Қожа Ахмед Ясауи

Қожа Ахмет Ясауи (? – 1166 ж.) қазақ халқының байырғы мәдениетінің тарихында айрықша орыны бар ұлы ақын. Өз аты Ахмет, есімінің алдындағы «қожа» мұсылман дінін таратып, уағыздаушылық қызметіне орай берілген атау, ал соңындағы «Ясауи» ақынның қай жерден шыққандығын көрсетеді. Бірақ нақтылық үшін айтсақ, Йасы қаласы оның туған жері емес, жастайынан жетім қалып, ағайын туыстарының қолына келіп, бала кезнен өскен жері. Ақынның туған жері қазіргі Оңтүстік Қазақстан облысының Сайрам ауданы. Әкесі Ибрахим мұсылманша сауаты бар, сөз қадірін білетін білікті адам болған. Шешесінің аты Қарашаш.
Ахмет Бұхара қаласында Юсуф Хамаданидан діни білім алғаннан кейін, Түркістанға кліп, сол кезде Орталық Азияда кең тараған софылық, діни-тақуалық идеялардың ірі насихатшысына айналады.
Оның бүгінгі ұрпаққа жеткен көлемді шығармасы – «Диуани Хикмат» (Хикмат жинақ). Бұл шығарма алғаш рет 1878 жылы жеке кітап болып басылып шығады. Содан кейін ол Стамбул , Қазан, Ташкент қалаларында бірнеше қайыра басылады. Соның бірі 1901 жылы Қазанда Тыныштықұлының қазақтарға арнап шыығарған нұсқасы болатын. Төрт тармақты өлеңмен жазылған бұл шығармасында ақын өзінің бала күнінен пайғамбар жасына келгенге дейін өмір жолын баяндайды, тіршілікте тартқан азабын, көрген қайғысын айтады, бұхара халыққа үстемдік
        
        
Қожа Ахмед Ясауи
Қожа Ахмет Ясауи (? – 1166 ж.) ... ... ... ... ... ... бар ұлы ... Өз аты Ахмет, есімінің алдындағы
«қожа» ... ... ... уағыздаушылық қызметіне орай берілген атау,
ал ... ... ... қай жерден шыққандығын ... ... үшін ... Йасы ... оның туған жері емес, жастайынан жетім
қалып, ағайын туыстарының қолына келіп, бала кезнен ... ... ... жері ... ... ... ... Сайрам ауданы. Әкесі
Ибрахим мұсылманша сауаты бар, сөз қадірін білетін ... адам ... аты ... ... ... Юсуф Хамаданидан діни білім алғаннан кейін,
Түркістанға кліп, сол кезде Орталық Азияда кең ... ... ... ... ірі насихатшысына айналады.
Оның бүгінгі ұрпаққа жеткен көлемді шығармасы – «Диуани ... ... Бұл ... ... рет 1878 жылы жеке ... болып басылып
шығады. Содан кейін ол Стамбул , ... ... ... бірнеше қайыра
басылады. Соның бірі 1901 жылы ... ... ... ... ... ... Төрт ... өлеңмен жазылған бұл шығармасында
ақын өзінің бала ... ... ... ... ... өмір ... тіршілікте тартқан азабын, ... ... ... бұхара
халыққа үстемдік жүргізуші хандардың, бектердің, ... ... ... ... ... бұл ... ... Хикматтан» қазақ халқының ертедегі мәдениетіне, әдебиетіне,
тарихына, этнографиясына, экономикасына қатысты ... ... ... ... ... ... Қожа ... Ясауи әзіреті сұлтан
аталып, басына XIV ғасырдың аяғында атақты Ақсақ Темір күмбез орнаттырады.
Түркі халықтарының орта ғасыр кезіндегі ... ... ... және ... араб ... ... өмірге көптеген ойшылдарды ... ... ... бұл кез ... ... ... ағымнын әсері күшейіп,
бірте-бірте канатын кең жая ... кез еді. Бұл ... Орта ... үшін де аса ... уақыт болатын. Осы шақта елдің бірлігін,
халыктың татулығын, ... пен ... Алла ... ... соны ту ... өз шығармаларына арқау еткен. Ақын-шайырлар тобы
тарих сахнасына шықты. Олардың ішінде ерекше ... ... ... ... Үтінеки, Ахмег Ясауи, Сүлеймен Бақырғани (Отырар өлкесінен)
тағы да басқа көптеген сопылық өкілдер болды. ... ... ... елге сыйлылығымен, кайырымдылық пен мейірімділікті өміріне
арқау етіп, бүкіл түркі жұртын татулыкка, ... ... ... ... Қожа ... ... Сұлтан Ясауи еді. Ахмет Ясауи жөнінде
ел арасында көптеген аңыз әңгімелер тараған. Егерде, 0 ... ... ақын ... қала ... ... ... бин ... деген
диханның әулетінде дүниеге келген.
Әйтсе де, Ахметтің әкесі діндар, ... ... ... ... бірі болған секілді. Бұлай ... ... ... 149-
хикметінде оның шыққан тегі туралы төмендегі сыр шертеді:
... Ысқақ баба жұрыны, шейх Ибраһим Құлыны,
Машайықтар ұлығы — шейхым Ахмет ... оның ... ... гауһар парасы,
Машайыктар сарасы — шейхым Ахмед Ясауи.
Демек, Ахметтің ... ... ... ... ... ... ... Әзірет сұлтанның он бірінші атасы Ысқақ баб әулие болмақ.
Түрік ғалымы, доктор М. ... ... ... әдебиятыңда илк
Мутасаввифлар" атты кітабыңда Ахметтің ... ... ... ... Ибраһим атты шейх екенін айтады. Осы пікірге орыс ... М. ... да ден ... ол Қожа ... ... нәсілінен еді дейді.
Сопылық "мистикалық" ағымның түркі тілдес тармағының негізін қалаушы
Қожа Ахмет Ясауидың өмірбаяны жан-жақты. толық бізге белгілі емес. ... ... ғана ... ... Ол әлі ... ... ... етеді. Ұлы бабамыздың туған күні мен жылы белгісіз.Бірақ Әбсаттар
Дербісалы қажының жазған деректеріне сүйенсек Қожа ... ... 1093 ... жылы ... ... Өлген жылы— 1166. Ер жеткен соң Түркістан (ол
кезде Ясы деп аталған) шаһарына келіп тұрады.
Белгілі ғалым В. ... ... ... VI ... XV ... Ясы ... атпен белгілі. Ал, шығыстанушы ғалым Ә. Дербісәлі, қаланың
әуелде Шауғар деп аталғанын, кейінірек Ясы ... ... ... ... ержете келе Түркістанға келуі дінге байланысты болса
керек. Ақын өз өлеңдерінде Түркістанға келгені жайында былайша ... Он ... ... ... міне
Он сегізде Шілтеменеи шарап іштім,
Рузы қылды, Жәннат кезіп қорлар кұштым,
Хақ Мұстафа ... ... ... ерте айырылған ол атақты түркі шейхы Арыстан баб және
Жүсіп Хамадани деген шейхтардан тәлім-тәрбие, ... бата ... ... ... ... ... кайтыс болған соң көп ұзамай туған
қаласына оқымысты адам, сопы ... ... ... ғасырдағы көне түркі тіліңде жазылған "Диуани Хикмет" кітабының
авторы — Ахмет Ясауи. "Диуани ... ... ... оғыз-кыпшақ
тілінде өмірге келген, өте қарапайым, көпшілікке түсінікті тілмен жазылған
төл әдеби ... ... кең ... ... - ... ... түркі
тайпаларының бәріне де түсінікті ауыз екі сөйлеу тілінде әдемі жеткізе
алғандығына күмән ... түп ... ... ... ... XV—XVI ... ғана. Көшірмелері өте көп. Олар негізінен ... ... ... ... ... ... ... "Хикметті" аудармасыз-ақ қиналмай оқый алады.
Дін исламнан хабары бар ... ... тілі өте ... Оны ... ... ... адам, Ахмет жырларының қыпшақ тілдеріне өте жақын екенін
байқар еді. Шығарманың тілдік лексиконы ... ... ... ... ... қыпшақ диалектісіне
жақындығын айтуымызға белгілі дәрежеде мүмкіндік береді. Кітаптан ... ... ... ... ... жемістер мен райхан гүлдерінен
гөрі даладағы қызғалдақ пен ... исі ... ... ... ... ... көшпенді жұрттың тұрмысына тән сөздер молырақ
ұшырасады.
Мәселен, "Құлын", "Гүл", "Қызыл", ... ... ... ... "мал-мүлік", "шейід", "бөрік", "сақал-шаш", "ата-баба", тағы да ... ... тек ... ... да ... сонымен қатар отардың
айтылуы мен ... да ... ... ... де осы күйде айтылып,
жазылатынын ескерсек, шындыққа бір табан жақындай түсеміз.
Әрине, бұл жерде "сенікі", ... ... үғым ... ... ... биік ... тұрғысынан қарауымыз керек. Себебі Ахмет ... тек ... ... ғана ... ... ... ... халықтарға ортақ
рухани мұра екені бәрімізге мәлім. ... ... ... ... ... ағым ... ... басталады.
"Диуани Хикметте" негізінен төрт нәрсеге аса көңіл бөлінеді. Олар:
шариғат, тарихат, хақихат, мағрифат. "Шариғат" ... ... ... ... ғұрыптарының жинағы "тарихат" сопылықтың идеясы, сопылық мүддесіне
жеткізген жол, "хақихат" құдаймен бірігу оған ... ... ... ... оқып ... ... Ясауидің пікірінше "Шариғатсыз", "Тарихатсыз"
"Мағрифатсыз" "хақиқат" болуы мүмкін емес. Ақын мүны өз ... ... ... Ути ғүмырым шарғатқа неталмадым,
Шариғатсыз тарихатқа уталмадым,
Хақиқатсыз мағрифатка баталмадым,
Катиг иуллар пырсыз ничук утар достлар.
-----------------------------
... Өтті өмірім ... жете ... ... өте ... ... бата ... ... пірсіз қайтіп өтем достар...
Міне, түсініп отырсыздар, мұнда Ясауи сопылық ілімдерінің өте күрделі
екенін, діни мистикалық сарындағы бұл төрт ... арғы ... ... арналардан бұлақ көздері бітеліп жатқанын мезгейді.
Ясауи өз ... ... дін ... ... ете көп әрі шын ... ол бұл шын мәніндегі білім деп айтады, ал ... ... ... ... ... ол "надан" "түк білмейтін","жалған сүюші", "жалған
сопы деп ... асыл ... жаны ... айтпағым, Баға жетпес іпжуімді
құнын білмеске сатпағын", — деп, бар ... ... ... ... мен ... ... да, бұл жолдан маған
жалт беру жоқ",-— дейді.
Ахмет Ясауи аркылы сопылық ... ... ... ... ... орын алды. Сопылық философиялық жүйе ретінде адамдардың дүние-
танымының қалыптасуына үлкен ықпал ... ... ... ... ... ... ... жырауларының шығармаларынан да сопылыктың тікелей
әсерін ... мен Орта Азия ... ... ... ... ... ... мына жағдай да әсер етті. Ол өз ілімін жеңіл және
түсінікті тілмен, әсем ... ... ... баяндайды, сопылық идеяларды
жергілікті салт жырларымен үйлестіре дәріптейді.Ахмет Ясауидің Орта Азия
мен Қазақстанның түркі тілдес ... ... зор ... ие ... ... ... ... сопылық ілімдік лангейзммен және бақсылық
жыры элементтерімен икемді ... ... ... ... ... ... ... есіне алса, ол онымен табысқанын
көре алады". Сондықтан да Ясауи үшін құдайды тану өзін-өзі танумен бірдей.
Сопылықтағы доктрина ... ... сүю ... ... ... ілімінде
бұл доктрина оның "таным" теориясының бөлінбес бөлігі бола тұрып, ерекше
орын ... ... ... ... ... табынатын болса, енді олар
Аллаға сыйынатын болды. Ясауи сопылығы арқылы бүтін шығыс ... діни ... ... ... ... ... кейін өмір сүрген көптеген ақын, ойшыл
ғұламалардың еңбектерінен кездестіреміз.
Ахмет Ясауи өмірінің ... он ... жер ... ... ... Сопы ... үшке келдім, енді ... ... ... аспақ күнә" деп өзіне бір тоқтам жасайды. Халуетте
тіршілік ... ақын ... ... ... көрген, оқыған
білгендерін сарапқа салып, қияли күй ... Осы ... өзі, нақ ... ... ... тыс адам ретінде көрсетіп, оны ... ... және ол ... ... ... уағыздады.
Қожа Ахмет Ясауидің қанша жыл жасап, ғүмыр кешкені ... ... 73 жас, ... 85 ... ... Халық аңыздарын негізге ала отырып,
Жүсіпбек Аймауытұлы, Ахмет Ясауиді 125 жыл өмір сүрді дейді. Оны растайтын
"Хикметте" ... өлең ... ... устида улмас бурун тирик улдим,
Алтмиш учта суинат деди иштіб билдім.
Иер астида жаним била куллик қилдим,
Иттиб, ... ... ... Кул Қожа ... фаиз уа ... алалмадим.
Иуз Игрима бишка кирдим билалмадим.
Хақ тағала тағатларын, Қылалмадым,
Иштиб, уақиб перға қирди Қeл Қожа Ахмад.
Осы ... ... ... Қожа ... Ясауи жаңа санақ бойынша 1041
жылы дүниеге келген болып шығады. Қожа Ахмет Ясауидің өмірі мен одан ... ... әлі де көп ... ... зерттеулерді керек етеді.
Ахмет Ясауи ... үзақ өмір ... ... ... ... ... елге ие біл,
Ақиқатты таза сүйе біл.
Дүниеқорлар кетсін бықсып өзімен
Халық қана дүниеге ие 6ұл, —
-деп, Ахмет Ясауи тек ... ... XII ... өмір ... ұлы ... ... кішіпейіл ойшыл акын ретінде түркі ... ... ... ... ... ... ... ұрпақ тәуіп етер
қасиетті әулие. Оның мазараты мәдениетіміздің мерейі, ұлтымыздың мақтанышы.
Сондай-ақ ... ... ... ... Қожа ... Ясауи
аты берілуі ұлы бабамызға деген үлкен құрметтің белгісі болса керек. Бұл
кейінгі ұрпақ парызы.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қожа Ахмед Ясауи өмірбаяны8 бет
Кожа Ахмет Яссауи9 бет
М.О.Әуезовтың өмірбаяны8 бет
Сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік6 бет
Ғылымның қазіргі даму деңгейіндегі дидактика пәні және оның мақсаты10 бет
Қожа Ахмед Яссауи 9 бет
Махмұд Қашқари,Қожа Ахмет Ясауи, Әбу Насыр Әл-Фараби7 бет
Қожа Ахмет Ясауи кесенесі12 бет
Қожа Ахмет Ясауи мұраларын оқу-тәрбие үрдісінде қолдану жолдары65 бет
Қожа Ахмет Ясауидың үш маңызды аймағы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь