Сауат ашу кезінде оқушылардың үйренетін шеберліктері мен дағдыларының шеңбері

Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.5
1 Сауат ашу кезеңінде оқушылардың үйренетін шеберліктері мен дағдыларының шеңбері
1.1 Байланыстырып сөйлеуге үйренетін дағдылар мен шеберліктер ... ... .6.8
1.2 Жазуға үйретудің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8.12

2 Оқушылардың грамматика мен тіл дамытуда дағдылары мен шеберліктерін оқыту әдістемесі
2.1 Бастауыш сыныптарда қазақ тілі сабақтарында ойын арқылы ауызша сөйлеу дағдыларын дамыту ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12.16
2.2 Оқушылардың грамматика мен емле және тіл дамытудан алған білімдері мен дағдылары, шеберліктерінің шеңбері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...16.19
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20.21
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
Курстық жұмыстың өзектілігі. Дағды дегеніміз әрекеттің адам бойында орнығуы. Әрекетке ең алғаш кіріскен кезде адам олақ, басы, артық көптеген қимыл-қозғалыстар жасайды. Мысалы, жоғарыда көрсеткеніміздей, бала оқу-жазуға үйрене бастаған кезде қаншама қимыл-қозғалыстар жасайды.
Қандай да болмасын дағдыға бала басқалармен ка¬рым-қатынас жасау барысында үйренеді. Бала үлкендердіңістеген әрекеттерін көріп бақылап, оған еліктейді, кейіноны өзі істей бастайды. Ал оқытуда мұғалім дағдыландыратын әрекеттерін әдейі көрсетеді, түсіндіреді, балалар оның орындалуын бақылайды. Осы про¬цесс, сыртқы әрекеттің адамның бойына сіңуі, ішкі психикалыққа айналуы интериоризация деп аталады, яғни сыртқы заттық әрекеттің ақыл-ойға, санаға өтуі.
Мектептегі оқыту үрдісі сауат ашудан басталатыны белгілі. Сауат ашу жұмысының негізгі мақсаты – балаға хат таныту, яғни оған оқу мен жазуды үйрету. Сауат ашу – аса жауапты да күрделі жұмыс. Өйткені сауат ашу кезеңінде оқушылар дыбысты әріппен таңбалай білуге (фонетика – графикалық жазуға) үйретіліп қоймайды, сонымен бірге каллиграфиялық талапқа сай жазуға дағдылану тиіс. Демек, сауат ашудың міндеті әріпті жаза білуге үйрету емес, оның әрбір элементін дұрыс сақтауға, дәптерге қалай болса, солай жазбай, оңға қарай біркелкі көлбеу, таза, анық жазуға машықтандыру міндеті де тұр. Осы талаптарды орындау негізінде оқушының көркем жазу дағдысы (каллиграфия) қалыптасады.
Әдемі жазу - өнер. Таза, анық, әдемі жазуды түміну де оңай. Әріп таңбаларын әдемі, көркем етіп салуға жаттықтыру мақсатында жүргізілетін жұмыстардың оқушы бойында жақсы қасиеттердің қалыптасуына ықпалы бар. Мектепке алғаш келген күннен бастап баланың жазуына жете көңіл бөлмеу көп жағдайда оның өз ішінде салдыр – салақ қарауына, жауапкершілікті сезінбеуіне келіп соғады. Таза, әдемі жазуды талап ету оқушының әсемдік сезімін сатып, мінез-құлқын тәрбиелеп, жауапкершілікке, тыңғылықтылыққа, ұқыптылыққа үйретеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Әміров Р., Дәулетбекова Ж. «Қазақ тілі» пәні мазмұнының жаңа бағыттары жөнінде // Қазақ мектебіндегі оқу-тәрбие деңгейін көтеру проблемалары: Ғылыми-практ. конф. материалдары. – Алматы, 1996. – 132-136 б.
2. Қазақ тілін оқыту методикасы. – Алматы, 2008. – 240 б.
3. Қазақ тілінің оқу бағдарламалары. – Алматы, 2005. – 25 б.
4. Аханов К., Ысқақов А., Кәтенбаева Б. Қазақ тілі / 5-сыныпқа арналған оқулық. – Алматы, 2000. – 173 б.
5. Прәлиева А., Әбуева К. Қазақ тілінен дидактикалық материалдар. – Алматы, 2002. – 88 б.
6. Сыздықова Р. Тіл табиғатын таза сақтайық десек // Қазақстан мектебі. – 2000. - №5. – 21-24 б.
7. Дүйсебаева М. Фонетиканы оқыту // Қазақ тілін оқыту методикасы. – Алматы, 1998. – 240 б.
8. Уәлиев Н. Сөз мәдениеті. – Алматы, 1994. – 120 б.
9. Сұнғатова Г.Ж.Сабақта ойын жағдаяттарын пайдалану//.Қазақ тілі әдістемесі,2008,№2, 9-11б.
10. Сұнғатова Г.Ж. Тілдерді оқыту ойын әдісі//, 2009,№3,26-29 б.
11. ҚұдайбергеноваА.М.Ойындар-коммуникативтік компетенциясын қалыптастыру құралы// Қазақ тілі әдістеме, 2009,№8. 20б,22 б.
12. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер/-Алматы,1998 ж.
13. Исаев С. Қазақ тілі/-Алматы, 1993ж.
14. Аханов К. Тіл білімінің негіздері/ Алматы,1991ж.
15. Исаев С. Қазіргі қазақ тіліндегі сөздердің грамматикалық сипаты/-Алматы, 1998 ж.
16. Лингвистикалық түсіндірме сөздік/ -Алматы, 1998 ж.
17. Аханов К. Грамматика теориясының негіздері/ -Алматы, 1996 ж.
        
        Сауат ашу кезінде оқушылардың үйренетін шеберліктері мен дағдыларының шеңбері
Жоспар
Кіріспе...................................................................................................................3-5
1 Сауат ашу кезеңінде оқушылардың үйренетін шеберліктері мен ... ... ... ... ... дағдылар мен шеберліктер .........6-8
1.2 Жазуға үйретудің маңызы..........................................................................8-12
2 Оқушылардың грамматика мен тіл дамытуда дағдылары мен ... ... ... ... ... ... тілі ... ойын арқылы ауызша сөйлеу дағдыларын дамыту.............................................................................12-16
2.2 Оқушылардың грамматика мен емле және тіл дамытудан алған білімдері мен дағдылары, шеберліктерінің шеңбері...................................................16-19
Қорытынды ......................................................................................................20-21
Пайдаланылған ... ... ... ... ... әрекеттің адам бойында орнығуы. Әрекетке ең алғаш кіріскен ... адам ... ... артық көптеген қимыл-қозғалыстар жасайды. Мысалы, жоғарыда көрсеткеніміздей, бала оқу-жазуға үйрене бастаған кезде қаншама қимыл-қозғалыстар жасайды.
Қандай да ... ... бала ... ка - ... жасау барысында үйренеді. Бала үлкендердіңістеген әрекеттерін көріп бақылап, оған еліктейді, кейіноны өзі істей бастайды. Ал ... ... ... ... ... ... ... балалар оның орындалуын бақылайды. Осы про - ... ... ... ... ... сіңуі, ішкі психикалыққа айналуы интериоризация деп аталады, яғни сыртқы заттық әрекеттің ақыл-ойға, санаға өтуі. ... ... ... ... ашудан басталатыны белгілі. Сауат ашу жұмысының негізгі мақсаты - балаға хат таныту, яғни оған оқу мен жазуды үйрету. ... ашу - аса ... да ... жұмыс. Өйткені сауат ашу кезеңінде оқушылар дыбысты әріппен таңбалай білуге ... - ... ... ... ... ... ... каллиграфиялық талапқа сай жазуға дағдылану тиіс. Демек, сауат ашудың міндеті әріпті жаза білуге үйрету емес, оның әрбір элементін дұрыс сақтауға, ... ... ... ... ... оңға ... біркелкі көлбеу, таза, анық жазуға машықтандыру міндеті де тұр. Осы ... ... ... оқушының көркем жазу дағдысы (каллиграфия) қалыптасады.
Әдемі жазу - өнер. Таза, анық, әдемі жазуды түміну де ... Әріп ... ... ... етіп ... жаттықтыру мақсатында жүргізілетін жұмыстардың оқушы бойында жақсы қасиеттердің қалыптасуына ықпалы бар. ... ... ... күннен бастап баланың жазуына жете көңіл бөлмеу көп жағдайда оның өз ішінде ... - ... ... ... ... ... ... Таза, әдемі жазуды талап ету оқушының әсемдік сезімін сатып, мінез-құлқын тәрбиелеп, жауапкершілікке, тыңғылықтылыққа, ұқыптылыққа үйретеді.
Курстық жұмыстың мақсаты. Оқушыларды көркем жазуға ... үш ... ... алу ... ... ... мәнерлі жазуға және жеке әріптерді өзара құрастыра білу, екішшісі - әріп элементін дұрыс жазуға дағдыландыру, үшіншісі - жазу ... өте ... ... ... ... Жас ... көркем жазу дағдысы біртіндеп қалыптасадаы. Мұғалім бұл үшін жұмыстың ір түрлерін, оқыту әдіс - ... ... ... ...
Түрлендірілген жұмыстар оқушыларды қызықтырып қана қоймай, логикалық ойлауын ... ... ... ... ... оқушының икемділігі мен көз мөлшерлеу қабілетін жетілдіру, графикалық дағдыларды қалыптастыру үшін суретті және ... ... ... ... бірге бұл кезде штрихтау жаттығуларын орындатудың мәні зор.
Мектепке алғаш ... ... ... ... ойын, ал штрихтау ойын түрінде жүргізіледі. Әр түрлі зат бейнесін, геометриялық фигураларды штрихтау баланың ... ... оның ... мен ... активтендіреді. Штирхтар арқылы сурет салу жаттығуларын сурет альбомына орындатқан жөн. Сурет альбомы беттеріне жазу ... ... да, ... жазу ... ... ... ... заттардың пішінін, құрылысын жазықтықта орналасу қалпын еркін қабылдап, оң, сол, шеті, жоғары, төмен, түзу, қисық, дөңгелек ұғымдарды ... Ал, ... ... ... ... ... ... үйренеді. Әріптің толық таңбасы оның оның элементтерін ретімен жазу ... ... ... ... ... ... шығу ... көп қырлы таңдау процесін атқару деген сөз. Ал, мұның өзі мектеп табалдырығын алғаш аттаған бала үшін аса күрделі іс ... Әр әріп ... ... үйрену ең алдымен, оның неше элементтен тұратынын, екіншіден, ол әріпті қай жерде қалай бағыттап ... ... ... ... ... ашу ... сөйлем, сөз, буын, дыбыс ұғымдарын меңгертуге оқулықта берілген суреттер арқылы тіл ... ... ... ... жазу ... - әріптерді тастамай, шатастырмай жазу. Буынды дұрыс меңгерген оқушы сауатты ... Ол үшін ... пен әріп ... ... бірінші сыныптан-ақ дұрыс қалыптастыру қажет.
Дыбыс саны мен әріп үнемі бірдей болып келе ... ... ащы, аяқ ... әріп саны ... ... және себептерін түсіндіріп отыру қажет.
Курстық жұмыстың міндеттері. Сауат ашу кезеңінде балалардың бойында ... ... ... ...
1) ... ... қойып сөз құрастыру;
2) кеспе әліппе әріптерінен сөз ... және ...
3) ... ... белгі (ъ) және жіңішкелік белгілердің, (ь) айырмашылығын ұғу;
4) қандай да болмасын тіркесіп ... ... ... ... оқи алу;
5) ... ... ... рет оқығанда тыныс белгілерін сақтап оқи алу;
6) ... ... ... ... бойынша айтып беру;
7) қысқа өлеңдерді жатқа айта алу;
8) ... ... ... сүйене отырып, қарапайым логикалық жаттығуларды орындай алу;
Сауат ашу кезеңінде балаларда мынадай дағдылар қалыптасады:
1) ... ... және ... ... ... оқу;
2) ... ... мәтіндерді саналы, түсініп оқу;
3) айтылуы мен жазылуы бірдей, кейбір сөздерді жазу;
4) жазған сөздерін ... ... ... ... ... ... ... екі негізгі бөлімнен, төрт бөлімшелерден және қорытынды, пайдаланылған әдебиеттерден тұрады.
1 ... ашу ... ... уйренетін шеберліктері мен дағдыларының шеңбері
1.1 Байланыстырып сөйлеуге үйренетін дағдылар мен шеберліктер
I сынып оқушылары ... ... ... ... Олар ... ... ... Бір сөйлемде қанша сөз бар екенін анықтайды, өздері екі-үш сөзден сөйлем құрайды. Ертегіні қайталап айтқанда, әнгімелескенде олар сөйлеммсн ... ... ... ... туралы тек алғашқы мәліметтері, бұл мағлұматтары кейін граммати - ка сабақтарында нақтылана түседі.
Әліппе кезеңіндегі негізгі міндет -- ... ... ... құрауға үйрету. Әліппедегі картинкалардың, көпшілігі балаларды сөйлем құрауға үйретуді және олардың сөйлеу қателіктерін ... ... ... ... ... түрінде жүргізіледі. Ол (сұрау) әңгіменің жоспары іспеттес болуы керек.
Логикалық байланыстырып сөйлеуге үйрету үшін деформациялық мәтіндер алған жақсы.
Байланыстырып сөйлеуге үйретуде диафильм, ... - ... ... ... ... ... мектептегі қандай да болмасын бір оқиға жөнінде де әңгімелесу тиімді нәтиже береді.
Сөйлеуге үйретуде дыбысты ... ... және оны дәл ... маңызы зор. I сынып оқушыларының бірқатары дыбысты ... айта ... (р, л, с, ш, з, ж, щ, ... бұзып айту бірқатар жағдайда оны дәл қабылдай алмағандықтан болуы мүмкін. Мысалы, ұяң дауыссыздарды қаттылау айту, айтылуы ұқсас дауыссыздарды ажыратпай, түсініксіз айту (с-ш, ж-з, ч-щ, т. б.). ... ... ... осы дыбыстардан қос буын құратып айтқызса, (па-ба, ба-па, ка-га, ... ... ... жа-ша, ша-жа) оңай білуге болады.
Дыбыстарды бұзып айту сөзді дыбыстық талдау процесінде де ... ... шаш, шана ... ... бөліп көрсеткенде т. б.). Баланың сөйлеу кемшілігін жөндеу әрбір баламен үнемі жеке жұмыс жүргізуді талап етеді.
Егер баланың сөйлеуі анық ... және ол ... ... ... ... оны маман мұғалімге-логопедке жіберу керек.
Соңғы психологиялық зерттеуге қарағанда бастауыш ... ... өзін ... ... жалпыдан жекеге көшу, заттар мен құбылыстардын, арасындағы байланысты аңғаруға үйретуге болатыны анықталды.
Егер мектепке оқуға түскен бала әлі ... мен ... ... ... айыра алмайтын болса, мұның өзі олардың тәжірибесінің аздығынан, білімінің жсткіліксіздігі мен шашыраңқылығынан деп түсінген жөн.
Осыған орай, I сынып оқушыларының заттар, ... ... ... ... бір жүйеге келтіру қажст. Бұлжұмыс әуелі әліппеде берілген ... ... ... ... ... ... ... мен құбылыстар және олардьщ арасындағы байланыстар жөніндегі елестерді анықтаумен ... ... ... тиіс.
Бірінші сынып балалары естігендері, көргендері, кейбіреулері оқығандары жөнінде айтып бере алады. Алайда олардың сөйлемдері ... ... ... бел - гілі бір ... айта алмайды. Ойы негізгі нәрседен басқаға тез ауып кетеді. Мысалы, ойынның түрлері жөнінде әңгімелегенде, шешесімен барып, дүкеннен ойыншық сатып алғанына ... т. с. с. Егер ... ... ... ... бағыттап отырмаса, тіл дамыту құр мылжың болып кетуі мүмкін. Мұндағы негізгі міндеттің өзі -- балаларды белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... сөйлегенде де, ұсақ бөліктерге көбірек тоқталады. Мұның өзі де ... ... ... ... көрсетеді. Ал мәтін бойынша сөйлегенде көбіне сөзбе-сөз айтуға, яғни мәтіннің сөзімен баяндауға тырысады. Бұл құбылыс олардың көбінесе естіңжұмысына сүйенетінін байқатады. ... ... ... ... оның ... ұғынуға үйрету жағына баса назар аудару қажет.
I сынып оқушысы дыбыстық талдауды меңгеру барысында ... ... ... ұғына алады, негізгі типтік дыбыстарды абстракциялайды, осының арқасында жазуға үйренеді.
Оқуды ... ... да ... ... жеке ... оның ... ... ұстау емес, дауысты, дауыссыз дыбыстардың негізгі қасиеттеріне үйренеді. Мұнда балалардың көрнекі-бейнелік ойлауы (көрнекі түрде ... ... ... ... ... ... ... мәтіндер мен суреттер арқылы жүргізіледі. Әліппеде бағана-бағанамен берілген сөздер өмірдің әр ... ... ... мен ... өмірі, табиғат құбылыстары, баланы қоршаған сан алуан ... ... ... ... т. б.
Оқушылар әр топтағы заттармен, олардың қызметімен, неден жасалғанымен танысады. Соңында оларды топтастырады, ... ... ... ажыратады. Мысалы, шеті иректелген жапырақтарды бір топқа, қылқан жапырақты ағаштар: шырша, үйеңкі т. б.
1.2 Жазуға үйретудің маңызы
Жазу дағдысының ... ... ... ... ... жүргізу арқылы жаттықтырылады. Бұл кезеңде бала басымен, бүкіл денесімен жоғары көтеріліп, ... ... екі ... қисайып, неше түрлі қозғалыстар жасайды.
Жазуға үйрету методикасы тіл ғылымының ерекше бір саласы болып табылатын жазу ... ... Бұл ... ... ... ... ... дұрыс жазуға үйретеді. Ол үшін жазуға мынадай шарттар қойылады:
* Әріптердің негізгі элементтерінің және сөз ... ... ... ... біркелкі болу керек.
* Сөздерді жазғанда әріптердің дұрыс ... ... ... ... тағы бір ... ... шапшаң жазуға үйрету. Жазуға үйретуден бұрын бірнеше рет дайындық жаттығулары жүргізіліп, балалардың қолын ... ... ... ... керек болады.
Мұғалім тіл құбылыстары мен жазу ерекшеліктерін анық түсіндіріп, оқушыларға сол ережелерді меңгерту тәсілдерін қарастырғаны жөн. Жазуға байланысты ... ... ... ... ...
1. ... ... жасау факторларына негізделетін көшіріп жазу.
2. Есту арқылы қабылдауға сүйенетін мәтінді жазу.
3. Орфографиялық тапсырмалары бар ... ... ... ... тауып жазу немесе түзетіп жазу.
Жазу жұмыстарының бұл көрсетілген түрлері бір-бірімен тығыз байланысты, яғни таза ... ... ... ... ... ... есту қабілетіне негізделгенімен, көру қимылынсыз іске аспайды. Сондықтан жоғарыдағы сияқты ... тек ... ... ... қай ... ... қайсысы негізгі екендігіне мұғалімдер көңілін аудару мақсатында ғана көрсетіліп отыр.
Жазу дағдысын нығайта, жетілдіре ... іс ... ... ... ... ... мынандай:
Қорыта айтқанда, оқушы белсендігін арттыру, тануды шығармашылықпен үйрету арқылы оқушының күш қуаты ... ... ... ... ... ... ұялады өмірге, білімне деген қызығушылығы оянды. жауапты Шығармашылық ойлауы мен іс-әрекеті қалыптасқан адамның іскерлігі жетіліп, бойындағы рухани байлықтары ... ... ... мол үлес ... анық. Шығармашылық жұмыс шығармашыл тұлға қалыптастырады.
Бастауыш сыныптардағы жазу сабақтарының мақсаты - ... жазу тілі ... ... ... ... ... мидың үлкен жарты шар қабығындағы анализатор ұштарының бір-бірімен күрделі байланысқа түсуі, екінші сигнал системасының жинақталып, бір арнаға бағытталуы болып табылады. Жазу тілі ... ... ... іске ... Ал ... ... есіту кинестезиялық нерв байланыстары арқылы өтеді.
Жазу тілі ауызша сөйлеуден кейін ... ... да ол ... ауыз ... сүйеніп отырады. Ең алғашқы, ерте дәуірде адамдар қандай да болмасын бір уақиғалар туралы мәліметтерді кейінгі ұрпаққа қалдыруға ... ... ... ... түрлі суреттермен белгілейді. Бұл кезең - идеографиялық ... ... деп ... ... ... ... бір ... жағдай туралы еске түсіру рөлін атқарады.
Кейінірек иероглифтік жазу шықты. Бұл заттарды немесе ... ойды ... ... ... ... ... ... алфавиттік жазу. Бұл кейінірек шыққан.
Жазудың құрамына алфавит, графика және ... ... ... ... - ... ... белгілі бір жүйемен орналасу тәртібі. Графика - дыбыстың, ... ... ... ... ... болса солай таңбалануы. Ал орфографиялық тілдің белгілі бір нормаға келтірілген ережесін сақтап жазу
Алфавит пен ... ... - оқу мен ... ... ... ең алғашқы, ең қарапайым, бірақ ең маңызды дағдыларын қалыптастыруды көздейді. ... ... ... оның тағы бір ... ... ... ... жазу, сауатты жазу) игеруді қажет етеді.
Бастауыш сынып оқушылары орфографияны игере отырып, сауатты жазуға дағдылану барысында графикалық ... ... ... ... ие ... яғни ... сөйлеуін және таным мүмкіндіктерін жетілдіре береді, жеке басының жалпы даму деңгейі жоғары дәрежеге көтеріле береді. Міне, жазуға үйренудің басты маңызының өзі ... ... ... тән ерекшеліктері бар. Мысалы, жазбаша сөйлеудің қабылдаушыға әсер ететіндей қосымша құралдары жоқ; ол бүкіл оқушы ... ... онда ... ... мен ... ... мен мұңаюы, қуанышы реніші т.б.с.с. бәрі сөз арқылы жеткізіледі; жазу тілін қабылдау қиялдың жұмысын қажет етеді т.с.с.
Бұл ... ... ... оқушыларының жазу тілін дамыту мәселесінің күрделі екендігін көрсетеді, яғни ... жазу ... ... ... ... оларды жазудың өзіне дағдыландырып алу керек. Жазу дағдысының бастамасы әріптің әр бөлігін (таяқша, дөңгелек, қосу сызықтары) сызып, жүргізу арқылы ... ... бала ... ... денесімен жоғары көтеріліп, төмен еңкейіп, екі жағына қисайып, неше түрлі қозғалыстар жасайды.
Алайда мұғалім тиімді жаттығулар ұйымдастырса, көп ұзамай, бірте-бірте бастапқы ... ... ... ... Ал, ... әріп ... аса күш ... қосып жаза алатын болады. Жаттығулардың нәтижесінде жазу қимылдары автоматталып, әуелі әріптерді, одан соң ... ... де ... жаза ... ... балалар жазуға лезде дағдыланады деудің жөні жоқ. Себебі олардың кейбіреулері бір, тіпті екі жылға дейін жазу дағдысын толық меңгеріп кете ... ... ... жеке ... ...
Жазу қимылдары автоматталғаннан кейін жаңа міндет - сауатты жазуға (немесе ... ... ... туады.
Орфография жазудың бүкіл жағдайларын тәртіптейді. Оған тілдің ... ... ... ... тәртібі, әріпті таңдау, бірге және бөлек жазу т.б.с.с.) оны дұрыс қолдану жатады.
Оқушы ереже бойынша саналы ... ... ... жазу ... ... ... бірте-бірте дағдыға айналдыра түседі.
Бір орфографиялық амал автоматталғаннан кейін екіншісі үйретіледі. Осылайша орфографиялық құбылыстар саналы ... ... ... тілі ... негізгі қағидасы - морфологиялық қағида, яғни түбір сөздің ... ... ... аралығында да (бас-шы, башшы емес), сөз шекарасында да (Үмбетбай, Үмбетпай) емес сақталып ... ... орыс ... енген, аяғы үнді дыбыс - әріптерге біріккен бірсыпыра сөздер бар (Ленинград, ... ... т.б.). Бұл ... ... үнді ... ... қатаң дыбыстарға айналады, яғни д, г, б, дыбыстары қатаңдап т, к, п дыбыстарына айналып айтылады. Мұндай сөздерге қосымша ... ... ... жалғанады: Ленинградқа, педогогке, клубтан т.с.с. Бұлар грамматика ережелеріне сүйеніп үйретіледі.
Қазақ ... ... ... ... естілуінше жазылатын сөздер көп-ақ: қалам, кітап т.б. Кейде көнерген ... ... ... ... ... ... қыстыгүні, ашудас т.б.
Қысқасы, жазуға үйрету әдістемесі тіл ғылымының ерекше бір саласы болып табылатын жазу теориясына сүйенеді. ... ... мен тіл ... ... мен ... ... ... Бастауыш сыныптарда қазақ тілі сабақтарында ойын арқылы ауызша ... ... ... ... ... ... ... етіп тәрбиелеуде егеменді елімізде қазақ тілін оқыту өмірлік зор маңызға ие болып отыр. Қазақ тілін үйрету барысында оқушыларды ... ... ... ... ... ... ... дамуына, тілге деген көзқарастарын қалыптастыруға көп көмегін тигізеді.Қазақ тілі де басқа ұлт ... шет тіл ... ... шет ... яғни, қазақ тілін оқыту арқылы оқушыларды ұлттық патриотизмге тәрбиелеуге жол ашады. Олар өз ұлтын ... ... ... ... ... өзекті тақырыбым Пән бойынша басты мақсатым және міндетім - қазақша сөйлей білуге үйрету, ауызекі ... ... ... ... ... білу, белгіленген талаптарды игеру.
Балаларды қазақша сөйлей білуге үйретуде мынадай талаптар қоямын:
1. Әр ... ... ... ... ... Сөз ... таныс заттарға байланысты болу керек.
3. Әрбір сөз үнемі пайдаланылып, қайталанып ... ... ... ... ... ... Қазақ тіліне тән дыбыстарды дұрыс айтуға дағдыландыру арқылы дұрыс сөйлеуге үйрету.
Бұл талаптарды орындау үшін әр ... ... ... ... әр ... ... ... сай жүргізілуі тиіс. Тіл үйрену баланың ойлау қабілетімен тығыз байланысты болғандықтан, олардың ойлау ... жан - ... ... ... ... ... ... сөздік қорын молайту жөнінде оларды дұрыс сөйлеуге ... ... ... ... сүйеніп мынадай тәсілдер қолданамын:
- ... ... ... ... қайталау,сұрақ - жауап, суретпен жұмыс, оқу т.б.)
- ... ... ... ... ... Ойын ... ... ... ... - ... ... т.б.).
Баланың сөздік қорын молайтып, жаңа сөздерді меңгеруде шешуші роль атқаратын жұмыстың бірі - ... ... Осы ... ... ... ... оны практикалық қолдана білуде ойынның атқаратын ролі ерекше. Бала ойнай отырып, тілдік материалды меңгеру мақсатында сөздерді жаттайды. Сабақ баланың ақыл - ... күш ... ойын ... ... ... ... ақыл - ... эмоциялық еркін, зейінін, ынтасын дидактикалық ойындар арқылы арттыру ... ... ... ... ... ... Ойынның әр түріне уақыт саналы түрде бөлінуі қажет.
Бұл - ... ... ... ... ... әрі ... ... сабақты зейін қоя тез ұғып алады. Ойындар грамматикалық, фонетикалық, лексикалық,орфографиялық болады.Олардың барлығы тілдік дағдының қалыптасуына әсер етеді.
ойынын кез ... ... ... ... ... ойнатуға болады.Мысалы, тақырыбын өткен кезде үш оқушы тақтаға шығып сөздер ... ... сүт ... ... ... азық ... ... оқушы ет тағамдарын жазады, кім бірінші болып жазып бітірсе, сол ... ... ... Бұл ойын ... өте ... белсене қатысады. ойыны оқушылардың сөйлеу дағдылары дамиды, оқушылар ... ... Бұл ... ... ... ... ... өткенде ойнатуға болады. Сандардыкеспе қағаздарға жазып, бір- бір оқушыдан тақтаға шығып сөйлем құрастырады.Мысалы,365, 12: бір ... ай ... ... 365 күн бар, 8-наурыз -Халықаралық әйелдер күні. ... ... ... ... ... сөз ... ... құрастыру арқылы ойнатамын.
ойынын барлық сыныптарда ойнатуға болады.Бұл ойын сөздік ... ... ... ... үйретеді.Мысалы,кез келген тақырыпты қайталаған кезде ойнатуға болады. Оқушылар жиі ... ... ... ... ... тиіс.Сөздік жұмбақты өздері құрау керек.
тақырыбын қайталаған кезде; қаламда бар,өшіргіште жоқ,қарындашта бар,сызғышта жоқ. Бұл қай ... Бұл әріп -Қ ... ... кез ... ... ... ... тақтаға жазып,тақпақтағы қазақ тіліне тән дыбыстарды алып тастап,дыбыстарды тақтаға шашыраңқы етіп жазып,сол дыбыстарды көп нүктенің орнына дұрыс қойып шығу ... ... ... ... тән ... ... алғаннан кейін, оларды әбден бекіту мақсатында жұмбақтар, жаңылтпаштар, олардың сипаттамасын жатқа айтқызамын. ... ... өте ... тағы бір түрі ... ... Тілдік ойындарға ситуациялық, рөлдік, іскерлік ойындар жатады.Бұл ойындарды, , ,, тақырыптарын ... ... ... ... Бұл ойындар оқушылардың сөйлеу дағдыларын дамытады,оқушылардың қызығушылықтары арттады. Мысалы, тақырыбын алатын болсақ,бала мен бала,сатушы мен ... ... ... ... ... ... тиімділігі тілді үйренуде сөйлеу,тыңдау және көру іс- әрекетінің ... ... ... Тіл ... ойын ... ... оқу ... арттырады; оқушының кейіпкер сөзін,іс- әрекетін қабілетіне қарай қайталап (рөлдерде ойнап) қарым қатынасқа түсу әсері жоғары болады;оқушының ... және ... ... ... ойын лексикалық материалды бекіту мен жандандыру үшін пайдалы.Ең бірінші сөйлеу іс- әрекетінің тыңдау- сөйлеу түрлері негізге алынады. Оқушының ... ... ... жеткізу дағдысы,яғни білімге деген жан - жақты тереңқызығушылығын,дербес белсенділігін туғызады. Айта кету керек, ойын ... өте ... әрі ... ... ... білу ... ... ойын оқушыларды жалықтырып жіберуі және эмоционалды әсерді жоғалтуы мүмкін.Сонымен қатар сергіту ойындарын пайдаланамын.Сабақта ... ... ... мезетте сергіту,бой жазу жаттығуларын жүргіземін.Жалпы мектепте балалар сабақта аса зор ынтамен ойнайды, олар ешқашан шаршамайды,тіпті уақыттың қалай ... де ... ... Ойын ... жеке ерекшеліктерін ашуға мүмкіндік береді, мысалы, өзара көмек, бірін- бірі қолдау, жолдастық сезім,сондай- ақ ... ... ... есте ... ... ... сөйлеу,пайымдау т.б. дамуына әсер етеді. Ойын төменгі сынып оқушыларының топта жұмыс істеу арқылы ұжымдасуына көп көмегін тигізеді.Егер ойын ... ... ... ... қалған уақытта тамаша жұмыс істейді, нашар оқушылар ... ... ... ... ... ... да ,соңында дасабаққа қызығушылығы артып, назар аударуы жоғарлайды.
2.2 Оқушылардың ... мен емле және тіл ... ... ... мен дағдыларын, шеберліктерінің шеңбері
Әрбір материал мұғалім тарапынан жақсы түсіндіріліп, онан ... ... ... берілгенімен әр оқушының білімі, дағдысы мен шеберлігі есепке алынбаса, олардың материалды қалай меңгергені, мұғалім мен оқушылар еңбегінің барысы, нәтижесі және оған ... ... ... ... Оның үстіне балалар өз еңбегінің нәтижесін біліп отырмаған соң, ... ... ... ... ... ... белсенділігі төмендейді. Сондықтан қай сабақ болмасын, балалардың алған білімдері, дағдысы мен шеберліктері есепке алынып отырсын. Оның мынадай ... ... ...
* Бір сабақтың негізінде бағалау.
* Бірнеше сабақтың негізінде бағалау.
* Бір ғана ... ... ... ... бір ... негізінде бағалағанда мұғалім сабақтың басынан аяғына дейін қай оқушының қандай сұрауларға, қалай жауап ... және ... ... ... ... алып ... ... соңында бірнеше оқушыға бүкіл сабақ бойы істеген ... ... ... баға ... және оған неге ... баға ... бүкіл сыныпқа хабарлайды (дәлелдейді). Мұндай жағдайда мұғалім сабақ бойы кез-келген оқушыдан сұрай алмайды: кімдерді бағалау керектігін, қандай сұраулар қоятынын, қандай ... ... ... ала ... ... ... ... бүкіл сыныпқа қойылып, дағдыландыру, жаттығу жұмыстарына барлық оқушылар қатыстырыла тұрса, мұғалім білім дағдысын шеберлігін есепке алатын оқушыны іштей байқап сұрағанда ... ... ... ... ІІ ... ... деформаланған мәтін ұсынылып, ондағы сөйлемдерді тауып соңында нүкте қою керектігі тапсырылды дейік. Оқушылар тапсырманы орындап болған соң, ... ... ... жөнінде не білетіндерін сұрайды: үш-төрт оқушыдан сұрағанына жауап алады 1) аяқталған ойды білдіреді, 2) сөйлем өзара байланысты ... ... 3) ... соң ... ... 4) ... жаңа сөйлем бас әріптен басталып жазылады. Сол оқушылар өздіктерінен мысалдар келтіреді, талдайды. Мұғалім олардың сөйлем жөніндегі түсініктерін, дәлелдемелерін ... ... соң ... ... ... ... ... орындағаны жалпы тексеріледі. Бұл үшін жекелеген оқушылар орындарынан тұрғызылып, нүкте қойған бас әріппен жазған әр сөйлемді ... ... ... үш-төрт оқушыны тақтаға шығарылып, олардың дәптерін тексереді; қажет болса, тақтаға сөз, сөйлем, сөз ... ... ... ... үшін ... ... материал жинайды. Сабақ соңында бірер сұраққа жауап берген бірнеше бала және жаттығуды орындаған балалардың ... де ... ... ... қай ... ... ... жауап бергенін, қандай жұмысты орындағанын ескеріп жүріп, бірнеше сабақтағы еңбектері ... ... Бұл үшін ... ... ... дәптеріне (балаларға көрсетпей), әр сабақтан кейін қажетті мәліметтерді жазып жүреді. Балалардың әр жауабы, әр еңбегі ескерілгеніне көзі жетсе, әр сабақта өз ... ... ... ... ...
Оқушылардың білімін, дағдысын, шеберлігін үйге берілген тапсырманы ... ... ... жұмыстарының нәтижесіне немесе сабақтың әр кезеңінде (әсіресе жаңа сабақты ... я ... ... бір ... ... ... толық анық жауап беруіне қарай бағалауға да болады. Оқушының белсенділігін ... ... ... және ... ... ... ... бұл әдістің де пайдасы зор.
Мектеп тәжірибесінде балалардың білімдерін және емле ... ... ... ... ... ... диктант жазса, ол оқушылардың грамматикадан белгілі бір тақырып бойынша алған білімдерін тексеруге де, ... жазу ... ... ... де арналады. Оқушылар ондағы сөздерді, сөйлемдерді талдайды, ... ... ... ... ... ... ... схемаға түсіреді т. с. с. Мұнда грамматикалық ... ... ... көп болмауға тиіс (2-3 - тен аспасын). Бақылау жұмысы дұрыс көрсеткіш беру үшін, оны ұйымдастыру және өткізу ... ... ... ... ... ... ... жұмысы белгілі бір тақырып аяқталып, оқушыларда жазу дағдылары қалыптасқаннан кейін жүргізіледі. Егер ... ... ... ... ... кейінге қалдыра тұрған жөн.
* Балалардың жазғандарын қарағанда тек соңғы өтілген тақырыптар бойынша берілген білімдер ғана емес, сонымен қатар бұрын ... ... де ... ... ... ... ... текст немесе жеке сөйлемдер алынады. Әр сыныпқа белгілі мөлшерде сөз саны ... ...
* Бір ... ... ... ... ... (бір бақылау жұмысының ішінде) қажеті жоқ.
* Бақылау жұмысында ең соңғы оқылған тақырыпқа 2-6 нысан, ал бұрын оқылғандарға екі нысаннан ... ... ... ... кездесетін сөздерді нұсқалармен берген тиімді.
* Мұғалім бақылау диктантінің мәтінін тұтас оқып шығады, ондағы түсініксіз сөздер мен сөз ... ... ... соң жеке ... ... онан әрі мұғалім сөйлемді тағы бөліп оқып ... Әр ... ... ... ... бұл кезде оқушылар жазғандарын қайта тексеріп шығады. Ең соңында мәтін ... жай, бір рет ... ... оған ... ... жазғандарын тексереді. Оқушыларға жұмыстарын жөндеуге қосымша уақыт берілмейді. Мұғалім жазғандарын жинап алады.
* ... ... ... дағдыларын, шеберліктерін тексеру мақсатында өтілген материалдардың негізгі мәселелері жайлы қосымша тапсырмалар беріледі. Мысалы, ... ... ... сөз ... ... септіктерді қою т.с.
Сабақта оқушылардың қойған сұрақтарға жауап қайтарып қоюы жеткіліксіз, олар ... ... де ... қоя ... ... ... Сұрақ қоюға үйретуді қайталау сабақтарында жүргізген дұрыс
Қорытынды
Сонымен, оқушылардың ... ... мен ... ... бір жүйе мен ... алу жұмысы мұғалім мен оқушылар еңбегінің көрсеткіші болып табылады.
Сонымен оқушылардың дағдылары мен ... ... ... ... жаттығу жұмыстары. Сауат ашудың әліппе кезеңін оқытуда жаттығудың мынандай түрлерініңтиімді екені экспериментте дәлелденді: оқыту, ... ... және ... ... ... ... ... да төртке бөлінді. Олар:қалыптастыру,меңгеру, дағдылану және қорытынды ... ... ... дыбыстардың айтылуы мен жазылуының негізгі заңдылықтарын меңгертуде, жаңа сабақты игертуде, өтілген материалдарды қайталауда, ... ... ... ... ... ... мен түсініктерді үйретуде пайдаланылды. Сауат ашудың әліппе кезеңінің ... ... А, Н, Л, Р, О, Т, У, Ш, С ... ... ... ... берілген тапсырмалар ауызша айтылды. Себебі бұл кезде оқушылар енді ғана дыбыстармен таныса бастайды.
Танымдық жаттығулар оқыту ... ... ... беріліп, оқушылардың оқыту жаттығуларында меңгерген біліктері мен дағдыларын дамытуда пайдаланылды. ... ... ... ... оқушылардың қарапайым болса да теориялық білімдері бекітіліп, дыбыстарды орынды қолдану біліктері мен дағдылары қалыптасады.Бұл кездеЫ, І, М, Ң, Й, И, Ұ, Қ, Ғ, Е, Д, Ү, К, Г, Ө, Ә, З, Ж, П, Б ... ... ... ... ... ... шешу, белгісізді табу, тапсырманы орындау барысында зерттеушілік әдістерді қолдану дағдыларын қалыптастыруда пайдаланылды. Танымдық жаттығулар сауат ашудың әліппе кезеңінің соңғы кезеңінде, ... ... ... ... ... ... ... Бұл сатыда оқушылар жаттығуларда берілген тапсырмаларды орындау барысында зерттеушілік, ізденімдік әрекеттер жасайды. Бұл ... ... ... ... қолданылатын Х, Һ, Я, Ю, Ф және орыс тілінен енген В, Э, Ё, Ц, Щ, Ч дыбыстары оқытылды. ... ... ... ... ... қалыптастыруда, балалардың тапсырманы өздігінен орындауға бейімделу біліктері мен дағдыларын жетілдіруде, проблемаға байланысты жаңашыл ойлар мен көзқарастар білдіруде тиімді. Шығармашылық жаттығуларды ... ... ... сөздерді дұрыс тіркестіру, сөйлемдер мен мәтінді құрастыру дағдыларына ие ... ... ... ... ... ... ... кеңінен қолданылады. Біздің жұмысымызда шығармашылық жаттығулар сауат ашудың төртінші кезеңінде, яғни орыс ... ... Ь, Ъ ... ... ... ... ... сынып балалары естігендері, көргендері, кейбіреулері оқығандары жөнінде айтып бере алады. Алайда олардың сөйлемдері нашар, жүйесіз құрылған, бел - гілі бір ... айта ... Ойы ... нәрседен басқаға тез ауып кетеді. Мысалы, ойынның түрлері жөнінде әңгімелегенде, шешесімен ... ... ... ... ... ... т. с. с. Егер мұғалім әңгі-мені дұрыс салаға бағыттап отырмаса, тіл дамыту құр мылжың болып кетуі мүмкін. Мұндағы негізгі міндеттің өзі -- ... ... бір ... ... ... ғой.
I сынып оқушыларысурет бойынша, сөйлегенде де, ұсақ бөліктерге көбірек тоқталады. Мұның өзі де олардың ойының ... ... ... Ал ... бойынша сөйлегенде көбіне сөзбе-сөз айтуға, яғни мәтіннің сөзімен баяндауға тырысады. Бұл құбылыс олардың көбінесе естіңжұмысына ... ... ... ... сөздерді білуге, оның мағынасын ұғынуға үйрету жағына баса назар аудару қажет.
Пайдаланылған ... ... Р., ... Ж. пәні ... жаңа ... жөнінде // Қазақ мектебіндегі оқу-тәрбие деңгейін көтеру проблемалары: Ғылыми-практ. ... ... - ... 1996. - 132-136 ... ... ... оқыту методикасы. - Алматы, 2008. - 240 б.
* ... ... оқу ... - Алматы, 2005. - 25 ... ... К., ... А., ... Б. ... тілі / 5-сыныпқа арналған оқулық. - Алматы, 2000. - 173 б.
* Прәлиева А., Әбуева К. ... ... ... ... - Алматы, 2002. - 88 ... ... Р. Тіл ... таза ... ... // Қазақстан мектебі. - 2000. - №5. - 21-24 ... ... М. ... оқыту // Қазақ тілін оқыту методикасы. - Алматы, 1998. - 240 б.
* Уәлиев Н. Сөз ... - ... 1994. - 120 ... ... ... ойын ... ... тілі әдістемесі,2008,№2, 9-11б.
* Сұнғатова Г.Ж. Тілдерді оқыту ойын ... ... ... ... ... ... құралы// Қазақ тілі әдістеме, 2009,№8. 20б,22 б.
* Жұбанов Қ. Қазақ тілі ... ... ж.
* ... С. ... тілі/-Алматы, 1993ж.
* Аханов К. Тіл білімінің негіздері/ Алматы,1991ж.
* Исаев С. Қазіргі қазақ тіліндегі сөздердің грамматикалық сипаты/-Алматы, 1998 ж.
* ... ... ... -Алматы, 1998 ж.
* Аханов К. Грамматика теориясының негіздері/ -Алматы, 1996 ж.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын кешенді мектепте қазақ тілін оқытудың теориясы мен технологиясы65 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Бизнес жол картасы 2020 бағдарламасының жүзеге асырылу жолдары27 бет
Бизнестің жол картасы 2020 бағдарламасы.Бизнес-инкубаторларды дамыту бағдарламалары.Бизнестің жол картасы 2020 бағдарламасы7 бет
Жануарларда жүрек құрылымының морфологиялық түрлері8 бет
Жастардың еңбек саласындағы ролі6 бет
Инверсия18 бет
Ғылым туралы пікірталастар: сциентизм және антисциентизм7 бет
Қазақстан Республикасы мен грек Республикасы арасындағы қатынастар7 бет
Қазақстан Республикасы мен Нидерланд Корольдігі арасындағы қатынастар6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь