Нормативтi құқықтық актiлер. Құқықтың қайнар көздері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1. Құқықтың қайнар көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1. Құқықтың қайнар көздерiнiң түсiнiгi, мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2. Құқықтың қайнар көздерінің түрлеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
2. Нормативтi құқықтық актiлер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
2.1. Нормативтік құқықтық актілердің түсінігі, түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
2.2. Нормативтiк құқықтық актiлердiң заңды күшiнiң уақыты,
кеңiстiгi және адамдарды қамтуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Кiрiспе.
Менің курстық жұмысымның тақырыбы “ Құқықтың қайнар көздері ”. Курстық жұмысымның мақсаты – нормативтік құқықтық актілерді құқықтың қайнар көзі ретінде зерттеу, түрлерін анықтау және қазіргі кездегі жетілдіру мәселелерін анықтау. Конституцияның 4-бабында “Қазақстан Республикасында қолданылатын құқық Конституцияның, соған сәйкес заңдардың, өзге де нормативтік құқықтық актілердің, Республиканың халықаралық шарттық және өзге де міндеттемелерінің, сондай-ақ Республика Конституциялық Кеңесінің және Жоғарғы Соты нормативтік қаулыларының нормалары болып табылады. Конституцияның ең жоғары заңдық күші бар және Республиканың бүкіл аумағында ол тікелей қолданылады” деп жарияланған.
Қазіргі заманда құқықтың қайнар көздері туралы көптеген ғылыми көзқарастар бар. Осы ғылыми көзқарастарға байланысты ерте заманнан қазіргі уақытқа дейінгі негізгі ойды қалыптастырады. Құқықтың қайнар көзі туралы негізгі бағытта тарихи тұрғыдан қарасақ бірнеше ой-пікірлер туындатады. Соның барлығын бірнеше монография, оқулық, ғылыми статьяларда орын табуда.
Демократиялық қоғам мен құқықтық мемлекет құрып жатқан Қазақстан бүгінгі таңда жауапты да тарихи кезеңді бастан кешіруде. Әлеуметтік – экономикалық жаңару мен саяси демократияландырудың жаңа кезеңіне қадам басқан ел өмірінде көптеген маңызды әлеуметтік-экономикалық, саяси-құқықтық өзгерістер орын алды. Қатынастар жаңа қарқын алып, олардың мәні түбегейлі өзгерді.
Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін алуына байланысты еліміздің әлеуметтік, саяси, құқықтық және экономикалық өмірінің барлық саласы түгелімен өзгерді. Қоғамның жан жақты даму процесінде ерекше орынды құқық, яғни Конституция мен нормативтік құқықтық актілер иеленеді. Онсыз құқықтық, демократиялық, әлеуметтік, зайырлы мемлекеттің құрылуы мүмкін емес.
Заң құқықтың қайнар көзі ретінде оқу өзектілігін жоғалтпай қазіргі таңда теориялық және тәжірибелік тұрғыда ерекше зерттеліп жатқан ғылыми зерттеулердің бағыты болып табылады. Себебі мұның барлығы объективті факторларға, яғни соның ішінде маңызды болып табылатын Қазақстан қоғамының құқықтық жүйесінің қайта құрылуы, азаматтардың бостандықтары мен құқықтарын қамтамасыз ететін әсерлі механизмдердің және мемлекеттің қағидаларын нақты бекітілуіне байланысты.
Құқық қайнар көздері туралы мәселе құқық теориясы ғылымында басты орын алады және құқық түсінуде басты орынға ие. Кеңестік құқық ғылымында бұл мәселе кластық құқықтық түсінік төңірегінде зерттеліп, құқық қайнар көздерінің жүйесі нормативтік құқықтық актілердің жиынтығымен, яғни заң шығару жүйесімен алынып тасталып отырды.
Қазақстанның 1995 жылғы Конституциясында заңдар мен басқа да нормативтік құқықтық актілерімен қатар халықаралық шарттардың құқық қайнар көзі ретінде халықаралық құқықтың нормасы мен жалпы танылған қағидаларын бекіту барлық жалпы теориялық түсініктер мен құқық қайнар көздерін қайта саралауға себеп болды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

1. Өзбекұлы С., Қопабаев Ө., «Мемлекет және құқық теориясы», Оқулық. – Алматы, “Жеті-Жарғы”, 2006 ж., 108 -110 беттер.
2. «Мемлекет және құқық негіздері»: Оқулық/ Құрастырған Е. Баянов. – Алматы; Жеті жарғы, 2006 ж., 95 -96 беттер.
3. Жоламан Қ. Д. «Мемлекет және құқық теориясы». Оқулық. – Алматы. “Нұр - пресс“” 2007 ж., 112 -116, 129 -130 беттер.
4. Қазақстан Республикасының 24.03.98 “ Нормативтік құқықтық актілері туралы ” заңы. 1, 5, 8 баптары.
5. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 1995 ж., 49, 53, 61, 75 баптары.
6. Қ. Д. Жоламан, А. Қ. Мұхтарова, А. Н. Тәукелев: «Мемлекет және құқық теориясы», Алматы, 2000 ж., 127 -130 беттер.
7. Ғ. Сапарғалиева, А. Ибраев: «Мемлекет және құқық теориясы», “ Жеті Жарғы”, Алматы, 1998ж., 293 -296, 308 -318 беттер.
        
        Мазмұны
Кіріспе...........................................................................................................................4
1. Құқықтың қайнар
көздері........................................................................................5
1.1. Құқықтың қайнар көздерiнiң түсiнiгi,
мәні........................................................6
1.2. Құқықтың қайнар көздерінің түрлеріне
сипаттама............................................7
2. ... ... ... ... актілердің түсінігі,
түрлері..........................................8
2.2. Нормативтiк құқықтық актiлердiң заңды күшiнiң уақыты,
кеңiстiгi және адамдарды
қамтуы............................................................................26
Қорытынды.................................................................................................................28
Қолданылған ... ... ... ... “ Құқықтың қайнар көздері ”.
Курстық жұмысымның мақсаты – нормативтік құқықтық ... ... көзі ... ... түрлерін анықтау және
қазіргі кездегі жетілдіру мәселелерін анықтау. ... ... ... ... құқық
Конституцияның, соған сәйкес заңдардың, өзге де
нормативтік құқықтық актілердің, Республиканың
халықаралық шарттық және өзге де міндеттемелерінің,
сондай-ақ Республика ... ... және ... ... қаулыларының нормалары болып табылады.
Конституцияның ең жоғары заңдық күші бар және
Республиканың бүкіл аумағында ол тікелей
қолданылады” деп ... ... ... ... ... ... көптеген ғылыми
көзқарастар бар. Осы ғылыми көзқарастарға байланысты ерте
заманнан қазіргі уақытқа дейінгі негізгі ойды
қалыптастырады. Құқықтың қайнар көзі туралы
негізгі бағытта тарихи тұрғыдан ... ... ... Соның барлығын бірнеше
монография, оқулық, ғылыми статьяларда орын табуда.
Демократиялық қоғам мен құқықтық мемлекет ... ... ... ... ... да ... ... кешіруде. Әлеуметтік – экономикалық жаңару мен
саяси демократияландырудың жаңа кезеңіне қадам басқан ел
өмірінде көптеген маңызды ... ... орын ... ... ... ... ... мәні түбегейлі өзгерді.
Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін алуына байланысты
еліміздің әлеуметтік, саяси, ... ... ... ... ... ... ... жан жақты даму процесінде ерекше орынды
құқық, яғни Конституция мен нормативтік құқықтық актілер
иеленеді. Онсыз құқықтық, ... ... ... құрылуы мүмкін емес.
Заң құқықтың қайнар көзі ретінде оқу ... ... ... ... және ... тұрғыда ерекше
зерттеліп жатқан ғылыми зерттеулердің бағыты болып табылады.
Себебі мұның барлығы объективті факторларға, яғни соның ішінде
маңызды болып табылатын Қазақстан қоғамының құқықтық ... ... ... ... мен құқықтарын
қамтамасыз ететін әсерлі механизмдердің және мемлекеттің
қағидаларын нақты бекітілуіне байланысты.
Құқық қайнар көздері туралы мәселе құқық теориясы ғылымында
басты орын алады және ... ... ... ... ... ... ... бұл мәселе кластық құқықтық
түсінік төңірегінде зерттеліп, құқық ... ... ... ... актілердің жиынтығымен, яғни
заң шығару жүйесімен алынып тасталып ... 1995 ... ... ... мен ... да
нормативтік құқықтық актілерімен қатар халықаралық
шарттардың құқық қайнар көзі ретінде халықаралық
құқықтың нормасы мен жалпы танылған қағидаларын ... ... ... ... мен құқық қайнар көздерін
қайта саралауға себеп болды.
1.Құқықтың қайнар көздерi.
Құқықтың қайнар көздерiнiң ... ... ... ... ... ... ... құқықтық нормаларынан қабылдайды. Құқықтың
қайнар көздеріне құқық жасаушылық барысында қабылданған,
бекітілген нормативтік құқықтық кесімдер ... ... ... қайнар көздерін екі мағынада
айқындап, түсінік береді. Біріншісі материалдық, ... ... ... алып ... құқықтың
қайнар көздері қалыптасқан материалдық жағдайлардың
жиынтығынан туындайтын мемлекеттің ... ... ... Бұл ... материалдық жағдайлар
құқықты тікелей қалыптастырмайды, керісінше, құқықтың қайнар
көздері материалдық мағынада мемлекеттік билік болып
қабылданады. Қазіргі уақытта құқықтың қайнар көздерін
материалдық мағынада қабылдау, оны ... өте ... ... ... көздерін формальдық мағынада алып қарағанда
мемлекеттік биліктің мінез-құлық ережелерін бәріне бірдей
екендігін құқық нормалары арқылы бекіту. ... ... ... құру ... құқықтың қайнар көздерін
тек ғана мемлекеттік – биліктік қызметтің нәтижесінде
болатын көрініс деп танымай, керісінше, әдет –
ғұрыптарды мойындау құқықтың жаңа көздерін
қалыптастыруда. Қазіргі ... ... ... ... ... субъектілері іскерлік
қатынастарды орнату сияқты көріністерді заң
талаптары бекітпеген позитивтік әдеттік құқық деп
бағалауға құлшыныс таныту көрінісі ... ”[ 1 ... және ... ... ... қайнар көздеріне
талдау жасап, баға бергенде ең алдымен халықтың мүддесі
қалай заңнан шешімін табады ? Құқық нормалары қалай
бекітіледі ? – ... ... ... ... ... ... еркі, тілек – талаптары, қажетті мүдделері
құқықтық нормаға айналу үшін бұл көріністер
объективтітендірулері тиіс. Оған ... ... ... құқықтық норма санатына ие емес. Құқықтық
идеяның құқық нормаларына ... үшін ... ... ... Тек содан кейін ғана идея құқық нормаларына
айналады.
Құқықтың қайнар көздерi деп мемлекеттің қоғамдық қатынастарды
реттеу, қорғау үшін ... және ... ... ... ... ... ... көздерiне ресми сипат көрiнiсi тән, олар мемлекетпен
танылады және құрамындағы ... ... ... ... ... көздеріне тек қана
мемлекеттік органдардың жоққа шығарылғанға дейін
қолданылатын, құқық нормасы бар, бәріне бірдей міндетті
мінез – құқық ережелері, бекітілген нормативтік ... ... Ал, ... ... ... ... бір ғана оқиға, сәттерге пайдаланылады.
“ Өз кезінде қазақ мемлекеттілігінің құқығы нормативтік
актілер, үлгі ... ... ... ... Оған ... ... ханның қасқа жолы"
(XV ғ.), "Есім ханның ескі жолы" (XV ғ.), Тәуке ханның ... (XVIII ғ.). ... ... қазақ коғамында билердің
үлгі шешімдері де қазақтың ұлттық құқықтық әдеттерін ... ... ... ... ... ... ... күші бар құқықтық норма ретіңде пайдаланылған.
XIX ғасырда билер съезінде қабылданған ережелерде Құқықтық
нормалар жазылып, нормативтік актілер ... ... ... ... ... қалыптасқан құқықтық әдеттер де қоғамдық
қатынастардың реттеушісі болып отырған” [ 2 ... ... ... ... ... сипаттама.
Нормативтi Құқықтық акт – ол арнайы мемлекеттiк органмен
шығарылған ресми құжат, құқық норма көрiнiсінде ... ... және ... ... ... заңдар, жай заңға негiзделген актiлер
жатады.
Құқықтық әдет-ғұрып. Бұл құқықтың негізгі қоғам ... ... ... ... ... ... Әдет-ғұрып нормалары адамдардың қарым-қатынасында
көп жылдар пайдаланып, өмірде жан-жақты тексеру, тәжірибе
арқылы қалыптасты. Мысалы: Ману ... Орыс ... ... ... ... ... ... ескі жолы" т.б.
Әдет-ғұрып нор­малары арқылы қазіргі кезеңде де дамушы
елдерде біраз қарым-қатынастар реттеліп, басқарылып жатыр.
Әдет-ғұрып нормаларды ... ... ... ... бір ... ... ... қарсы пікірде. Әлем көлеміндегі
елдердің көпшілігі бұл нормаларды пайдаланып келеді. Оның
ешқандай зияндығы жоқ деуге болады. Әдет-ғұрып нормаларын
қолдануға мемлекеттік органның нұсқауы ... ... ол ... ... ... айналады.
Әдет-ғұрыптың бірнеше түрі бар: әдет, әдептілік т.б.
Әдет - адамның қажеттілігіне ... ... ... ... ... адам өмірге жақсы немесе жаман әдетпен келмейді.
Әдет өмір ... ... ... Әдет ... ... болып
екіге бөлінеді.
Әдеттілік — моральдық нормаларды жақсы орындау. Әдептілік өте
қажетті қасиет, сезім мөлшерінің негізгі белгісі. Әдеттілік
ата - ананы ... ... ... ... ... ... жалпы халықтық нормаларды да дұрыс атқара білуді керек
етеді. ... ... ... заңдармен қатар қолданылады
және бұл нормаларды бұзушылар жауапқа тартылады.
“ Прецеденттік құқық нысаны — белгілі бір іске байланысты
қабылданған шешім және бұл ... ... ... ... ... ... алынып отырады. Оның екі түрі бар: а)
соттық прецедент; ә) әкімшілік прецедент ... ... ... “ [ 3 ... ғылымы (құқықтық доктрина) - кұқықтың жақсы қалыптасуына,
дамуына, орындалуына көп үлес қосады. Құқықтық сана -
сезімнің деңгейін көтеруге зор әсер ... ... бұл ... өте кең ... ... шарттар - қоғамдағы қатынастардың негізі бола
алады... Мысалы: ГФР — ГДР бірігу шарты, мемлекеттердің
ара қатынасындағы ... ... ... ... ... ... ... актілер заңның бір түрі.
Сондықтан бүл актілер құқықтың ең күрделі, ең басым негізі.
Референдумның түрлері: жалпы мемлекеттіқ, жергілікті.
Референ­дум өте саяси жауапты жұмыс, ол ... ... ... Нормативтiк құқықтық актiлер.
2.1. Нормативтiк құқықтық актiлердің түсінігі, түрлері.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... ұғымдар пайдаланылады:
1) нормативтiк құқықтық акт - референдумда қабылданған не
уәкiлеттi орган немесе мемлекеттiң лауазымды адамы
қабылдаған, құқықтық нормаларды ... ... ... ... ... ... тұратын
белгiленген нысандағы жазбаша ресми құжат;
2) заңдар - белгiленген тәртiппен қабылданған ... ... ... ... ... (құқықтық норма) - нормативтiк құқықтық актiде
тұжырымдалған, көп мәрте қолдануға арналған және нормативтiк
реттелген ахуал шеңберiнде барлық тұлғаларға қолданылатын
жалпыға мiндеттi ... ... ... ... ... ... - нормативтiк құқықтық
актiнiң нормативтiк құқықтық актiлер сатысындағы өзiнiң заң
күшiне қарай алатын орны;
5) Қазақстан ... ... ... ... ... заң - ... Республикасы
Конституциясы 62-бабының 3-тармағында белгiленген
тәртiппен қабылданатын заң;
6) Конституциялық заң - Қазақстан Республикасы Конституциясында
конституциялық деп ... ... ... ... ... белгiленген
тәртіппен қабылданатын заң;
7) заң - қоғамдық қатынастарды реттейтiн, Қазақстан Республикасы
Конституциясы 61-бабының 3-тармағында ... ... мен ... белгiлейтiн, Қазақстан
Республикасының Парламентi, ал Қазақстан Республикасы
Конституциясы 53-бабының 4) тармақшасында көзделген
жағдайларда Қазақстан Республикасының Президентi
қабылдайтын нормативтiк құқықтық акт;
8) заң актiсi - Конституциялық заң, ... ... ... заң күшi бар ... Заң,
Қазақстан Республикасы Президентiнiң Заң күшi бар Жарлығы,
Қазақстан Республикасы Парламентiнiң қаулысы, Сенат пен
Мәжiлiстiң қаулылары;
9) кодекс - бiртектес қоғамдық қатынастарды реттейтiн құқықтық
нормалар ... ... ... ... ... ... нормативтiк құқықтық актiлер - заң актiлерi
болып табылмайтын, Қазақстан Республикасының Конституциясы
мен заң актілерінің негізінде және соларды ... ... өзге де ... ... ... уәкiлеттi орган - Қазақстан Республикасының
Конституциясында, осы Заңда, сондай-ақ сол
органдар мен лауазымды адамдардың құқықтық мәртебесiн
айқындайтын заңдарда белгiленген өз ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк органдары мен лауазымды адамдары
(Қазақстан Республикасының Президентi, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Жоғарғы
Соты, Қазақстан Республикасының Орталық сайлау комиссиясы,
орталық атқарушы органдар, жергiлiктi өкiлдi және атқарушы
органдар Қазақстан Республикасының ... ... өзге ... ... ” [ 4 ]
12) нормативтік құқықтық актілердің ресми мәтіндерін кейіннен
жариялау - ... ... ... ... ... бақылау банкіне сәйкестік
сараптамасынан өткен нормативтік құқықтық актілерді
баспа басылымында жариялау.
Заң актiлерi мен өзге де нормативтiк құқықтық актiлердi әзiрлеу
мен табыс ету, ... ... ... ... ... ... ... тоқтату немесе тоқтата
тәру, оларды жариялау ерекшелiктерi олардың деңгейiне
сәйкес, нормативтiк құқықтық актiлер қабылдайтын
мемлекеттiк органдардың қызметiн реттейтiн заң
актiлерiмен, осы органдардың құқықтық ... ... ... ... олар ... және ... ... басқа да
нормативтiк құқықтық актiлермен айқындалады.
Халықаралық шарттарды, оның iшiнде құқықтық нормаларды қамтитын
шарттарды дайындау, жасасу, орындау және күшiн жою тәртiбi
реттелмейдi.
Осы Заңның 1-бабының 2) ... ... ... ... және ... iске ... және ... мәнi бар нормативтiк құқықтық
актiлердi, атап айтқанда:
1) мемлекеттiк емес ұйымдардың, оның iшiнде қоғамдық
бiрлестiктер мен жергiлiктi өзiн-өзi басқару
органдарының нормативтiк ... ... ... ... ... ... ... актiлерiн;
3) техникалық және технологиялық нормалар мен стандарттар
қамтылған нормативтiк ... ... ... ... ... ... ... жариялау, өзгерту,
толықтыру және олардың қолданылуын тоқтату тәртiбi
белгiленбейдi.
Қазақстан Республикасының 1998 жылғы наурыздың 24-інде
қабылданған > ... ... ... ... ... ... ... бөліп қарайды:
Негізгі.
Туынды.
Негізгісіне мыналар жатады:
1) Конституция, конституциялық заңдар, ... ... ... ... ... Конституциялық Заң күшi
бар Жарлықтары; Қазақстан Республикасы Президентiнiң Заң күшi
бар Жарлықтары; Қазақстан Республикасы Президентiнiң өзге де
нормативтiк құқықтық ... ... ... Парламентi мен оның палаталарының
нормативтiк қаулылары;
4) Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң нормативтiк қаулылары;
5) Қазақстан Республикасы ... ... ... және ... ... ... сайлау
комиссиясының нормативтiк қаулылары;
6) Қазақстан Республикасының министрлерi мен өзге де орталық
мемлекеттiк органдар басшыларының нормативтiк бұйрықтары;
7) Мемлекеттiк комитеттердiң нормативтiк қаулылары, өзге ... ... ... ... ... Мәслихаттардың нормативтік құқықтық шешімдері, әкімияттардың
нормативтік құқықтық қаулылары, әкімдердің нормативтік
құқықтық шешімдері.
Туынды ... ... ... ... ... - қандай да бiр мемлекеттiк орган мен оның
құрылымдық бөлiмшелерi қызметiнiң iшкi ... ... ... ... ... - ... да бiр ... органның немесе оның
құрылымдық бөлiмшесiнiң мәртебесi мен өкiлеттiгiн
белгiлейтiн нормативтiк құқықтық акт;
3) Қағида - қандай да бiр қызмет ... ... және ... ... белгiлейтiн нормативтiк құқықтық акт;
4) Нұсқаулық - заңдардың қоғамдық қатынастардың қандай да ... ... ... - ... ... ... акт.
Туынды түрлердегi нормативтiк құқықтық актiлер негiзгi
түрлердегi нормативтiк құқықтық актiлер арқылы
қабылданады немесе бекiтiледi және олармен бiр тұтастық
құрайды. Туынды ... ... ... ... құқықтық актiлер сатысында алатын орны
негiзгi түрдегi актiнiң деңгейiмен ... ... мен ... ... ... ... және есеп ... органдардың аумақтық органдарының, сондай-ақ
жергілікті бюджеттерден қаржыландырылатын, әкім уәкілеттік
берген жергілікті атқарушы органдардың нормативтік құқықтық
актілер шығаруға құқығы жоқ. Мемлекеттік органдар мен ... ... жеке ... құқықтық актілер
нормативтік құқықтық актілер болып табылмайды.
Конституцияны қоспағанда, өзге нормативтiк ... ... ... ... ... ... беретiн деңгейлерге
сәйкес болады:
1) Конституцияға өзгерiстер мен толықтырулар енгiзетiн Заңдар:
2) Қазақстан Республикасының Конституциялық заңдары мен
Қазақстан Республикасы ... ... күшi бар ... ... ... Қазақстан Республикасының Заңдары, сондай-ақ Қазақстан
Республикасы Президентiнiң Заң күшi бар Жарлықтары;
4) ... ... ... ... ... ... Республикасы Парламентiнiң нормативтiк қаулылары;
6) Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң нормативтiк қаулылары;
7) ... ... ... ... ... ... өзге де орталық
мемлекеттiк органдардың нормативтiк бұйрықтары, қаулылары;
8) Мәслихаттардың нормативтік құқықтық шешімдері, әкімияттардың
нормативтік құқықтық қаулылары, ... ... ... ... ... ... ... әрқайсысы
жоғары деңгейдегi нормативтiк құқықтық актiлерге қайшы
келмеуге тиiс.
Қазақстан ... ... ... ... Жоғарғы Сотының және Қазақстан Республикасы
Орталық сайлау комиссиясының нормативтiк қаулылары ... тыс. ... - ... ... ... ... ... нормативтік құқықтық
қаулылары мен әкiмдерiнiң нормативтiк құқықтық
шешiмдерiнiң сатысы Қазақстан Республикасының
Конституциясымен және жергiлiктi мемлекеттiк басқару
туралы заң актiлерiмен белгiленедi.
Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесiнiң ... тек ... ... Конституциясына
ғана негiзделедi және барлық өзге нормативтiк құқықтық
актiлер оларға қайшы келмеуі керек. Әр түрлі деңгейдегі
нормативтік актілердің нормаларында қайшылықтар болған
кезде неғұрлым жоғары ... ... ... ... ... ... кодекстерінің
нормаларымен алшақтығы болған жағдайларда олар
кодекстерге тиісті өзгерістер енгізілгеннен ... ... ... ... ... құқықтық актілердің нормаларында
қайшылықтар болған кезде қолданысқа кейінірек енгізілген
актінің нормалары қолданылады.
Қазақстан Республикасының орталық атқарушы және өзге де орталық
мемлекеттiк ... ... ... ... ... де, ... ... жергiлiктi мемлекеттiк басқару органдарының
нормативтiк құқықтық актiлерiнiң жобаларын дайындауды
жобалаудың ерекшелiктерiн осы ... ... ... актiлердiң жобаларын, егер заңдарда өзгеше
көзделмесе, уәкiлеттi органдар өз бастамашылығымен немесе
жоғары тәрған мемлекеттiк ... ... ... Өзге де ... ... және
мемлекеттiк емес ұйымдар мен адамдар нормативтiк құқықтық
актiлер ... ... ... ... ... ... ... жобаларын уәкiлеттi органдардың қарауына беруге
құқылы. Уәкiлеттi органдар оларды өздерi әзiрлейтiн жобалар
үшiн негiз ... ... ... олардың одан әрi
әзiрленуiн және жобалардың қабылдануын жөнсiз деп тануы
мүмкiн.
Нормативтiк құқықтық актiлердiң мынадай реквизиттерi болуға
тиiс:
1) Қазақстан Республикасының мемлекеттiк Елтаңбасы;
2)Актiнiң нысанына ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Президентiнiң Конституциялық заң күшi бар Жарлығы;
Кодекс; Қазақстан Республикасының Заңы; ... ... Заң күшi бар ... ... ... ... ... Мәжiлiстiң қаулысы; Қазақстан Республикасы
Президентiнiң Жарлығы; Қазақстан Республикасы
Үкiметiнiң қаулысы; Министрдiң бұйрығы; Мемлекеттiк
комитеттiң қаулысы; мәслихаттың шешiмi; ... ... ... немесе өзге де заңдарда көзделген нормативтiк
құқықтық актiнiң басқа бiр ... Осы ... ... акт ... iстi ... Нормативтiк құқықтық актiнiң қабылданған жерi мен күнi;
5) Нормативтiк құқықтық ... ... ... ... құқықтық актiге қол қоюға уәкiлдiк берiлген
адамның қолы;
7)Нормативтiк құқықтық актiнiң Қазақстан Республикасы әдiлет
министрлiгiнде ... ... ... күнiн тiркелуге
тиiстi нормативтiк құқықтық актiлерде көрсету;
8) Елтаңбалы мөр.
Нормативтік құқықтық актінің баптары жекелеген құқық нормаларын
қамтитын ... ал ... ... ... ... мен ... ... бөліктер
құқықтың қисынды аяқталған, абзацтармен бөлінген
жекелеген нормалары болуы мүмкін.
Мәтіннің мағыналық жағынан тұтастығы бар, бірінші ... ... ... ... және кіші ... ... ... бас әріппен басталатын бірінші абзацын
қоспағанд абзац деп саналады. Абзацтар (бөліктің бірінші
және соңғы абзацтарынан басқасы) ... ... ... ... ... баптары - жекелеген құқық
нормалары бар тармақтарға, ал тармақтар тармақшаларға
бөлiнуi мүмкiн. Баптардың, тармақтардың және ... ... ... ... бөлiктер болуы мүмкiн.
Нормативтiк құқықтық актiнiң әрбiр бабы (тармағы), сондай-ақ
тараулары, ... мен ... араб ... ... нөмірленуi бүкiл нормативтiк құқықтық
актiнiң басынан аяғына дейiн реттелiп жасалады. Нормативтiк
құқықтық актiнiң бөлiмдерi мен ... ... ... және ... ... ... ... жасалады.
Нормативтiк құқықтық актiнiң мәтiнi әдеби тiл мен заң
терминологиясының нормалары сақтала отырып ... және көп ... ... мен сөз ... ... ... ... жол берiлмейдi. Баптың (тармақтың) мәтiнi
басқа баптарда (тармақтарда) қайталап жазылмайды.
Қажет болған жағдайда ... ... ... ... ... ... сiлтемелер жасауға
жол берiледi, сондай-ақ жоғары тұрған деңгейдегi нормативтiк
құқықтық актiлерден сол актiлерге сiлтеме жасала ... ... ... ... Республикасының Конституциясы 61-бабының 1-тармағына
сәйкес заң шығару бастамашылығы құқығы Қазақстан Республикасы
Парламентiнiң Мәжiлiсiнде ғана iске ... ... ... ... ... мемлекеттiк тiлде және
орыс тiлiнде енгiзiледi.
Жоба бойынша табыс етiлетiн материалдарда мынадай ... ... ... ... мемлекеттiк органның немесе ұйымның атауы;
2) жобаны қабылдаудың ... ... ... ... ережелерi кеңiнен сипатталған
түсiндiрме жазба;
3) жұмыс тобының құрамы;
4) мүдделi мемлекеттiк органдармен келiсу парағы;
5) егер ... ... ... ол ... сараптама
қорытындылары;
6) жобаның қабылдануына байланысты өзгертiлуге немесе күшi
жойылды деп танылуға тиiс заң ... ... ... iске ... үшiн қажеттi нормативтiк құқықтық актiлер
әзiрлеу туралы ұсыныстар;
7) әдетте, жобаға қаржы-экономикалық есептеулер, статистикалық
мәлiметтер қабылданатын нормативтiк құқықтық актiнi
қолданудың ықтимал экономикалық, әлеуметтiк, заңдық,
экологиялық ... ... қоса ... жүрген заңдарға өзгерiс пен толықтыру енгiзу туралы
нормативтiк құқықтық актiнiң жобасы ... ... ... және жаңа ... салыстырма
кестесi табыс етiледi.
Нормативтiк құқықтық актiлер жобаларының ғылыми сараптамасын
тиiстi бейiмдi ғылыми мекемелер мен жоғары оқу ... ... ... ... ... мен ... тартылатын сарапшылар жүргiзедi. Сараптама жүргiзу
бiр немесе бiрнеше сарапшыға (сараптама комиссиясына)
тапсырылуы ... ... ... ... тәртiбi Қазақстан
Республикасының Конституциясымен және осы Заңмен
белгiленедi.
Нормативтiк құқықтық актiлердiң әр алуан түрлерiн қабылдау
тәртiбiнiң ерекшелiктерi сонымен қатар:
1) ... үшін - осы ... ... өзгерістер мен толықтырулар Қазақстан
Республикасы Парламенті Палаталарының бөлек
отырыстарында өз кезегімен қарау арқылы кемінде екі
оқылымда қабылданады;
2) заңдар үшiн - Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... туралы, референдум туралы заң
актiлерiмен, өзге де заң актiлерiмен, оның iшiнде
Парламент пен оның палаталарының регламенттерiмен;
3) Қазақстан Республикасы Президентiнiң ... үшiн ... ... ... ... ... туралы заң актiсiмен, сондай-ақ
Қазақстан Республикасы Президентiнiң осы тәртіптi реттейтiн
актiлерiмен;
4) Қазақстан Республикасы Үкіметiнiң қаулылары үшiн – Қазақстан
Республикасының Конституциясымен, Үкімет туралы заң ... ... ... және ... орталық атқарушы және өзге де орталық мемлекеттiк
органдарының Қазақстан ... ... ... де, ... де, ... ... ... ұлттық Банкiнiң нормативтiк
құқықтық актiлерi үшiн - Үкімет пен осы органдар туралы
заң ... ... ... ... ... актiлерiмен, Қазақстан Республикасы Президентiнiң
Жарлықтарымен, Қазақстан Республикасы Үкіметiнiң осы
органдардың қызметiн реттейтiн қаулыларымен;
6) Қазақстан Республикасы Конституциялық ... ... үшiн - ... Республикасының Конституциялық
Кеңесi туралы заң актiлерiмен;
7) Қазақстан Республикасы Жоғарғы Сотының нормативтiк қаулылары
үшiн - Қазақстан Республикасының соттары туралы заңдармен;
8) Орталық ... ... ... ... ... ... ... үшiн - сайлау және
референдум туралы заң актiлерiмен;
9) жергiлiктi өкiлдi және атқарушы ... ... үшiн - осы ... ... заң актiлерiмен, өзге
де заң актiлерiмен, Қазақстан Республикасы Президентiнiң және
Үкіметiнiң актiлерiмен айқындалады.
Нормативтiк ... ... ... ... ... ... ... өзiнде белгiленуi мүмкiн.
Нормативтiк құқықтық актiнiң қабылдануына байланысты ... ... ... ... ... немесе
олардың құрылымдық бөлiктерi, егер олар жаңа актiге енгiзiлген
құқық нормаларына қайшы келсе немесе оларда ... ... деп ... ... ... толықтырылуға
тиiс.
Нормативтiк құқықтық актiнiң қабылдануына байланысты күшi
жойылды деп танылуға тиiстi актiлер мен олардың
бөлiктерiнiң тiзбесi не актiнiң өзiнде, не оны күшiне
енгiзу тәртiбi ... ... ... ... нормативтiк құқықтық актiнiң қабылдануына байланысты күшi
жойылды деп ... ... ... толықтырылуға тиiстi
және жаңа актiмен бiр деңгейдегi актiлердiң немесе олардың
бөлiктерiнiң (тарауларының, баптарының, тармақтары мен
тармақшаларының) саны едәуiр ... ... ... жеке ... ... ... актiнiң жобасын
негiзгi актiнiң жобасын әзiрлеушiлер дайындап, сонымен бiр
мезгiлде табыс етедi.
Жаңа ... ... ... ... байланысты күшi
жойылды деп танылуға, өзгертiлуге немесе толықтырылуға тиiстi
және жаңа актiден деңгейi неғұрлым төмен ... ... ... ... ... тармақтары
мен тармақшаларының) саны едәуiр болған жағдайда уәкiлеттi
орган тиiстi мемлекеттiк органға ... ... ... деп ... ... ... мен толықтыру туралы актiлер
қабылдауды (шығаруды) олардың қабылдану (шығарылу) мерзiмiн
көрсете отырып тапсырады. Мұндай тапсырманың жобасын
уәкiлеттi органға жаңа ... ... ... ... ... ... құқықтық актiлердiң ресми мәтiндерiне мынадай
лауазымды адамдар:
1) Қазақстан Республикасының Конституциясына, конституциялық
заңдарына, кодекстерiне, ... ... ... Жарлықтарына, оның iшiнде Конституциялық заң
немесе Заң күшi бар Жарлықтарына - Қазақстан
Республикасының Президентi;
2) Қазақстан Республикасы Парламентiнiң қаулыларына – Мәжiлiстiң
төрағасы;
3) ... ... ... қаулыларына – Қазақстан
Республикасының Премьер-Министрi;
4) мәслихаттың шешiмдерiне – мәслихат сессиясының төрағасы;
5) әкімияттың қаулыларына, әкімнің шешімдеріне - әкім;
6) өзге де ... ... ... - оны ... ... ... қол ... құқықтарына, бостандықтары мен міндеттеріне
қатысты нормативтік құқықтық актілердің ресми жариялануы
оларды қолданудың міндетті шарты болып ... ... ... ... және ... ... мен Қазақстан Республикасы
Үкіметінің актілер жинағы ресми басылымдар болып табылады.
Нормативтік құқықтық актілерді ресми жариялауды ... ... ... ... ... мұндай құқық алған мерзімді баспа басылымдары да
жүзеге асырады. Нормативтік құқықтық актілердің ресми
мәтіндерін кейіннен жариялауды баспа басылымдары Қазақстан
Республикасының Үкіметі ... ... және ... ... Қазақстан Республикасы нормативтік
құқықтық актілерінің эталондық бақылау банкіне сәйкестік
сараптамасынан өткізілген жағдайда жүзеге асырады.
Нормативтік құқықтық актілердің мәтіндерін кейіннен
жариялауды жүзеге асыру құқығын беру ... осы ... ... ... ... ... құқықтық
актілердің мәтіндерін кейіннен ресми жариялау қажеттілігі
туралы өз бетінше шешім қабылдайтын ресми басылымдарға
қолданылмайды. Құқық ... ... ... ... ... ... пайдаланылуы
тиіс.Нормативтік құқықтық актілердің бейресми
жариялануына олар ресми жарияланғаннан кейін ғана
жол беріледі. Қазақстан ... ... ... ... ... ... Республикасының Президенті мен
Қазақстан Республикасы Үкіметінің актілер жинағында,
сондай-ақ белгіленген тәртіппен басқа да баспа
басылымдарында ресми жарияланады. ... ... ... ... ... ... ресми жариялау
Қазақстан Республикасының бүкіл аумағында таратылатын
мерзімді баспа басылымдарында ғана жүзеге асырылады. Орталық
атқарушы және өзге де орталық мемлекеттік органдардың
нормативтік құқықтық ... ... ... баспа басылымдарында жарияланады. Орталық атқарушы
және өзге де орталық мемлекеттік органдардың нормативтік
құқықтық актілерін ресми жариялау Қазақстан
Республикасының бүкіл аумағында таратылатын
мерзімді баспа басылымдарында ғана ... ... ... Үкіметiнiң 1997 жылғы 4 желтоқсандағы
№1680 қаулысымен бекiтiлген Қазақстан Республикасы
Нормативтiк құқықтық актiлерiнiң мемлекеттiк тiзiлiмi
туралы ережесіне сәйкес айтар ... ... ... ... актiлерiнiң мемлекеттiк тiзiлiмi
деректерiнiң базасы Қазақстан Республикасының
нормативтiк құқықтық актiлерi туралы
ақпараттық-анықтамалық сипаттағы барлық қажеттi
мәлiметтердi қамтитын амортизацияланған ... ... ... ... ... ... ... министрлiгi мен оның аумақтық
органдарына жүктеледi. Мемлекеттiк тiзiлiмдi ұстаушы
Мемлекеттiк тiзiлiмге енгiзiлуге жататын нормативтiк
құқықтық актiлердi орталықтандырылған жинақтауды, есепке
алуды және оның ... ... ... ... ... ... Әдiлет министрлiгiнiң
Республикалық құқықтық хабарлама орталығы болып табылады.
Мемлекеттiк тiзiлiм Қазақстан Республикасы нормативтiк құқықтық
актiлерiнiң бiрыңғай эталондық банкiн қалыптастыру, Қазақстан
Республикасы нормативтiк ... ... ... ... ... мақсатында құрылады.
Нормативтiк құқықтық актiлер Мемлекеттiк тiзiлiмге енгiзiлуге
тиiс: Қазақстан Республикасының Конституциясы; конституциялық
заңдар; кодекстер; заңдар; Қазақстан Республикасы Президентiнiң
конституциялық заң күшi бар ... ... ... Заң күшi бар жарлықтары; Қазақстан Республикасы
Президентiнiң өзге де ... ... ... ... ... және оның ... нормативтiк
қаулылары; Қазақстан Республикасы Үкіметiнiң нормативтiк
қаулылары; Қазақстан Республикасы Конституциялық
Кеңесiнiң, Жоғарғы Сотының және Орталық сайлау
комиссиясының ... ... ... ... ... ... атқарушы органдардың
азаматтардың құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерiн
қорғайтын ... ... ... бар ... ... Республика облыстарының, республикалық
маңызы бар қалаларының және астанасының жергiлiктi ... ... ... ... ... бостандықтары
мен заңды мүдделерiн қозғайтын, Қазақстан Республикасының
Әдiлет министрлiгi мен оның ... ... ... құқықтық актiлерi, «Қызмет бабында пайдалану
үшiн», «баспасөзге арналмаған», «жариялауға жатпайды» деген
белгiсi бар нормативтiк құқықтық актiлер мемлекеттiк тiзiлiмге
енгiзiлуге тиiс.
«Аса маңызды», «өте құпия», ... ... ... бар
нормативтiк құқықтық актiлер Мемлекеттiк тiзiлiмге
енгiзуге жатпайды.
Нормативтік құқықтық актілер — ресми заңды нормативті
мемлекеттік күші бар нормалар.
Нормативтік-құқықтық акт - мемлекеттік органның қабылдап
бекіткен ... ... ... ... осы ... ... арқылы реттеліп,
баскарылады. Себебі: біріншіден - нормативтік актілер
арқылы ықшамды түрде норманың мазмұнын түсінікті көрсетуге
болады; екіншіден - ... ... ... ... ... өте ыңғайлы.
Заң ғылымында норма, нормативтік актілер, құқық деген ұғымдар
бар. Олардың ... ... ... ... ... - бір ... ... басқаратын ереже.
Нормативтік актілер қоғамның салалық қатынастарын реттеп,
басқаратын нормалар жиынтығы. Құқық - қоғамдағы ... ... ... нормалардың жиынтығы.
Нормативтік актілер мемлекеттік билікті, саясатты орындайтын
қоғамның халықтық мүде-мақсатын іс жүзіне асыратын ең
сенімді, шешуші құрал. Оның ... ... ... ... ... ... ... өкілетті органдарының бекіткен
немесе жалпы халықтық референдумда қабылданған нор­малар;
- нормативтік актілердің мемлекеттік күші бар құжаттары ... оны ... ... мемлекеттік органның
міндеті;
- нормативтік актілер ресми түрде: заң, қаулы, жарлық, ереже
т.б. ... ... ... заңды нысандары болады;
- нормативтік актілер жалпы қоғамдық, күрделі қатынастарды
реттеп, басқарады.
Нормативтік актілердің түрлері:
заңды күшіне қарай нормативтік ... екі ... ... және ... ... ... ... дәрежесі
жоғарылаған сайын нормативтік актілердің де заңды күші
жоғарылай береді.
нормативтік актілер мазмұнына қарай ... ... ... ... әлеуметтік, мәдени т.б. қоғам-ның
салаларына сәйкес;
нормативтік актілердің іс-әрекетінің шеңберіне қарай үш түрі
болады: қоғамдық іс-әрекеттер, шектеулі іс-әрекеттер,
төтенше іс-әрекеттер;
субъектілеріне қарай (нормаларды ... ... ... ... үш ... ... заңды
шығарушы оргаңдардың актісі; заңды орындайтын органдардың
актілері, сот жүйесінің актілері.
Заң - қазіргі заманда мемлекеттің ең ... ... Ол ... ең ... ... ... қамтиды. Заң қоғамдағы барлық нормалардың
"Атасы"- деуге бо­лады. Заңның ... ... ... жалпы халықтық референдумда қабылданады;
Заң күрделі, маңызды мәселелер бойынша қабылданады;
Заң арнаулы процедура ... ... (ол ... ... ... ... ... тексере, өзгерте алмайды;
Заң қоғамдағы нормалардың кіндігі, атасы.
Заңның үстемдігі арқылы қоғамдағы заңдылық, тәртіп қамтамасыз
етіледі. Заң арқылы қоғамның мүдде-мақсаты, мемлекеттік
билік, саясат іс ... ... Заң ... ... мен Құқықтары, демократияның басқа да
талаптары қалып-тасады.
Қазақстан Республикасының Парламенті заң шығару қызметін жүзеге
асыратын ... ең ... ... органы (49-6. 1-т.).
Парламент аса маңызды қоғамдық қатынастарды реттейтін
заңдарды ... ... ... ... ... - бұл ... төрт түрге
бөлінеді: жалпы қоғамдық, жергілікті, ведомствалық және
мекемелік актілер. Жалпы қоғамдық актілер – мемлекеттік
әкімшілік - территориясына толық заңды күші бар актілер
(Президенттің ... ... ... ... ... ... — маслихаттың шешімдері,
әкімдердің бұйрықтары. Ведомстволық - актілер
министрліктердің бұйрықтары, шешімдері,
инструкциялары. Мекемелердің өз аппаратының ішкі
тәртібін реттейтін ... ... ... ... ... даму ... ... тәжірибесін және прецеденттік нормаларды өте
аз пайдаланады. Дамыған елдердің демократияны дамыту
тәжірибелерін өте кең ... ... ... ... ... ... әдет-ғұрып, салт-дәстүр;
- Құқықтық прецедент;
- нормативтік шарттар;
- нормативтік құқықтық актілер” [ 6 ].
Қазақстан мемлеқетінің нормативтік актілерінің ... ... ... ... ... ... ... мен
бірлестіктер, саяси партиялар, еңбек ұжымдары
өздерінің құзыретіне, өкілеттілігіне сәйкес нормативтік
актілер шығарады. Олар Конституцияға нұқсан келтірмеуге
міндетті. Конституцияның ... ... ... ... мен ... Кеңес бақылап
отырады. Республика Конституциясында көрсетілген
жағдайда Прези­дент заң күші бар және жай жарлықтар
шығарады. Республиқа Президентінің жарлықтары Конституция
мен Республика ... ... және ... орындау үшін
шығарылады. Республика Президентінің жарлығымен:
1. Республика Президентінің актісін шығаруды талап ететін
Президенттің конституциялық өкілеттігі жүзеге асырылады.
2. Конституцияда және ... ... ... ... ... ... ... барлық тармағының үйлесімді жұмыс істеуін
қамтамасыз ету мәселелері шешіледі:
3. Парламенттің ... ... ... ... ... пен
басқа да мемлекеттік органдардың заңда көрсетілген
міндеттеріне жатпайтын мәселелерді кұқықтық
жүйелендіру жүзеге асырылады.
4. Республиқаның экономикалық және ... ... ... ... бойынша шешімдер
қабылданады.
Республика парламентінің актілері: Парламент Республиқаның
бүкіл аумағында міндетті күші бар ... ... ... ... ... және ... енгізу мәселелері жөніндегі Парламенттің
нормативтік қаулылары түрінде заң актілерін қабылдайды,
Парламент, өз құзыретіндегі мәселелер бойынша, сондай-ақ
дара сипатты қаулылар қабыл­дайды. Парламент пен ... ... ... бойын­ша үндеулер, декларациялар,
мәлімдемелер және заңдық сипаты болмайтын өзге де актілер
қабылдауга хақьлы. Парламент заң актілерін және басқадай
актілерді палаталар ... ... ... ... беру ... ... бөлек жүргізіледі.
Президенттің актілері. ҚР Президенті Республиканың бүкіл
аумағында міндетті күші бар ... мен ... ... ... ... ... зандарының негізінде және оларды орындау ушін
шығарылады. Республика Президентінің Жарлығымен:
Республика Президентінің актісін шығаруда талап ететін
Президенттің Конституциялық өклеттігінің жүзеге
асырылуы;
Конституцияда және өкімет органдарының ... ... ... ... ... ... ... тармағының үйлесімді
жүмыс істеуін қамтамасыз ету мәселелері шешіледі;
Парламенттің заңды міндетіне кірмейтін, сондай-ақ Үкімет пен
басқа да мемлекеттік органдардың заңда ... ... ... кұқықтық
жүйелендіру жүзеге асырылады;
Қазақстан Республикасының экономикалық және саяси-әлеуметтік
дамуы стратегиялық мәселелер бойынша шешімдер қабылданады.
Президент Конституция бойынша заң қабылдайды (53 бап 4 тармағы,
61 бап 2 ... ... ... ... ... және ... негізінде және соларды орындау үшін
шығарылады. Оның өкімдерімен әкімшілік-өкімдік, жедел және
жеке сипаттагы ... шешу ... ... Республика
Президентінің қүзыретіне сәйкес констиуциялық мәртебесі жоқ
лауазымды түлғалар қызметке тағайындалады және босатылады.
Премьер-Министр ... ... ... жеке ... ... ... ... саласында кұқығын жүзеге
асырады.
Министрліктер, ведомстволар, мемлекеттік комитеттер бұйрық және
инструкцияларды шығарады. Олар мемлекеттік комитеттерінің
басшылығын жүзеге асырады, тиісті министрліктер ... ... ... салаларындағы істің
жайы үшін жауап береді.
Конституциялық Кеңестің актілері шешім түріңде қабылданады.
Конституциялық Кеңестің отырысында қабылданатын ... ... ... жүзеге асырылатын
қорытынды шешімдерге бөлінеді. Конституциялық шешімдер,
қаулылар, соның ішінде ҚР қолданылатын Құқықтардың
құрамдас бөлігі ... ... ... ... мен жолдаулар нысанда болады. Конституциялық
Кеңестің актілері, оның мүшелерінің көпшілік дауысымен алқалы
түрде қабылдана­ды жөне ... ... қол ... ... ... ... ... мүшелерінің
қолымен бекітіледі. Конституциялық Кеңестің қаулысы оны
қабылдаған күннен күшіне енеді және Республиканың бүкіл
аумағында міндетті болып ... әрі ... ... ... өз ... ... бойынша шешімдер, ал
әкімдер тиісті әкімшілік-аумақтық бөліністің аумағында
орындалуға міндетті шешімдер мен ... ... ... - ... және ... ... ... және соларды орындау үшін
шығарылатын Үкіметтің нормативтік актілері және жеке
қаулылары. Үқімет актілері ... ... ... ... қабылданады, оған Премьер-Министр қол қояды.
Премьер-Министр өз құзыреті бойынша жеке өкімдер
шығарады. Үкімет қаулыларының және Премьер-Министрдің
өкімдерінің Республиқаның бүкіл аумағында міндетті күші
болады. Үкімет ... ... ... ... ... өзі, ал Премьер-Министрдің өкімдерінің күшін
Республика Президенті немесе Премьер-Ми­нистр жоя алады.
Нормативтік жүйеде бүл ... ... ... ... сот актілері - Республика сот билігінің жоғарғы
органының заңды нысанда еркін білдіруі. Бұл Жоғарғы
Соттың ... ... мен ... ... ... мен өзге де ... Сот ... бойынша соттарға түсінік беретін
нормативтік актілерді Республикасының Жоғарғы Сот
Пленумының қабылдауға хақысы бар.
Министрлік-ведомстволар өз құзыреті бойынша бұйрық, нұсқау
береді. Өздерінің жүйесінде бұл актілердің заң ... ... ... ... ... ... мемлекеттік басқару органдарының актілері -
Кеңестер, Мәслихаттар өз құзыретіндегі мәселелер
бойынша шешімдер, ал губернатор, әкімдер - тиісті
әкімшілік-аумақтық бөліністің аумағында орындалуға
міндетті ... мен ... ... ... ... ... бюджет кірісін қысқартуды
немесе шығысын ұлғайтуды көздейтін шешімдерінің жобалары
әкімнің оң ... ... ... ғана ... ... ... ... — Конституцияның 75-бабына сәйкес
Казақстан Республикасында сот төрелігін тек сот қана
жүзеге асырады. Сот билігі азаматтардың құқықтарын,
бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғауды жүзеге
асыруға ... Сот ... ... ... және ... ... негізінде туындайтын
барлық істер мен дауларға қолданылады. Сот билігі сот ісін
жүргізудің азаматтық, қылмыстық және заңмен белгіленген
өзге де нысаңдары арқылы ... ... ... ... өзге ... ... олардың
заңды өкімдері, талаптары, тапсырмалары мен басқа өтініштері
Республиканың бүкіл аумағында барлық мемлекеттік органдардың,
ұйымдардың, лауазымды адамдар мен азаматтардың орындауы үшін
міндеті болып табылады.
Нормативтік ... ... ... ... ...
заңға негізделген актілер. Олар заң негізіңде, заңға
сөйкес жасалулары қажет, сонымен қатар заңға қайшы
болмауы керек. ... ... ... ... ... Жоғарғы қатарда Президенттің нормативті жарлығы
тұрады. Одан төмен Үкіметтің каулысы. Одан кейін
министрліктердің нормативтік бұйрықтары,
жергілікті өкілдік және атқару органдарының нормативті
шешімдері келеді.
Нормативтік ... ... ... ... үшін ... ... ... Олар құқықтық салдарына байланысты құқықты
жүзеге асырушы (мысалы, жоғары оқу ... ... ... құқық өзгертуші (қызметі бойын­ша жоғарылату), құқық
тоқтатушы (жұмыстан босату) болып бөлінеді. Құқық қолдану
актілері субъектілеріне байланысты өкілдік органдардың
актілері (Мәжілістің, Сенаттың, ... ... ... ... ... ... ... актілеріне бөлінеді. Түріне байланысты қолдану
актілері нақтылы қатынастарды реттейтін, нақтылы
субъектінің құқығын ... ... ... ... ... екенін жалпы түрде анықтадық. Ежелден
құқықпен қатар заң деген ұғым да қалыптасқан. Екеуі дербес
екі әлеуметтік ... ... ... тонның ішкі
бауындай өте тығыз байланысты. Жоғарыда айтылғандай құқық
нормалардан, ережелерден, қағидалардан тұрады. Ал құқықтық
нормалар ресми түрде қабылданады. Дәлірек айтсақ, ... ... ... ... ... түрлері сан алуан. Мұны Қазақстан
Республикасының Конституциясынан да анық көруге
болады. Конституцияның өзі де ... ... ... ... Парламент заңдар қабылдайды. Олар
конституциялық және жай заңдар. Президент жарлықтар
қабылдайды. Жарлықтар — заң қүші бар және ... ... ... ... ... ережелер, қабылдайды. Министрліктер мен
мемлекеттік комитеттер буйрықтар, нусқаулар, т.б.
нормативті ақтілер қабылдайды. Жергілікті мемлекет
органдары да ... ... ... ... ... актілердің ішіндегі ең
негізгілері — заңдар. Айта кету ... ... ... ... және "тар" ... ... Қең ... заңға нормативті актілердің барлық түрлері: нағыз
заңдар, жарлықтар, қаулылар, шешімдер, бұйрыктар,
нұсқаулар, ережелер, жарғылар, т.б. Ал "тар" тұрғыдан
қарайтын болсақ, заң­ға тек қана "заң" деп ... ... ғаңа ... Заң ... ... болсақ, нормативті құқықтық актілердің
арасында ерекше орны бар, ерекше қызмет атқаратын акт болып
есептеледі. Былайша айтсақ, "заң"— төрағасы сияқты, басқа
нормативті-құқықтық актілердің төрінен орын ... ... ... неде? Біріншіден, заңды мемлекеттің ең жоғары заң
шығаратын органы — Парламент шығарады. Екіншіден, заң қоғамдағы
ең күрделі қатынастарды ретгеуге бағытталады. Заң ... ... ... ... ... қатысы
бар. Үшіншіден, заңның ең жоғары құқықтық күші бар. Заңдар
өз ішінде түріне байланысты ... ... ... конституциялық, заң, жай заң. Мұның ішінде
ең жоғары құқықтық күші бары — ... ... ... ... Конституция негізінде, соған
сөйкес жасалып, қабылдануы керек. Қазақстан Конституциясы
бойынша конституциялық заң ... ... ... төмен тұрады. Сондықтан конституциялык заң деп
аталса да, Конституцияға өзгерістер, қосымшалар енгізе
алмайды. Конституциялық заң Конституцияға сәйкес
жасалып, ... ... ... ... ... кейін жай заң тұрады.
Өзара құкықтық күші әр ... ... да, ... зандар ең
маңызды нормативті актілер болып саналады. Басқа нормативті
актілер зандарға тәуелді актілер қатарына жатады.
Нормативті-құқықтық актілердің құрамында заңдардың ерекше ... ... ... ... заң мен ... ... мүмкіндік береді.
2.2.Нормативтiк актiлердiң заңды күшiнiң уақыты, кеңiстiгi және
адамдарды қамтуы.
Қоғамдағы санқырлы қарым - қатынастарды реттеп, басқаратын
нормативтік актілерді заң ... деп ... Бұл ... ... бар құқықтық нормалардың қызметін үш түрге бөледі:
нормативтік актілердің уақыты, нормативтік ... ... ... ... ... Әр
нормативтік актінің мазмұнында осы үш қызметтің қайсысы
бар екенін білуге болады. Яғни норманың қанша ... ... ... қандай өлкелерге қолдануға болады, қандай
мамандағы адамдарды қамтиды? Міне осы ... ... өзі ... ... норманың өзінде іс-әрекеттің
шеңбері, кеңістігі және қандай қызметтегі, мамандағы,
жұмыстағы ... ... ... ... ... ... ... күшінің басталуы мен аяқталуын,
оның қоғамды толық қамти ма немесе ... ... ... ма және ... ... ... ... жақсы
білуі қажет. Оның маңызы өте зор. Сонымен осы үш мәселеге
жеке-жеке тоқталайық:
1. Нормативтік актілердің ... ... ... - бұл ... ... бөліп қарастырған жөн:
1) норманың заңды күшінің басталу уақыты;
2) аяқталу уақыты;
3) заңның кері күші;
4) жойылған нор­маның күші кейбір ... ... ... ... басталу уақыты: қабылданған немесе
ақпараттық құралдарда басылған күннен, норманың өзінде
көрсетілген күннен басталады. Кейбір нормаларда басталу
уақыты бірнеше түрге ... ... әр ... немесе әр
бабы әр уақытта басталуы мүмкін, бұл заңның өзінде көрсетілуі
тиіс. Кейбір нормада заңды күшінің басталуы бір уақиғамен
байланысты болады, ол да ... ... ... ... ... ... жаңа заң ... күші жойылса, заңды өмірге әкелген оқиға-себептер
жойылса. Заңның кері күші - өмірде болған бір оқиғадан кейін
қабылданып, күшіне енген заңның сол іске ... ... ... ... ... кері күші ... кері күші болады, егер сол жаңа заңның өзінде анық
көрсетілсе. Қылмыстық ... ... ... ... оны ... үшін ... кері күші
қолданылады. Жойылған норманың заңды күшінің
сақталуы - жаңа нормаға сәйкес қатынасты реттеп бір
жолға ... ... ... болады. Осы кезде ескі заң
жойылса да өмірде қолданылып жатады. Жаңа заң жергілікті
басқару оргаңдарға жетпесе ескі заңға сәйкес ... ... - тек ... ... ... ... актілердің заңды күшінің кеңістігі — мемлекеттің
жоғарғы басқару органдарының ... ... ... ... ... күші болады, оны орындау
барлық жеке және заңды тұлғаларға міндетті. Кейбір заңдар
бір өлкеге немесе бірнеше ... ... ... ... күші сол ... ғана болады. Облыстық, аудандық,
қалалық басқару органдарының қабылданған нормаларының заңды
күші өз әкімшілік - территориясында ғана болады.
Экстерриториялық ... ... ... ... ... ... заңды күшінің адамдарды қамтуы.
Мемлекеттің құқықтық нормалары толық өз елінің
азаматтарын, осы елде тұратын шет елдердің
азаматтарын қамтиды. Бәрі ... ... ... ... орындауға міндетті. Егер де заңдылықты,
заңды бұзса жауапкершілікке тартылады.
Мемлекеттің кейбір заңдары барлық азаматтарды қамтымауы мүмкін
(зейнеткерлер, студенттер, дәрігерлер, шахтерлер т.б.).
Министрліктердің, ведомствалардың ... ... өз ... ... ... қамту нормативтік актілердің өзінде көрсетілуге тиіс:
норма кімдерді, кандай территорияны, өлкені, облысты қамтиды,
қандай мамандарға ... ... ... ... да
өзіміздің азаматтармен тең құқықты. Тек олар сайлауға
катыса және сайлана алмайды, әскер катарына шақырылмайды.
Елшілік органдарында қызмет ... ... ... ... ... ... құқықтың қайнар көздері деп мемлекеттің қоғамдық
қатынастарды реттеу, қорғау үшін қабылдаған, бекіткен
нормативтік ... ... ... ... ... ... ... нор­мативтік актілер, үлгі істер
(прецедент), құқықтық әдеттер. Өз кезінде қазақ
мемлекеттілігінің құқығы осы үш ... Оған ... ... ... ... жолы"
(XV ғ.), "Есім ханның ескі жолы" (XV ғ.), Тәуке ханның "Жеті
жарғысы" (XVIII ғ.). Сонымен қатар қазақ ... ... ... де ... ... ... ... дамытқан.
Қиыннан қиыстырып тапқан билердің шешімдері ұксас істерді
қарағанда күші бар кұқықтық ... ... ... ... қазақ қоғамында ежелден қалыптасқан құқықтық
әдеттер де қоғамдық қатынастардың реттеушісі болып отырған.
Тәуелсіз Қазақстан Республикасында ұлттық құқық тек қана
нормативті актілер арқылы ... ... акт ... ... ... ... орган немесе мемлекеттiң лауазымды адамы
қабылдаған, құқықтық нормаларды белгiлейтiн, олардың
қолданылуын өзгертетiн, тоқтататын немесе тоқтата тұратын
белгiленген нысандағы жазбаша ресми құжат. Құқықтың нәр
алатын ...... ... Қонституциясы.
Қонституцияның ең жоғары заңдық күші бар және Республика­ның
бүкіл аумағында ол тікелей қодданылды. Одан темен —
конституциялық заңдар. Ондай ... ... ... Одан ... — жай заңдар.
Қонституцияға өзгерістер мен қосымшаларды республикалық
референдум өткізу ... ... ... ... және жай ... ... ... Президентке бір жылдан аспайтын мерзімге заң
шығару өкілеттігін беруге қақылы. Қонституцияда аталған
жағдайда Президент заң күші бар ... ... ... өз ... ... ... ... Жарлық шығарады. Қазақстан Республикасының
Үкіметі өз құзырындағы мәселелер бойынша Республиканың бүкіл
аумағында міндетті күші бар ... ... ... өз ... мәселелер бойынша нормативті қаулылар
шығаруға құқылы. Ол Қазақстан құқығының күрамды бөлшегі
болып есептеледі. Қазақстан Республикасының Жоғарғы Соты ... ... ... ... бойынша нормативті қаулылар
қабылдауға құқылы.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
1. Өзбекұлы С., Қопабаев Ө., «Мемлекет және құқық теориясы»,
Оқулық. – ... ... 2006 ж., 108 -110 ... «Мемлекет және құқық негіздері»: Оқулық/ Құрастырған Е.
Баянов. – Алматы; Жеті жарғы, 2006 ж., 95 -96 беттер.
3. Жоламан Қ. Д. ... және ... ... ... ... ... - ... 2007 ж., 112 -116, 129 -130
беттер.
4. Қазақстан Республикасының 24.03.98 “ Нормативтік құқықтық
актілері ...... 1, 5, 8 ... ... ... ... 1995 ж., 49, 53, 61,
75 баптары.
6. Қ. Д. Жоламан, А. Қ. ... А. Н. ... ... ... ... ... 2000 ж., 127 -130 ... Ғ. Сапарғалиева, А. Ибраев: «Мемлекет және құқық теориясы», “
Жеті Жарғы”, Алматы, 1998ж., 293 -296, 308 -318 ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құқықтың қайнар көздері. Нормативтi құқықтық актiлер.29 бет
Конституциялық құқық және оның әдіс- тәсілдері мен жүйесі8 бет
Құқық нысаны23 бет
Ел экономикасындағы инвестициялық саясаттың ықпалы8 бет
ҚР азаматтық заңнаманы құрайтын заңдар мен нормативтік актілер48 бет
«МULTIMEDIA LED» ЖШС--жалпы сипаттамасы. Кәсіпорынның қаржылық қамтамассыз ету қызметінің әдістері, қайнар көздері және формалары38 бет
«Мемлекет пен құқықтың пайда болуы»20 бет
Іс қағаздарын жүргізудің нормативтік базасы8 бет
Авторлық құқықтың ұғымы және қатынастардың реттелуі59 бет
Азаматтық істер бойынша сот актілерінің орындалу мәселелері93 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь