Жазуға байланысты жүргізілетін жұмыстар

ЖАЗУҒА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҮРГІЗІЛЕТІН ЖҰМЫСТАР
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.4
1 ЖАЗУҒА ҮЙРЕНУ ҮШІН ЖҮРГІЗІЛЕТІН ЖҰМЫСТАРЫ
1.1 КӨРКЕМ ЖАЗУҒА ҮЙРЕТУ ЖҰМЫСТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5.8
1.2 ЖАЗУҒА ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8.10

2 ЖАЗУҒА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҮРГІЗІЛЕТІН ЖҰМЫСТАР
2.1 ЖАЗУҒА БАЙЛАНЫСТЫ ЖҮРГІЗІЛЕТІН ЖҰМЫСТАР ... ... ... ...11.18
2.2 ЖАЗУҒА ҮЙРЕНУ ҮШІН ҚАЖЕТТІ ЖАҒДАЙЛАР ... ... ... ... ... ... .. 18.19
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың өзектілігі. Бастауыш сыныпта күрделеніп оқу мен жазуды байланыстыру, көркемдей шапшаң жазу сияқты талпыныс жасауда. Соның ішінде оқушылардың каллиграфиясына тоқталсақ, ол тек мектеп қабырғасында қалыптастырылады.
Жазудың әдістемесі басқа ғылымдар сияқты қалыптасып, дамып келеді. Американдық психолог Ф.Фришен ХХ ғасырдың басында жазуды үйрету 9 жасында өте қолайла десе, 20 – жылдары Ю.К.Фаусек 5 жастан жазуды үйрету керек екенін тәжірибе жүзінде көрсетті.
Жазудың әдістемесіне басқа елдердің тәжірибесінің де әсері мол.Мәселен,Германияда торкөз арқылы оқыту. ХIХ ғасырдың аяғында бірнеше елдерге тарап қолдану аясы кеңейді. Алайда, гигиеналық талап пен көркем жазуға кері әсерін тигізетіні дәлелденгенде алынып тасталынды.
Сол сияқты Англиядағы курсивті үзіліссіз жазуды да айтуға болады.
Мұндай көркем жазу әдістемесіне әсерін тигізген, оның өзгеруіне мынадай себептер болды.
Осындай мәселелерді шешу барысында басқа елдермен тәжірибе алмасып отырды.
АҚШ елінің кей мектептерінде жазудың алғашқы кезінде машинамен басып үйренді.
Болгарияда жазу дағдысы оқытуға үйретуден дамып отырды.Бірінші оқытып үйренуден осы кезде элементті, қолдың қозғалысын жазуға даярлайды. Сонымен қатар, дәптердегі сызықтардың орналасу үлкен мәселе тудырған. Дәптердегі сызықтардың орналасуымен М.Ричердеон айналасты.
Оның ойынша жазуға оқытудың алғашқы кезінде оқушыны таза параққа жазып үйрету керек деп есептеді. Қазіргі кезде бұл мәселелер шешілген.
Дегенмен, мынадай жағдайды елестетіп көрейікші: техника жоғарғы деңгейде дамып, тіпті адам қолымен емес арнайы машинкамен жазғанда,жазуға үйретудің қажеті бар ма? Менің ойымша, қай уақытта болса да жазуға үйрету міндетті түрде қажет.Себебі, қазіргі кезде өз ойын еркін жаза алатын,сауатты адамдардың қоғамда маңызы зор. Міне осыдан келіп зерттеу мақсаты туындайды.
Зерттеу мақсаты: Бастауыш сынып оқушыларына көркем жазу пәнін оқытуда тиімді әдіс – тәсілдерді анықтау.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАНӘДЕБИЕТТЕР
1. Ш.Әуелбаева. Бастауыш мектепте қазақ тілін оқытудың әдістемесі. Алматы, 1987.
2. Н.Әміриев. Ойдыңкөрінісі.// Қазақ тілі мен әдебиеті, 1999, № 5 – 6.
3. Н.Кенжебекова. Оқушылардың көркем жазу дағдыларын қалыптастыру. // Бастауыш мектеп, 2005, №8.
4. Ұ.Бейсенбиева. Сауатты жазуға үйрету.// Бастауыш сыныпта оқыту, 2005, №2
5. Ғ.Абашыкова. Сауат ашу. // Бастауыш мектеп, 2004, № 11.
6. Ә. Хасенов.Қазақтіліоқулығынаметодикалықнұсқау. Алматы, 1986.
7. Д.Бірімжанова. Сауат ашу. // Бастауыш мектеп,2004, №5.
8. Ғ.Тұрманбекова. Әліппе сабағы. // Бастауыш мектеп, 2004, № 7.
9. Қ.Бозжанова. Бастауыш мектеп оқушыларының оқу дағдыларын қалыптастыру. Алматы, 1998.
10. М.Балақаев. Қазақ тілінің мәдениеті. Алматы, 1971.
11. Н.Ұлықбаев. Тіл мәдениетінің кейбір мәселелері. Алматы, 1969.
12. С.Рахметова.Қазақ тілін оқыту әдістемесі. Алматы, 1975.
13. М.Дүйсенова. Қазақ әдеби тілі орфоэпиясының кейбір мәселелері. Алматы, 1973.
        
        Жазуға байланысты жүргізілетін жұмыстар
Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі. Бастауыш сыныпта күрделеніп оқу мен ... ... ... шапшаң жазу сияқты талпыныс жасауда. Соның ішінде оқушылардың каллиграфиясына тоқталсақ, ол тек ... ... ... ... ... ... ... қалыптасып, дамып келеді. Американдық психолог Ф.Фришен ХХ ғасырдың басында жазуды үйрету 9 ... өте ... ... 20 - ... ... 5 ... ... үйрету керек екенін тәжірибе жүзінде көрсетті.Жазудың әдістемесіне басқа елдердің тәжірибесінің де әсері мол.Мәселен,Германияда ... ... ... ХIХ ғасырдың аяғында бірнеше елдерге тарап қолдану аясы кеңейді. Алайда, гигиеналық талап пен ... ... кері ... ... ... алынып тасталынды.Сол сияқты Англиядағы курсивті үзіліссіз жазуды да айтуға болады.Мұндай көркем жазу әдістемесіне ... ... оның ... ... ... ... ... шешу барысында басқа елдермен тәжірибе алмасып отырды.
АҚШ елінің кей мектептерінде жазудың алғашқы кезінде машинамен басып үйренді.
Болгарияда жазу дағдысы оқытуға ... ... ... ... ... осы ... ... қолдың қозғалысын жазуға даярлайды. Сонымен қатар, дәптердегі сызықтардың орналасу үлкен мәселе тудырған. Дәптердегі сызықтардың орналасуымен М.Ричердеон айналасты.
Оның ойынша жазуға оқытудың ... ... ... таза параққа жазып үйрету керек деп есептеді. Қазіргі кезде бұл мәселелер шешілген.
Дегенмен, мынадай ... ... ... ... ... деңгейде дамып, тіпті адам қолымен емес арнайы машинкамен жазғанда,жазуға үйретудің қажеті бар ма? ... ... қай ... болса да жазуға үйрету міндетті түрде қажет.Себебі, қазіргі кезде өз ойын еркін жаза алатын,сауатты адамдардың қоғамда маңызы зор. Міне ... ... ... ... туындайды.
Зерттеу мақсаты: Бастауыш сынып оқушыларына көркем жазу пәнін оқытуда тиімді әдіс - тәсілдерді анықтау.
Көркем жазу пәнін ... ... ... ... ... жазу ... ... жүргізілу мүмкіндігін қарастыру білім беру саласында өте маңызды, әрі өзекті.
Зерттеу обьектісі - Бастауыш сыныпта көркем жазу пәнінің ... оны ... бала ... ... ... пәні - Бастауыш сыныптағы тіл сабақтары: қазақ тілі, ана ... ... ... жаңалығы - Бастауыш мектептің бірінші сыныбына арналған жазу үлгілерін санақ бойынша үйрету кезтесі, жазуға үйрету тарихының классификациялық кестес, ... ... ... ... ... ... ... маңыздылығы - бастауыш мектепте тіл сабағындағы ... ... ... мен ... ... ... қолдану жолдарын білімгер өзі әдістерін құру арқылы ұсынады.
Зерттеудің теориялық мәні - көркем жазудың жалпы даму тарихына, жазуды зерттеген ... ... ... ... шолу ... ... қолданылған зерттеу әдістері - оқылған әдебиеттерде шолу жасау, ... ... - ... ... - ... т.б. ... әдістерін пайдаландым.
Зерттеудің өміршеңдігі - оқу мен жазуды байланыстыра жүргізген жеке тұлға, сауатты да жан - ... ... дами ... ... ... - кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан,қосымша және әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 Жазуға үйрену үшін жүргізілетін жұмыстары
1.1 Көркем жазуға үйрету ... жазу 1 - ші ... ... ашу ... ... , келесі сыныптарда жалғасады , немесе жазу дағдысының қалыптасуымен ... ... ... . Коллиграфиялық дағдыны қалыптастырудың маңызы зор. Ұқыпты, таза , әдемі , анық жазуға үйрету арқылы мұғалім ... ... ... , ... , еңбекқорлық кез - келген жұмысты аяғына жеткізуге қажетті төзімділік сияқты қасиеттерді тәрбиелейді .
Әдемі жазу - ... ... ... ... жазуды түсіну де оңай. Әріп таңбаларын әдемі, көркем етіп ... ... ... ... жұмыстардың оқушы бойында жақсы қасиеттердің қалыптасуына ықпалы бар. Мектепке алғаш келген күннен бастап баланың жазуына жете көңіл бөлмеу көп ... оның өз ... ... - ... қарауына, жауапкершілікті сезінбеуіне келіп соғады. Таза, әдемі жазуды талап ету оқушының әсемдік сезімін сатып, мінез-құлқын тәрбиелеп, жауапкершілікке, тыңғылықтылыққа, ұқыптылыққа ... ... ... ... үш ... ... алу ... біріншісі әріптерді мәнерлі жазуға және жеке әріптерді өзара құрастыра білу, ... - әріп ... ... жазуға дағдыландыру, үшіншісі - жазу жұмысына өте ұқыпты, мұқият болуды қалыптастыру. Жас ... ... жазу ... ... ... Мұғалім бұл үшін жұмыстың ір түрлерін, оқыту әдіс - тәсілдерін ... ... ... ... оқушыларды қызықтырып қана қоймай, логикалық ойлауын арттырады. Сауат ашудың дайындық кезеңінде ... ... мен көз ... қабілетін жетілдіру, графикалық дағдыларды қалыптастыру үшін суретті және сызықты жаттығуларды орындатады. Сонымен бірге бұл ... ... ... ... мәні ... ... келген баланың жетекші әрекеті- ойын, ал штрихтау ойын түрінде жүргізіледі. Әр түрлі зат бейнесін, ... ... ... ... қолын жаттықтырмайды, оның сөйлеуі мен ойлауын активтендіреді. Штирхтар арқылы сурет салу ... ... ... орындатқан жөн. Сурет альбомы беттеріне жазу сызықтары сызылады да, жаттығулар жазу дәптеріндегі үлгідей орындалады.
Оқушылар ... ... ... ... орналасу қалпын еркін қабылдап, оң, сол, шеті, ... ... ... ... ... ұғымдарды меңгереді. Ал, сауат ашудың әліппе кезеңінде әріптерді жазып үйренеді. Әріптің толық таңбасы оның оның ... ... жазу ... ... ... ... әріпті жазып шығу дегеніміз- көп қырлы таңдау процесін атқару деген сөз. Ал, ... өзі ... ... ... ... бала үшін аса күрделі іс -әрекет. Әр әріп элементтерін жазып үйрену ең алдымен, оның неше ... ... ... ол ... қай ... қалай бағыттап жазуды меңгеруіне септігін тигізеді. Жазуға үйретудің алғашқы күнінен бастап, оқушыларды үзбей жазуға дағдыландыру қажет.
Сауат ашу кезеңінде сөйлем, сөз, ... ... ... ... ... ... суреттер арқылы тіл дамыту жұмыстары жүргізіледі. Сауатты жазу дегеніміз - әріптерді тастамай, шатастырмай жазу. Оқушыға буындап оқыту, сөздерді ... ... ... керек.
Буынды дұрыс меңгерген оқушы сауатты жазады. Ол үшін дыбыс пен әріп туралы түсініктерін бірінші сыныптан-ақ дұрыс қалыптастыру қажет.
Дыбыс саны мен әріп ... ... ... келе ... ... ащы, аяқ ... әріп саны артық екенін және себептерін түсіндіріп отыру қажет.
Жаттығулар балалардың көркем жазу ... ... ... ... алдын ала сөздер жазылады. Оқушылар әріп элементтерінің және әріптердің байланысу орынын белгілейді.
жаттығуы. Әріптің бір ... екі ... ... да, ... ... элементін тауып жазып көрсетеді.
ойыны. Тақтаға сөз жасырылады. Мұғалім жасырылған сөздің әрбір әрпін элементтері бойынша сипаттап ... да, ал ... ... әріп ... ...
Баланың әлемі - бұл нақты заттың әлемі, егер ... ... ... ... оның жасы мен ... ... ескеріңіз. Ойын түріндегі бұндай жаттығулар жас жеткіншектің ойлауын дамытып, қызығушылығын арттырады. Олай болса, баланы ойын арқылы көркем жазуға жаттықтыратын ... ... ... білу - ... төл ісі. ... ... ... тілі сабағында оқушыларды сауатты жазуға үйрету мұғалімнің басты міндеті.
Сауатты жазуды әуелден меңгермеген баланың жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... алғаш аттаған оқушылардың саусақты жаттықтыру үшін түрліше жаттығуларды орындатады. Бұл жаттығу әріптерді бірдей биіктікте, ... ... ... ... Ал ... жаттығу көз бен қолдың координацияда жұмыс жасауын қалыптастырады. ... ... ... ... ... ... ... кеңейтіліп, күрделене түседі. Қысқа й дыбысымен ң дыбысының жазылу емлесінде өзіндік қиындықтары бар. Оны былай ... ... ... й - ы,і дыбысынан кейін жазылмайды, тек мына ... ... ... ... ... ң әріпі сөздің басында еш уақытта жазылмайды. Бұл дыбысты н дыбысымен шатастырып жазуы жиі кездеседі. Оны сөздерді салыстыру арқылы сөз ... ... көз ... керек. Және н - тіл ұшы дыбысы, ң тіл арты дыбысы екенін үнемі тілмен жаттығу жасау арқылы үйрету ... ... ... ... ... бірі - ... ... Мысалы: ақ түйіншек секеңдейді, сары түйіншек жетем дейді. Жұмбақты қызыға шешу (қоян, түлкі) жаттау, оларды дұрыс жазып сауатты жазуға төселдіреді. ... ... ... жазу және осы ... ... ... сөз құрау арқылы сөздік қорын байытуға болады. Ю әрпі бар сөздердің ... ... де ... ұқсас.
Қазақ тілінде орыс тілінен енген сөздерге Ь, Ъ белгілері дыбыс қатарына жатпайды. Бұлар орыс тілінен енген сөздерде ғана жазылады. ... ... ... дағдыландырудың негізгі жұмысы - диктант. Ал, диктанттың бірнеше түрі бар.
Оқушылар бақылау диктантын 20-30 ... ... ... ... ... мәнерлеп оқып шығып, өздеріне 1-2 минут шолып шығуға ... ... ... ... белгілетемін. Таппаған жағдайда қазақ орфографиясы мен пунктуациясы ... ... ... еске ... ... қатемен жұмыс ұйымдастырамын. Жазуға үйретудің алғашқы күнінен бастап балаларды үзбей жазуға дағдыландыру қажет. Үзбей жазуға жаттықтыру жүмыстары балаға ... ... ... ... тиіс.
Бағдарламада көрсетілгендей, қызығушылық оятатын түрлі жаттығу жұмыстарын жүргізу мұғалімнен ізденушілік талап ... Әр ... ... ... ... білім деңгейіне сай тапсырма беріледі. Жаттығуларды жазғанда әріптердің ара ... ... ... ...
+ ... ... талаптар
Бұл жұмыстардың мақсаты - балаларды көркем, анық, дұрыс жазуға үйрету. Ол үшін жазуға мынадай шарттар қойылады: ... ... ... және сөз ішіндегі әріптердің бір-бірінен қашықтығы біркелкі болуы.
* ... ... ... ... ... ... негізгі элементтерінің біркелкі келбетпен жазылуы.
* Сопақша және жарты сопақша құрсау түріндегі әріп элементтерінің, сондай-ақ қисық, түзу сызықтан құралатын әріп ... ... кілт ... бірте-бірте созылыңқырап барып, жіңішкеріп жалғастырылуы.
* Әріптердің кескіні қабылданған үлгіге сәйкес, дұрыс ... ... ... әріптердің дұрыс жалғастырылуы.
Жазуға үйретуде көзделетін тағы бір мақсат - балаларды шапшаң жазуға үйрету. Өйткені практикада ... ... ... ... ... шапшаң жазудың да сондай маңызы болады.
Жазу барысында ... тиіс ... ... ... ... ... ... бұрын көрсетіп, түсіндіреді: мысалы, екі аяқ тік бұрыш қалыпта бүгіліп немесе жазылыңқырап еденге ... ... ... ... ... көкіректі столға тақап тіремей, столдың шетінен 3 см қашықтық ұстап түзу отыру керек.
Екі иық ... мен ... түзу ... ... ... ... тым ... столға көкірегін тіреп отырса, дәптерге көзі тым жақындап, ... ... ... ... ... алыстағыны көре алмайтын болады.
Дәптерге жарық стол ... ... қолы ... ... болсын. Екі қол шынтаққа дейін стол үстіне қойылсын. Дәптерді сол қолмен ұстап, жазу төмен түске сайын ... ... ... ... ... қалам ұстаған жері көкіректің дәл орта тұсында болу керек. Дәптер де оқушының көкірегіндегі дәл ... ... ... ... оңға я ... ... ... дәптерге көздің қиығымен қарауға тура келеді.
Жазуға үйретуден бұрын бірнеше рет дайындық жаттығулар жүргізіп, балалардың қолын қимылға, ... ... ... ... болады. Дайындық кезеңінде балаларды жазу сабағына қажет материалдармен және жазу аспаптарымен таныстыру, партаға қалай отыру, дәптерді ... қою, ... ... ... ... ... ... қимылдатуға бүгуге, жазуға жаттықтыру, білекті қимылдатуға жаттықтыру керек. Әріп элементтерінің, әріп кескіндерін дұрыс меңгеріп, жазу ... ... ... ... ... ... қолды жүргізіңкіреп, такт бойынша жазуға үйренулері қажет.
Оқушыларды дұрыс жазуға үйрету ... ... ... ... ... ... материалдың тәртіппен өтіліп, жазуға берілетін мәтін алдын ала таңдалады. Каллиграфиялық жағынан дұрыс жазу үлгілерін мұғалім тақтаға, оқушылардың ... ... ... отырады. Балалардың дәптерлері күн сайын қаралып, тексеріліп, кемшіліктері, оны ... ... ... ... ... Айына бір рет болса да байқау жұмысы жүргізіледі. Жазу сабағы шамамен ... ... ... ... сабағы шамамен мынандай жоспар бойынша жүргізіледі:
* Жазғанда партаға қалай отыру ережелерін балаларға ескертіп, өзі аралап көріп, дұрыс отырмағандарын ... ... ... мақсатын, алда тұрған міндеттерді көрсетіп, мұғалім жаттығуды, әріп элементтерін сөзді, фразаны тақтаға жазады, ... ... ... ... ... ... қарап, бақылап отырады.
* Мұғалім оқушылардың алда тұрған міндеттерді ... ... ... анықтап алып, жазуға кірістіреді.
* Мұғалім партаны аралап жүріп жазу процесін бақылайды.
* Жазу аяқталғаннан кейін оқушылардың кемшіліктері мен жіберген қателіктері айтылады, ... ... ... ... ... оқушылары үшін орфографиялық танымның әсіресе алғашқы басқышы ерекше рөл атқарады. Олар сан алуан сөздермен олардың формаларының ... аз да ... ... тәжірибе жинақтайды. Кейбір сөздерді дұрыс жазу ... ... ... неге олай ... әлі айтып бере алмайды. Мұндай құбылысты кейде орфографиялық сезім деп те атап жүр. Кейінірек грамматикалық білім алғанда мұндай, ... ... ... ... ... ... жазуға дағдыланады.
2 Жазуға байланысты жүргізілетін жұмыстар
2.1 Жазуға байланысты жүргізілетін жұмыстар
Орфографиялық ... ... ... ... ... олар шешуге тиісті мәселе қойылуы керек (мысалы, отпен ойнама, от пен ... ... ... ... ... ... бар? қайсысында бөлек, қайсысында бірге жазылуға ... ... ... ... ... ... ... жұмылдырып, бұрын оқығандарын еске түсіруге көмектеседі.
Жазуға байланысты жаттығу ... әр ... ... ... Көру, қимыл факторларына негізделетін көшіріп жазу.
2. Есту арқылы қабылдауына сүйенетін ... жазу ... оқып ... ... ... ... тексті жазу. Бұған диктант, мазмұндама жұмыстарын алуға ... ... ... бар ... ... кеткен әріптерді тауып жазу немесе түзетіп жазу т.б.
Жазу жұмыстарының бұл көрсетілген түрлері бір-бірімен тығыз ... яғни таза ... ... ... ... ... диктант есту қабілетіне негізделгенімен, көру қимылсыз іске аспайды т.б. Сондықтан, жоғарыдағы сияқты топтау тек шартты түрде, жаттығудың қай ... ... ... ... ... ... ... аудару мақсатында ғана көрсетіліп отыр.
Жазу дағдысын нығайта, жетілдіре түсетін, ... ... іс ... ... ... негізгі түрлері мынадай:
1.Грамматикалық-орфографиялық талдау ( қараңыз). Бұл - оқушыларды ... және ... ... ара ... ... ... қиыншылықтарды таба білуге, басқалардың арасынан оқыған құбылыстарын таба білуге дағдыландыру. Бұл талдау өз алдына ... ... ... ... ... ... ... ретінде де жүргізіледі (мысалы, көшіріп жазуда, диктантта т.б.).
Оқушылардың белсенділігін көтеру мақсатында карточка жүргізіледі. Бұл үшін әр оқушы алдын ала ... ... ... зат ... ... жалғауларын талдау барысында мұғалім бір септік жалғауының қалай жазылатынын сұрағанда оқушы тиісті карточканы көтереді. Сонан кейін жазады. Бұл ... ... ... ... ... мәлімет береді.
2.Көшіру. Алғашқы, Ісыныпта, ІІ сыныпта ... ... ... іске ... Кейін бірте-бірте: деформаланған ммәтінді (картинадағы рет бойынша) көшіру, сөз теріп көшіру, қалдырылған сөздерді қойып көшіру, ... ... ... ұйымдастырылалды. Көшіру жұмыстарында керекті әріптердің, сөздердің, сөз тіркестерінің ... ... сөз ... ... ... жағын, шағын анықтау, жақшаға көрсету т.с. белгіленеді.
Балалар көшіру техникасына үйретіледі (әуелі оқып шық, буындап оқы, ... ... ... бе, ... ... байқа, есіңде сақта, жазып болған соң тексер т.б.). Жазғандарын түп нұсқасымен салыстырып, қатесі болса, ... ... ... ... ... түсінікті болуға тиіс.
Есте ұстау арқылы көшіру. Мұнда тақтаға жазылған мәтін оқылады, талданады, содан соң жабылады. Оқушы ... ... ... ... мәтін талданғаннан кейін үйге беріледі. Жазып болғаннан соң мұғалім мәтінді ашып, жазғандарын салыстырып, тексеруге ... ... ... ... бұл ... түрі ... ... мұны көру диктанты деп атайды. Бұл әсіресе сөздердің жазылуы өткенде пайдалы. Әдетте жазылуы қиын ... ... ... ... ... мұндай сөздердің жазылуыан есте қалдыру үшін мұғалім мынадай әдіс тәсілдер қолданады:
1.Зейін қойып іштерінен және дауыстап оқып шығыңдар. 2. ... ... ... үй ... ... ... бір ... тізіңдер Т.с.с. 3. Буындап оқыңдар және жазыңдар. 4. Әсіресе сөздің қай бөлімін есте ... ... сол ... ... ... 5. ... ... бойынша тексеріңдер. 6. Сөзді екі-үш рет қайта жазыңдар немесе екі-үш түбірлес сөз ойлап ... 7. ... бар ... ... ... қиын сөздер жаттығуларға кірістіріледі, бірнеше рет қайталанады. Жаттығулардың ішінде ... ... ... байланысты жүргізілетін жұмыстар қиын сөздердің орфограммасы есте қалдыруға жақсы жәрдемдеседі (сөздік дәптері бірнеше бөліктерге бөлініп, цифрмен белгіленеді (1, 2, 3, ...). ... ... ... ... ... әріпі кездесетін сөздер кездеседі.
Еркін көшіру. Балалар әуелі мәтінді оқып шығады, ... ... соң ... ... ... ... есте ... қалай ұғынса солай жазады. Грамматикалық тапсырмаларға байланысты көшіру. Сөздің немесе сөйлемнің бір бөлігі өзгеріссіз сол ... ... бір ... өзгертіліп көшіріледі: қалып қойған жерін ойлап тауып немесе қосып, өзгертіп жазады: қалып ... ... мен ... ... қосу, сөздерді тауып қосу немесе сөйлемдерді аяқтау, берілген сөйлемнің немесе сөздің тұлғасын өзгертіп жазу ... ... ... ... ... ... жеткіліксіз, сонымен қатар оны ойлап, талдау-жинақтау жасау керек. ... ... ... алдарында тұрған міндетпен танысады, мәтінді іштен дауыстап оқиды, ... ... ... шешіп алып, жазуға соңында ғана кіріседі. Жұмыстың бұл түрін кейде бақылап ... деп те ... ... ... бұл түрі кең ... жүр.
Көшіру жұмыстары тіл дамытумен байланысты, сұрақтарға жауап беру (жазбаша) түрінде кездеседі. Бұл жұмыс балаларды мазмұндама мен шығарма жазуға ... ... ... ... ... ... мен шеберліктерін байқау мақсатында диктант жаздырылады. Мұнда мұғалім мәтінді, сөйлемдерді немесе жеке сөздерді оқиды. ... оны ... ... тыңдап, естерінде ұстайды, жазады.
Диктанттың бастауыш мектепте жүргізілетін түрлері:
1.Ескерту диктанты. Мұнда мұғалім мәтінді тұтас оқып шығады. Балалар жақсылап тыңдап ... ... ... ... ... сөздердің мағынасын түсіндіреді. Мұғалім әрбір сөйлемді қайта оқып шығады, оқылған сөйлемдер балалардың қатысуымен тыңдалады. Сөйлемді жазбас бұрын мұғалім ... ... ... қиын ... ... ... ... ережеге аударады. Оқушылар тиісті дыбыстарды көрсетеді, ережесін айтып береді, олардың қателескен жері болса түзетеді. Осындай жұмыстардан кейін ғана балалар ... ... ... Алғашқы кезде әр сөйлем оқылып, талданып барып жазылады. ... ... ... бұл түріне дағдыланған кезде, бірнеше сөйлем бірден оқылып, олардың ішінен мағынасы түсініксіз сөздер мен жазылуы қиын деген сөздер ғана ... ал одан әрі ... ... ... да, ... ... алып ... содан соң мұғалім әр сөйлемді оқып, балалар жазады. Егер балалар белсенділік көрсетіп, сөздердің қалай жазылуын, талдануын сұрап, ... ... ... онда ... тиімді болғаны.
2.Іріктеу диктанты. Мұның ескерту диктантынан айырмашылығы - балалар мұғалімнің айтқан сөздерінің барлығын жазып ... оның ... ... бір ... қажетті сөздерді немесе сөз тіркестерін іріктеп жазады. Диктанттың бұл түрінде уақыт үнемделеді, қажетті сөздер мен сөйлемдер көбірек жазылады, ең бастысы ... ... аса ... қоя ... ... ... ... диктанты. Мұнда мәтін жазылып болғаннан кейін ғана талданады, ... ... ... бұл ... ... ... ... ережелер еске түсіріледі. Мұны ескерту диктантынан бақылау диктантына өткел ретінде жүргізілетін жұмыс деуге де болады. Түсіндіру диктантының бір түрі ... ... ... деуге де болады. Түсіндіру диктантының бір түрі ретінде сөздік диктантын да жүргізуге болады. Онда сөйлем де, мәтін де ... жеке ... ... Бұған оқушыларға қиындық келтіретін немесе ережелерге бағынбайтын сөздер алынады. Сөздік диктант ұзақ болмайды, 5-10 минут шамасы, көбінесе сабақтың аяғында жүргізіледі. ... жеке ... ... ... жазады, жазғандарын сөздіктен қарап түзетеді. Үнсіз диктант ұйымдастырылады. Онда мұғалім қажетті суреттер көрсетеді (аю, сиыр, жылқы, қоян, қозы, трактор, комбайн т.б.), ал ... ... ... ... керекті әрпі бар карточканы көрсетіп, сонан соң жазады. Сөздік диктант 10-15 сөзден ... ... ... ... ... ... қажетті сөздерді жазады. Кейде сурет немес бір серия картина беріледі: балалар бір тақырыпта сөйлемдер құрайды. ... ... ... ... (еске түсіріледі). Балалар сөйлемдегі сөздерді дұрыс тұлғада тұрған-тұрмағанын байқайды, қажет болса, өзгертеді. Жұмыстың бұл түрін таза ... ... ... ... ... өздері құрастыратын болғандықтан мұны шығарманың кіріспесі деуге болады.
Творчествалық диктант балалардың тілін дамыту үшін де өте қолайлы, ... ... ... ... ... қатысады, сөздерді де өздері ойлап табады.
5.Ерікті диктант. Бұл мазмұндама деп аталады. Бірақ мазмұндамадан оңайлау. Диктант деу себебі - ... ... оқып ... ал ... ... - ... ... диктанттай, мәтінді мұғалімнің оқуы бойынша сөзбе-сөз емес, естерінде қалғандарын ғана жазады. Мәтін оқылмас бұрын ... ... еске ... ... мәтінді әуелі тұтас, сонан соң оның 5-6 жолын оқиды. Әрбір оқылған үзінді оқушылар жаттау алатындай, өте қысқа болмауы керек. ... ... ... ... ... ғана жазады. Диктанттың бұл түрі де тіл дамыту жұмысымен ұштасады.
Осы көрсетілген жұмыстардың барлығы орфографиялық дағдыны автоматтандыру ... ... ... ... ... Бұл ... ... білімдері мен қалыптасқан дағдыларына тексеру мақсатында жүргізіледі. Мұнда оқушы өзі ... ... ... өз ... өз ... ... ... Мұғалім қандай да болмасын бір орфографиялық ережені оқушылардың қалай меңгергендері жөнінде мәлімет алады. Қандай ереже қайталану керек, кімге қандай ... ... - соны ... Егер ... нәтижесі бүкіл класс бойынша нашар болса, қайталау диктанты жүргізіледі. Мұндай жағдайда сол мәтіннің өзі ... ... ... соған ұқсас мәтін алынып, қайталанады, диктант жаздырылады.
Жұмыстардың жүйесі: ... ... ... ... бар: а) алғашқы кезеңде, әдетте, оқулықтағы немесе тақтаға жазылған дайын материал алынады. Бұл материалдар мұғалімнің көмегімен талданады, оқылған ереже бойынша, ... ... ... ... үлгі ... ... ереженің практикада қалай қолданылатынын түсінеді. Мұнда оқылған орфограммаға сай, жеке сөздер, сөз тіркестетері ... ... ғана ... Мұны ... бекітудің алғашқы кезеңі деуге де болады.
ә) Екінші кезеңде де дайын мәтін: сөз, сөз ... ... ... ... ... ... ... сай, сөздерінің ішінде басқа ережелерге де жататындары болады. Ұсынылған ... ... ... ... оқылып отырған ережеге сай келетіндерін іріктеп, тауып, алады; неге ол сөзді алды, ол сөз бұл ережеге сай келе ме дәлелдейді. ... ... ... ... жауап қарастырады, ескерту диктантын жазады.
Бұл кезеңдегі ең көп ... ... ... ... үлгі ... ... сөзді, сөйлемді аяқтап жазу. Бұл - орфограмманы білу кезеңі деп аталады. Балалар ережені қолданып үйрене бастайды, ... ... ... ... ... ... әуелі дәлелдейді, сонан соң ғана жазады.
б) ... ... ... ... ... ... ... ереженің объектісін тауып бере алады. Мұнда жеке сөйлемдер де тұтас мәтін де беріледі. Балалар мәтінді көшіреді: қалдырылып ... ... ... ... ... тауып жазады; бұл кезде ескерту, түсіндіру, іріктеу диктанттары жаздырылады. Бұл ... ... деп ...
в) ... ... ... ... кезеңі. Мұнда балалар орфография туралы ғана емес, жазу жұмыстарының басқа жақтары (мазмұны, лексика, синтаксис, ... ... де ... Бұл ... ... грамматикалық-орфографиялық тапсырмаларды орындап, көшіріу жұмыстарынан басқа, ескерту диктанты, түсіндіру, ерікті, шығармашылық, бақылау диктанттары, түрлі мазмұндама, шығармалар ... ... ... ... ... ... бірыңғай сөздерді байланыстырып, оларға тән ортақ заңдылықты, ... ... ... ... ... Бұл кезде диктанттың барлық түрі жазылады, оқылған ережелер бойынша қалыптасқан дағдылар толық автоматтанады, сондықтан мәтінді алдын ала талдаусыз ... ... ... ... ... мұғалімнен сұрауға рұқсат етіледі.
Жоғарыда көрсетілген жүйені өзгертуге болмайды деп түсінбеу керек. ... ... ... жас ... ... дәрежелеріне, алған білімдері мен сөйлеу дағдыларына қарай өзгеріс болуы ... ... ... осы ... жұмыстардың жүйесінің толық орындалуын қамтамасыз етуі тиіс.
Жаттығу жұмыстарының ... ... ... ... ... ... туады. Жаттығуларды жүргізу үшін алынатын материалдар да бірден-бірге лексикалық, синтаксистік жағынан күрделене түсуге тиіс. Материал таңдауда әсіресе мына ... ... ... немесе орфографиялық құбылыстарды түсіндіру кезінде бақылау үшін анағұрлым жеңіл, анық материалдар алыну керек. Бұл кезде оқушылардың зейінін оқылып отырған ... ... ... ... ... жөн. ... бақылағандарынан дұрыс қорытынды шығара алатындай болсын.
2. Жаттығуға арнап материал таңдағанда тіл дамыту мен жазу жан-жақты ескерілуге және бұрын өтілгендерді ... ... есте ... тиіс.
3. Жұмыстың әртүрлі кезеңдерінде бір тектес (сөздік, фразалар немесе мәтін) ... ... ... ... ... Мысалы, алғашқыда сөзіне түбірлес сөз тапқанда десе, кейінгіде сөздер айтқызылады.
Қазіргі кезде ... ... үшін көру мен есту ... ... мен ... ... маңыздырақ деген мәселе жөнінде талас жоқ. ... ... ... ... ... да: есту де, көру де қол қозғалысы да қатысуы керектігі зерттеліп анықталды. Оның ... ... ... ... ... жазу түрлерінің қазіргі кезде әр түрлі нұсқалары шыққанын жоғарыда ... ... ... да ... бір ... органына жаттығудың қай түрі дұрыс келеді деген мәселеден гөрі, бір жаттығуда таным қызметінің қандай операцияларды ... ... ... ... ... ... ... етуге болатыны жайлы көбірек ойлауға тиіс: талдау, жинақтау, жалпылау, ұқсастық пен айырмашылықты табу, ... ... ... т.б.
Сөйтіп орфографиялық немесе пунктуациялық сауаттылық дағдыларын қалыптастыруда оқушылардың зейінін, ойы-есін, қиялын т.б. ... ... ... ... олардың ауызша, жазбаша тілін дамытуыға көп күш салу қажет.
2.2 ... ... үшін ... ... ... ... ерекшелігіне қарай, әр түрлі дәрежеде өтеді: фонетикалық жазу дыбыстық-әріптік талдауды ... ... ... ... анық айта ... айтылған дыбыстарды дәл айыра білуді талап етеді; мофологиялық жазуда сөздің ... ... ... ... ... ... болады. Ал орыс тілінен енген (армия, октябрят, монтер, шофер, шкаф т.б.) және ... ... ... бірқатар сөздердің (қарындаш, картоп, бәтеңке, шәйнек т.б.) жазылуын оқушылар есте ұстап, ол сөздерді ... ... ... жазуға үйренеді немесе жаттығуға арқылы бірте-бірте дұрыс жаза алатын болады.
Жазуға үйрену үшін қажетті жағдайлардың бастылары:
1.Жазылатын сөздердің мағынасын, ... ... ... көшіруге ұсынған немесе оқып айту арқылы ... ... ... ... ... ... анық ... көз жеткізгеннен кейін ғана жаздырған жөн.
2. Сөздің айтылуына және жазылуына, ... ... ... ... ... ... саналы түрде есте ұстауға жағдай жасау: оқы, ойлан, есіңе жазып ал, тыңда, зейін аудар, т.б.
Жіберілген қателермен жұмыс жасау: жазғаныңды ... ... ... жаз, осыған ұқсас мысал ойлан, т.б. оқушылардың белсенділігін көтеру және ... ... ... ... ... мен сөздің талдау жұмысын жүйелі түрде жүргізіп отыру: салыстыру, талдау, жинақтау жұмыстары, сұрағын көбірек қою.
4. Сөйлеу әрекетінің бірден-бір жағын ... ... ... дыбыстық-әріптік талдау, сөз құрамына жаттығу, сөз таптары бойынша, синтаксис және байланыстырып сөйлеуге үйрету жұмыстары. Орфографиялық жаттығуларды (көшіру, диктант) сөйлеу ... мен ... ... ... ... Грамматикалық жаттығуларды сөздік орфографиялық жаттығулармен кезектестіру.
Орфографиялық дағдыға төселуіне қарай, ереженің оқушы үшін мәні ... ... ... ... бала ережеге мұқтаж болса, бірте-бірте сауатты жазуға жаттыққан сайын оның мәнділігі жойыла бастайды. ... ... ... ... оған ... мүлде қажеті бола қоймайды.
Орфографиялық дағды жөнінде айтылғандар пунктуацияға да ... ... ... ... ... ... тән ... бар. Тыныс белгілерін қою да ережелерге бағынады.
Қорытынды
Бастауыш сыныпты бітіріп, бесінші сыныпқа келгенде жазу жұмысында ... ... ... ... ... көбі ... жаңа ой ... жерде азат жолдан бастап жазуды білмейді. түрі мен тұлғаларын сақтап жаза алмауынан, әріптің баспа түрі мен ... ... ... ... ... ... дыбыстағанда, оны дұрыс айтып үйренбейді.
Ұстаз үшін ең негізгі мақсат - әр сабағын түсінікті, тартымды, тиімді өткізу. Оны жүзеге ... бір жолы - ... ... ... ... ... кеңінен қолданылып жүрген оқушылардың білім сапасын көтеруде жағдай жасайтын сабақты тиімді ұйымдастыруға, атап ... ... ... ұтымды пайдалануға мұғалім мен оқушылардың ойлай қабілетін дамытуға көп көмегін тигізетін әдіс - ... ... ... оқушылардың білім сапасын жақсартуда, ой-өрісін кеңейтуде, алған білімдеріндегі кейбір олқылықтарды толықтырып, бұрын өткен материалдарды бір жүйеге түсіру үшін ... ... өте ... ... ... ... ... жұмыстардың, әсіресе диктанттың маңызы зор. Тек диктант түрлері грамматикалық ережелерді әр оқушының қалай меңгергенін және нелерді шала ... ... ... ... қай ... ... ... жиі алынса, оқушылардың сауаты соғұрлым табысты болмақ.
Диктанттар мына түрде болады: әріп, буын, сөз, сөздік, ескерту, шығармашылық, көру, өздік, суретті, терме, ... ... ... диктанттары.Мақсатына қарай оларды өткізудің де тәсілдері түрлі-түрлі.
Оқушыны қатесіз жазуға үйрету үшін мұғалім олардың жіберген ... дер ... ... ... ... ... ... істеуі тиіс. Дұрыс сауатты жазуға төселдіру үлкен шеберлікті қажет етеді.
Пайдаланылғанәдебиеттер
1. ... ... ... ... тілін оқытудың әдістемесі. Алматы, 1987.2. Н.Әміриев. Ойдыңкөрінісі.// Қазақ тілі мен әдебиеті, 1999, № 5 - 6.3. ... ... ... жазу ... қалыптастыру. // Бастауыш мектеп, 2005, №8.4. Ұ.Бейсенбиева. Сауатты жазуға үйрету.// Бастауыш сыныпта ... 2005, №2 5. ... ... ашу. // ... ... 2004, № 11.6. Ә. ... Алматы, 1986.7. Д.Бірімжанова. Сауат ашу. // Бастауыш мектеп,2004, №5.8. Ғ.Тұрманбекова. Әліппе сабағы. // ... ... 2004, № 7.9. ... ... ... ... оқу ... қалыптастыру. Алматы, 1998.10. М.Балақаев. Қазақ тілінің мәдениеті. Алматы, 1971.11. Н.Ұлықбаев. Тіл мәдениетінің кейбір мәселелері. Алматы, 1969.12. ... ... ... ... Алматы, 1975.13. М.Дүйсенова. Қазақ әдеби тілі орфоэпиясының кейбір мәселелері. Алматы, 1973.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жазуға үйрену үшін жүргізілетін жұмыстары20 бет
Жүз көлеміндегі сандарды оқыту19 бет
Сауатты жазуға үйрету әдістемесі19 бет
Халықтың тұрмыстық деңгейінің статистикасы7 бет
Авариялық-құтқару қызметi мен құрамаларының мiндеттерi4 бет
Бастауыш мектепте қазақ тілінен кластан тыс жұмыстарды ұйымдастыру әдістемесі39 бет
Григорий Уманов-Қазақстан педагогикасын дамытушы ғалым (1931)3 бет
Дарынды балалармен жүргізілетін жұмыстар25 бет
Дарынды және педагогикалық тұрғыдан қараусыз қалған балалармен тәрбие жұмысы6 бет
Есту қабілеті зақымдалған балалардың дауысының ерекшеліктері28 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь