Грамматика мен жазу методикасының ғылыми негіздері

ГРАММАТИКА МЕН ЖАЗУ МЕТОДИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМИ НЕГІЗДЕРІ
Жоспар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4
1 Грамматика және тіл дамыту
1.1 Грамматика сабақтарының мақсаты мен міндеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5.6
1.2 Грамматикаға үйретудің әдіс.тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6.10

2 Грамматиканы оқытудың ғылыми негіздері
2.1 Грамматиканы оқытудың ғылыми негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .11.14
2.2 Грамматикалық материалдарды пайдалану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15.17
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18.19
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
Кіріспе
Грамматика (грек. лат.grammatike (techne) — әуел баста әріптерді оқи алу және жаза білу енері, лат.gramma — әріп) —
1. тілдің ішкі (граммат.) құрылысы, яғни сөз тудыру, сөзжасам тәсілдерінің морфологиялық, сөз таптары мен түрлену формаларының, категорияларының, сөздің бір-бірімен байланысуы, сөз тіркесінің, сөйлем құрлысының жүйесі;
2. тілдің граммат. құрылысын, оның заңдылықтарын зерттейтін, яғни тілдегі сөз таптарын, олардың түрлену жүйесін, граммат. тұлғалары мен категорияларының, сөздің бір-бірімен тіркесу тәсілдері мен түрлерін, сөз тіркестері құрлысын, сездердің сөйлемдегі қызметін, сөйлем жүйесін зертттейтін тіл білімінің бір сапасы.
Граматика деген ұғым тілдің құрылысы ретінде де, ғылым ретінде де үш саладан тұрады:
1. сөзжасам процесінің тәсілдері — сөз тудырудың жолдары мен түрлері, тілдің сез байлығын молайту амалдары;
2. морфология — сөздің граммат. мағыналары мен формалары, граммат. категориялар, сөздің морфол. құрамы мен сөз таптары, олардың түрлену жүйесі мен сипаты;
3. синтаксис — сөздердің бір-бірімен байланысу тәсілдері мен түрлері, сөз тіркесі мен сөйлемнің құрылысы, түрлері, сөйлемдегі сездердің қызметі.
Курстық жұмыстың өзектілігі. Грамматика мен емле сабақтары үшін іріктеліп алынатын материалдар оқушыларға тәрбие беру жағынан да маңызды, бағалы болуға тиіс. Ал сабақ жүргізу процесінде қолданылатын әдістемелік әдіс-тәсілдер тақырыпты оқушылар жақсы түсіну үшін жағдай жасап қана қоймайды, соған сәйкес, балалардың жан-жақты дамуына да әсер еткендей болғаны жөн. Дағды мен шеберлік әрдайым жаттықтыру жұмыстарын талап етеді, мұғалім балалардың алдарына белгілі бір мақсат қойып, соған жету жолдарын қарастырады; күрделі жұмыстарды бөлшектей отырып, қандай да болмасын бір әрекетті орындау барысында оның айтқан, көрсеткен тәсілдерін шеберлікпен қолдануға үйренеді, дағдылана түседі.
Курстық жұмыстың мақсаты. Грамматика мен жазудың әдістемесіндеқазіргі кезде мектепте сабақ беріп жүрген озат мұғалімдердің шеберлікпен қолданған әдіс-тәсілдері де ескеріледі. Мектептерде үлгермеушілікке қарсы күрес барысында көптеген мұғалімдер тиімді әдістемелік жүйе жасады.
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Құлмағамбетова Б. Қазақ тілін оқыту методикасы. А., «Мектеп» баспасы. 1998.
2. С.Ф.Иванова Речевая основа учащихся . М., «Просвещение». 1998.
3. Н.Оразханова. Фонетикалықталдаудысатылайкомплекстітүрдежүргізу. «Қазақтілі мен әдебиеті» журналы. №10. 2000.
4. М.Т.Баранов. , А.Р. Трудникова Лексические упражнения. М. «Просвещение». 1999.
5. Е. Исабаев. Дыбысжүйесініңнегіздері. А., «Мектеп». 1998.
6. Диктанттаржинаѓы. А., «Мектеп». 2004.
7. Диктанттар мен мазмұндамаларжинағы. А., «Мектеп» , 2002.
8. «Қазақтілі мен әдебиеті» пәнініңбағдарламасы. А., «Мектеп». 2005.
9. С.Омаров, Н.Бәйділдаев. Мазмұндаматекстерініңжинағы. А., «Мектеп», 1999.
10. С.Тілешова. Әдебиетсабағындажүргізілетінжазбажұмыстары. А., «Мектеп», 1998.
11. К.Д.Ушинский Педагогика. М., «Просвещение». 1999.
12. . С.Рахметова. Мазмұндамаларжинағы. А., «Мектеп», 1998.
13. Я. А.Коменский. Школьная правила. «Русский язык в школе». М., 2000.
14.Рахметов С. Бастауыш сынып оқушыларының жазу тілін дамыту (мазмұндама мен шығарманың методикасы), пед.ғыл.канд.дисс. – А.,1999.
15. Бастауыш класстарда қазақ тілін оқыту методикасы, - А., 1997
16. Құрманова Н. Қазақ мектебінде сөз тіркесі синтаксистік дамыта оқыту технологиясы. – Ақтөбе, 2004
17.Балақаев М. Қазіргі қазақ тілі. – Алматы, 1999
18.Даулетбекова Ж. Қазақ тілін оқыту әдістемесі
        
        Кіріспе
Грамматика (грек. лат. grammatike (techne) -- әуел баста әріптерді оқи алу және жаза білу ... лат. gramma -- ... --
* ... ішкі ... ... яғни сөз тудыру, сөзжасам тәсілдерінің морфологиялық, сөз таптары мен түрлену ... ... ... ... ... сөз тіркесінің, сөйлем құрлысының жүйесі;
* тілдің граммат. құрылысын, оның заңдылықтарын ... яғни ... сөз ... ... түрлену жүйесін, граммат. тұлғалары мен категорияларының, сөздің ... ... ... мен ... сөз ... ... сездердің сөйлемдегі қызметін, сөйлем жүйесін зертттейтін тіл білімінің бір сапасы.
Граматика деген ұғым тілдің ... ... де, ... ... де үш саладан тұрады:
* сөзжасам процесінің тәсілдері -- сөз тудырудың жолдары мен түрлері, тілдің сез байлығын ... ... ... -- ... ... ... мен ... граммат. категориялар, сөздің морфол. құрамы мен сөз таптары, олардың түрлену жүйесі мен ... ... -- ... ... байланысу тәсілдері мен түрлері, сөз тіркесі мен сөйлемнің құрылысы, түрлері, сөйлемдегі сездердің қызметі.
Курстық жұмыстың өзектілігі. ... мен емле ... үшін ... ... ... ... тәрбие беру жағынан да маңызды, бағалы болуға ... Ал ... ... ... ... ... ... тақырыпты оқушылар жақсы түсіну үшін жағдай жасап қана қоймайды, соған сәйкес, балалардың жан-жақты дамуына да әсер ... ... жөн. ... мен ... ... жаттықтыру жұмыстарын талап етеді, мұғалім балалардың алдарына белгілі бір мақсат қойып, соған жету жолдарын қарастырады; күрделі жұмыстарды бөлшектей отырып, ... да ... бір ... ... ... оның ... көрсеткен тәсілдерін шеберлікпен қолдануға үйренеді, дағдылана түседі.
Курстық жұмыстың ... ... мен ... ... ... мектепте сабақ беріп жүрген озат мұғалімдердің шеберлікпен қолданған әдіс-тәсілдері де ... ... ... қарсы күрес барысында көптеген мұғалімдер тиімді әдістемелік жүйе жасады.
Оқу сабақтарының мақсаты -- ... ... ... ... ... ... ... үйрету, білімді саналы меңгерту, балалардың белсенділігін арттыру -- оқу сабақтарындағы ең басты талап. ... бұл ... ... ... түсініп, ондағы кейіпкерлердің мінез-құлқы мен сезім күйін айыра білуге, процестер мен құбылыстарды дұрыс бағалай алуға үйренеді.
1 Грамматика және тіл дамыту.
2. ... ... ... мен ... ... үйретудің әдіс-тәсілдері.
4. Грамматиканы оқытудың ғылыми негіздері.
5. Грамматикалық материалдарды пайдалану.
Зерттеу нысаны. Грамматиканы оқытудың ғылыми негіздері.
Зерттеудің ... ... ... ... кезеңін оқытуды жаңаша зерделеп, жүйелеу әдістемесі.
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... және лингвистикалық әдебиеттерді, дидактикалық нұсқауларды зерделеу; бірінші сыныпта сауат ашудың әліппе ... ... ... ... ... ... ... және қолданыстағы оқулықтарын, топтамалар мен кешендерді талдау.
Курстық жұмыстың құрлымы. Курстық жұмыс кіріспеден, екі негізгі бөлімнен, төрт ... және ... ... әдебиеттерден тұрады.
1 Грамматика және тіл дамыту
1.1 Грамматика сабақтарының мақсаты мен ... ... ... ана тілі пәнінің басты бөлімінің бірі - грамматика. ... ... ... тілдің грамматикалық құрылысын меңгерту, грамматикалық заңдарды білгізу мүддесіне бағындырылады. Өйткені оқушылардың жалпы білімін, ой-өрісін, сауаттылығын тіл ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Жалпы білім беретін бастауыш мектептердегі грам - матика курсының алға қоятын ең басты мақсаты -- оқушыларға ана ... ... ... ... ... білгізу, оның байланыстарын меңгерту болып табылады. Әрине, бұл мақсат толығымен бастау - ыш мектепте орындала ... ... ... бастауыш мектептерде ғана оқытылып қоймайды. Оның өрісі кең, жоғары сыныптарда да, жоғары оқу орындарында арнаулы факультеттерде де ... Ал бас - ... ... ... курсы іспеттес, жүйелі курсты өтуге дайындық болып есептеледі. Бірақ ... мек - ... ... грамматикалық мағлұматтар өзінің қарапайымдығына қарамастан ғылыми негізде құрылады.
Балалар бастауыш сыныптарда ана тілінің негізгі ... ... ... ... ... тілдік құбылыстарды бақылай алуға, талдауға, салыстыруға, топтауға, жүйелеуге, қорытынды жасауға, дәлелдеуге дағдыландырады.
Оқушылар бұл курсты оқу ... ... ... мағлұмат алады: фонетика саласынан дыбыс пен әріпті, дауысты, дауыссыздарды, жуан, жіңішке дауыстыларды, қатаң, ұяң, үнді ... ... ... ... және ... жаза алады. Морфология саласынан сөздердің морфологиялық құрылысын, сөз таптары мен олардың негізгі ... ... ... ... ... ... ... жай сөйлемдерді ажыратып, өздері де сөйлем құрастырады.
Грамматика ойлаудың, ұзақ абстракциялық жүмыстың нәтижесі болғандықтан, онда дерексіз жалпы ұғымдар көбірек кездеседі. Ондай ... ... ... - лар ... ... қона ... Сондықтан оқыту ісінде грамматикадағы дерексіз ұғымдарға, дерексіз категорияларға деректілік, нақтылық беру мәселесін ойластыру грамматика ... ... ... болып саналады.
Бағдарламаның грамматика мен жазу сабақтарының міндеті мен ... ... ... ... Бағдарламаны талдап қарағанда бастауыш сыныптардағы қазақ тілінің бастапқы курсы өзінің қысқалығына, қарапайымдылығына қарамастан, келесі сыныптарда грамматиканың жүйелі курсын меңгеруге ... ... ... мен ... ... ... және пунктуация бойынша дағдыларды толық қамтитындығы байқалады.
1.2 Грамматикаға үйретудің әдіс-тәсілдері
Қазақстан Республикасының 2005-2010 жылдарға қабылданған қаулысында оқытудың негізгі мына ... атап ... ... оқу ... ауызша мазмұндау әдісі.
* Оқулықты және басқа кітаптарды пайдалана білу әдісі.
* Оқушыларға өздіктерінен жазба жұмыстарын орындату әдісі.
* Оқу шеберханасында, кабинет пен ... ... ... ... мектептерде негізінен мынандай әдістер қолданылады:
+ мұғалімнің хабарлауы,
+ оқушылармен әңгімелесі,
+ оқушылардың өздігінен істейтін жұмысы.
Хабарлау әдісінде грамматика сабақтарында керекті мәліметтерді мұғалімнің өзі ... ... ... ... ... ... ... айтылғандарды олардыңжақсы ұғынуларын қамтамасыз ететін түрлі құралдар қолданылады.
Материалдарды түсіндіруде мұғалім өтіліп отырған құбылыстың мәнді ... ... ... ашып ... ... Мысалы, түбірлес сөздің белгілері, т.б. ... ... ... жеке ... ... ... олардың бақылау әрекеттеріне басшылық ете отырып, бірте-бірте қорытындыны балалардың, өздері шығаруға жағдай ... ... ... ... алған білімдерін қайта жаңғыртады, сұрақтар қояды т. с. с. тәсілдер арқылы ... жаңа ... ... ... ... ... ... ұзақтығы 3 -- 5 минуттан артық болмауға тиіс, өйткені бастауыш сынып оқушыларының зейіні ауытқығыш болғандықтан, олар тақырыпты ... ұзақ ... ... ... Осының салдарынан бұл әдіс таза күйінде бастауыш сыныптарда өте сирек қолданылады. ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын әдіс әңгіме әдісі болып табылады.
Әңгіме әдісі немесе сұрақ-жауап әдісі, ал кейде эвристикалық ... сөзі -- -- ... әдіс деп те ... Мұғалім сұрақ қояды, оқушылар оқулықтардан оқып немесе өз білгендері ... ... ... Бұл әдіс ... ... ... ... айтуға итермелейді, олардың белсенділіктерін күшейтеді, зейіндерін сабаққа аударуды қамтамасыз етеді.
Эвристикалық әдіс ... ... ... ... ... кезінде оқушылардың алдына белгілі бір міндет немесе проблема қойылады, оны оқушылар ... ... ... ... оларға бақылауға бірнеше сөз
немесе сөйлем беріледі, соның ішінен мағынасы жағынан бір сұраққа ... ... ... ... ... әр ... ... тұрған зат есімдерді (мысалы, қалаға, қалада т. б.) табу керек.
Міндет: сол зат ... қай ... ... шешу және өз ... ... ... ... бастауыш мектептерде мұндай ... ... ... ... ... ғана ... білімі, тәжірбиесі, дайындығы, бағдарламалық талаптар, уақыттың болуы) қойылады.
Оқушылардың өздіктерінен істейтін жұмысы -- олардың| түрлі тапсырмаларды, жаттығуларды ... ... ... ... ... грамматикалық талдау жасауға сөз, сөйлем немесе мәтін береді.Жоспар жасатады (әуелі ауызша, сонан соң ... ... ... ... ... балалар өздіктерінен орындалғанымен, оның қалай орындалатыны көрсетіліп, алдын ала ... ... ... ... бір ... ... ... орындайды, ол жұмыстарын өздіктерінен тексереді, қалай орындағандарын мұғалімге айтады.
Оқушылардың өздіктерінен істейтін жұмыстары бастауыш сыныптарда ұзақ ... ... және ... ... мазмұны оңай болуға тиіс. II сыныпта 5 -- 10 минут, III сыныпта -- 10 -- 15 минут, IV сыныпта 15 -- 20 ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді: әуелі сөз табына қарай талданады, сонан соң септік жалғаулары анықталады т. б.
Оқушыларға өздіктерінен жұмыс істету тек білімді бекіту үшін ғана ... жаңа ... ... де ... ... ... оқулықтан тиісті мате - риалды оқытады, онда не айтылғанын, қалай қорытылуға болатынын ойлануды ... ... ... бір ... ... ... талдауға осы ережені қолдануды тапсырады.
Негізінде қазақ тілі сабақтарындағы жаттығулардың барлығы да оқушыларға өздіктерінен жұмыс ... ... ... ... ... оқушыларға өздік - терінен жұмыс жасатудан кеңірек. Жаттығу -- мұғалімнің басшылығымен орындалатын, оқушылардың алған ... ... ... ... ... ... Жаттығуда уақытқа шек қойылмайды. Ал оқушылар - дың өздіктерінен істейтін жұмыстарына ... ... ... ... ... қайсысы болмасын, балалар - дың ақыл-ойын дамыту мақсатын көздейді. Бір жағдайда оқушылар талдау жасаса, екіншіде оны жинақтайды. ... ... ... ... ... ... ... морфологиялық, синтаксистік, орфографиялық, пунктуациялық талдау жасайды. Сонымен қатар берілген әріптерден сөз, ... ... ... ... ... ... балалардың алған білімдерін байланыстырып, жинақтауда да іске асады. Мысалы, зат есімнің белгілерінің қандай екенін (заттың атын ... кім? не? ... ... ... ... ... тәуелденеді) санамалап айтып шыққаннан кейін, зат есім дегеннің не екені жөнінде анықтама құрастырады.
Әдетте талдау немесе жинақтау бөлек қолданылмайды. ... ... зат ... ... ... ... ... айтып, мысалдар келтіріп, айтқандарын дәлелдейді, сөздерден сөйлем құрастырады, бір сөзді екіншісімен салыстырады (зат есімді сын есіммен, етістікпен немесе керісінше ... ... ... ... да, ... да қолданылады. Жұмыстың мұндай тәсілдері талдау-жинақтау (аналитико-синтетикалық) әдісі деп ... ... мен ... әсіресе оқылып отырған құбылыстың ұқсастығы мен ерекшеліктерін табу, оларды топтау, жүйелеу сияқты жұмыстардың маңызы ... ... ... отырған материалға оқушылардың ой жүгіртуіне, пікір айтуына қарай, индуктивтік немесе дедуктивтік әдістер қолданылады. Мұғалім бірде (индуктивтік ... тіл ... ... түсіндіріп, сонан жалпы қорытынды шығартады; бұл жолда қолданылған әдіс индуктивтік деп аталады, ал екінші жағдайда (де - дуктивтік әдісте) ... ... ... хабарлап, сонан соң оны нақты материалға қолдануды (берілген сөздерді, сөйлемдерді немесе мәтінді талдауды) ұсынады, ... ... ... Мұндай жолмен ұйым-дастырылған жұмыста қолданылатын әдіс дедуктивті әдіс деп аталады.
Мысалы, тақырыбын индуктивті әдіспен ... ... ... ... бар ... ... ... сөзді өзгертуге тырысады, оның өзгермейтініне көздері жетеді. ... соң ... сөз ... ... түрі ... ... шығарады. Онан әрі үстеудің сөйлемде негізінен сын есіммен, етістікпен байланысып келетінін айтады. Ал осы ... ... ... түсіндіргенде: әуелі үстеудің белгілері немесе анықтамасы айтылады. Сонан соң дайын мәтіннен үстеуді табу немесе мысалдар келтіру ұсынылады.
Сөйтіп, балаларды грамматика мен ... ... ... мен ... ... де ... әдіс ... әр түрлі құралдар арқылы іскс асады. Мұндай құралдар: оқулық, сөздік, схема, кар - ... ... ... ... ... ... т. б. Бұл ... өтілетін материалдың сипатына қарай, кез келген әдісте қолданыла береді. Мысалы, сөз тұлғасын талдауда схемалар, сөз табы мен онын, ... ... ... т. с. с.
2 ... ... ... ... Грамматиканы оқытудың ғылыми негіздері
Грамматиканы оқып үйренуде тілдің сан қилы сырларына қанығамыз. Тілдің түрлі құбылыстары тіл ... әр ... ... Мәселен, тілдегі сөздер, олардың барлығының жиынтығы -- ... - ... ... тілдің дыбыстық жүйесі фонетика са - ласында, сөздердің формалары морфология, ал сөз тіркестері мен сөйлем ... ... ... - ды. ... тілі ... ... тілін зерттейтін тіл ғылымы деректеріне сүйенеді. Сондықтан тілдің әдістемесі тіл ғылымымен, ғылыми грамматикамен өте тығыз байланысты.
Оқушылар бастауыш сыныпта грамматика жөнінде ... ғана ... ... Әрине бұл мағлұматтар ғылыми жағынан толық дәлелденген деректер.
Мектепке алғаш оқуға келген кезде балалар заттар мен құбылыстарды әлде де ... ... ... қабылдайды, оларды талдап, ішкі заңдылықтарын, себептерін, байланыстарын ажырата қабылдауға әлі машықтанбағандықтан, нысанды қабылдау қиындау болып бара ... ол ... ... ... ... ... олар ... жеке бөліктерін және белгілерін тізбектеп айтып та береді, бірақ онда жүйе, мән жоқ, ... ... ... ... келумен байланысты бастауыш сынып оқушылары грамматиканы жүйелі түрде оқып үйренуге кіріседі, қазақ тілінің әдеби нормасымен таныса бастайды.
Бұл жұмыстарды ұйымдастыру ... осы ... ... ... ... ерекшеліктерін естен шығаруға болмайды. Мысалы, грамматикада берілетін түсініктер балалар ұғымына сай келе ... т. б. с. с. ... олар үшін ... (аб - ... ... да, ... ұғымдарды әлсін-әлсін нақтылап түсіндіріп отыру арқылы ғана бірте-бірте меңгере бастайды. Немесе бастауыш сынып оқушыларына ... ... ... деп түсіндіру де оңайға түспейді.
Бастауыш сынып балалары сөздердің тек нақты лексикалық мағынасын қабылдап үйреніп ... да, грам - ... ... ... ... Ал ... сөздердің ең әуелі грамматикалық мағынасы ескеріледі.
Грамматикалық мағына грамматикалық формалар арқылы беріледі. Сөздің грамматикалық мағынасы мен ... ... ... ... ... ... болады. Мысалы, жақсылық, адамгершілік де-ген сөздер заттың сапасын, соған тән белгіні білдіреді. Грамматикалық жағынан алып ... бұл ... ... ... білдіреді де, зат есімге жатады. Осы сияқты сөздердің өз мағынасы мен грамматикалық мағыналарының арасында кездесетін қайшылықтарды оқыту барысында жойып, ... ... ... айқындай түсетіндей, әдіс-тәсілдер тауып қолдану қажет. Мұндай әдіс-тәсілдерді және оны қандай жағдайларда, қалайша қолдану жолдарын ... ... ... ... грамматиканың әдістемесі пси - хология ғылымының деректеріне сүйенеді.
Сонымен қатар бастауыш сынып оқушылары жазу барысында өздері оқып үйренген ережелерін ... ... олар бір ... құбылысты екіншісімен шатастырады. Психологтар бұл фактілерді зерттеу арқылы анықтай отырып, балаларды ақыл-ой әрекетін үйрету қажеттігі жөнінде мәселе ... ... ... ... бір ... екінші құбылысты ажырата білуге және жалпылай білуге көмектеседі. Осыған орай, қазіргі кезде әдістеме балаларға сауатты жазуды меңгерудің анағұрлым тиімді ... мен ... - рын ... яғни ... ... сол ... сай, баланың бойында дағды, шеберлік жасалатындай жаттығу жүйесін белгілеуді талап етіп отыр.
Грамматиканың әдістемесі тіл білімі және пси - хология ... ... ... ... ... ... ... алады. Кеңес дидактикасының негізгі қағидалары бойынша оқу мате - ... ... ... сай болуы керек.
Тілді жүйелі түрде оқуға енді ғана кірісе бастаған 6-9 жастағы ... ... ... ... ерекшеліктерін еске алсақ, бұларды тілге үйрету барысында нақтылау жақтарына көбірек көңіл аудару қажеттігі туады. Мұнда көрнекіліктің орасан зор ... ... ... талабының бірі оқытудың с а н а л ы л ы л ы ғ ы, яғни ... ... ... түрде қарауы, материалды саналы меңгеруі болып табылады. Бұл үшін ... ... ... ... ... өз ойының барысын байқауға, бақылауға, салыстыруға, бі - рі мен екіншісінің арасындағы ұқсастықтар мен айырмашылықтарды ... ... ... ... ... ... ... міндеті жаңа тақырыпты түсіндіруді қамтамасыз етіп қою ғана ... ... ... ... фактілерді, анықтамаларды, ережелерді балалардың есінде берік сақтап, тұрақтандыру дағдыларын қалыптастыру ... ... Егер ... тілдің қандай да боламасын бір құбылысына немесе жазу заңдылығына түсінбесе, онда ол сол мәселеге арналған ... не ... ... ... ... ... ... мәжбүр бо-лады. Түсінбей, ұғынбай, құр механикалық жаттап алған нәрсе есте ұзақ сақталмайды және оны ... ... ... ... ол іске ... ... ... шамалы білім болып қалады.
Дидактика талабы тұрғысынан алғанда оқушыларға тіл үйретуде олардың зейін қою, ойлау, есте сақтау белсенділігін ... ... ... ... ... ... тек мұғалімнің ... ... ... материалды ғана меңгеріп қоймауы керек, сонымен қатар өз күшімен, өздігінен бақылау ... ... ... ... ... ... ... өз бетімен орындайтындай болуға тиіс.
Дидактиканың күрделі бір шарты -- мектептегі оқытудың, ж ү й е л і лігі мен ... ... мен ... анық ... үшін оны басқа заттармен байланыстырып қарау керек, яғни бөліп алып қарамай, басқа заттар мен ... ... ... ... ... ... ... туралы айтқанда оқушылардың әр сыныпта алған білімі келесі ... ... ... яғни ... онан әрі ... ... негізі болатындай дәрежеге жетуі қажет. Сонда ғана ... ... ... берілген білім мен қалыптасқан дағды бұзылмай, жетіле беруіне мүмкіндік жасалады.
Оқыту тек білім беру ғана емес, ... ... ... жан-жақты жетілдіру және тәрбиелеу, шеберлік және дағдымен қаруландыра түсу болып саналады.
Грамматика мен емле сабақтары үшін іріктеліп алынатын материалдар ... ... беру ... да ... ... болуға тиіс. Ал сабақ жүргізу процесінде қолданылатын әдістемелік ... ... ... жақсы түсіну үшін жағдай жасап қана қоймайды, соған сәйкес, ... ... ... да әсер ... болғаны жөн. Дағды мен шеберлік әрдайым жаттықтыру жұмыстарын талап етеді, мұғалім балалардың алдарына белгілі бір мақсат қойып, ... жету ... ... ... ... бөлшектей отырып, қандай да болмасын бір әрекетті орындау барысында оның ... ... ... ... қолдануға үйренеді, дағдылана түседі.
Грамматика мен жазудың әдістемесіндеқазіргі кезде мектепте сабақ беріп жүрген озат мұғалімдердің шеберлікпен қолданған әдіс-тәсілдері де ... ... ... ... күрес барысында көптеген мұғалімдер тиімді әдістемелік жүйе жасады. Бірқатар мұғалімдер қазақ тілін үйрету саласында зерттеу жұмыстарын жүргізді. Міне, сондай ... ... ... ... ... үлес ... табылады да, грамматика мен емле әдістемесін жоғары сатыға көтере түседі.
2.2 Грамматикалық материалдарды пайдалану
Грамматикалық материалдармен ... ... ... ... ... жаңа ... негізгі, басты ой түйінін ұғына алатындай болуы керек. Ол үшін алдымен ... ... ... ... ... , т. б. с. с. ... ал зат ... өзі , және жекеше, көпше т. б. болып бөлінеді. Бұл тақырып, тақырыпшалардың ... ... ... ... мәні, себебі бар. Оқушылар әрбір тақырыптағы тақырыпшалардың мәнін, тақырыпшалардағы әрбір ... ... ... сол ... ... ... ... негізгі ойы тақырыпшаны, әр тақырыпшаның барлығына ортақ негізгі ойдың тақырыпты құрастырып ... ... ... - дай болу керек. Олай болса, әрбір материалды пайдалануда соның басты белгілерін, яғни беріліп отырған ұғымның мазмұнын ... ... ... тұр, сол ... ... ... неден көрінеді, басқа құбылыстардан қалай ерекшеленеді -- осылар ашып көрсетілуге тиіс.
Мысалы, ұғымының мазмұнын ашу үшін ... ... ... ... ал зат есім ... ... қойылған ат, яғни заттың атын білдіретін сөздер екені айтып ... , , деп ... ... неліктен есімдер тобына жататыны, олардың өзара ұқсас, ортақ белгілері, басқа сөз таптарынан айырмашылығы т. б. ... ... ... ... ... анықтама ретінде беріледі (, т. б.). Оқушыларға осы сияқты анықтама-лардың әрқайсысының қандай бөлшектерден тұратынын көрсеткен жөн:
1. Әрбір ... ... ... ... ... (Мысалы, жоғарыдағы анықтамаларда сын есім, түбір терминдері).
2. Әрбір анықтамада сол ұғымның өзіне тән ... ... ... Бұл ... негізгі белгі арқылы ол ұғым басқа ұғымдардан ерекшеленеді (мысалы, сынын, сөздің өзгермейтін бөлшегін т. ... ... ... түсіндірілетін ұғымның қандай топқа жататыны көрсетіледі (мысалы, сынын білдіретін сөз ... сын ... ... ... ... ... т. с. с).
4. Анықтамаларда әрбір категорияньң негізгі мағыналарынан басқа формалық белгілері де көрсетіледі (мысалы, зат есімнің көпше түрін жасау үшін оның ... -лар, -лер, -дар, -дер, -тар, -тер ... ... т. б.). ... формалық белгілерін көрсететін түсіндірмелер анықтамалардан кейін беріледі. Әсіресе бастауыш сыныптарға арналған оқулықтарда көпшілігіне негізгі ... мен ... ... ... ... ... белгілерді жинақтап, топтап (синтездеп) сол категорияның басқалардан семантикалық, морфоло - гиялық және ... ... ... үшін пайдалану керек. Кейде тіпті анықтамаларда айтылмаған белгілердің өзін жаттығу барысында байқатуға ту - ра келеді. Мысалы, кітапта: деген ... ... Бұл -- ... ... қана ... Ал бас - қа ... ... сөздер бір-бірімен байланысты болады. Әр сөйлемнің аяқталғанын дауыс ырғағынан байқауға болады т. с. с.) анықтамада көрсетілмейді. Бірақ оқушылар сөйлемдермен танысу, ... ... ... ... ... ... ... де меңгереді. Олар сөйлемдегі сөздердің бастауыш пен баяндауыштың маңына топталатынын, сондай-ақ сұраулы, ... ... ... ... бір ... ырғағы болатынын біледі.
Ендеше, сөйлем туралы түсінікті қорытындылау ба - рысында оқушылардың көңілін тек анықтамада көрсетілген белгіге ғана аударып қою ... ... ... ... жөнінде олардың алған мағлұматтарын толық жинақтап нақтылау бала ұғымынын, айқындала түсуіне мүмкіндік береді.
Әрбір анықтаманы ... ... ... үшін ... ... ... оқулықтарынан ғана мысал келтіріп қоюымен қанағаттанбай, өз ойынан немесе , оқыған кітаптарынан ойланып, мысал айтуын талап етеді.
* Анықтама ... ... ... ... береді де, соның ішінде анықтама бойынша қажетті сөзді немесесөз тіркестерін ... Кей ... ... ойлап тапқан мысалдарын талдату арқылы пікірлерін дәлелдеуді талап ... де ... ... бойынша берілген ұғымның негізгі белгілерін санап көруді ұсынады.
* Анықтамалар мен ережелерді дәл, анық, ... ... ... ... III ... деп, зат есімнің сөз табы екендігіне назар ... ... ... ... балалардың терминдерді (бастауыш, баяндауыш, зат есім т. б.) ... ... ... дәл, ... ... ... талап бойынша) тұжырым-дауларымен де қанағаттанып қоюға болмайды. ... ... ... олар өз беттерімен мысал келтіре алумен қатар грамматикалық ... мен ... ... шығарма жаза алатындай мүмкіндікке жете алғанда ғана оны меңгерді деп есептеуге болады. Бірақ, сөз жоқ, бұл талаптың барлығы ... ... ... тиіс ... ұғым тумауы тиіс. Бұл ұзақ жаттығудың, бірнеше сабақ бойына өткізілетін жүйелі жұмыстардың нәтижесінде ғана қалыптасады.
Қорытынды
Бұл оқушыларды грамматикалық және орфографиялық құбылыстардың ... ... ... ... таба ... және ... ... таба білуге дағдыландырады. Бұл талдау өз алдына жаттығу ретінде немесе басқа жаттығулардың элементі ретінде де жүргізіледі.
Жазылуы қиын ... ... ... және бұл ... ... ... ... отырылады, бұл материалды тыңғылықты игеруге септігін тигізеді. Жаттығулардың ішінде әсіресе сөздік жасауға байланысты жүргізілетін жұмыстар қиын сөздердің орфограммасын есте қалдыруға ... ... ... белсенділігін көтеру мақсатында кеспемен (карточкамен) жұмыс жүргізіледі. Бұл үшін әр оқушы кеспені алдын-ала дайындап, сонымен жұмыс жүргізу барысында белгілі ... ... ... ... ... ... ... қарай материалды таңдауға қойылатын талаптар туады. Жаттығуларды жүргізу үшін ... ... ... ... ... Мұндай жаттығу жұмыстарының әдісі - оқушылардың білімін пысықтап, қалыптастырып, қайрат-жігерін дамытатын әдістің түрі.
Жаттығу жұмысын жүргізу үшін ... ең ... оның ... ... ... ... ... жаттығу жұмысының үлгісі көрсетіліп, орындау тәсілдері түсіндіріледі.
Программалап ... ... ... ... ... ... бір ... құрылып, жаңаша тәсілдермен жүргізіледі. Оқытушы жеке оқушылардың жаттығу жұмыстарын жан-жақты тексеріп, дер кезінде ... ... ... ... ... жазуына ықпалын тигізеді. Жаттығу әдісі арқылы оқушылардың оқу материалын қалай ұғынғаны айқындалады, яғни ... ... ... ... теориясын практикасымен байланыстыру принципін жүзеге асырады.
Дайын материалды талдау түсіндірмелі жаттығулар бойынша өткізіледі. Кеңейтілген түсіндірілмелі жаттығулар мазмұнына қарай ірі тақырыптар және жеке ... ... ... ... ... ... ... тәсіліне қарай түсіндірмелі талдау да екіге бөлінеді: ауызша және жазбаша талдау.
Жаттығуды ауызша талдауда мынандай методикалық талаптар қойылады: а) ... ... ... өзіндік белгілері көп болмауы тиіс; ә) тақырыптың анықтамасы сөйлем ... ... ... ... ... ... ... күрделі болмауы керек; в) жаттықтырылатын материалдан оқушылардың ... ... ... ... жаттығулары төмендегідей жүйе бойынша жүргізуге болады. Алдымен, оқушылардың ойын бағыттау үшін ... ... ... ету ... Дәптерге ештеңе жаздырылмайды. Өтілген тақырыпқа сай, жаттығулардың шартын ауызша әңгімелейді. Мәселен, ... ... оқып ... ... пен ... назар аударыңдар, мәтіндегі объектілерді ауызша атаңдар, осыған ... ... ... тақырыптың өзіндік ерекшеліктерін саралап түсіндіріңдер, анықтамасын айтыңдар.
Жаттығуды ауызша талдау арқылы оқушыларда мына сияқты дағдылар дамиды:
* оқушылардың ... ... есту ... қалыптасады;
* сенімділік қабілеті нығаяды;
* байқау қабілеті дамиды.
Ауызша және жазбаша өтілетін талдаулар жүргізу орнына қарай тақтада және ... ... ... ... ... бөлінеді. Тақтада орындау үшін сынып тақтасы мен жылжымалы тақта пайдалынады. Тақтада ... ... қиын және ... ... ... әдебиеттер
+ Құлмағамбетова Б. Қазақ тілін оқыту методикасы. А., баспасы. 1998.
+ С.Ф.Иванова Речевая основа учащихся . М., . ... ... ... ... ... ... түрде жүргізу. журналы. №10. 2000.
+ М.Т.Баранов. , А.Р. Трудникова Лексические упражнения. М. . ... Е. ... ... ... ... А., . 1998.
+ Диктанттар жинаѓы. А., . 2004.
+ Диктанттар мен ... ... А., , ... ... ... А., . 2005.
+ С.Омаров, Н.Бәйділдаев. Мазмұндама текстерінің жинағы. А., , 1999.
+ С.Тілешова. Әдебиет сабағында жүргізілетін ... ... А., , ... ... Педагогика. М., . 1999.
+ . С.Рахметова. Мазмұндамалар жинағы. А., , ... Я. ... ... ... . М., ... С. ... сынып оқушыларының жазу тілін дамыту (мазмұндама мен шығарманың методикасы), пед.ғыл.канд.дисс. - А.,1999.
15. Бастауыш класстарда қазақ тілін ... ... - А., ... ... Н. ... ... сөз тіркесі синтаксистік дамыта оқыту технологиясы. - Ақтөбе, 2004
17.Балақаев М. ... ... ... - ... 1999
18.Даулетбекова Ж. Қазақ тілін оқыту әдістемесі. - //Атамұра//. 2001
19.Қазыбаев С. Қазақ тілінің методикасы. - ... ... ... Ә. ... ... ... ... негіздері. А. - 1996
21. Қазақстан Республикасының Заңы, 2002

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Жәбірленуші тұлғасының психологиялық анализі"6 бет
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
Ғылыми таным3 бет
Қазақ әдеби тілі функционалдық стильдер жүйесі29 бет
Қазақстан Республикасындағы білім мен ғылым интеграция үрдістері43 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
5-6 жастағы балалардың грамматикалық дағдыларын қалыптастыру (2015 жылғы. 5-ке тапсырылды)56 бет
Aғылшын және қaзaқ тілдеріндегі келер шaқ63 бет
XIX ғасырдағы тіл білімі21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь