Жанша Досмұхамедов

1.Өмірі туралы мәліметтер
2.Қызметі туралы деректер
3.Алаштың ардақтысы
4.Жаһанша жайлы деректер
Досмұхамедов Жанша (Жаһанша) — Алаш қозғалысының аса көрнекті қайраткері, Алашорда үкіметінің мүшесі, Алашорданың Батыс бөлімшесінің төрағасы, заңгер.
1887 жылы Орал облысы, Орал уезі, Жымпиты болысының, № 1 ауылында дүниеге келген.
1899 жылы тамыз айында Орал әскери реалдық училищесіне түсіп, онда 1905 жылы 31 мамырға дейін толық курсын оқып бітіріп, сол жылғы 27 қарашада № 991 аттестатпен 1906 жылы тамыз айында, Орал облысының стипендиаты ретінде Мәскеу университетінің заң факультетіне түсіп, оны № 175 бітіру куәлігімен 1910 жылы 4 наурызда бітіріп шыққан.
1917 жылғы Ақпан төңкерісіне дейін округтық соттың прокурорының жолдасы (орынбасары) міндетін атқарған.
1917 жылы 1-11 мамыр аралығында Мәскеуде өткен Бүкілресейлік мұсылман сиезіне басқа да қазақ делегаттарымен бірге қатысып, мұсылман істерін басқаратын «Шуро-и-Ислам» комитеті төрағасының орынбасарлығына сайланады. «Шуро-и-Исламның» ісімен Мәскеуде біраз болады. Сол жылы 21-26 шілдеде Орынборда өткен Жалпықазақтық сиезде Орал облысынан Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа ұсынылады.
1917 жылы желтоқсан айында өткен Жалпықазақтық съезде Ж.Досмұхамедов Алашорда үкіметінің мүшелігіне облыстардан тысқары делегат ретінде кіреді. Съезде автономия жариялау туралы екі пікір болғанын: оның бір жағында Ә.Бөкейханов бастаған топ «кейінірек», ол Халел және Жанша Досмұхамедовтер бастаған топ «дереу» жариялансын деген ұстаным қалыптасқан.
1918 жылдың наурыз айында Жанша және Халел Досмұхамедовтер Мәскеуге келіп, Ленин және Сталинмен келіссөз жүргізіп, Кеңес үкіметін Алашорданың желтоқсандағы съезінің қаулыларымен таныстырып, сондағы 11 шартты қояды. Кеңес үкіметінің жанынан Қазақ комиссариатының ашылуына қол жеткізеді.
1918 жылы 6 мамырда Жымпитыда өткен Орал облысының 4-қазақ съезінде, құрамына Сырым батырдың ұрпағы Салық және Сейіт ишан кірген 7 адамнан тұратын «Ойыл уәлаяты» құрылып, Жанша оның Уақытша үкіметінің төрағасы болып сайланады. Уәлаятта атты милиция жасақталып, оларды соғыс өнеріне үйрететін курс ашылады. Әр түрлі шаруашылық құрылымдар ашылады.
Мәскеудегі келіссөзден кейін Ж.Досмұхамедовтің Кеңес өкіметіне деген көзқарасында біраз өзгерістер туады. «…бізді жылы шыраймен қабылдаған бірден-бір өкімет, ол Кеңес өкіметі. …біз көптен бері автономияны талап етіп келіп едік, Кеңес өкіметінен басқа еш өкімет бізді қош көрмеді» және «Кеңес өкіметін саяси күш ретінде қырғыз (қазақ) халқы да мойындау керек» деп мәлімдеді. Аталған мәлімдемелер жөнінде Жанша мен оның серіктестерінің арасында біраз келіспеушілік туындайды.

Азамат соғысы жылдары сан-сапалақ өкіметтердің бірінен соң бірі келіп-кетіп жатқанда Батыс Алашорда жетекшілерінің саясаты: қазақ жұртшылығын қорғау; аумалы-төкпелі замана ағымына орынсыз килікпеу; және артын бағамдау ұстанымы болды.
1918 жылы қыркүйекте Уфада өткен Алашорданың шұғыл мәжілісінде өзге де мәселелермен қатар «соғыс жағдайы мен жол қатынастарының нашарлығынан» Алаш автономиясының батыс өлкелерін басқару үшін «Ойыл уәлаятының» орнына Алашорданың бөлімшесі құрылады. Бөлімшенің құрамына Б.Құлманов, Х.Досмұхамедов, Ж.Досмұхамедов және Е.Тұрмұхамедовтер кіреді. Төрағасы болып Ж.Досмұхамедов сайланады.
Ж.Досмұхамедов көптеген уақытша өкімет орындарымен келіссөз жүргізіп, хат-хабарлар алмасып, мәлімдемелер жазып жатқанда, өздерінің істеп жатқан істерінің мән-мағынасын түсіндірумен болды. Яғни мына алмағайып заманда қазақ халқын аман-есен сақтап-қорғау мақсатында және бүкіл Ресейде түпкілікті өкімет орнағанша жергілікті Уақытша қазақ өкіметтерін құруға мәжбүр болғандарын атап өтеді. Осы бағытта да Кеңес өкіметімен, яғни Түркістан майданының (М.Фрунзе) өкілдерімен келіссөз жүргізіп, оның басты шарттарына: 1) қазақ халқының өзін-өзі билеу құқы, автономия; 2) екі жақтың теке-тіресінің ортасында қалған қазақ халқын зорлық-зомбылық пен талан-тараждан аман сақтау болып табылады деп шегелеп көрсетеді.
Нәтижесінде, М.Фрунзенің ұсынысымен, қазақ даласынан аластатылып, оқшауландырылуға жататын Батыс Алашорда жетекшілерінің 5 адамынан (Ж. және Х.Досмұхамедовтер, Иса Қашқынбаев, Кәрім Жәленов пен Беркінғали Атшыбаев) құрылған делегацияны алдымен Түркістан майданының штабына, ары қарай Мәскеуге жөнелтеді. Осы топ Батыс Алашорда өкіметінің іс-харекеттері туралы баяндама-хат дайындап, оны Жанша өз қолымен В.И.Ленин, И.В.Сталин және Л.Д.Троцкийге табыстайды.
Батыс Алашорда бөлімшесі таратылып, оның жетекшілері біраз уақыт қазақ даласынан аластатылғанда, Жанша 1920 жылы жаз айларын Мәскеуде Бас тоқыма өнеркәсібі басқармасында инспектор болып, қыркүйек айында аталған мекеменің жолдамасымен Ташкентке жіберіліп, Түркістан Республикасы Халық шаруашылығы Орталық кеңесінің жүн-жұрқа бөлімінің меңгерушісі болады және ТР ОАК қазақ бөлімінің хатшысы қызметін қоса атқарады.
Ташкентте қазақ зиялылары құрған мәдени-ағарту «Талап» қауымдастығына мүше болып, оның тапсыруымен қазақ тілінде алғашқы қылмыстық кодекс жобасын әзірледі. Онан кейін ол қазақ астаналары Қызылорда, Алматы қалаларында әр түрлі қызметтер атқарып
        
        * Өмірі туралы мәліметтер
Досмұхамедов Жанша (Жаһанша) -- Алаш қозғалысының аса көрнекті ... ... ... мүшесі, Алашорданың Батыс бөлімшесінің төрағасы, заңгер.
1887 жылы Орал облысы, Орал уезі, Жымпиты болысының, № 1 ... ... ... ... жылы ... ... Орал әскери реалдық училищесіне түсіп, онда 1905 жылы 31 ... ... ... курсын оқып бітіріп, сол жылғы 27 қарашада № 991 аттестатпен 1906 жылы тамыз айында, Орал облысының ... ... ... ... заң ... ... оны № 175 бітіру куәлігімен 1910 жылы 4 ... ... ... ... ... Ақпан төңкерісіне дейін округтық соттың прокурорының жолдасы (орынбасары) міндетін атқарған.
1917 жылы 1-11 мамыр аралығында Мәскеуде өткен Бүкілресейлік мұсылман ... ... да ... ... ... ... ... істерін басқаратын комитеті төрағасының орынбасарлығына сайланады. ісімен Мәскеуде біраз болады. Сол жылы 21-26 ... ... ... ... ... Орал облысынан Бүкілресейлік Құрылтай жиналысына депутаттыққа ұсынылады.
1917 жылы желтоқсан айында өткен Жалпықазақтық съезде Ж.Досмұхамедов Алашорда үкіметінің мүшелігіне облыстардан ... ... ... ... ... автономия жариялау туралы екі пікір болғанын: оның бір ... ... ... топ , ол ... және Жанша Досмұхамедовтер бастаған топ жариялансын ... ... ... ... жылдың наурыз айында Жанша және Халел Досмұхамедовтер Мәскеуге ... ... және ... ... ... ... ... Алашорданың желтоқсандағы съезінің қаулыларымен таныстырып, сондағы 11 шартты қояды. Кеңес үкіметінің жанынан Қазақ комиссариатының ашылуына қол жеткізеді.
1918 жылы 6 ... ... ... Орал ... ... ... құрамына Сырым батырдың ұрпағы Салық және Сейіт ишан кірген 7 ... ... ... ... оның ... ... төрағасы болып сайланады. Уәлаятта атты милиция жасақталып, оларды соғыс өнеріне үйрететін курс ашылады. Әр түрлі шаруашылық құрылымдар ашылады.
Мәскеудегі ... ... ... ... ... ... көзқарасында біраз өзгерістер туады. және деп мәлімдеді. Аталған мәлімдемелер жөнінде Жанша мен оның серіктестерінің ... ... ... ...
Азамат соғысы жылдары сан-сапалақ өкіметтердің бірінен соң бірі ... ... ... Алашорда жетекшілерінің саясаты: қазақ жұртшылығын қорғау; аумалы-төкпелі замана ... ... ... және артын бағамдау ұстанымы болды.
1918 жылы қыркүйекте Уфада өткен ... ... ... өзге де мәселелермен қатар Алаш автономиясының батыс өлкелерін басқару үшін ... ... ... ... ... ... ... Х.Досмұхамедов, Ж.Досмұхамедов және Е.Тұрмұхамедовтер кіреді. Төрағасы болып Ж.Досмұхамедов сайланады.
Ж.Досмұхамедов көптеген уақытша өкімет ... ... ... ... алмасып, мәлімдемелер жазып жатқанда, өздерінің істеп жатқан істерінің мән-мағынасын түсіндірумен болды. Яғни мына алмағайып заманда қазақ халқын аман-есен сақтап-қорғау ... және ... ... ... ... ... жергілікті Уақытша қазақ өкіметтерін құруға мәжбүр болғандарын атап өтеді. Осы ... да ... ... яғни ... ... ... өкілдерімен келіссөз жүргізіп, оның басты шарттарына: 1) қазақ халқының өзін-өзі билеу құқы, автономия; 2) екі жақтың теке-тіресінің ортасында қалған ... ... ... пен талан-тараждан аман сақтау болып табылады деп шегелеп көрсетеді.
Нәтижесінде, М.Фрунзенің ... ... ... ... ... ... ... Алашорда жетекшілерінің 5 адамынан (Ж. және Х.Досмұхамедовтер, Иса Қашқынбаев, ... ... пен ... ... ... ... ... Түркістан майданының штабына, ары қарай Мәскеуге жөнелтеді. Осы топ Батыс Алашорда өкіметінің іс-харекеттері ... ... ... оны ... өз ... ... И.В.Сталин және Л.Д.Троцкийге табыстайды.
Батыс Алашорда бөлімшесі таратылып, оның жетекшілері біраз уақыт қазақ даласынан ... ... 1920 жылы жаз ... ... Бас ... ... ... инспектор болып, қыркүйек айында аталған мекеменің жолдамасымен Ташкентке жіберіліп, Түркістан Республикасы Халық шаруашылығы Орталық ... ... ... ... ... және ТР ОАК қазақ бөлімінің хатшысы қызметін қоса атқарады. ... ... ... ... ... қауымдастығына мүше болып, оның тапсыруымен қазақ тілінде алғашқы қылмыстық кодекс жобасын әзірледі. Онан кейін ол қазақ астаналары Қызылорда, Алматы ... әр ... ... ... 1930 жылы ... қызметке ауысады. Сол жылы қазан айында тұтқындалып, 1932 жылы Воронежге 5 жыл ... жер ... 1938 жылы ... ... ... ... ату ... кесіледі.
2. Қызметі туралы деректер
XX ғасыр басында қазақ қоғамында өз халқының ... ел ... ... Батыс Алаш Орда хүкіметін құрушы азаматтың бірі - ... ... ... 1886 ж. ... (қазіргі Сырым) ауданының Бұлдырты елді мекенінде дүнияға келген. Жаһаншаның туған жылы хақында мұрағат құжаттары мен ғылыми әдәбияттарда әр ... ... ... жүр. ... ... ... комитетінің мұрағатынан алынған құжатта деп келтірілсе, ал Ресей Федерациясы ... ... ... ... ... алынған анықтамада деген мәліметтер келтіріледі.
Досмұхамедов 1896 ж. Орал қаласындағы реалдық әскери мектебіне түсіп, оны 1904 ж. ... ... 1906 ж. ... ... ... ... ... Қаратаевтың (1860-1934) ақылымен Петербор университетінің заң факултетіне түсіп, бұл оқу орнында орыс және ... ... озық ойлы ... ... ... ... ... биліктен азаматтық-заңдық билік түріне көшудің аса қажет екендігін ұғынды. 1911 ж. Жаһанша университетті үздік бітіргеннен кейін ... ... ... ... ... ... газетіне қазақ халқының бұрыннан шешімін таппай келе жатқан жер мәселесі жөнінде мақала ... ... ... ойын ашық ... ... Орал генерал-губернаторы оның қызметін ауыстырып, Том қаласына жібереді. Сөйтіп, Жаһанша 1911 жылдан 1917 жылдың ... ... ... ... ... ... ... Том округтік сот прокурорының орынбасары қызметін атқарады.
1917 жылғы Ресейдегi ақпан революциясынан кейiн Ж.Досмұхамедов саяси белсендiлiк танытып, қоғамдық жұмыстарға араласа ... Ол ... ... комитетiнiң арнайы шақыруымен Оралға келiп, 1917 жылдың 19-22 сәуiр аралығында өткен I Қазақ Орал облыстық сиезiне қатысады. ... ... ... ... ... ... Әлiбеков 4 наурыз - 19 ақпан аралығында атқарған қызметi жайында есеп берiп, сиезге турасында ұсыныс ... ... ... ... 800 ... тарапынан Жаһанша бiрауыздан сиез төрағасы болып сайланады. 1917 жылдың 19 ... ... ... бұл ... деп жазылды. Бұл сиезде Орал қазақтары үшiн аса маңызды жер, дiн, азық-түлiк, т.б. бiрқатар қарарлар қабылданды. ... осы ... ... ... I ... ... ... делегаттыққа сайланады.
1917 жылы 1 - 11 мамыр аралығында Мәскеуде өткен Бүкiлресейлiк мұсылман сиезiне қазақ облыстарынан, ... ... ... Хиуа мен ... және тағы басқа жерлерден 830-ға тарта делегат қатынасты. Батыстан Ж.Досмұхамедовпен бiрге Х.Досмұхамедов, Ғ.Әлiбеков, У.Танашев, А.Темiров сияқты қазақ зиялылары қатысқан. Бүкiлресейлiк ... ... ... басты мәселелер оқу-ағарту, жергiлiктi басқару, жер, дiн, ... ... ... ... ... ... кеңесiн құру болды. Мұсылман сиезiнiң қарарында бүкiл мұсылман iстерiн басқарып тұратын болсын деген қаулы қабылданды. ... ... атты ... бұл ... ... бар саны - 30. Оның 10-ы ноғай, 7-i Түркiстандықтан, 5-i Қазақстаннан, 2-i ... ... ... һәм ... ... ... ... бiржола елден сайламақ болған. 30 ағзаның iшiнен 12 кiсi басқарушы болып Шура-и-Ислам жұмысын атқарып ... деп ... 13 ... ... ... ... жиналыс өткiзiп, Жаһанша Досмұхамедовты Шура-и-Ислам комитетi төрағасының орынбасарлығына сайлайды. Бүкiлресейлiк мұсылмандар Кеңесiнiң Атқару комитетiнiң құрамында Жаһаншамен бiрге ... ... ... ... Зәки ... (1890-1970), Көлбай Төгiсов (1879-1918) және өзбек Ғұбайдолла Ходжаевтар (1886-1942) болды.
1917 жылы 21-26 шiлдеде Ж.Досмұхамедов Орынборда өткен I ... ... Орал ... ... ... ... ... өткен бұл сиезге Ақмола, Семей, Торғай, Жетiсу, Сырдария, Ферғана облыстары мен Iшкi Бөкей Ордасынан өкiлдер қатынасты. Сиезде Құрылтай жиналысына депутат ... ... ... Орал мен ... ... сайланатын депутаттардың тiзiмi жарияланды. Сондай-ақ, Ә.Бөкейханов (1866-1937), У.Танашевпен бiрге Ж.Досмұхамедов та тамыз айында Киев қаласында өтетiн федералистер сиезiне белгiлi бiр ... 8 ... ...
... ... Орал ... ... Құрылтай жиналысына сайланған депутаттар тiзiмiнде Ж.Досмұхамедов турасында: делiнсе, ал ... ... ... ... ... ... 5-13 ... аралығында өткен II жалпықазақ сиезiне арнайы шақырылды. Бұл сиезде мәселесi қарастырылып, осы мәселе төңiрегiнде екi топ ... ... ... 33 ... ... ... та болды. Ал бұл топқа топ арасында партиясын құрушы зиялылар Ә.Бөкейханов пен А.Байтұрсыновтар (1873-1937) болды. М.Шоқай, Ә.Кенесарин мен ... бұл ... ... ... ... қалды. Сиез шешiмi бойынша Алашорданың халық кеңесiнiң мүшелiгiне Ж.Досмұхамедов сайланды. 1918 жылдың наурыз айында ... ... ... ... мен ... ... Мәскеуге келiп, Кеңес өкiметiнiң Қазақ автономиясына қатысты позициясын анықтау ... ... және ... ... ... Кеңес өкiметiнiң талаптары орталық Алашорда үкiметiнiң ойынан шықпай, келiссөз тұйыққа тiрелгеннен кейiн де ... ... ... Совнаркомда Алашорда өкiлдерiнен тұратын Қазақ комиссариатын құру жұмыстарымен айналысты. 29 наурызда Мәскеудегi Жаһанша мен Халел Ғаббасовқа

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алаш қозғалысының қайраткері – Жанша Досмұхамедов14 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
Жаһанша Досмұхамедов16 бет
Халел Досмұхамедов 13 бет
Халел Досмұхамедов жайлы5 бет
Халел Досмұхамедов және түркітану мәселелері4 бет
1905-1907 жылдардағы революцияның Қазақстанға саяси дамуына әсері.9 бет
1917 жылғы саяси партиялар мен ағымдар7 бет
Анатомия мен физиология ғылымдарының қысқаша даму тарихы4 бет
Мұхит Мерәліұлы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь