Қали Байжанов


Қали Байжанов 1877 жылы, Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, «Қайыңкөл» деген жерде туады. Руы - сүйіндік ішінде Ақбура. Ол кезде Қарқаралы, Баян, Павлодар, Өскемен, Зайсан, Бұхтарма Семей губерниясына кіретін. Қали Баянауылда тұрғанымен, өскен жері – Қарағанды облысының Қу ауданы, Қудың Үлкентау, Балқантау деген жерлеріне жас кезінен қызығып үнемі өлеңдерінің арасында шумақтап айтып отырады екен.
Қалидың әкесі Байжан кедей адам болады да, Қали жас күнінен ауыр бейнет орта-сында болады. Ол жасы он сегізге жетер жетпестен Екібастұзда шахтада жұмыс істей-ді. Жер бетіндегі, ашық аспан астында жүретін байлардың малшылық жалшылығынан не де болса табысы қалтасына айлап түсіп отыратын еңбекті қалайды. Кейіннен Жел-тауда тас қалаушы болады.
Қали жасы он екі-он үшке келгенде-ақ өзінің бала дауысымен бір есіткен әні болса қағып алып айналасын таң қалдырады. Жасынан есіту қабілеті аса зор, музыкаға бе-йімділігі ауыл аймаққа көріне береді. Оның үстіне ол бір өреде ертеден келе жатқан ән дәстүрі жас талапкердің қаққан қанатын қолдайды. Жоғарыда айтылғандай шахтыға бармас бұрын ақ Қали әншілік өнерін өркендету жолында өмір бөгеттерінің ешқай-сысына тоқтамайды, есіткен әні баста шатпақтап отырған болып көрінсе де, аз уақыттан кейін зергердің қалыбынан өткендей жарқырап, әшекейлеп алып келіп, көп алдына тартады.
Өзінің айтуынша Қали он сегіз жасынан бастап Арқаның белгілі әншісі Жарылғаптан ән үйрене бастайды. Оның қасына еріп, шәкірт болып көп жылдар жүреді. Жарылғап-берді өзі ән шығармаған, бірақ қатарынан озған әнші орындаушы болса керек. Қалидың орындауында, А. Затаевич айтқандай өзіндік ерекшелік бар. Ол әнді салған жерден аспандатып көтеріп алып кететін жерінде бой жеткізбей, ал оюлайтын, қиыстыратын, құйқылжытатын жерлерінде қазақ әншілерінде аз келетін өзінің қою, төмен дауысымен дүрілдетіп, дыбысы жәй кездің өзінде аржағында алапат күш жатқаны сезіледі. Жарылғаптың репертуарынан Қали: «Шама», «Алтыбасар», «Топай көк», «Ардақ», «Келіншек» және басқа әндер алады. Қали Жарылғаптың сүйікті шәкірттерінің бірі болады. Ол алған әндерін бабына келтіріп орындайды және әрбір

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 4 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қали Байжанов
1. Өмірі мен шығармашылығы.
2. Орындаушылық ерекшелектері
3. Репертуарындағы кандай әндерді білесін?

Қали Байжанов 1877 жылы, Павлодар облысы, Баянауыл ауданы, Қайыңкөл
деген жерде туады. Руы - сүйіндік ішінде Ақбура. Ол кезде Қарқаралы, Баян,
Павлодар, Өскемен, Зайсан, Бұхтарма Семей губерниясына кіретін. Қали
Баянауылда тұрғанымен, өскен жері – Қарағанды облысының Қу ауданы, Қудың
Үлкентау, Балқантау деген жерлеріне жас кезінен қызығып үнемі өлеңдерінің
арасында шумақтап айтып отырады екен.
Қалидың әкесі Байжан кедей адам болады да, Қали жас күнінен ауыр бейнет
орта-сында болады. Ол жасы он сегізге жетер жетпестен Екібастұзда шахтада
жұмыс істей-ді. Жер бетіндегі, ашық аспан астында жүретін байлардың
малшылық жалшылығынан не де болса табысы қалтасына айлап түсіп отыратын
еңбекті қалайды. Кейіннен Жел-тауда тас қалаушы болады.
Қали жасы он екі-он үшке келгенде-ақ өзінің бала дауысымен бір есіткен
әні болса қағып алып айналасын таң қалдырады. Жасынан есіту қабілеті аса
зор, музыкаға бе-йімділігі ауыл аймаққа көріне береді. Оның үстіне ол бір
өреде ертеден келе жатқан ән дәстүрі жас талапкердің қаққан қанатын
қолдайды. Жоғарыда айтылғандай шахтыға бармас бұрын ақ Қали әншілік өнерін
өркендету жолында өмір бөгеттерінің ешқай-сысына тоқтамайды, есіткен әні
баста шатпақтап отырған болып көрінсе де, аз уақыттан кейін зергердің
қалыбынан өткендей жарқырап, әшекейлеп алып келіп, көп алдына тартады.
Өзінің айтуынша Қали он сегіз жасынан бастап Арқаның белгілі әншісі
Жарылғаптан ән үйрене бастайды. Оның қасына еріп, шәкірт болып көп жылдар
жүреді. Жарылғап-берді өзі ән шығармаған, бірақ қатарынан озған әнші
орындаушы болса керек. Қалидың орындауында, А. Затаевич айтқандай өзіндік
ерекшелік бар. Ол әнді салған жерден аспандатып көтеріп алып кететін
жерінде бой жеткізбей, ал оюлайтын, қиыстыратын, құйқылжытатын жерлерінде
қазақ әншілерінде аз келетін өзінің қою, төмен дауысымен дүрілдетіп,
дыбысы жәй кездің өзінде аржағында алапат күш жатқаны сезіледі. Жарылғаптың
репертуарынан Қали: Шама, Алтыбасар, Топай көк, Ардақ, Келіншек
және басқа әндер алады. Қали Жарылғаптың сүйікті шәкірттерінің бірі болады.
Ол алған әндерін бабына келтіріп орындайды және әрбір шығармашылық адамға
тән өзінің менін қосады. Жарылғап сияқты оқымаса да, көргені көп ұстазға
Қалидың бұл қадамы игіліктің басы болып көрінеді.
Қали Біржанды көреді, Ақанды көреді. Олардан берірек келген жастары
ұлғайған кездері болғанымен өз көзімен ән алыптарын көру, олардың
дауыстарын, ән орын-даудағы әдістерін байқау, тікелей тілдеспесе де, басқа
біреулер арқылы өмірлік күрестік мәні барын танытады. Қалиға, қазақтың ән
өнерінің үлкен өмірлік, күрестік мәні барын танытады. Біржанның
Жанботасын, Ақанның Көкжендетін ардагер әншілер аталарының өздерінен
есіткен Қали, өмірбойы өзінің орындаушылық түйінінен шықпай, сол дәстүрді
сақтауға, ұстаздардың қолдарынан беріп кеткен өмір жолдамасындай болады.
Қали көп әншілерден олжалы болады. Ол әрі әнші, әрі әділдік жолындағы
күрескер, ақын, азамат Жаяу Мұсамен де кездеседі. Жаяу Мұсаның алдында
Қали ән салады. Арқаның ән дәстүрін жақсы меңгерген, сонымен қатар басқа да
елдердің музыкасымен танысқан, музыкалық көз шеңбері кең Жаяу Мұса Қалиды
тыңдап, оның үлкен талантына қатты қуанады. Ән дәстүрінің жақсы-жақсы
қолдарда қалатынына іштей риза болады. Қалидың репертуарында ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Жарылғапберді әнші жөніндегі шежірелік деректерді жинақтау
Жүсіпбек Елебеков
Арқаның дәстүрлі ән мектебі
Қазақ халқының музыкалық фольклорын зерттеу тарихы
Әміре Қашаубаев өмірі
Біржан Қожағұлұлы (1834-1897)
Әміре Қашаубаев
Көркемөнер шығармаларының қалыптасу ерекшеліктері
Күйлердің шығу тарихы туралы аңыз - әңгімелер
Қазақстанның музыка және балет өнері
Пәндер