
Кәріс тобы
Алтай тіл ... ... ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазіргі Қазақстандағы этносаралық қарым-қатынастар және ақпараттық қауіпсіздік мәселесі91 бет
Қазақстан халқының патриотизмі – ұлтаралық қарым-қатынас мәдениетінің негізі26 бет
Үш тұғырлы тілдің ұшпағы11 бет
Әбдіжәлел Қошқарұлы Бәкір6 бет
Жаһандану43 бет
Жаһандану батыстандыру феномені, қазіргі заман модернизациясының тірегі ретінде ұлттық моделге әсері106 бет
Жаһандану дәуіріндегі тарихи сананың трансформациясы22 бет
Жаһандану жағдайы32 бет
Жаһандану және аймақтану үрдістері: Жаңа аймақтану20 бет
Жаһандану мәдени феномен ретінде77 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь