Қазақстан аумағындағы алғашқы қауымдық құрылыс,ежелгі Тас дәуірі, Мезолит, Неолит және Қола дәуірі

Жоспары:
1.Неолит кезенінің негізгі тұрақтары
2.Қола дәуіріндегі табиги.климаттық өзгерістер
3.Беғазы.Дәндібай мәдениеті оның ерекшеліктері.
1.Неолит кезінің тұрақтары.
Қазақстан жерінде мал шаруашылығымен қатар неолит дәуірінен бастап егіншілік дамыған. Мәселен, Усть-Нарым қонысында Шығыс Қазақстан табылған қыстырма орақтар егіншіліктің болғанын көрсетеді. Тастан астық үгетін құралдар: астық түйгіштер, тоқпашалар, келілер, келсаптар жасалған. Егін жинауда алғашқы кезде пышақ пайдаланылған болса, қола дәуірінде әр түрлі қола және мыс орақ,шалғы қолданылады. Алқаптарда негізінен бидай, қара бидай ,тары егілген.
Неолит дәуірінде адам қоғамның өнндіргіш күштерінің дамуында мал өсіру және егін егумен қатар әр түрлі рудаларды өндіру, тас пен сүйекті пайдалану аса маңызды рөл атқарған. Оған Қазақстан жеріндегі мыстан,қалайының және алтынның бай кендерінің болуы қолайлы жағдай жасаған.
Неолит дәуірінде Қазақстан жерінде мекен еткен тайпалардың қоныс жайларын анықтау мақсатында бірнеше қазба жұмыстары жүргізілді. Көшпелілер,әдетте қоныс өзендердің жағасында,жайылымы мол мүйісте, көлдің маңына орналасқан археологиялық қазбалардың нәтижелері көрсетіп отыр. Қоныстар 6-10 үйден,үлкендері 20 үйден тұрған. Өзен жағасында олар бір немесе екі қатар болып тізілген. Мүйістегі үйлердің ортасынан кең алаң-қотан қалдырылған. Тұрғын үйлердің аумағы кең 100 шаршы метрден 300-400 метрге дейін жеткен.
Неолит дәуіріндегі Қазақстан жеріндегі тайпалардың өмірге керекті және үй-тұрмысына қажетті заттарды істеп шығара бастағанын байқаймыз. Мал шаруашылығы адамдарты тек тамақтандырып қана қойған жоқ , сонымен қатар киім- кешекпен және аяқ киіммен де қамтамасыз етті. Сойған малдың жүнін түтіп, оны иіріп киім етіп кию үшін жаңадан ұршық және қарапайым тоқыма станогі пайда болды. Бұлар бірнеше қазбалардан пайда болды. Мұның өзі сол тұста қазақ даласындағы үлкен жетістік еді. Адамдар малдың терісін өңдеп,үстіне тон,басына тымақ,аяғына киім етіп киеді. Қойдың биязы жүні мен ешкінің түбітінен жүн киімдер тоқылған.
Қоныстарды мекендеушілерде керамика ыдыстарын жасау кеңінен дамыған. Оның бәрі шаруашылық пен тұрмыста пайдалануға арналды. Бұл тұстағы құмыра жасаушылардың көбі әйелдер еді. Күйдірген балшықтан ыдыс-аяқтардың бірнеше түрі жасалған. Ыдыстарға әшекейлеп өрнек салынған. Соңғы қола дәуіріндегі құмыралардың дені иіні дөңгелек, бүйірі шығыңқы болып жасалынды.
Пайдаланған әдебиеттер:
1.Қазақстан 2 том (Алматы 1996 жыл)
2.Қазақстан Очерктері
3.45minut сайты
4.Ч.Мусин “Қазақстан тарихы”
        
        Жоспары:
1.Неолит кезенінің негізгі тұрақтары
2.Қола ... ... ... ... оның ... ... ... жерінде мал шаруашылығымен қатар неолит дәуірінен бастап егіншілік дамыған. Мәселен, ... ... ... Қазақстан табылған қыстырма орақтар егіншіліктің болғанын көрсетеді. Тастан астық үгетін құралдар: ... ... ... ... ... ... Егін ... алғашқы кезде пышақ пайдаланылған болса, қола дәуірінде әр түрлі қола және мыс ... ... ... ... ... қара бидай ,тары егілген.
Неолит дәуірінде адам қоғамның өнндіргіш күштерінің дамуында мал ... және егін ... ... әр ... рудаларды өндіру, тас пен сүйекті пайдалану аса ... рөл ... Оған ... жеріндегі мыстан,қалайының және алтынның бай кендерінің болуы қолайлы жағдай жасаған.
Неолит дәуірінде ... ... ... еткен тайпалардың қоныс жайларын анықтау мақсатында бірнеше қазба жұмыстары жүргізілді. Көшпелілер,әдетте қоныс ... ... мол ... ... ... ... ... қазбалардың нәтижелері көрсетіп отыр. Қоныстар 6-10 үйден,үлкендері 20 үйден тұрған. Өзен ... олар бір ... екі ... ... ... Мүйістегі үйлердің ортасынан кең алаң-қотан қалдырылған. Тұрғын үйлердің аумағы кең 100 ... ... 300-400 ... дейін жеткен.
Неолит дәуіріндегі Қазақстан жеріндегі тайпалардың өмірге керекті және үй-тұрмысына ... ... ... ... ... байқаймыз. Мал шаруашылығы адамдарты тек тамақтандырып қана қойған жоқ , сонымен қатар киім- ... және аяқ ... де ... ... ... малдың жүнін түтіп, оны иіріп киім етіп кию үшін жаңадан ұршық және ... ... ... ... ... ... бірнеше қазбалардан пайда болды. Мұның өзі сол ... ... ... ... жетістік еді. Адамдар малдың терісін өңдеп,үстіне тон,басына тымақ,аяғына киім етіп киеді. Қойдың биязы жүні мен ... ... жүн ... ... ... ... ... жасау кеңінен дамыған. Оның бәрі шаруашылық пен тұрмыста пайдалануға арналды. Бұл ... ... ... көбі ... еді. ... ... ыдыс-аяқтардың бірнеше түрі жасалған. Ыдыстарға әшекейлеп өрнек салынған. ... қола ... ... дені иіні ... ... шығыңқы болып жасалынды.
Неолит дәуіріндегі тайпалар жауынгерлік қару ... ... ... жетілдіріп отырған. Ол кездегі негізгі ... : ... ... ... ... жауынгерлердің қанжары болған.
2.Қола дәуіріндегі табиғи климаттық өзгерістер
1.Қола металлургиясы. Түсті металлдар мен алтын өндірістік жолмен ... ... ... жер ... ... ең ... ... рудаларының барынша молдығы бұл территорияда металургияның мықты ошағы шығыуынын бір себебі болды. Қазақстанның бірнеше өңірлірінде кен ... ... ... бұған дәлел болады.
2.Бақташылық, мал шаруашылығы. Біздің заманымыздан бұрынғы II мың ... ... ... ... ... ... ... өрлеуі байқалды, мал өсіру интенсивті түрде өрістеді. Осы уақыттан бастап далалық Евразия халықтарының ... мал ... ... ... орын ала бастады. Б. з. б. II мың жылдықтың аяғында - I мың жылдықтың басында далалық ... ... ... ... ... жаңа түріне -- көшпелі мал шаруашылығына көшеді.
Басқа тайпалар ішінен мал өсірушілердің бөлініп шығуын Ф. Энегельс ең ... ірі ... ... бөлісі деп атады .
3.Егіншілік. Егіншілік орташа дәрежеде дамыды.
Қола дәуіріндегі ... ... - екі ... ... ... мал ... мен ... сондай - ақ егіншіліктің дамуы ең алдымен еркектердің еңбегін қажет етті; мұның өзі қоғамдағы ер ... ... ... ... ... ... қатынастың орнына аталық ру (патриархат) орнады.
Қоғамдық өмірдегі ірі өзгерістер өндғргіш күштердің өсуіне, қоғамдық ... ... ... ... қатынастың дамыуна байланысты болды. Жеке семьялар өқшауланды, семьялық меншік кеңейді, рулық қауым ішінде мүлік теңсіздігі өсті.
Андронов мәдениеті. Қазақстанда қола ... ... ... ... кен ... ... Бұларды Андронов мәдениеті деп атайды. Бұл мәдениет - ... ең ірі қола ... ... ... ... бірінші ескерткіші 1914 жылы Сібір жеріндегі Андроов қонысындағы Ашинск селосы маңынан табылған.
Андровнов ... ... ... ... ... ... аса ... Батыс Сібір жазығынан Қазақстанның оңтүстігіндегі Памир тауларына дейінгі кең-байтақ аумақты қамтыған.
Қазақстандағы ескерткіштері Солтүстік Батыс және Орталық Қазақстанда орналасқан ... ... ең ... -- ... Қазақстан. Бұл аймақта қола дәуірінің 150- ге жуық қабірі, 30 - дай елді мекен тұрағы бар.
Шаруашылығы. ... ... қола ... ісі мыс пен ... ... ... ... 2 мыңжылдықта бастады. Андроновтықтарда, негізінен, отырықшы шаруашылық басым ... Бұл ... егін ... ... ... Жер тесемен өнделгендіктен, сол кездегі, егіншілік Андронов тайпаларында деп ... ... ... тары ... ... шаруашылық та дамыған.
Андроновтықтар жылқы, сиыр, қой, ешкі, кейіннен түйе ... ... ... мен ... киім ... еті мен сүтін тамақ ретінде және қосымша жануарларды көлік, күш ретінде пайдаланған.
Қола дәуірінде Қазақстанды ... ... қыш ... жасаған. Бұл көбінесе әйелдер ісі болған. Мұндай ыдыстарды жасағанда негізгі шикізат ретінде балшықты пайдаланған.
Бұл әдістер б.з.б. XVII-XI ғасырларда ... үй ... ... ... ... ... ... тігуге қой жүнін, ешкі түбіті, малдың терісі, сүйек, тарамыс жіп т.б. ... Олар ... ... ... ... тігілген құлақшын, өкшесі жоқ аяқкиім т.б. киген.
Андронов кеншілері. Қола дәуіріндегі Қазақстанның кен орындары: Жезқазғандағы мыс, ... мен ... ... ... мен ... ... кен ... (б.з.б. үш мыңжылдық).
Андронов тайпалары өндірген кенді суда ... Ол ... ... ... тасылған. Мұндай балқыту пештері Атасу, Суықбұлақ, Қанай манындағы андроновтықтар елді мекендерінен ... ... ... дамуындағы өзгерістер андроновтықтарда қоғамдық үйымдағы өзгерістерге жеткізді. Әлеуметтік жіне әскери саяси құрылымдарда ... - ... ... ... ... еркек - жауынгер, қоғамда, материалдық игіліктерді өндіруге үстем дәреже алды; ол рулық қауымнның басшысы болды, туыстық әке жағынан есептеле ... Әр ... өз аты ... Мал, үй ... ... ... рудың байлығы болып есептелді. Жеке меншік пайда болды. Осыдан мүлік теңсіздігі күшейіп, бай мен ... ... ... келді.
Тұрғын үйлері: жертөле немесе жартылай жер бетіндегі үйлер. Қала дәуірінің соңындағы ... - жер ... ... ... ... және өнер. Қола дәуірінлегі адамдар ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... да күшті болған, сондықтан жерлеу ғұрпына ерекше мән ... ... ... ... ... ... оңтүстік-батысқа қаратқан.
2. Өліктің аяқ-қолын бүгіп қабірге жатқызған
3. Адам өлігін өртеп, күлін қабірге қою ғұрпы да болған.
Андроновтықтар үй салғанда ... ... ... үшін өте ... ... ... андроновтықтар қатты құрметтеген. Тасқа салынған сүреттер Таңбалы, Ешкі-өлмес, Маймақ, Бөкентау, Жасбай, ... ... ... т.с.с ... ... ... ... жабайы бұқа, билеген адамдар, қос өркешті түйе, екі аяқты арба, әскерлер шайқасы.
Әшекейлер: сақина тәріздес дөңгелек сырға, алтын ... т.б. Бұл ... ... ... қабірінен, Орталық Қазақстандағы Айбас сағасынан табылған.
Қорытып айтқанда, қола дәуірінің соңғы кезінде отбасылық және қауымдық топтық еңбектің кезінде өндірістік жабдықтарға және ... ... ... ... ... болуына байланысты қоғамда қауымдық құрылыс ыдырап отбасылық меншік ... ... ... және оның ... ... - ерте ... яғни қола дәуірінен жеткен, Бегазы тауы, Бегазы өзенінің жағасындағы обалар. Қарағанды облысындағы Ақтоғай кентінен 40 шақырымдай жерде. Белгілі энциклопедиялық ... ... ... ... ... ... жадығатшылар тобы 1947-1949 және 1952 жылдары түгел қазып зерттеген. Сол негізде атақты ғалым деген атауды ғылымға қосты. Бұл ... ... ... зерттеулерге негіз болған таным. Мұны деп те атайды. Дәндібай да жер аты.
Табылған заттар ... бұл ... ... ... бұрынғы ІХ-ҮІІІ ғасырларға, яғни қола дәуірінің соңғы кезеңіне жататын мәдениетті сипаттайды. Ғалымның анықтауынша, ғылымның дәлелдеуінше, Бегазы мәдениетінің ерекшелігі - ескі қола ... ... ... соның негізінде оған ұқсамайтын жаңа мәдениет түрлері қалыптасқан. Билігі, діни сенімі, саяси әкімшілік орталығы, ... мен ... ... дамыған, алғашқы мемлекеттік бірлестіктер құру деңгейіне көтерілген ... ... ... ... - ... мәдениеті ғылымда - Бегазы кешені, Бегазы қорымы, Дәндібай, Бұғылы ІІ-ІІІ, ... ... ... ... бірқатар жадығаттық орындар деректері мен жәдігерліктерін қамтиды. Бұл біздің ерте заман тарихымыздың бір тарауы болып ... ... ... ... ... кезең ескерткіштері. Беғазы-Дәндібай мәдениеті
Бұл кезеңде Андронов дәуірінің кейбір белгілері сақталғанымен, жаңа ... ... биік (1 -- 1,5 м) ... ... ... ... ... тастармен көмкерген ірі-ірі жерлеу орындары пайда бола бастады. Өтпелі дәуірге тұрқы қысқа, ... шар ... ... түбі ... қыш ыдыстар тән. Мысалы, ыдыстың бүйірінің көпшілік аумағында -- ішінде көлбеу сызықтары бар ... ... осы ... ... ... болды да, Беғазы-Дәндібай заманында ең жиі кездесетін өрнекке айналды. Өтпелі кезең ескерткіштері өте аз зерттелген. Өтпелі кезеңде түрлі ... ... ... ұсақ ... ... ... Беласар кешенінде адаммен бірге қойылған 4 ыдыс, басқа да ғұрыптық заттар сол күйінде ... ... ... ... сүйегі жоқ. Бұл -- алыста жау қолында қаза тауып, сүйегі табылмаған адамға қойылған символикалық жерлеу орны. ... ... ерте ... ... ... да ... Бұл ғұрыптың жаңғырығы қазаққа да жеткен. Ертеде майдан шебінде каза тауып, ... жау ... ... не табылмаған жағдайда, сол адамның тіпті бір бармағы табылса да, не сауытының бір бөлігі табылса да, зиратына соларды ... ... ... Орта ... ... қолаға өтпелі кезеңге ірі қорған-қоршаулардың, ірі гранит тастар мен шеті көмкерілген үлкен қоршаулардың пайда болуы тән. Бұлар патриархалдық-отбасылық ... ... ... орны ... Бұл ... сол ... ... шыққан көсем, қолбасшы, ру басылардың зираты.
Орталық Қазақстанның қола дәуірінің ең ... ... -- ... ... деп аталады. Оның хронологиялық шектері, өтпелі кезеңді қоса есептегенде, б.з.д. XII -- VIII ғасырлар. Беғазы-Дәндібай мәдениеті ескерткіштерінің ең басты ... ... өте ... дәрежеде дамыған тас архитектурасы. Бұл мәдениетке жататын үйлердің, жерлеу орындарының кұрылыстары өте ірілігімен, тас қашау, тас ... ... ... ... ... ... екі ... болып, тастар бір-бірімен иленген балшық арқылы байланыстырылып, ішкі және ... ... ... ... бетін қаратып қалаған. XVIII -- XIX ғасырдағы қазақтың тастан салған кыстау үйлерінің де қабырғасы осылай өрілген. Беғазы-Дәндібай ... ... ... ... ... -- ... Олардың пішімі кейде дөңгелек, кейде төртбұрышты болып келеді. Қорғандардың биіктігі 70 -- 80 см- ден 1,5 -- 2 м-ге ... ... ... тастан, қиыршық тас және топырақтан салынып, сырты ... ... ... ... ... ... ... отбасыларға арналған, көп адам жерленген зираттардың орнына бір-ақ адам жерленген ... ... ... кездеседі. Бұл осы кезеңдегі ру, тайпа көсемдерінің, беделді бай адамдардың зираты. Осы ... ... қыш ... ... ... ... тік, бүйірі шар тәріздес болып томпайып келген, түбі тегіс. Сол кезеңде көшпелі тұрмыска ыңғайлы ... ... ... ... ... өрнегі әр түрлі. Тарақ жүзді ою-өрнекпен салынған үшбұрышты, балдақ пішінді батырып салынған өрнектермен қатар тырнақпен, ұштаған таяқшамен салынған ... де көп ... ... ... таға сиякты өрнек, моншақ өрнек, түйін өрнек кездеседі. Беғазы-Дәндібай төлтума мәдениеті жергілікті негізде қалыптасты. Шаруашылық кәсіптің жаңа ... көшу ... ... ... ... ... болды. Зерттеулердің нәтижесі Орталық Қазақстанның дүние жүзіндегі ежелгі мәдениет орталықтарының бірі болғандығын айқындап берді.
Бегазы мәдениетіне жататын ... ... ерте ... ... айтқанда, қола дәуірден жеткен мұралар болып табылады. Мандаты ... атау сол ... ... ... ... ... ... қойылған. Дәндібай да жер атауы. Осы екі атау ... сол ... ... ... ... деп ... Ерте ... Қазақстанның тарихынан сыр қозғайтын Қарағанды облысындағы аудан орталығы Ақтоғай кентінен 40 ... ... Бұл ... мекенді зерттеп, оның ежелгі тарихымыз үшін маңызын айқындаған ғалым - әйгілі академик оқымысты, тарихшы, этнограф Әлкей Марғұлан болды. Осы ... ... ... ... топ ... - ... ... 1947-1949 және 1952 жылдары жан-жақты зерттеді. Осы зерттеулер негізінде Қазақстан тарихы ғана үшін ... көне ... ... ... тарихы үшін маңызды ғылыми қорытындылар жасалды.
Беғазы - Дәндібай қонысынан табылған заттар айғақтағандай, бұл обалар ... ... ... IX-VIII ... яғни қола ... ... кезеңіне жататын мәдениетті сипаттайды. Академик Әлкей Марғұланның анықтауынша, Беғазы - Дәндібай мәдениетінің ерекшелігі - ескі қола мәдениетінің түрлері өзгеріп, ... ... оған ... жаңа ... түрлері қалыптасқан. Атап айтқанда, билігі, діни сенімі, саяси әкімшілік орталығы, өндірісі мен өндіргіш күштері дамыған, алғашқы мемлекеттік бірлестіктер құру деңгейіне ... ... ... ... ... - ... ... қалыптастырған бұл тайпалар, ғалымдардың айтуынша, шығысында Абыралы, ... ... ... ... ... аралықты мекендеген.
Бегазы - Дәндібай мәдениеті ғылымда - Беғазы кешені, Беғазы ... ... I, III, ... сынды бірқатар археологиялық орындар деректері мен жәдігерліктерін қамтиды. Бүл ... ерте ... ... бір тарауы болып саналады.
Пайдаланған әдебиеттер:
1.Қазақстан 2 том (Алматы 1996 жыл)
2.Қазақстан Очерктері
3.45minut сайты
4.Ч.Мусин "Қазақстан тарихы"

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамзат қоғамының эволюциясы32 бет
Қазақстан жеріндегі алғашқы қауымдық құрылыс8 бет
Тәуелсiз Мемлекеттер Достастығы аймағындағы Қазақстанның саясаты19 бет
"Қола дәуірі."23 бет
«Ойын–технологиясы негізінде қолайлы орта туғызу – баланы субъект ретінде дамыту шарты»5 бет
«Экологиялық қолайсыз аймақтардың құқықтық режимі»25 бет
ΧIV – XV ғасырдың бірінші жартысындағы Қазақстан аумағындағы мемлекеттер8 бет
Алматы қаласының аумағындағы археологиялық ескерткіштер4 бет
Алғашқы қауымдық және дәстүрлі өнер дегеніміз не?4 бет
Алғашқы қауымдық қоғам, оның дамуы және ыдырауы24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь