Валюталық жүйе және оның даму кезеңдері

МАЗМҰНЫ

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5

1. Валюта мәні және құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
2. Валюталық жүйе және оның даму кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
3. Халықаралық валюталық нарықтар және валюталық жүйелер ... .25
4. ХВҚ және Қазақстанның халықаралық валюталық қатынастарда алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .36
5. Әлемдік шарушылық нарығындағы валюта жүйесі ... ... ... ... ... ... ... 41

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..48

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...52
Кіріспе
Валюталық - бұл ұлттық шаруашылық қызметтерінің нәтижелері мен өзара алмасуына қызмет ететін және дүниежүзілік шаруашылықтағы валюталардың қызмет етуі барысында қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы.
Валюталық жекелеген элементтері -вексель ісі түрінде Ертедегі Грецияда пайда болған. Олардың келесі даму кезеңдері "вексель жәрменкелері" мен басқа да Орта ғасырлық Еуропадағы сауда орталықтары болды, онда есеп айырысулар вексель арқылы жүргізілді. Халықаралық қатынастардың одан әрі дамуы өндіргіш күштерінің өсуімен, дүниежүзілік нарықтардың құрылуымен, халықаралық еңбек бөлінісінің тереңдеуімен байланысты болды.
Валюталық жүйелер материалдық өндіріс саласына, сондай-ақ бөлу, айырбас және тұтыну салаларына қатысты халықаралық экономикалық қатынастарға делдал болады.
Валюталық қатынастар жағдайы ұлттық және дүниежүзілік экономиканың дамуына, саяси жағдайға, елдер арасындағы күштердің арақатынасына тәуелді.
Халықаралық шаруашылық байланыстардың дамуы шамасына байланысты валюталық жүйе құрылды. Экономикалық тұрғыдан қарағанда - бұл шаруашылық байланыстарды интернационалдандыру негізінде тарихи түрде қалыптасқан валюталық-экономикалық қатынастар жиынтығы; ұйымдық-заңдық тұрғысынан қарағанда - белгілі бір қоғамдық-экономикалық формация шегіндегі валюталық қатынастарды ұйымдастырудың мемлекеттік-құқықтық формасы.
Басында елдегі ұдайы өндіріс процесіне қажетті валюталық ресурстарды қалыптастыруға және пайдалануға, халықаралық айналымды жүзеге асыруға көмектесетін валюталық-экономикалық қатынастардың жиынтығы ретінде ұлттық жүйе пайда болды.
Валюталық жүйенің маңызды элементі - валюталық бағам болып табылады. Оның пайда болуы: тауарлар мен көрсетілген қызметтердің халықаралық саудасы барысында, капитал және несиенің қозғалысында валюталармен өзара айырбастың қажеттігінен; дүниежүзілік және ұлттық нарықтардағы бағаларды, сондай-ақ ұлттық немесе шетелдік валюталарда бейнеленген әр түрлі елдердің құндық көрсеткіштерін салыстыруға; банктер мен фирмалардың шетел валютасындағы шоттарын уақтылы қайта бағалап отыруға байланысты негізделеді.
Валюталық бағам - бұл бір елдің ақша бірлігінің басқа бір елдердің ақша бірліктеріне бейнеленген бағасы. Әрбір елдің ұлттық валюталарын салыстыру олардың өндіріс және айырбас процессінде пайда болатын объективті құндық қатынастарына негізделеді. Валюталық бағам валюталарға сұраныс пен ұсынысқа ықпал етуші көптеген факторларға байланысты өзгереді:
Бағамның қалыптасуына ықпал ететін үш факторлар тобын бөліп қарауға болады:
Саяси - саяси тұрақтылық, валюталық заңдылықтардың ырықтандырылуы, валюталық саясат және т.б. экономикалық, халықаралық тәжірибеде анықталатын экономикалық тікбұрыштың шыңы сияқты: экономикалық өсу, валюта тұрақтылығы және инфляцияның төменгі қарқыны (жылына 10%-ке дейін), жұмыссыздықтың төменгі деңгейі (жылына_ 8%-ға дейін), дүниежүзілік нарықтағы теп-тендік; психологиялық: жаппай сұраныс, негізгі капиталды тәуекелден қорғануға ұмтылыс және т.б.
Валюталық бағамның ауытқу шектері паритеттің 1%-нан асқан жоқ және қажетті валютада ауыстыру мақсатыңда алтынды шетелге тасымалдау шығындарымен анықталды.
Қазақстанның валюталық саясаты мемлекеттің және тұтастай алғанда экономиканың ақша жүйесін теңгенің айырбас бағамының күрт ауытқуының теріс салдарынан қорғауды қамтамасыз етуге тиіс. Ұлттық валютаның объективті белгіленген айырбас бағамы мемлекеттің макроэкономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ететін іргелі негіз болып табылады.
Осыған байланысты мемлекеттің валюталық реттеу саласындағы негізгі
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1."Ұлттық банктің статистикалық бюллетені"-1999-2004жж-Ақиқат,1999,N5.
2.Коммерциялық банк құрылымы.- "АльПари" 2002ж, 6.
3."Коммерциялық банктер операциялары", Мақыш С.Б., Алматы-2004ж.
4."Банки Казахстана", 2005-ж., N6.
5.Банковское дело / Под ред. Лаврушина О.И. — М., 1992.
6.Банки и банковские операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - М., 1996.
7.Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. — М., 1995.
8.Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред.
Платонова В., Хиггниса М. — М.: Консалтбанкир, 1998.
9.Банки и банковские операции / Под ред. Жукова Е.Ф. — М.,1999
10.Екінші деңгейдегі банктердің несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6.
11.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.30.03. 1995.
12.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының № 213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық нормативтер туралы» ереже.
13..«ҚР ұлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03. 1995.
14.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.30.03. 1995.
15.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының № 213 қаулысымен бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арналған лруденциялық нормативтер туралы» ереже.
16.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.................................................................
..........................................................5
1. ... мәні ... ... жүйе және оның ... ... ... ... және валюталық жүйелер.....25
4. ХВҚ және Қазақстанның ... ... ... алатын
орны........................................................................
.....................................36
5. Әлемдік ... ... ... ... - бұл ұлттық шаруашылық қызметтерінің нәтижелері мен өзара
алмасуына ... ... және ... ... валюталардың
қызмет етуі барысында қалыптасатын қоғамдық қатынастар жиынтығы.
Валюталық жекелеген элементтері -вексель ісі түрінде Ертедегі Грецияда
пайда болған. Олардың ... даму ... ... ... мен
басқа да Орта ғасырлық ... ... ... ... онда ... ... арқылы жүргізілді. Халықаралық қатынастардың одан ... ... ... ... ... ... ... еңбек бөлінісінің тереңдеуімен байланысты болды.
Валюталық жүйелер материалдық өндіріс саласына, сондай-ақ бөлу, айырбас
және тұтыну салаларына қатысты халықаралық ... ... ... ... ... ұлттық және дүниежүзілік экономиканың
дамуына, саяси жағдайға, елдер арасындағы күштердің арақатынасына тәуелді.
Халықаралық ... ... ... ... ... жүйе ... ... тұрғыдан қарағанда - бұл шаруашылық
байланыстарды интернационалдандыру негізінде тарихи түрде ... ... ... ... ... - ... бір қоғамдық-экономикалық формация шегіндегі валюталық
қатынастарды ұйымдастырудың мемлекеттік-құқықтық формасы.
Басында елдегі ұдайы ... ... ... ... ресурстарды
қалыптастыруға және пайдалануға, халықаралық айналымды жүзеге ... ... ... ... ... ... ... болды.
Валюталық жүйенің маңызды элементі - валюталық бағам болып ... ... ... ... мен ... ... ... саудасы
барысында, капитал және несиенің қозғалысында валюталармен өзара ... ... және ... ... ... сондай-ақ
ұлттық немесе шетелдік валюталарда бейнеленген әр ... ... ... ... ... мен ... ... валютасындағы
шоттарын уақтылы қайта бағалап отыруға байланысты негізделеді.
Валюталық бағам - бұл бір елдің ақша ... ... бір ... ... ... ... ... елдің ұлттық валюталарын салыстыру
олардың өндіріс және айырбас процессінде пайда болатын объективті ... ... ... ... валюталарға сұраныс пен ұсынысқа
ықпал етуші көптеген факторларға байланысты өзгереді:
Бағамның қалыптасуына ықпал ететін үш факторлар тобын ... ... - ... тұрақтылық, валюталық заңдылықтардың ырықтандырылуы,
валюталық саясат және т.б. экономикалық, халықаралық ... ... ... шыңы ... экономикалық өсу, валюта тұрақтылығы
және инфляцияның төменгі қарқыны (жылына 10%-ке ... ... ... (жылына_ 8%-ға дейін), дүниежүзілік нарықтағы ... ... ... ... ... ... қорғануға
ұмтылыс және т.б.
Валюталық бағамның ауытқу шектері паритеттің 1%-нан асқан жоқ және
қажетті ... ... ... алтынды шетелге ... ... ... ... мемлекеттің және тұтастай ... ақша ... ... ... ... күрт ... ... қорғауды қамтамасыз етуге тиіс. Ұлттық ... ... ... ... ... макроэкономикалық тұрақтылығын
қамтамасыз ететін іргелі негіз болып табылады.
Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... валютаның бағамын қайта бағалауға жол бермейтін және үнемі
өзгеріп отыратын әлемдік конъюнктура жағдайында отандық өндірістің бәсекеге
қабілеттілігіне теріс әсер етпейтін ... ... ... болуға тиіс.
Шикізатқа әлемдік бағаның көтерілуі және 1999 жылы сәуірде жүргізілген
теңгені құнсыздандыру өндіруші және кейбір ... ... ... және ... ... ... ... етті. Айырбас бағамы
саясаты әлемдік бағаның өзгеруіне, сыртқы сауда ... ... ... ішкі экономика дамуының іргетасы болуға тиіс. Осы саясатты жаңа
технологияларды, жабдықтарды пайдалану, ... ... ... сияқты
факторлармен үйлестіре отырып, қатаң ұстану арқылы мемлекет жедел даму
траекториясына шыға алады.
Мұнан кейінгі бес жыл ... ... ... ... айырбас бағамын
сақтау көзделеді, ол құнсызданудың ел ... және ... ... ... ... болуын көздейді, мұның өзі ... ... ... баға ... ... ... сол ... қалыптасып келе жатқан қолайлы ... ... және ... ... ... ... үшін алғышарттар жасауға
ықпал етеді.
Осы валюталық режимді сақтау өндірістің және әлбетте экспорттың
шикізаттық ... ... ... ... яғни ... ... өзгеруіне қарай ел экономикасының жоғары осалдығы сақталады. Бұған
қоса, ... ... ... ... Ресейдің үлесі жоғары, сондықтан
экономиканың дамуы Ресейдегі ... ... ... ... мәні және ... ғасырдың орта шенінен бастап халықаралық экономикалық, қаржы-қаражат
және валюталық қатынастар өз дамуында жаңа ... ... Ашық ... ұмтылыстардың басты тенденциясы сауда ... ... ... ... жаңа валюта рыноктарын ... ... ... ... ... ... ... көздейді.
Валюталық қатынастар дегеніміз — дәстүрлі ақша ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
қатынастардың жиынтығы.
Дүниежүзілік ақша сыртқы сауда мен қызмет көрсетулерді, капиталдар
қозғалысын, ... ... ... ... және ... ... айырбасты, туризмді, заңды және жеке ... ... ... ... қатынастар ұлттық және сыртқы деңгейде жүзеге асады. Ұлттық
деңгейде олар ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз
— мемлекеттік ... ... ... ... ... ... (формасы).
Ұлттық валюта жүйесінің негізгі белгілеріне мыналар жатады:
* Ұлттық валюта бірлігі;
* ресми алтын-валюта қорының құрылымы;
* Ұлттық валютаның паритеті мен ... ... ... ... ... айырбасталу мүмкіндігі (обратимость,конвертируемость валюты);
— валюталық шектеулердің деңгейі;
— мемлекеттің сыртқы экономикалық есептеулерді жузеге асыру тәртібі және
т. ... ... ... ... ... ... курсы (құны) мен
паритеті жатады.
Валютаның курсы ...... ... ... ара ... басқа елдің валютасы арқылы көрсетілетін жеке бір ел валютасының
„бағасы".
„Паритет — ... ... ... ... ара ... ... ... негізі, бірақ валюта курсы (құны) оның паритетіне дәлме-дәл
келмейді.
Салықаралық валюта жуйесі ... ... ... ... ... ... жүйе ... капиталистік шаруашылықтың бірте-бірте қалыптасуы
нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... ... ... негізгі элементтеріне мыналар жатады:
* ұлттық және ұжымдық валюта бірліктерінің қоры;
* халықаралық өтімді (ликвидный) активтердің құрамы мен ... ... ... мен курстардың (валюта құнының) механизмі;
* валюталардың өзара айырбасталу жағдайы;
* халықаралық есептеулердің нысандары;
халықаралық валюта рыноктары мен ... ... ... ... ... ... ... реттеуші ұйымдар
(Халықаралық валюта қоры — МВФ, ... даму ... — МБРР және ... экономикалық валюта жүйесінің негізгі міндетттеріне тұрақты
экономикалық өсуді, ... ... ... ... ... ... айналымын тепе-теңдікте сақтауды қамтамасыз ету шеңберіндегі
халықаралық ... мен ... ... ... ... ұлттық валюталық жүйе ұлттық валютаға - ... ақша ... ... ал дүниежүзілік валюталық жүйе - бір немесе ... ... ... ... есептесу бірліктеріне негізделеді.
Резервтік валюта - халықаралық төлем және резерв ... ... ... ... үшін ... ... пен ... бағамды
анықтауға базалық қызмет ететін, валюталар бағамын реттеу мақсатында
валюталық ... ... ... ... қатарлы елдердің
айырбасталған ұлттық валюталарының ерекше категориясы.
Резервтік валюта мәртебесін алудағы алғышарттар:
дүниежүзілік өндірісте, тауарлар мен капитал экспорттарында елдердің ... ... ... ... жүйесі бар несиелік-банктік мекемелердің дамыған
торабы;
басқа елдерде оған деген ... ... ... ... валютаның еркін айналымдығы және валюталық шектеудің болмауы.
Резервтік валюта ... ... ... ... бір
міндеттемелерді жүктейді: осы валютаның ... ... ... ... және валюталық ... ... ... ... ... ұлттық валютаны резервтік дәрежеге көтеру ұлттық
шаруашылық үшін ... ... ... ... ... автоматты
түрде пайызсыз және мерзімсіз халықаралық несие алу ... ... ... ... ... береді.
Халықаралық есептік ақша бірлігі - валюталық паритет пен валюталық
бағамды белгілеу, халықаралық ... мен ... ... ... ... ... ... валюталық бірлік. Қазіргі уақытта
халықаралық экономикалық қатынастарға қызмет ету үшін қажетті дүние-жүзілік
несиелік ақша типтері ... СДР ... ... алу ... және ... ... бірлігі) қызмет етеді. Бұл халықаралық активтер қолма-қолсыз
халықаралық есеп айырысуларда ... ... ... ... жазу
жолымен: СДР - Халықаралық валюталық қорда, ЭКЮ -Еуропалық ... ... ... ... пайдаланылады. Олардың шартты
құны валюталық "қоржынға" кіретін валюталардың орташа өлшемді ... ... ... ... есептеледі.
Валюталық "қоржын" 1973 жылы наурыз айынан бастап өзгермелі ... ... ... банктерді және халықаралық валюталы-несиелік
ұйымдарда қолданылады. Осы топтағы ... ... ... ... және
валюталық компоненттердің мөлшері орташа өлшемді бағам мақсатына байланысты
белгіленеді.
Валюталардың орташа өлшемді құны, ... ... ... ... ... ... құнының сомасында есептеледі. СДР халықаралық
есептесу бірлігінің негізін ... ... ... бес ... тұрады
(1.01.1991 ж. жағдай бойынша): АҚШ доллары - 40%, ... ... - ... йені - 17%, ... ... - 11%, фунт ... ... экономикалық және валюталық жағдайларына байланысты анықталатын
валюталардың конверсиялау дәрежесі валюталық жүйенің ... бір ... ... да ұлттық валюталарға ... ... ... ... ... ... ... болады. 1978 жылдан
бастап халықаралық валюталық қорлар мынадай ұғымдарды енгізген болатын:
"еркін пайдаланылатын валюта", яғни халықаралық
есеп айырысуларда және ... ... ... операцияларында
кеңінен қолданылатын;
валюталық шектеулері бар, жартылай конверсияланған елдердің валюталары;
валюталар айырбасына тыйым ... ... ... ... жүйе және оның даму ... ... жүйесін байланыстыратын буынға валютаның курсы (құны) мен
паритеті жатады.
Валютаның курсы ...... ... ... ара ... басқа елдің валютасы арқылы көрсетілетін жеке бір ел валютасьгаың
„бағасы".
Паритет— валюталардың ... ... ... ара ... ... валюта
курсының негізі, бірақ валюта курсы (құны) оның паритетіне ... ... ... ... шаруашылық шеңберіндегі
валюталық қатынастарды ұйымдастырудың нысаны.
Бұл жуйе дүниежүзілік капиталистік шаруашылықтың бірте-бірте қалыптасуы
нәтижесінде пайда болып, ... ... ... арқылы
заңдастырылған.
Халықаралық валюта жүйесінің негізгі элементтеріне мыналар жатады:
ұлттық және ұжымдық валюта бірліктерінің қоры;
халықаралық өтімді (ликвидный) активтердің қура-
мы мен құрылымы;
валюталық ... мен ... ... ... ... өзара айырбасталу жағдайы;
халықаралық есептеулердің нысандары;
халықаралық валюта рыноктары мен дүниежузілік алтын рыногындағы орныққан
тәртіп;
халықаралық ... ... ... ... ... қоры — МВФГ ... даму банкі —
МБРР және т. Б.
Халықаралық Валюта жүйесінің негізгі міндетттеріне ... ... ... ... ... ... ... пен төлем
айналымын тепе-теңдікте сақтауды қамтамасыз ету ... ... мен ... ... ... ... Валюта жүйесі халықаралық экономикалық ... ... ... ... әсер ... ең ... механизмдердің
бірі.
Халықаралық валюталық қатынастар - бұл ұлттық шаруашылық қызметтерінің
нәтижелері мен ... ... ... ... және ... ... қызмет етуі барысында қалыптасатын ... ... ... ... элементтері -вексель ісі түрінде
Ертедегі Грецияда пайда ... ... ... даму ... Лиондағы
"вексель жәрменкелері" мен басқа да Орта ... ... ... ... онда есеп ... вексель арқылы жүргізілді.
Халықаралық қатынастардың одан әрі дамуы ... ... ... нарықтардың құрылуымен, халықаралық еңбек бөлінісінің
тереңдеуімен ... ... ... қатынастар материалдық өндіріс саласына, сондай-
ақ бөлу, айырбас және тұтыну салаларына қатысты ... ... ... ... қатынастар жағдайы ұлттық және дүниежүзілік ... ... ... ... ... күштердің арақатынасына тәуелді.
Халықаралық шаруашылық байланыстардың ... ... ... жүйе ... ... тұрғыдан қарағанда - бұл шаруашылық
байланыстарды интернационалдандыру негізінде ... ... ... ... жиынтығы; ұйымдық-заң-дық тұрғысынан
қарағанда - белгілі бір қоғамдық-экономикалық формация шегіндегі валюталық
қатынастарды ұйымдастырудың мемлекеттік-құқықтық формасы.
Тарихта ... ... ... ... ... ... ... елдегі ұдайы өндіріс процесіне қажетті валюталық ресурстарды
қалыптастыруға және ... ... ... ... ... валюталық-экономикалық қатынастардың жиынтығы ретінде ұлттық
жүйе пайда болды. Ұйымдық-заңдық ... ... -бұл ... ... негізінде тарихи түрде қалыптасқан және
халықаралық құқық нормаларын ескере отырып ... ... ... ... ... ... ... формасы. Ұлттық валюталық жүйе елдің ақша жүйесінің бір ... ... ... ... және ... ... шыға алады. Ұлттық
валюталық жүйенің ... ел ... ... ... даму дәрежесімен анықталады.
Ұлттық валюталық жүйе мен дүниежүзілік шаруашылықтың даму негізінде
қалыптасқан және мемлекетаралық ... ... ... ... ұйымдастыру формасы - дүниежүзілік ... ... ... ... ... және ... валюталық жүйелердің
мұндай байланыстылығы олардың біртұтас екендігін білдірмейді, себебі
олардың міндеттері, ... етуі және ... ... ... ... және ... шаруашылыққа ықпал етуі әр түрлі болып
келеді. Дүниежүзілік валюталық жүйені ұлттық жүйемен ... ... ... ... ... және реттейтін, мемлекетаралық
валюталық реттеулердс және валюталық саясатты ... ... ... ... болып табылады.
Дүниежүзілік валюталық жүйені мемлекеттік-құқықтық ұйымдастыру ... ... ... және ... ... күштердің
орналастырылуымен, өндірістің және дүниежүзілік сауданың дамуымен
анықгалады.
Ұлттық және ... ... жүйе ... ... ... ... ... байқалады (1-кесте).
Егер ұлттық валюталық жүйе ұлттық валютаға - елдің ақша ... ... ал ... ... жүйе - бір ... ... валюталарға немесе халықаралық есептесу бірліктеріне негізделеді.
Резервтік валюта - халықаралық төлем және резерв құралы функциясын
орындайтын, ... ... үшін ... ... пен валюталық бағамды
анықтауға базалық қызмет ететін, ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы елдердің
айырбасталған ұлттық валюталарының ерекше категориясы.
Резервтік валюта мәртебесін алудағы алғышарттар:
дүниежүзілік өндірісте, тауарлар мен капитал экспорттарында ... ... ... тиімді байланыс жүйесі бар несиелік-банктік ... ... ... оған деген сұранысты қамтамасыз ... ... ... ... ... және ... шектеудің болмауы.
Резервтік валюта мәртебесі эмитент-елдің экономикасына белгілі бір
міндеттемелерді жүктейді: осы ... ... ... ... ... және валюталық шектеулердің болмауы, девальвация
жүргізбеу. Сонымен қатар, ұлттық валютаны ... ... ... ұлттық
шаруашылық үшін төлем балансының тапшылығын ұлттық валютамен автоматты
түрде пайызсыз және ... ... ... алу ... ... ... ... артықшылықтар береді.
Халықаралық есептік ақша бірлігі - валюталық паритет пен валюталық
бағамды белгілеу, халықаралық ... мен ... ... үшін
шартты бірлік ретінде пайдаланылатын валюталық бірлік. Қазіргі уақытта
халықаралық экономикалық қатынастарға қызмет ету үшін ... ... ақша ... ... СДР (арнайы қарыз алу құқығы) және ЭКЮ
(еуропа валюта бірлігі) қызмет ... Бұл ... ... қолма-қолсыз
халықаралық есеп айырысуларда ... ... ... ... ... СДР - ... ... қорда, ЭКЮ -Еуропалық ... ... ... ... ... ... шартты
құны валюталық "қоржынға" кіретін валюталардың орташа ... ... ... өлшеу негізінде есептеледі.
Валюталық "қоржын" 1973 жылы наурыз айынан бастап ... ... ... ... ... және ... ... қолданылады. Осы топтағы валюталар саны, олардың құрамы және
валюталық компоненттердің мөлшері орташа өлшемді бағам ... ... ... ... ... ... кіретін валюталардың АҚШ
долларына қатысты нарықтық құнының сомасында есептеледі. СДР халықаралық
есептесу бірлігінің негізін құрған ... ... бес ... ... ж. жағдай бойынша): АҚШ доллары - 40%, неміс ... - ... йені - 17%, ... ... - 11%, фунт стерлинг 11%.
Елдің экономикалық және валюталық жағдайларына байланысты анықталатын
валюталардың конверсиялау дәрежесі ... ... ... бір ... Басқа да ұлттық валюталарға еркін айырбасталатын, ақша
бірліктері ретінде еркін ... ... ... 1978 ... ... ... қорлар мынадай ұғымдарды енгізген болатын.
Дүниежүзілік ... ... даму ... ... ... ... алтын монеталы стандарт негізінде
құрылып, 1867 жылы басшы елдердің ... ... ... ... ... ... түрде рәсімделді.
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін де кең тараған
валюта ... ... ... ... жүйесінің пайда болуына әкеп
соқтырды. Ол 1922 ж. Генуя халықаралық экономикалық ... ... ... рәсімделді. Бұл Генуя валюта жүйесі
конференцияда келісімге келуші 30 елдің ақша ... ... ... ... ... құрылды. Ол девиздің принципі бойынша банкноталар
алтынға емес вексельге және чекке, яғни ... ... ... кез ... ... шетел валютасы (фунт стерлинг, доллар ... Екі ... ... ... I және II) Бреттон-Вудс
конференциясына дейін резервтік валюта статусы (айырбасталатын ... ... ... ... валютаға бекітілген жоқ. Ал ағылшын ... мен ... ... осы ... ... бірінші болып алуға
өзара шиеленіскен бәсекелесте таласып жатты.
Үшінші дүниежүзілік валюта жүйесі. 1944 жылы 22 ... АҚШ ... ... ... ... ... ... статусы
бекітілді. Онда алтын девиз стандартына негізделіп, девиздік ... ... ... мен фунт ... ... Сонымен бірге алғашқы рет
резервтік валюта ... ... ... осы валюталарға бекітілді. Бұл АҚШ пен
Ұлыбританияның халықаралық қарызын өз ... ... ... ... 1949 жылы ... капиталистік өнеркәсіп өндірісінің 54,6%-
ін, тауар экспортының 33%-ін, ресми алтын резервінің 75%-ін шоғырландырған
АҚШ-тың экономикалық басымдығы және оның ... ... ... ... ... доллардың үстемдігін қамтамасыз етті. Батыс
Еуропаның және ... аса - ауыр ... - ... ... бұл ... ... тәуелділігі, долларлық ... ... ... ... жетіспеушілігінде яғни
"долларлық аштықта" көрініс тапты.
Бреттон - Вудс ... ... ... ... ... мен фунт ... ... валюта ретіндегі статусы
бекітілді;
* ХВҚ-ға мүше елдердің барлығы өз ... ... ... ... онда ... алтын паритеті және валюта бағамы
бекітілді Валюталардың нарықтық бағамы доллар ... ± ... ... ± 0,75% ... ... ... ... долларлық резервтері (қорлары)
алтынға американдық қазынашылық мекемесі (казначейство) арқылы
ресми бағамен айырбасталады;
алтынның төмендетілген ... ... (35) ... АҚШ
доллары құрамында 31,1 гр таза алтыны бар 1 тройск
унциясына ... ... ... ... реттейтін
- Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) құрылды.
ХВҚ-ның негізгі қызметі - осы ... мүше ... ... ... және ... еркін ... ... ету. ... ... ширек ғасырдан астам уақыт
аралығында халықаралық ... ... ... ... ... өсуіне ықпал етті.
Дегенмен бұл жүйе оған мүше ... ... ... тең
құқық бере алмады. Долларлық стандартты бекіткен принциптерді АҚШ басқа
елдер есебінен әлемде өз ... ... ... ... валюта жүйесінің қайшылығы, ең алдымен доллар мен стерлингтің
ұлттық сипаты және оларды ... ... ... ... ... жүйені әлсірете бастады. Осы кезде Батыс Еуропа мен Жапонияның
позициясы ... ... жж. ... ... ... ... іс
жүзінде күйреуін жеделдетті.
Төртінші (қазіргі) дүниежүзілік валюта жүйесі 1976 жылдың қаңтарында
ХВҚ-ға мүше-мемлекеттердің Кингстонда (Ямайка) қол ... ... ... ... ... жүйесі деп аталды. Бұл жүйе енді ешбір ұлттық
валюта жүйесіне негізделмей, тек заң жүзінде ... ... ... Онда ... ... ... болғанмен, ол бұрынғыдай
роль атқармайды. Жаңа жүйе көп валюталы стандарт болып табылады.
Ямайка ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқаруын тоқтатты,
яғни енді бірде-бір валютаның құрамында алтын жоқ:
* ХВҚ-ның ... ... ... алтын құн өлшемі ретінде
және валюта ... ... де ... ... ... алтын
паритетінің, алтынның ресми бағасының, ... ... ... ... ... үшін американдык ... ... ... ... ... заңмен
бекітілді. Дегенмен, Ямайка валюта ... ... ... металл ретінде заң жүзінде ... ... оның ақша ... қолдану мүмкіндіктері ... жоқ. ... ... ... болғандықтан ол бұрынғыдай
төтенше халықаралық ақша және аса сенімді резервтік ... ... ... ... мемлекеттердін орталық банктері және жеке
тезавраторлар шамамен 60 мың ... ... ... 34 мың және 25 мың ... ... бар) [22; ... ... ... ... жаңа халықаралық есепайырысу кұралы - СДР
енгізілді. Ол валюталық паритет пен ... ... ... ... Дегенмен СДР эмиссияланған (1970 ж.) 30 жыл ... құн ... ... ... не ... халықаралық төлем және резерв
құралына айналған жоқ. Ол ... ақша ... ... тым алыс ... ... ... ... саны жылдан-жылға азайды. Егер олардың
саны 1980 ж. 15 ... 1998ж. ол ... 2-ге ... ... ... болашағы жоқ, оның қолдану аясы ... ... ... ... ... ... ресми
резервтік валюта статусы алынып тасталса да, іс-жүзінде долларлық стандарт
сақталуда. Валютаның шартты ... ... ... ... ... тиеді. Әлемде 21 валюта доллар бекітілген, бірақ қазір
олардың саны ... ... ... ... ... және ... алда келеді. Себебі доллардың позициясы АҚШ-тың экономикалық,
ғылыми-техникалық және ... ... ... негізделген,
бірақ бәсекелестерінің (Батыс Еуропа, Жапония) тегеуірінінің әсерінен
олардың әлемдік экономикадағы ... ... ... СДР ... ... көп ... ... ауысты. Ол - үш ... ... ... яғни ... ... неміс
касына (1999 жылдан еуромен алмастырылған), пондық иенге ... ... ... деген халықаралық валюта қатынастарының
ұйымдастыру формасы, яғни ол - ... ... ... және ... құқық нормасы кешендерін ... Бұл ... ... ... - ... сауда-саттық
процестерін жеңілдету, саудаға қатысушы фирмалардың ... ... ету. ... валюта жүйесі халықаралық экономикалық
және сауда қатынастарын ұзақ мерзімге жоспарлауға мүмкіндік туғызуы қажет.
Басқа ... онын ... - ... ... пен ... жағынан болып
тұратын әр түрлі валюталық шектеуді және тамыр-таныстық (протекционизм)
әрекеттерді түп-тамырымен ... ... ... ... ... шаруашылық байланыстарда дербес роль атқарады. Ол
өндірістің даму қарқынына, халықаралық айырбастың көлеміне, баға ... ... әсер ... Дүниежүзілік валюта жүйесі елдер арасындағы ақша-
есептесу ... ... ... елдердің әрқайсысының ішкі ақша
айналымын қамтиды. "Дүние-жүзілік валюта жүйесі" деген ұғымға ... ... ... ... ... ... байланысты, себебі екеуін
біріктіретін түйін - әлемдік ақша белгілері.
Алғашқыда әлемдік акшаның ... түрі ... ... кейін кұйма
формасындағы алтын есептелді. Алтынға ... ... ... үшін ... құйма жасау, содан соң басқа елдің монетасын соғысу
қажет болды. Біртіндеп айналыс шығындарын ... ... ... айырысуда ұлттық алтын монета және несие айналым құралдары қолданыла
бастады.
Ұзақ тарихи дамудың нәтижесінде ... ... ... қалыптасты. Олар:
әлемдік ақшаның міндетті формасы (алтын, валюта, халықаралық ... ... ... ... ... пен ... бағамы үйлестіру;
валюталық шектеу көлемін тәртіптеу;
* халықаралық валюта өтімділігінің құрамдас бөліктерін ... ... 1970 ... ... жаңа ... валюта өлшемі СДР-ды, ЕВҚҚ -
1979жылдан еуропалық валюта өлшемі ЭКЮ-ді, ал 1999ж. ... ... ... айналым құралдарын тәртібін үйлестіру;
әлемдік валюта нарығы мен ... ... ... ... ... статусы 1944 жылдан Халықаралық валюта
қоры бекітілді.
Аймактык валюта жүйесі (ЕВЖ) – дүниежүзілік валюта жүйесінің шеңберінде
батыс ... ... ... ... ... ұйым. Ол 1957
жылы Рим шарты бойынша құрылған "Жалпы нарық" ... ... және ... ... ... бастау алып, 1979 жылы
құрылды. Оның ... ... ... ынталандыру, еуропалық экономикалық және
валюта одағын - ... одақ (ЕО) ... ... ... ... Еуропа жүйесінің элементтері дүниежүзілік валюта ... дәл ... ... ... ... ... ... принциптерінің әлемдік шаруашылықтың құрылымы принциптеріне,
әлемдік күштердің орналасуына және басшы ... ... ... байланысты өзгереді. Бұл принциптер сәйкес келмесе дүниежүзілік
валюта жүйері әлсін-әлі ... ... оның ... және жаңа
валюта жүйесінің құрылуымен ұштасады
3. Халықаралық валюталық нарықтар және валюталық жүйелер
Валюталық нарықтар уақтылы есеп ... ... ... ... ... ... ... валюталық ... ... ... ... түрінде пайда алуын, валюталық
тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... ... ете отырып, ішкі және халықаралық төлем
айналымына ... ... есеп ... өзіндік ерекшелігі барлық елдер үшін
жалпыға бірдей ... ... ... ... Сондықтан да сыртқы
сауда, көрсетілген қызметтер, несиелер, инвестициялар, ... ... есеп ... ... шарты сатып алу-сату формасында
бір валютаны екінші біріне айырбастау болып ... ... ... валютасына деген сұраныс пен ... ... ... ... және ... ... үшін валюталық түсім
алған экспортерлардан; сатып ... ... мен ... және ... алынған қызметтері үшін төлемдерді төлеуде импортерден;
сондай-ақ көрсеткен қызметтері үшін фрахты, сақтандыру ... ... ... ... түрінде валюталар алатын сақтандыру ... ... ... төлеуге, займды, несиені және оған есептелген пайызды
және т.б. қайтаруға міндеттемесі бар занды және жеке тұлғалардан ... ... ... ... операцияларды жүргізуге
халықаралық сауда мен оған ... ... ... ... ... мен несиелер қозғалысы негіз болып табылады.
Валюталық нарықтар - сұраныс пен ... ... ... ... ... жүргізілетін ресми орталықты сипаттайды. Қазіргі
валюталық нарықтарда мынадай ағымдарды бөліп қарауға болады:
шарушылық байланыстардың интернационалдануы ... ... ... күшеюі;
байланыстың жаңа жүйелерін пайдалану;
әлемнің барлық бөліктеріне ... ... ... ... жасау;
банктердің корреспонденттік шоттары бойынша жаз-
баша түрде негізделетін валюталық ... ... ... валюталық мәмілелермен салыстырғанда алыпсатарлық және
арбитраждық валюталық мәмілелер көлемін ұлғайту.
Валюталық ... ... ... және пайдаланылатын
валюталар тобына қарай қазіргі валюталық ... ... ... ... ... ... ... валюталық нарықтар ірі дүниежүзілік қаржы ... ... ... ... Нью-Йорктегі, Франкфурт-на-
Майнедегі, Париждегі, Цюрихе, ... ... ... ... бөліп айтуға болады. Бұл нарықтарды ... ... ... ... ... операциялар жүзеге асырылады.
Аймақтық және жергілікті нарықтарда, белгілі бір конвертирленетін
валюталармен ... ... Оның ... ... ... ... кувейт динары және т.б. бар.
Ұлттық валюталық нарықтар деп, ... ... ... жүргізуге маманданбаған, өз клиенттеріне (олардың қатарында
компаниялар, жеке тұлғалар және ... ... ... ... ... ... сол ... аумағында орналасқан банктердің жүзеге асыратын
операцияларының жиынтығын ... ... ... ішкі ұлттық нарықтағы
операцияларға жекелеген компаниялар арасында жасалатын операцияларды, ... ... ... ... ... ... жүргізілетін
операцияларды да жатқызады. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... айтуға болады. 1997 ж.
операциялар көлемі - 1124735 мың, ОЕМ - 11165 ... ... ... ... ... ішкі ... заңдылықтарының ырықтандырылуына
байланысты ресми валюталық нарық "қара нарықпен" толықтырылуы мүмкін. "Қара
нарықтың" ... ... ТМД ... тән ... ... Қазақстан
Республикасы Ұлттық банкінің жүргізетін саясаты, айырбас орындарының көптеп
ашылуы пайда массасын өсіру үшін банктер арасында ... ... ... ... валютамен сауданы азайтуға және ... ... ... ... ету ... қысқаруына әкелді.
Институтциональдық көзқараспен қарағанда, валюталық нарық банктер,
банкирлер үйін, ... ... және ірі ... ...
Қалған банктер мен брокерлік фирмалар өздерінің валюталық операцияларын
ірі қоммерциялық банктердің жетекшілік етуімен, ережеге ... ... ... ... Валюталық нарықтардағы валюталық мәмілелердің
95%-ға дейіні банктер мен ... ... ... ... ... валюталық нарықты банкаралық нарық тәрізді сипаттауға мүмкіндік
береді.
Валюталық ... ... ... ... ... немесе
девиздік банктер деп аталады.
Девиздік банктердің валюталық ... ... ... ... факторларға: банк шамасына, оның беделіне, шетелдік бөлімдер ... ... даму ... жүргізілетін халықаралық есеп
айырысулар көлеміне, телекс, телефон және т.б. ... ... банк ... ... валюталық операциялар банктер арасында тікелей жүргізіледі
(телекс немесе телефон ... ... ... ... ... ... банк өкілдерінің валюталық нарыққа қатысушылармен кездесетін
валюталық биражалар сақталған. Мұндай жағдай ... ... ... ... яғни Қазақстан қор биржасында аптасына 2 рет валютамен сауда
жүргізіледі.
Нарықтың қатысушы барлық мүшелерін екі ... ... ... болады.
Бірінші топқа пассивті қатысушылар, яғни оларда ... ... ... әр ... ... да, баға ... білу ... басқа банктерге өтініш жасайды (маркетюзерлер). Активті қатысушылар
(екінші топ) өздеріне баға белгіленімін білуге өтініш жасайтын банктер ... ... ... Осы ... ... ... ... таралған бөлімше тораптары және үлкен дилерлер штаты бар
20-ға жуық банктер ерекше бөлінеді. Бұл ... 100 млн. АҚШ ... ... сомасы - 5 немесе 10 млн.) ірі сомаға мәміле жасай
отырып, валюталық нарыққа ... ... ... тек өте ірі ... ... ... және
валюталық операциялармен айналысатын білікті дилерлер бар. Өз клиенттерінің
тапсырмаларын ғана ... және ... ... өз ... ... ... валюталық нарықта жасайтын банктерге,
өздерінің клиенттері мен банк арасындағы делдалдық ролді ... ... ... ... ... ... түсінігі бар банктік
қызметкер болса жеткілікті. Мысалға, 2000-ға жуық бөлімшелері мен кеңсесі
бар, бірақ та үш ... ғана ... ... ... ... ... ... валюталық нарықта операциялар жүргізетін
валюталық департаменті бар Германияның ірі коммерциялық банкі - ... ... ... Қалған бөлімшелері валюталық операцияларды шектеулі
сомалар бойынша, Дойче Банктің үш ... ... ... ... ... ... ... жүргізе алады.
Банктердің басқа да топтары ірі, ... ... ... ... ... ... олар бір, екі-үш валюталармен операциялар
жүргізуге маманданады және стандартты ... баға ... ... бұл ... ... ... қызметтерін пайдаланады.
Брокерлік фирмалар 30%-ға жуық валюталық ... ... ... сол ... ... ... ... брокер тұлғасында, екі банкінің
арасында - валюта-ларды сатушы және сатып алушы банктер ... ... де ... ... ... бола ... ... брокерлік
комиссиялық ақы алады (брокер арқылы сатылған немесе сатып алынған әрбір
миллион ... үшін 20 АҚШ ... ол ... ... ... алушы мен сатушы тең бөледі және онда котировка қосылмайды, әр ай
сайын тікелей брокерге ... ... ... ... және баға ... ... ... тәуелді. Брокер арқылы жұмыс істеудің айтарлықтай артықшылығы
мыналар: котировка процесінің ... және ... ... ... ... ... жасау мүмкіндігі, мәміле жасағандағы құпиялық және өз
бағасын ұсыну мүмкіндігі. Дилер мен ... ... ... тек ... ... ... және ... болғанда ғана
мүмкін және ол тығыз өзара қатынас негізінде қалыптасады.
Банктердің валютамен жасалатын операциялары клиенттердің ... ... ... есебінен де жүзеге асырылады.
Шетел валютасы халықаралық төлем айналымында әдетте ақшалай ... ... ол ... және ... ... құралдары формасында -
шетел валютасына сәйкес телеграфтық және ... ... чек, ... ... - бұл ... елдегі банк-корреспондентіне өзінің клиентінің
өтініші бойынша және оның ... ... ... ... ... ... ... бір ақша сомасын шетелдік алушыға (бенефициарға)
төлеу туралы банктің бұйрығы. Аударым барысында банк екі ... ... ... ... өз ... ... ... шетел валютасын сатады
және шетел валютасын шетелге аударады. Бұл жерде телеграфтық аударым жасау
барысында есеп ... ... және ... код ... ... ... береді.
Банктік чек - шетелдік банк-корреспондентке чекті ... ... ... бір ақша ... төлеу туралы банктің жазбаша бұйрығы.
Экспортер, ондай чекті ала отырып, оны өзінің банкіне сатады.
Банктік вексель - осы ... ... ... банк-корреспондентке
берген траттасы (аудармалы векселі). Импортерлер өздерінің банктерінен бұл
вексельді сатып алады және оны ... ... ... ... ... ... ... міндеттемесін өтейді. Ал осы ... ... ... ... ... төлеуді өзінің
корреспондентінің шотын ... ... ... ... ... ... жерде чектер мен тратталарды тек қана банктер емес, сондай-ақ ... ... ... жеке тұлғалардың бере алатынын да ... ... ... ... ... ... ... алтын мен
шетел валюталарын ығыстырып, әр түрлі ... ... ... ... дамуына және шетел валютасында ағымдағы
корреспонденттік шоттарды жүргізу тәжірибелерінің таралуына қатты ... Бұл өз ... ... ... ... жүргізуге, есеп
айырысуларды жеделдетуге және айналыс шығынын ... ... ... есеп ... ... ... былай беруге болады:
тауарды (қызметті) экспорттаушы сатқан тауары (қызметі) үшін ... ... ... ... чек, аударым және басқа да төлем құжаттарын
өз елінде коммерциялық банкіге сата отырып, оның орнына экспорттық өндіріс
үшін ... ... ... алады. Коммерциялық банк өзінің шетелдегі банк-
корреспондентіне бұл төлем құжаттарды жібереді де ... ... ... ... ... ... ... төлеуін
талап етеді. Алынған шетел ... ... ... ... ... ... ... түсіреді. Халықаралық есеп айырысулардың
осындай механизмі қолма-қол ақшаны пайдаланусыз, қарама-қарсы талаптарды
өзара есепке алу ... ... ... ... ... ... барлық есеп айырысуларды жүзеге асыруға мүмкіндік
береді.
Валюталық жүйенің маңызды элементі - валюталық ... ... ... ... ... тауарлар мен көрсетілген қызметтердің халықаралық саудасы
барысында, капитал және несиенің қозғалысында валюталармен ... ... ... және ... ... ... сондай-ақ
ұлттық немесе шетелдік валюталарда бейнеленген әр түрлі елдердің ... ... ... мен ... ... ... уақтылы қайта бағалап отыруға байланысты негізделеді.
Валюталық бағам - бұл бір елдің ақша ... ... бір ... ... ... бағасы. Әрбір елдің ұлттық валюталарын салыстыру
олардың өндіріс және айырбас процессінде пайда ... ... ... ... ... ... ... сұраныс пен ұсынысқа
ықпал етуші көптеген факторларға байланысты өзгереді:
Бағамның қалыптасуына ықпал ететін үш факторлар тобын бөліп қарауға
болады:
саяси - ... ... ... ... ... ... және т.б.
экономикалық, халықаралық тәжірибеде анықталатын экономикалық
тікбұрыштың шыңы ... ... өсу, ... ... ... төменгі қарқыны (жылына 10%-ға дейін), жұмыссыздықтың төменгі
деңгейі (жылына_ 8%-ға дейін), дүниежүзілік нарықтағы теп-тендік;
психологиялық: жаппай сұраныс, негізгі ... ... ... және т.б.
Валюталық бағамның дамуы жай тауар өндірісінен қазіргі дүниежүзілік
шаруашылыққа қозғалыстың ... ... ... ... - ... ... күміс - валюталық бағамның базасы
монеталық (алтындық) ... ... ... яғни ол, әр ... елдердің ақша
бірліктерінің олардың ... ... ... ... Ол ... ... ұғымымен сәйкес келеді. Алтын
монометаллизмі тұсында ... ... ... ... сүйенді
(валюталардың шекті қатынасы олардың ресми алтындық құрамына байланысты)
және стихиялы түрде ... ... ... оның айнала-сында ауытқып
отырды. Алтын нүктелерінің классикалық механизмі тек екі жағдайда жүзеге
асты: ... ... ... ... ... және ... ... Валюталық
бағамның ауытқу шектері паритеттің 1%-нан асқан жоқ және қажетті ... ... ... ... ... ... анықталды.
1930-1933 жж. фунт стерлингтің алтындық құрамы 7,32 г ... ал ... -15 г. Бір фунт ... ... ... ... анықталды:
1ф.ст.= 7,32000/1,50416=4,86 доллар. Фунт стерлингтің ең ... ... мен ... ... ... ... тұсында) монеталық паритеттен
оның аударым құны - 0,05 ... ... ... ... ... ... алтындық нүктесі ... ... ... осы ... жеткен кезде АҚШ-қа алтынның ... ... ... ... жеткен кезде (1ф.ст.=4,86 ... ... ... ... ... ... ... бағам алтын нүктелерінің шегінен шығып кете алмады, ... ... ... ... үшін, тауарларды ұлттық валютаға сатып
алып, ал ... ... ... ... ... Алтын стандартын алып
тастағаннан кейін, алтын ... ... ... ... жылы ... алтынға ресми бағасы бойынша аусытыру тоқтатылғаннан
кейін, валюталардың алтындық құрамы және ... ... ... ... ХВҚ ... 1975 жылдан жариялауды тоқтатты. Валюталық бағамның
негізі ретінде алтын паритетінен ... ... бас ... ... ... ... ... валюталық бағамның қалыптасу ерекшелігі мынада: валюталар
өзінің құндық көрінісін ... ... яғни ... ... ... ... ... баға ауқымы, несиелік ақшалардың салыстырмалы құны арқылы
болуында.
Валюталық бағам валюталық паритет шеңберінде ауытқиды. ХВҚ-ның ... 1978 ... ... валюталық паритет СДР немесе ЭКЮ-да валюталық
"қоржын" базасында бекітілді.
Валюта бағамдарының динамикасы ақша ... ... ... ... ... ... пен ... ықпал ететін төлем
балансының жағдайы, ... ... ... айырма; валюталық
нарық қызметтері мен алыпсатарлық валюталық операциялар, валюталық ... ... ... ... ... деген сенімділік
дәрежесіне байланысты.
Жалпы алғанда валюталық ... ... ... ... үш ... бөлуге болады: фундаментальды, техникалық, қысқа
мерзімді ... ... ... орта ... ... ... ұлттық
экономиканың жағдайының негізгі макроэкономикалық ... ... ... ... ... ... органдармен жарияланатын
макроэконмикалық ... ... ... ... ... бар: ... алу ... паритеті бойынша валюталық бағам,
жалпы ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық
деңгейі, инфляция, төлем балансы, өнеркәсіптік өндіріс индексі, іскерлік
оптимизм индексі.
Техникалық талдау - бұл ... ... ... (чарт) талдауды
сипаттайды. График-чарттардың келесідей ... ... білу ... ... ... ... ... "крестиктер-ноликтер"
графигі. Валюталық бағамның қозғалысы толқынға ұқсас болып келеді және онда
бір жерде ... ... бір ... ... ... ... ... факторлар валюталық бағам динамикасына маңызды
түзетулер ... ... ... мыналар жатады: төтенше ... ... ... ... ... ... сөздері, валюталық
инвестиция.
Валюталық нарыққа қатысушылардың арасындағы валюталық операциялар
валюталары ... және ... ... ... жүзеге
аспайды. Бір валютаны басқа валютаға айырбастау деп шетел ... ... ... ... ... сату ... сатып алу, ал оларды
айырбастау пропорциялары валюталық котировка арқылы анықталады. Валюталар
котировкасы ... ... екі ақша ... қатынасын анықтауға
мүмкіндік береді. Көптеген елдерде валюталық бағамды бекіткенде жанама баға
белгіленімі ... Ол ... ... ... шетел валютасының
белгісінің бір сомасы (мысалы, 1, 10, 100, 1000 бірлік), ... ... ... ... ... үшін ... (мысалы, 1 1180=76,212
КгТ). Жаңа баға белгіленімін көп қолдан-байды. Бұл жағдайда негіз ... ... ... ... Бұл баға белгіленімі көбінесе
Ұлыбританияда қолданылады (мысалы, 1 СВР=1,5860 ІІЗЦ).
АҚШ-тың ішкі ... ... баға ... ... ... ... баға белгіленімінің түрі валютаның жағдайына, оның ... әсер ... ... ... ... мәні өзгермей тек
формасы ғана өзгереді.
Әр валюта бойынша сұраныс пен ұсынысты ... ... ... анықтаудан және тіркеуден тұратын баға белгілеу процедурасы фиксинг
деп ... ... ... егер банк ... ... ... ... ал егер валютаныы сатып алса, сатып алушының бағамы бекітіледі.
Мысалы, 1,9430/50 неміс маркасы ... 1 ... үшін баға ... банк клиенттен 1 долл. 1,9430 неміс маркасына сатып алуға және 1 долл.
1,9450 неміс маркасына ... ... ... және ... ... курстарының арасындағы айырма банктің
шығындарын жабу үшін қолданылады және банк ... ... Бұл ... ... спред деп аталады да, валюталық нарықта болатын нақты ... ... ... ... көлеміне, компанияның немесе ... ... ... ... нарықтардағы операциялар халықаралық төлем және
резерв құралы болып табылатын АҚШ долларына қатысты жасалынады.
Сауда-өнеркәсіп клиентурасы үшін валюталар котировкасы ... ... ... ... Кросс-бағам бұл екі валютаның, олардың үшінші
валютаға қатысты есептелінетін бағамнан ... ... ... АҚШ ... ... ... үшін неміс маркасының сатып алу ... ... Бұл үшін банк сату ... ... ... ... АҚШ
долларына неміс маркасын сатып алады: АҚШ-тың 1 ... ... ... ол ... алушының бағамы бойынша алдын ала француз
франктерін АҚШ долларына сатады.
4. ХВҚ және ... ... ... ... ... ... жылы Бреттон-Вудс қаласында (АҚШ) халықаралық қаржы конференциясы
өткен болатын, осы ... ... ... қор (ХВҚ) құру
туралы шешім қабылданды. Алғашында мүшелерінің саны 35 мемлекет болса, ... ... саны 174-ке ... өсті. Қазақстан Республикасы да ... ... ... ... болып табылады.
ХВҚ-ға кіргенде, әрбір мемлекет квота (жазылу бойынша салым), мүшелік
жарна сияқты белгілі бір ақша ... ... Қор ... ... екі ... 1) сол елдің квотасының 25% сомасы көлемінде немесе
оның алтын мен ... ... 10% ... ... ... ... ... қалған көлемі ұлттық валюта түріндегі жарнадан тұрады.
Квотаның маңызы әр түрлі болып келеді. ... олар ... ... ... ХВҚ ... ... ... түскен өз
мүшелеріне займдар беру үшін пайдаланады. Екіншіден, ... ... ... ... ХВҚ-дан қарызға алатын немесе СДР деп ... ... ... ... ... алатын соманың мөлшері анықталады. Жарна
үлкейген сайын, мүшеелдің ... ... ... ... ... ... ... Үшіншіден, олар әрбір мүшенің дауыс салмағын анықтайды. Ел
бай болған сайын, оның квотасы солғұрлым үлкен ... ... ... ... жұмыс істеуін және әл-ауқаттылығын талдау ... ... бес жыл ... ... ... ... қаралып тұрады әрі
ХВҚ қажеттілігіне және елдің ... ... ... ... ... ... 1945 ж. ... 35 мүшесі 7,6 млрд. $
төлеген,
ж. ХВҚ-ның 156 мүшесі 130 млрд. $-ға жуық және
ж. 174 ел - 140 ... $ ... ... ... ... дауыс санының көп бөлігін, көп ақша
қосқан елдер алады. ХВҚ-дағы басшылық ... АҚШ ... оған ... 17%-ы ... ... орында Жапония - 7%, әрі қарай - Германия,
Франция, ... - ... ... ... ... - губернаторлар кеңесі, мұнда әрбір
мемлекет губернатор (әдетте қаржы министрі немесе орталық банк төрағасы)
және балама ... ... ... губернаторлар сияқты олардың
орынбасарлары қаржы министрлері немесе орталық банк ... ... ... ... атынан шығуға уәкілдіктері бар. Губернатор кеңесі
жылына бір рет ғана жиналады. Оның қызметтеріне мыналар жатады:
халықаралық валюталық ұсыныстарды әзірлеу;
экономканы ... құру ... өте ... ... ... ... шаралар
әзірлеу;
жаңа мүшелерді қабылдау, квоталарды өзгерту, ХВҚ- ға мүшеелдерді тексеру.
Қалған уақытта ... ... ... (АҚШ) ... кеңесті құрайтын өкілдері арқылы, ХВҚ-ның ... ... ... ... тілектерін айтады. Жиырма төрт атқарушы
директор, ресми отырыстарда, аптасына үш рет ... ... ... ... үкіметтерімен белгіленген шаралардың жүзеге
асырылуын бақылайды. Қазіргі уақыттағы жеті атқарушы директор мына ... ... ... Қытай, Сауд Арабиясы, ... ... және ... ... елдер топтасып, 19 мүшеел ішінен бір
атқарушы директорды ... ... ... 17 директор келеді.
Атқарушы кеңестің шешімді қабылдауы мына баптарға негізделеді:
займ тек қана ... ... ... көмектесетін өнімді мақсаттарға
беріледі;
займ сәйкес үкіметтермен кепілдендірілуі тиіс;
займ беру ... ... ... ... ... ... 2 ... жуық адамнан тұрады және директор-
басқарушымен басқарылады, ол сонымен қатар, ... ... ... оны ... ... ... бойынша директор-басқарушы - еуропалық
немесе ары ... ... емес ... ... 100-ге жуық ... ... ... негізінен экономистерден тұрады,
сонымен қатар, онда статистер, ... ... ... ... ... салу ... сарапшылар бар. Жұмысқа қабылдау конкурс негізінде
жүргізіледі. Негізгі қызметкерлер ХВҚ-ның Вашингтондағы ... ... ... бөлігі Париждегі, Женевадағы және Нью-Йорктағы Б¥¥-
ның жекелеген бөлімшелерінде немесе ХВҚ-ның мүшесі болып табылатын елдерде
қызмет көрсетеді.
ХВҚ-ның мүшесі ... ... ел: өз ... ... ... ... ... анықтау бойынша жасайтын қадамдары туралы басқа елдерді
хабардар етуге, ұлттық ақшаларды шетел ... ... ... ... және ... ... саясатты бағыт етіп ұстануға
міндеттенеді, себебі мұндай саясат тәртіптелген және конструктивті ... ... ... қатар, жалпы бүкіл қоғамның өсуіне алып келеді.
Мүшелер осы ... ... ... ... ... ғып ... ХВҚ-ды құрған кезде оның мақсаты ретінде: оған мүше-елдердің
төлем баланстары мен ... ... ... ... оның жағдайына
бақылау жасау мәселелері қойылған болатын. Бұл ХВҚ-қа ... ... ... алтынмен немесе АҚШ долларымен қоюға және Қордың
рұқсатынсыз оны 10%-дан астам мөлшерге өзгертпеуге, ал ... ... бұл ... ... ... немесе жоғарыға 1-1,5%-дан астамнан
артық ауытқымауға келісім бергендерімен ... ... ... ... ... ... соң, яғни ... бағамдар енді ХВҚ-мен
шектелмейді, мүше-елдердің төлем баланстарының жағдайын ... ... ... үшін ... ... сонымен қатар, қажетті жағдайда
қысқа мерзімді несиелерді беру, берілген халықаралық ұйымның іс-әрекетінің
негізгі ... ... ... ... ... көбі өздерінің төлем
баланстарын бір ретке келтірудегі қиындықтарға үнемі ... ... ХВҚ ... ... барынша көбейтуге, диверсификациялауға
тырысады. ХВҚ ... ... және ... ... табылады. Төлем
баланстарының қысқа мерзімді тапшылығын жою мақсатына ... ... кең ... түрі ... ... ... ... саналады. ХВҚ
сонымен қатар басқа да несиелер түрін: ... ... оңай ... ... ... ... ... күтпеген оқиғалардан
болған зияндарды компенсациялауға байланысты ұсынады. Несиенің ... ... яғни ... ... автоматты түрде алатын, несиелік үлес
шеңберіндегі несие (транши) болып ... ... бұл ... ... ... ХВҚ-ға мүше-елдер, сонымен қатар, СДР жүйесінің қатысушысы ... және бұл ... ... ... ала алады. СДР ... ... ... жазу ... болғанымен, бірақ оларды кез
келген ұлттық валютаға айырбастауға болады. ХВҚ қатысушыларының қаншалықты
тырысқанымен СДР «әлем валютасы» бола ... ... ... ... құқықтары
халықаралық валюталық резервтердің 5-6%-ын құрайды. Бүгінгі таңда 30 ... тең 21,4 ... СДР бар. ... ... ... ... ... сомадан бірнеше есе көп сомада несие алу құқығы ... ... ... деген сұраныстын өсу ... ... ... ... ... ... талаптарын қамтамасыз ете алмайды.
Осындай жағдайға байланысты ХВҚ 1962 жылдан бастап, әлемдегі үкіметтер ... ... ... ... ашқан (қазіргі кезде 25 млрд. $-ға ... Бұл ... алу ... ... ... деп ... ... желі
әрбір 5 жыл сайын жаңартылып отырады. ХВҚ осы ... ... ... ... ... ... және займдарды 5 жылдан кейін өтеуге
міндеттенеді. Алайда мұндай ... ... ... ... ... квоталардың жалпы көлемінің 60%-дай мөлшерімен шектелген.
Халықаралық валюталық жүйені бақылау және өздерінің мүшелерін қаржылық
қолдаудан басқа, ХВҚ, Вашингтондағы оқу институты - ЭДИ ... ... ... да ... мұнда техникалық және білім ... ... ... мүшеелдері нарықтық экономиканың қалыпты қызмет
етуіне ... ... құру үшін ... мен ... алады. 90-
жылдардың басында ... ... ... қатар ХВҚ,
орталықтандырылған жоспарлау экономикасынан нарыққа өту қиындықтарын кешіп
отырған, ... ... ... ... КСРО ... көмек көрсету
үшін ірі компаниясын ұйымдастырды. ХВҚ, оларды тек ақшамен ғана қамтамасыз
етпейді (бұл ... 24 ... ... 7,5% ... ... мөлшерінде алуға
рұқсат етілген), сонымен қатар, еркін кәсіпкерлік жүйесі ... ... ... емес ... ... валюталар конвертациялануы, салық
салу жүйесі, орталық банктер сияқты экономикалық және ... да ... қүру ... ... баға береді. ХВҚ-ның елдерге беретін
көмегі негізгі үш формада ... ... ... әр түрлі ... ... ... ... жиі ... және ... жасайды, кейіннен ХВҚ-
ның атқарушы кеңесінің отырыстарында бұл елдердің дамуының қорытындыларын
талқылайды.
ХВҚ төлем ... ... ... ... ... көмек
көрсетеді. Мұндай көмек ақшалай резервтердің көбеюіне алып ... және ... ... ... ... төлеуге мүмкіндік беретін ... ... ... бағдарламалар шеңберінде ұсынылады.
Сонымен қатар, реформалардың үкіметтік бағдарламасын ХВҚ-ның қолдауы, басқа
да ресми инстанциялармен немесе ... ... ... қар-жылық
көмек беруінде катализатор рөлін атқарады.
3. ХВҚ бұл елдерге техникалық көмек береді және кадрларды қытады. ... ... ... ... басқарудың негізі.
5. Әлемдік шарушылық нарығындағы валюта жүйесі
Қазіргі уақытта әлемдік ... ... аса ... бірі ... ... ... рыногы болып табылады. 50—
60-жылдары салыстырмалы ... ... ... ... ... ... қарыз рыногы қазіргі кезде әлемдік несие капиталдары ... ... ... ... ... рынокты қалыптастырды.
Еуровалюталық рынок валютаны шетелдерде жүргізілетін операцияларға
қатыстыруға негізделген ... және орта ... ... ... ... сөзі тек ... ... шеңберіндегі рынок дегенді ғана
білдірмейді, ол ... ... ... ... ... марка,
иена) қарызға беру үшін қолданылатынын да көрсетеді. Қарыз беру қызметінің
негізгі еуропалық депозиттер, яғни алдын ала ... ... ... ... сәйкес немесе басқа валюталармен несие есебінде ... ... ... ... ... беретін салымдар. Еуро шотта қарыз операциялары
қарыз беруші және қарыз алушы елдер үшін ... ... ... ... ... ... ФРГ маркасы, ағылшын фунтстерлингі) жүргізіле
береді. Еуропалық операциялар ұлттық валюта ... ... ... ... олар ... яғни ... ... ұйымдар
бақылай алатын ерекше банктік есептерде жүргізіледі. Еуровалюта рыногы
өзінің орналасқан жері және ... ... ... ... сипаттан
тыс, тәуелсіз қызмет атқарады. ... ... ... ... беру ... ... операциясы 72,8%, ал пассивті операциясы 78,4%
болды. Олардың жалпы көлемі 1987 жыл ... ... 6,38 ... долларға
жетті. Еуровалюталық рыноктың қызметі, оның қалыптасқан кезінен бастап
Батыс Еуропаның ірі қаржылық орталықтары — ... ... ... және ... ... ... Ірі ... берушілердің қатарыңда дамыған
елдер — АҚШ, Жапония, Канада, Швеция ... ... ... рыногында айтарлықтай өзгерістер болды. ... ... ... ... ... және т. б. ... жаңа
ірі халықаралық қаржы орталықтары ... ... ... ... ... бұл ... ... ертерек қалыптасқан
орталықтардың деңгейіне жетіп отыр. 80-жылдардың ... ... ... ... ... ... ... валюта-қарыз
операцияларының деңгейі жүзеге асырылды. Өзінің жаратылысы және қызмет ету
сипаты ... бұл ... ... ... ... және олар ... ... Еуропа валюталық рыноктарының ықпалынан шығып, дербес
дүниежүзілік ... ... ... ... ... жаңа ... ... рыноктың филиалы немесе секторы ... ... Еуро ... ... ... ... оны дүниежүзілік сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Халықаралық қарыз жүйесінің өте ... ... ... ... ... ... өсуі 1965—1987 жылдары
88 елдің сыртқы қарызы 34 млрд. доллардан 1 трлн. долларға ... ал ... ... мен ... ... 40 есе көбейді. Дамушы елдер арасындағы
ең ірі қарыз алушылар қатарында Мексика, Аргентина, Индия, ... ... ... ... ... банк ... ... келісім негізінде капиталдарды
шоғырландыруға ұмтылады. Қазіргі кездегі халықаралық консорциумдар ұлттық
ақша рыногын еуропалық рынокпен ... ... ... ... ... ... ... сөйтіп ірі банктер жекелеген
қатысушылардың ғана қызметімен олардың рыноктағы іс-әрекеттерін үйлестіру
мен бақылауды өз ... ... ... ... тез ... ... қарыз беру" сияқты
жаңалықтар да әсер ... ... ... ... ... ... ... өсімдік ставкасы мен қарыз инструменттерін
банктің ... ... ... ... ... немесе үкіметтің 1 айдан 6 ай мерзімге дейінгі борышкерлік
куәліктерін шығару арқылы қызмет көрсетеді, бұл мерзімді ... ... ... болады. РАФ — құнды қағаздарға жазылуды қайта бастау
арқылы ... ... ... қағаздарды сатуды көздейтін орта мерзімді
несиелер бойынша қызмет көрсетеді. МОФ — банк ... ... ... ... ... және оған ... ... несие беру
міндетін үйлестіруші қызметін атқарады. Несиелік арналарға ұсақ және ... ... ... бөледі, себебі олар қарыз берушілер мен қарыз
алушылардың өзара қатынасының ... ... ... ... өнеркәсіптік және банк капиталдарының бірігіп кетуіне
еуробанктердің халықаралық монополияларға ... және ... ... ... ... ... Бұл бірігу процесінде "жаңа елдерді ашу"
деп аталатын қызмет үлкен рөл атқарады. Банктер өз ... ... ... ... туған кезде немесе пайданы алып ... ... ... ... ... ... көмектеседі.
Халықаралық несие жекелеген елдердің үкіметтері мен орталық ... ... және ... ... ... пайдаланатын
тетік. Халықаралық несиенің қызмет ету ... ... ... ... жиі ... жасайды. Өйткені, несие капиталдарының рыногы
халықаралық монополиялар мен ... ... ... ұйымдары арасындағы
қайшылықтарды тереңдетеді әлемдік ... ... ... ... ... жүйесінің негізі ұлттық валюталар болып
табылады. Бұл жүйеге сондай-ақ ұлттық және ... ... ... ... ... активтерді валюталық паритеттер мен
курстарды, ... ... ... ... , ... ... және валюталық шектеулерді, валюталық рыноктар мен әлемдік алтын
рыногын және т. б. жатқызуға болады.
Тарихи ... ... ... ... XIX ... аяғында қалыптасты.
Дамыған елдердің көпшілігінде халықаралық есеп айырысу және ... ... ... ... ... ... ... есеп
айырысуда міндетті түрде пайдаланатын алтынның белгілі салмақ бірлігі мен
тазалығы көрсетілген алтын стандартты (үлгі, ... ... ... құю және ... ... валюталарға айырбастау, толыққанды емес
ақшалардың паритетін алтынмен қамтамасыз ету т. б. ... ... ... ... ... бұл жүйе өзінің өмір сүруін тоқтатты
да, тек қана 1922 жылы ... ... ... ... ... ете
бастады. Бұл конференцияда алтын — ... ... ... ... ... Бұл ... ... есеп айырысуды реттеудің негізгі құралы болып
алтынның орынбасарлары (девиз), жеке елдердің немесе ... ... ... мүмкін.
30-жылдары барлық дамыған елдер алтынның алтын-девиз стандартынан бас
тарта ... 1944 жылы ... (АҚШ) ... ... ... жүйеге өту және валюталардың өзара айналымы (айырбасталуы)
туралы келісімге қол қойды, доллардың әлемдік қызметінің мәні ... ... ... ортасына дейін қызмет етті.
Бұл кезеңде әлемдік валюта дағдарысы ... ... мен ... ... ... валюталардың "өзгермелі" курсы кең тарады. 1970
жылы халықаралық ақша эталоны ... ... ... ақша ... бекіді, бірақ та ол өз қызметін атқара алмады. Басқа ... ... ... ... еркін ауысатын (конвертируемый)
деп, ал мұндай айырбасқа қабілетсіздері еркін ... ... ... ... 1970 жылдан бастап халықаралық есептеуде девиздік ... ... ... оның ... доллар да, алтынға
айырбасталмайтын болды. Әлемдік ақшаның ... ... ... яғни ұлттық немесе ұжымдық валюталар ... ... ... ... ... ... (баға масштабы
арқылы) алтынның ресми тұрақты бағасы белгіленбейтін жағдай туды. Мұның өзі
алтынды ішкі және әлемдік рынокта жалпыға ... ... ... ... оның ... ... ... халықаралық рынокта жай
тауар ретінде сұраныс пен ұсынысқа байланысты қағаз ақшаға сатыла бастады.
Дегенмен, мемлекеттер мен ірі ... үшін ... ... ... ... ... қарыздарын өтеу үшін өте қолайлы жағдай жасайтын байлық. Алтынды қымбат
валютаға ... ... ... ... ... ... ... яғни
валюта курсынан үстеме пайда түсіруге болады. Сыртқы ... ... ... ... мәнін көрсететін жаңа формаларға ие
болып, кеңінен тарады. Бұған халықаралық валюта қоры (МФВ) 1970 ... СДР ... ... ...... ... ... шартты ақша бірлігі жатады. Оның материалдық формасы жоқ, арнаулы
есеп ... ... ... ... ... ... Олардың
"қоржындағы" үлесі мынадай: доллар — 42% Батыс Еуропа валюталары —"45% ... ... ... иена—13%. Ұжымдық валютаға 1979 жылы ЕЭҚ-ке (ЕЭС) мүше
елдер қабылдаған ЭКЮ (еуропалық валюта бірлігі) деп ... Оның ... ... елдің валютасы негізінде қамтамасыз етілген есептегі 2800 ... және ... ... ... асырылады. ЭКЮ есептік валютадан бірте-
бірте нақты ақшаға халықаралық төлем құралына айнала бастады. Азия, Африка,
Латын Америкасы ... де ... ... ... бар, ... ... болса да халықаралық есептік ақша бірлігі болып саналады.
Ұжымдық валюталық бірліктер дүниежүзілік валюта жүйесінің дағдарысы
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... әр ... (жалған, балама) сипатында болды. Бұл валюталық ... ... ... ... курстарын салыстыру үшін есептік ақша ретінде
енгізілді. Оның ұлттық валютадан ...... ... банкнот,
монета түрінде шығарылмайды, тек ақша есебінде ... ... ... ... қатысушы елдер белгілейді. 70-жылдардың соңында осы аталған
ұжымдық валюталардың халықаралық есеп айырысуға ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, трансұлттық банктер
халықаралық жеке меншік қарыз ... ... ... ... құқықты
еуровалюта ретінде ЭКЮ-ді мойындады. ... ... ... күшеюі нәтижесінде ұжымдық ақша-валюталар жүйесі ... ... ... ... ... ... айналып, бүкіл дүниежүзілік ақшаны
қалыптастыруы әбден мүмкін.
1979 жылы Еуропалық экономикалық одақ елдерінде Еуропалық валюта жүйесі
құрылып, ... ... ... ... ... ... ... ауытқуы негізінен екі факторға: валютаның ішкі рыноктағы нақты
сатып алу қабілетіне, сондай-ақ елдің сауда бағасы ... ... ... ... ақша ... ... ставкалардың өзгеруі сол елдер
арасындағы капиталдардың қозғалысына және әлемдік рыноктағы ұлттық ... пен ... ... ... шаруашылық жүйесіндегі "құбылмалы"
валюта курсына өту ... ... ... ... әсер етеді.
Біріншіден, валюта курсының төмендеуі ... ... сол ел ... ... ... ... ... ұлғайтып,
импортты шектеуге мүмкіндік жасайды, ал мүның өзі елдің ... және ... ... жол ... Екінші жағынан, ... ... және ... ... арасындағы қатынасты нашарлатады, ал
мұның өзі сол елдің сыртқы экономикалық байланыстарының ... ... ... ... экономикалық байланыстарды сипаттауда төлем және сауда
балансы деген ұғымдар қолданылады. ... ... ... ... ... ... шетелге капитал шығарудан, шетел ... ... ... ... және т. б. ... табыстар кіргізіледі.
Дәл осындай баптар төлем балансының шығын бөлігінде де көрсетіледі. Төлем
балансының маңызды ... ... ... ... Онда ... ... және ... бойынша кірістері мен шығындары анықталады. Ол
тауарлардың, қызмет көрсетудің, саудадан тыс ... ... ... ... ... сол елдің белгілі бір кездегі
экономикалық ... ... ... ... Егер ... ... теріс
сальдо болса, онда сол ел әлемдік рынокта сенімсіздікке ұшырайды, мұның өзі
ұлттық валютаның басқа елдердің ұлттық ... ... ... әкеп ... Соңғы жылдары валюталық ... ... ... ... реттеудің маңызы артып
отыр. Қазіргі кезде жетекші 7 ... ... ... ... ... мен ... ... кеңесінің әлемдік шаруашылық
байланыстарын реттеудегі рөлі ... Әр ... ... ... ... ... ... бірқатар көрсеткіштер қалыптасты.
Оған ішкі өнімнің өсуі, ішкі сұраныс деңгейі, ... ... ... және ... балансының жағдайы, ақша массасы және ... өсу ... ... курстары мен тауарлар бағасының құбылмалы
деңгейлері, мемлекеттік бюджеттің жағдайы ... ... ... ... ... ... ... халықаралық валюта қоры
және халықаралық қайта қүру және даму банкісі құрайды, Халықаралық ... (ХВҚ) 1947 ... ... ... істейді. Оның негізгі міндеті
халықаралық ... ... ... ... валюта курстарын өзара
реттеуге, ХВҚ-ға мүше елдерге (150-ден аса ел) ... ... ... ... тұрақтылығын қолдауға жағдай жасау болып табылады.
Халықаралық қайта құру және даму ... ... 1945 жылы ... ... мүше ... ... ... ынталандыру мақсатында ұзақ
мерзімдік заемдар беретін ... ... ... ұйым. 1993 жылы бұл ұйымға
Қазақстан да қабылданды.
Қорытынды
Валюта ресурстарының ... ... ... ... ... ... валюта қорларын құрады, бұл қорлар
субъектілер ұжымдарының ... және ... ... әр ... пайдаланылады ("Кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы қорлары"
бөлімін қараңыз). Валюта қорларын пайдаланудың ... ... ... ... ... жұмыс істейтін компаниотардың,
фирмалардың экспорттық әлуетін үлғайту;
импортгы алмастыратын өнім өндіруді ұйымдастыру немесе
мұндай өнімнің ... ... ... бұл ... ... үшіи ... ... есебінен құрал-жабдық,
саймандар, материалдар, технологпялар, лицензиялар, ноу-хау са-
тып алынады, негізгі құралдардың лизнг ... ... ... мамандары шақырылады, кадрларды оқытады.
валюталық кредитерді және оларды пайдаланынғаны үшін
пайыздар өтеу;
мамандандырылган ... ... , ... ... ... ... жәдемдесу жөніндегі қыз-
меттері үшін комиссиялық сыйақылар төлеу;
капиталға қатысу рстінде ... ... ... қаржы және кредит мекемелерінің бағалы қағаздарын
сатып алуға жұмсау;
Заңды тұлғалар өздеріне қарасты валюта ... ... ... ... ... ... құрылысының, ғылыми
зерттеулер жүргізудің және ... ... ... ... арналған жобаларды, ақпараттық жүйелерді, маркетингтік
зертгеулерді қаржыландырудың және т.т. ... ... ... ... ... Айталық, 90-жылдардың басында АҚШ-тан тыс елдердегі
доллардың көлемі 300 млрд. доллардан асып түсті. АҚШ-тың ... ... ... шығып кетті.
Бреттон-Вудс жүйесінің долларды алтынға айырбастау жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... жүйесі іс жүзінде күйреді.АҚШ алтынды
ресми бағасы ... ... ... бас ... Дүниежүзілік
рынокта алтынның бағасы күрт жоғарылап кетті.
Айталық, 90-жылдардың басында АҚШ-тан тыс елдердегі доллардың көлемі 300
млрд. ... асып ... ... ... ... тапшылығы шектен шығып
кетті.
Бұл ретте жеңілдіктер берудің барлық ықтимал ... ... қоя ... ... ... ... ойластырған жөн.
3. Жер мен жылжымайтын мүлікке берілетін ... ... ... оқытуға арналған демеу қаржы, әр ... ... ... субсидиялар сияқты нысанды да пайдалану қажет. Бірақ тағы ... ... ... ... ғана.
4. Үкіметтің капиталды сыртқа шығаруға, әр түрлі қызметтер мен жергілікті
шикізатты артықшылықты пайдалануға арналған кепілдіктерін күшейту қажет.
5. ... және ... ... ... үшін ... ... ... арнайы мемлекеттік орган құру қажет.
Шетелдік инвестицияларды тарту ... ... ... мамандар
жұмыс істеп жатыр. Өз уақытында ол жария етіледі.
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... банк ... ... 2002ж, 6.
3."Коммерциялық банктер операциялары", Мақыш С.Б., Алматы-2004ж.
4."Банки Казахстана", ... ... дело / Под ред. ... О.И. — М., ... и ... операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. - М.,
1996.
7.Банковское дело / Под ред. Колесникова В.И. — М., ... ... ... ... / Под ред.
Платонова В., Хиггниса М. — М.: Консалтбанкир, 1998.
9.Банки и банковские операции / Под ред. Жукова Е.Ф. — ... ... ... ... саясаты.-Аль-Пари,2004,N6.
11.«ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңы.30.03. 1995.
12.2002 жылы 3 маусымдағы Ұлттық банк Басқармасының № 213 ... ... ... ... ... ... ... ереже.
13..«ҚР ұлттық банкі туралы» ҚР заңы. 30.03. 1995.
14.«ҚР-дағы банктер және банктік ... ... ҚР ... ... жылы 3 ... Ұлттық банк Басқармасының № 213 қаулысымен
бекітілген «Екінші деңгейдегі банктерге арналған лруденциялық нормативтер
туралы» ереже.
16.Қазақстандағы ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әлемдік валюталық жүйенің даму кезеңдері33 бет
Валюта туралы жалпы түсінік30 бет
Валюталық нарықты валюталық қатынастар мен валюталық операциялар36 бет
Халықаралық валюта жүйесі: маңызы, даму кезеңдері, түрлері, құрамы21 бет
Банктің валюталық операцияның негізгі есептері9 бет
"Халықаралық валюта жүйесі."28 бет
1993 ж акша реформасы35 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Ағымдағы шоттағы шетел валютадағы ақша қаражаттарының есебі43 бет
Ақша жүйесінің қалыптасу негіздері55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь