Грамматикамен жазу сабақтарының міндеті мен мақсаты

ГРАММАТИКАМЕН ЖАЗУ САБАҚТАРЫНЫҢ МІНДЕТІ МЕН МАҚСАТЫ

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.4
1 ГРАММАТИКАМЕН ЖАЗУ САБАҚТАРЫНЫҢ МАҚСАТЫ МЕН МІНДЕТІ
1.1 ГРАММАТИКАМЕН ЖАЗУ САБАҚТАРЫНЫҢ МАҚСАТЫ МЕН МІНДЕТІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5.6
1.2 ГРАММАТИКАЛЫҚ ЖАТТЫҒУЛАР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6.9

2 ГРАММАТИКАМЕН ЖАЗУ САБАҚТАРЫНЫ
2.1 ГРАММАТИКАМЕН ЖАЗУ САБАҚТАРЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ ... ... ... ... 10.16
2.2 ГРАММАТИКА ЖАЗУ САБАҚТАРЫНДА ҚОЛДАНАТЫН КӨРНЕКІЛІКТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16.20
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
КІРІСПЕ
Курстық жұмыстың өзектілігі. Грамматика (грек. лат.grammatike (techne) — әуел баста әріптерді оқи алу және жаза білу енері, лат.gramma — әріп)
1. тілдің ішкі (граммат.) құрылысы, яғни сөз тудыру, сөзжасам тәсілдерінің морфологиялық, сөз таптары мен түрлену формаларының, категорияларының, сөздің бір-бірімен байланысуы, сөз тіркесінің, сөйлем құрлысының жүйесі;
2. тілдің граммат. құрылысын, оның заңдылықтарын зерттейтін, яғни тілдегі сөз таптарын, олардың түрлену жүйесін, граммат. тұлғалары мен категорияларының, сөздің бір-бірімен тіркесу тәсілдері мен түрлерін, сөз тіркестері құрлысын, сездердің сөйлемдегі қызметін, сөйлем жүйесін зертттейтін тіл білімінің бір сапасы.
Граматика деген ұғым тілдің құрылысы ретінде де, ғылым ретінде де үш саладан тұрады:
1. сөзжасам процесінің тәсілдері — сөз тудырудың жолдары мен түрлері, тілдің сез байлығын молайту амалдары;
2. морфология — сөздің граммат. мағыналары мен формалары, граммат. категориялар, сөздің морфол. құрамы мен сөз таптары, олардың түрлену жүйесі мен сипаты;
3. синтаксис — сөздердің бір-бірімен байланысу тәсілдері мен түрлері, сөз тіркесі мен сөйлемнің құрылысы, түрлері, сөйлемдегі сездердің қызметі.
Грамматика мен емле сабақтары үшін іріктеліп алынатын материалдар оқушыларға тәрбие беру жағынан да маңызды, бағалы болуға тиіс. Ал сабақ жүргізу процесінде қолданылатын әдістемелік әдіс-тәсілдер тақырыпты оқушылар жақсы түсіну үшін жағдай жасап қана қоймайды, соған сәйкес, балалардың жан-жақты дамуына да әсер еткендей болғаны жөн. Дағды мен шеберлік әрдайым жаттықтыру жұмыстарын талап етеді, мұғалім балалардың алдарына белгілі бір мақсат қойып, соған жету жолдарын қарастырады; күрделі жұмыстарды бөлшектей отырып, қандай да болмасын бір әрекетті орындау барысында оның айтқан, көрсеткен тәсілдерін шеберлікпен қолдануға үйренеді, дағдылана түседі.
Грамматика мен жазудың әдістемесіндеқазіргі кезде мектепте сабақ беріп жүрген озат мұғалімдердің шеберлікпен қолданған әдіс-тәсілдері де ескеріледі. Мектептерде үлгермеушілікке қарсы күрес барысында көптеген мұғалімдер тиімді әдістемелік жүйе жасады. Бірқатар мұғалімдер қазақ тілін үйрету саласында зерттеу жұмыстарын жүргізді. Міне, сондай жұмыс нәтижелері әдістемені дамытуға қосқан үлес болып табылады да, грамматика мен емле әдістемесін жоғары сатыға көтере түседі.
Курстық жұмыстың мақсаты. Бастауыш мектептегі оқудың негізгі қағидалары оны өмірмен байланыстыру болып табылады. Оқу сабақтарында балалардың алған мағлұматтарының шындық екенін дәлелдеу, тәжірибеден көрсету мақсаты көзделеді.
Курстық жұмыстың міндеті — балаларда дүниеге дұрыс көзқарас қалыптастыру.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Басымов Қ.А. Грамматиканы оқыту жөнінде // Ауыл мұғалімі, 1998. - №4, июль, - 26-27 б.
2. Аханов Қ. «Қазақ тілі» оқулығына нұсқау. – Алматы, 1995. – 52 б.
3. Жиенбаев С. Сауат мектебінде ауыз бен жазба сөзге үйрету // Ауыл мұғалімі, 1995. - №6.
4. Сауранбаев Н. Ана тілін оқыту туралы // Халық мұғалімі, 2000. - №11. – 6-8 б.
5. Кәтенбаева Б. Қазақ тілінен метоликалық нұсқау. – Алматы, 1993.
6. Сыздықова Р., шалабаев Б. Көркем тексті лингвистикалық талдау. – Алматы, 1999.
7. Ұйықбаев И. Зат есімді оқыту // Қазақ тілі методикасының мәселелері. – алматы, 1969. – 228 б.
8. Кәтенбаева Б. Морфологияны оқыту // Қазақ тілін оқыту методикасы. – Алматы, 1988. – 103 б.
9. Исабаев А. Қазақ тілі фонетикасын оқытудың методикалық негіздері. – Алматы, 1984. – 184 б.
10. Рахметова С. Қазақ тілін оқыту методикасы. - Алматы, 1991. – 184 б.
11. Жолымбетов К. Қазақ тілін оқыту методикасы. – Алматы, 1991. – 20 б.
12. Балақаев М. Тіл мәдениеті және қазақ тілін оқыту методикасы. – алматы, 1999. – 96 б.
13. Әміров Р. Қоғам реформасына сай қазақ тілін оқыту концепциясы // Қазақ тілі мен әдебиеті. - 2002. - №4.
14. Қалиев Ғ., Қосымова Г., Даулетбекова Ж. Қазақ тілін оқыту тұжырымдамасы. – Алматы, 2007. – 40 б.
15. Әміров Р., Дәулетбекова Ж. «Қазақ тілі» пәні мазмұнының жаңа бағыттары жөнінде // Қазақ мектебіндегі оқу-тәрбие деңгейін көтеру проблемалары: Ғылыми-практ. конф. материалдары. – Алматы, 2006. – 132-136 б.
        
        Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі. Грамматика (грек. лат.grammatike (techne) -- әуел баста әріптерді оқи алу және жаза білу ... ... -- ... ... ішкі ... ... яғни сөз ... сөзжасам тәсілдерінің морфологиялық, сөз таптары мен түрлену формаларының, категорияларының, сөздің бір-бірімен байланысуы, сөз тіркесінің, сөйлем ... ... ... граммат. құрылысын, оның заңдылықтарын зерттейтін, яғни тілдегі сөз таптарын, олардың түрлену жүйесін, граммат. тұлғалары мен категорияларының, ... ... ... ... мен түрлерін, сөз тіркестері құрлысын, сездердің сөйлемдегі қызметін, ... ... ... тіл ... бір ... ... ұғым ... құрылысы ретінде де, ғылым ретінде де үш саладан тұрады:
* сөзжасам процесінің тәсілдері -- сөз ... ... мен ... ... сез ... ... ... морфология -- сөздің граммат. мағыналары мен ... ... ... ... ... ... мен сөз таптары, олардың түрлену жүйесі мен сипаты;
* синтаксис -- ... ... ... ... мен ... сөз ... мен сөйлемнің құрылысы, түрлері, сөйлемдегі сездердің қызметі.
Грамматика мен емле сабақтары үшін іріктеліп ... ... ... ... беру жағынан да маңызды, бағалы болуға тиіс. Ал сабақ ... ... ... ... ... ... оқушылар жақсы түсіну үшін жағдай жасап қана қоймайды, соған сәйкес, балалардың жан-жақты дамуына да әсер ... ... жөн. ... мен ... әрдайым жаттықтыру жұмыстарын талап етеді, мұғалім балалардың алдарына белгілі бір ... ... ... жету ... қарастырады; күрделі жұмыстарды бөлшектей отырып, қандай да болмасын бір әрекетті орындау ... оның ... ... ... ... ... ... дағдылана түседі.
Грамматика мен жазудың әдістемесіндеқазіргі кезде мектепте сабақ беріп жүрген озат мұғалімдердің шеберлікпен қолданған әдіс-тәсілдері де ... ... ... ... ... ... ... мұғалімдер тиімді әдістемелік жүйе жасады. Бірқатар мұғалімдер қазақ тілін ... ... ... ... ... ... ... жұмыс нәтижелері әдістемені дамытуға қосқан үлес болып табылады да, грамматика мен емле әдістемесін жоғары сатыға көтере түседі.
Курстық ... ... ... ... ... ... ... оны өмірмен байланыстыру болып табылады. Оқу сабақтарында балалардың алған мағлұматтарының шындық екенін дәлелдеу, тәжірибеден көрсету мақсаты ... ... ... -- ... дүниеге дұрыс көзқарас қалыптастыру.
Оқушыларды саналы оқуға үйрету, білімді саналы ... ... ... арттыру -- оқу сабақтарындағы ең басты талап. Балалар бұл сабақтардаоқығандарына жақсы түсініп, ондағы кейіпкерлердің мінез-құлқы мен сезім ... ... ... ... мен құбылыстарды дұрыс бағалай алуға үйренеді.
Сонымен қатар бастауыш сынып оқушылары жазу барысында өздері оқып ... ... ... білмейді, олар бір орфографиялық құбылысты екіншісімен шатастырады. ... бұл ... ... ... ... ... ... ақыл-ой әрекетін үйрету қажеттігі жөнінде мәселе көтеруде. Ақыл-ой әрекеті балаларға бір құбылыстан екінші құбылысты ажырата білуге және ... ... ... ... жазу ... мақсаты мен міндеті
1.1Грамматикамен жазу сабақтарының мақсаты мен міндеті
Бастауыш мектепттерде оқытылатын ана тілі пәнінің басты ... бірі - ... ... сабақтары оқушыларға тілдің грамматикалық құрылысын меңгерту, грамматикалық заңдарды ... ... ... Өйткені оқушылардың жалпы білімін, ой-өрісін, сауаттылығын тіл мәдениетін арттыруда грамматиканы жүйелі оқытудың маңызы ерекше болып табылады.
Жалпы білім беретін бастауыш мектептердегі грам - ... ... алға ... ең ... ... -- ... ана тілінің заңдарын грамматикалық құрылыс ерекшеліктерін білгізу, оның байланыстарын меңгерту болып табылады. Әрине, бұл мақсат толығымен бастау - ыш ... ... ... ... грамматика бастауыш мектептерде ғана оқытылып қоймайды. Оның ... кең, ... ... да, ... оқу ... арнаулы факультеттерде де оқылады. Ал бас - тауыш мектеп дайындық курсы іспеттес, жүйелі курсты өтуге дайындық болып есептеледі. Бірақ бастауыш мек - ... ... ... ... ... ... ... ғылыми негізде құрылады.
Балалар бастауыш сыныптарда ана тілінің негізгі нормасын меңгереді. Грамматика курсы балаларды тілдік құбылыстарды ... ... ... ... ... ... ... жасауға, дәлелдеуге дағдыландырады.
Оқушылар бұл курсты оқу барысында бірқатар грамматикалық мағлұмат алады: фонетика саласынан дыбыс пен әріпті, дауысты, дауыссыздарды, жуан, жіңішке ... ... ұяң, үнді ... ... ... ... және ... жаза алады. Морфология саласынан сөздердің морфологиялық құрылысын, сөз таптары мен олардың ... ... ... ... Синтаксистен сөздердің арасындағы байланыстарды, жай сөйлемдерді ажыратып, өздері де сөйлем құрастырады.
Грамматика ойлаудың, ұзақ ... ... ... ... онда ... ... ұғымдар көбірек кездеседі. Ондай дерексіз үғымдар оқушы - лар санасына бірден қона қоймайды. Сондықтан оқыту ісінде грамматикадағы дерексіз ... ... ... ... ... беру ... ... грамматика сабақтарының басты міндеті болып саналады.
1.2 Грамматикалық жаттығулар
Грамматиканы ... ... ... мәні зор. ... грамматикалық материалды оқулық пен бағдарламаға сай білгендерімен (терминдерді меңгереді, ... ... ... есте ... жаттығу жұмыстары жүргізілмесе, ол ұзаққа бармайды, ұмытылып қалады. Сондықтан да мұғалім оқушыларға грамматикадан саналы да терең, тұрақты да берік ... ... ... ... ... ... жүргізу арқылы олардың дағдыларын қалыптастыратын және қалыптасқан дағдыны тілдің басқа да ұқсас құбылыстарына тасымалдай алатын (ережелерді жаңа ... ... ... ... ... ... тиіс. Жаттығу нәтижесінде оқушылар алған теориялық білімдерін практикада тез де дәл қолдана алу дағдысына ие болады. Жаттығу арқылы балалардың ... ... ... нақтыланып қана қоймайды, сонымен қатар өз беттерімен жұмыс жасауға, ойлау қызметіне дағдыланады. Өйткені оқушылар жаттығу процесінде ... ... ... бір ... ... тұлғамен салыстырады, абстракциялайды, жалпылайды, жаттығу арқылы білімін жүйелейді.
Грамматиқалық жаттығулар, оқушылардың, қандай тілдік материалмен жұмыс жасауына қарай, фонетикалық, морфологиялық, синтаксистік және ... ... ... ... ... -- ... айтылған буындар мен дыбыстарды жақсы айыра алуын және ... ... ... анық ... ... ... ... жаттығулар арқылы кейбір балалардың, жоғарыда көрсетілгендей, тілін тістеп сөйлеу, ... ... ... ... ... ... сөйлеу немесе мен , мен , мен сияқты дыбыстарды шатастырып айту кемшіліктері жойылады. Мұндай ... ... да, ... да зиян келтіретіні сөзсіз.
Бастауыш сыныптарда фонетикадан берілетін мағлұматтар мен фонетикалық жаттығулар тек дұрыс жазу, емле үшін ғана ... ... ... ... ... әдеби тіліміздің нормасын сақтап оқуға үйрету үшін де (орфоэпия) пайдаланылады. Оқу сабақтарында, балалардың жауаптарында, әңгімелерінде байқалған орфоэпиялық қателер теріс ... ... ... ... сөз шекарасындағы дыбыстардың құбылуы ескертіліп отырады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... дұрыс айтылуы да практикалық жаттығулар арқылы үйретіледі.
Морфологиялық ... ... -- ана ... ... оқушыларға саналы түрдемеңгерту. Мазмұны жағынан морфологиялық жаттығулар екі түрлі болады:
1) сөз ... оқу ... ... сөз ... оқу барысындағы жаттығулар.
Сөз тұлғасын оқу барысындағы жаттығулардың сөздің морфологиялық құрамын, мағыналы бөлшектерін, морфемаларды саналы түрде меңгеріп алу үшін мәні зор. ... ... ... ... ... сол ... ... дұрыс ұғынып алуға жәрдем етеді, сөздің мағыналы әрбір элементі -- ... ... ... -- ... әрқайсысы өзінше сөзге мән береді, ал осы мәндердің жинағы бірігіп, сөздің жалпы мағынасын ... ... ... ... жұрнақты айыра білудің балалардың тілін жетілдіру үшін де зор мәні бар. Өйткені бұл жаңа ... ... және сол ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Сөз тұлғасына байланысты жүргізілетін жаттығуларға мынандай талаптар қойылады: 1) ... ... ... ... түбірлерді, онан әрі туынды түбірлерді, ең соңында түбірлес сөздерді талдайтындай жағдай жасалады, 2) ... бір ... ... не - ... ... тапқызу үшін, сол негізгі түбірден жасалатын туынды сөздермен салыстыру жұмысы ескеріледі, 3) туынды сөздер мен негізгі түбірді ажырату барысын - да ... ... ... ... ... оқыту барысында жүргізілетін жатты - ғулар сөздерді белгілі бір топқа біріктіріп, жүйелеуге үйретеді. Бұл жөнінде К.Д.Ушинский: , -- ... ... ... ... ... әр - бір сөз ... ... ерекшеліктерін саналы түсінеді, септік, көптік, жіктік, тәуелдік жалғауларын меңгереді, оларды жазбаша, ауызша сөйлегенде ... ... ... ... табы бойынша жүргізілетін жаттығулар: 1) текстен керекті сөздерді тапқызу, 2) керекті сөздерді қосып, өздіктерінен сөйлемдер немесе әңгіме құрастыру, 3) ... ... ... ... ... ... 4) ... лексикалық жағынан болсын, грам - матикалық жағынан болсын, қалай өзгеретінін, не арқылы өзгеретінін аңғарту, 5) мағына және ... ... ... айырмашылық, барын салыстыру арқылы анықтау, 6) ұқсас сөздерді топтату, 7) байқаған құбылыстары жөнінде ... ... ... ... ... ... ... әдетте пунктуациялық жаттығулар да қосылады: ... ... ... ... ... ... ... белгілерін қою, өздері қарастырған сөйлемдер мен мәтіндерге қажетті тыныс белгілерін қойып, түсіндіру.
Қорыта келгенде, оқушылардың алған ... ... ... ... ... жалпы мына сияқты талаптар қойылады:
* Белгілі бір жаттығуды орындау үшін оқушылардың сол ... ... ... болуы шарт.
* Оқушылар жаттығуды не үшін орындайтынына, оның қандай пайдасы барлығына түсінсе ғана, оны саналы орындайды. Жаттығуларды түсініп ... ғана ... бір ... ... ... ... ... ынтасын, ықыласын арттыруға тиіс. Ол үшін жаттығу түрлендіріліп берілуі шарт, өйткені бір сарынды жаттығу ... ... ... белсенділігін нашарлатады.
* Жаттығулар кездейсоқ болмай, белгілі бір жүйемен орындалып отырылуы шарт.
* Жаттығу жұмыстары тек таяуда ғана ... ... ... ... ... ... ... да қамтуы керек.
* Бір жаттығу ұзақ уақытқа созылмауға ... ... ... жасы ... кіші ... ... жат - тығу да қысқа уақытқа мөлшерленеді де, үнемі жиі-жиі қайталауға негізделген.
* Шығармашылық жаттығулар көбірек болуы қажет.
* Әр жаттығу ... ... ... ... ... ... ... оқушы ойына әсер етуі жағынан анналитико-синтетикалық болғаны жөн: яғни ... ... сөз ... сөйлемдер мен мәтіндер құрастыру; салыстыру арқылы ұқсастық пен ... ... ... өз ... ... ... білгендерінен жалпы қорытынды шығара білу т. б.
2 ... жазу ... ... жазу ... ... тілінен сыныпта білім мен дағды беру жолында іске ... оқу ... ен ... түрі ... ... есептеледі.
Кеңес педагогикасының үйретуі бойынша және көрнекті педагогтердің зерттеуінше, сабақтың алуан түр - лері бар ... ... ... тілінен оқушыларға берілетін білім мен дағды және шеберлік кеңес педагогтері қолданып жүрген сабақ түрлері ... ... ... ... ... мен жазу сабақтарының мына сияқты бастыларын атап өтуге болады: 1) жаңа ... ... ... 2) ... ... бскіту сабағы, 3) оқылған материалды қайталау және жүйелеу сабағы, 4) оқушылардың, білімін, дағдысын және шеберліктерін есепке алу ... ... ... ... ... ... 5) ... сабағы.
Мектеп практикасында сабақтың таза бір түрі сирек кездеседі. Қазақ тілі сабағыньщ қай-қайсысында болмасын үй тапсырмасын тексеру, бұрын оқылған материалды қайталау, жаңа ... ... мен ... айту және жаңа материалды түсіндіру, алуан түрлі жаттығу ... ... өз ... орындайтын жаттығулары, үйге тапсырма беру, сабақты қорыту сияқты жұмыстар іске асырылады. Сабақтың мұндай түрі біріккен сабақ деп аталады. ... кең ... түрі осы ... ... ... аз-кем тоқталып өтелік:
* Біріккен сабақтың әр бөлігі өзара жымдасып, қабысып, жүйелі біртұтас сабақ болып өтеді;
* Мұғалім оқушыларға сабақтың ... мен ... анық ... Сабаққа қажетті материал алдын ала ... ... ... ... ... жоспары да алдын ала дайындалады. Біріккен сабақ бірде өткен ... жаңа ... ... ... енді ... жаңа ... ... ал кейде жаттығу жүмыстарынан басталады. Біріккен сабақта оқушылардың білімі бүкіл сабақ бойы орындалған істердің негізінде бағаланады. Сабақтың бүл түрінде барлық әдіс ... ... ... ... кітапты пайдалану, грамматикалық талдау т. б.) қолданылады. ... бұл ... ... ... сабақ сайын қолданыла бермейді. Материал мен сабақтың мақсатына тиімді деп саналғандары, ретіне ... ... ... қарай, әр сабаққа пайдаланылады.
Сабақтың үй тапсырмасын тексеру бөлігінде оқушылар (мұғалімнің сұрауы бойынша) тапсырманы ... ... не ... ... және сыныпта, үйде істеген жүмыстарының нәтижесін ғана емес, сол нәтижеге қалай жеткендерін (қалай меңгергендерін) көрсетеді. Жаттығуларын талдайды, қателері түзетіледі.
Сабақтың тақырыбы мен ... ... ... тақырыпты тақтаға жазады және оқушылардың дәптерлеріне жаздырады, ал сабақтың мақсатын ауызша түсіндіреді. Мысалы, тақырып: . Мақсаты бір ... ... көп ... ... ... білуге үйрету.
Жаңа материалды түсіндіру барысында оқушылар мұғалімнің көмегімен тақтаға немесе плакатқа жазылған сөйлемдерді, сөздерді оқиды, олардың арасындағы байланыстарды анықтайды т. б. ... I ... ... ... ... атын ... ... буынға бөлгізеді, онда үш буын бар екені анықталған соң, әр буын сұралады, әр буын - ды кірістіріп сөз құрайды, осы ... ... ... ... ... ... өсетіні, түрлері сұралып, буынға бөлінеді. Соңында мәтіні құрастырылады (Біздің бақта түрлі қарақат ... Онда ... ... та бар. Қара ... та бар. ... өте тәтті. Біздер қарақатты тереміз).
Жаңа материалды бекіту бөлімі де түрлі жолдармен ұйымдастырылады. Оқушыларға жаттығулар орындату, жатқа жазу жұмыстары, карточкалар ... т. с. с. ... ... ... ... ... жазып алуға тиіс ( сөзін септеу).
Сабақтың қорытындысында мұғалім: мысалы, ... ... 1) ... бір сөз ... ... ... 2) мұнда оған бір - неше сұрақ қойылады, 3) ол сөздер түрлі формада болғанда да заттық қасиетінен айырылмайды, 4) олар зат - тың атын ... 5) ол ... кім, ... ... деген сұраулар қойылады деген сияқты тұрғыда тұжырым жасайды.
Сабақтың әр бөлімі әр түрлі дәрежеде ұйымдастырылады. Мысалы, үй ... ... ... және ... ... ... Егер оқушылар үйге берілген жаттығуды түгел оқып, қалай орындағандарына тү-сінік беріп шықса, толық тексеру, ал кейбір маңызды сөздерді немесе ... ғана ... ... ... ... тексеру іске асады. Сонымен қатар тек - серу жалпы және жеке де болады. Алғашқысында оқу-шылардан түгел сұралады. Ал жеке ... ... ... ... береді. Мұғалім оның ішінен бір сөзді немесе сөйлемді таңдап алады да, ... ... ... т. ... материал мұғалімнің түсіндіру әдісі арқылы да, әңгіме әдісі арқылы да өткізіле ... ... ... жасындағы балалар үшін әсіресе әңгіме әдісі пайдалырақ. ... ... ... ... ... ... ... балалар кітаптағы ережені оқымас бұрын өздері қорытынды шығаруға талаптанатындай жағдай жасалады. Мысалы, тақырыбын етпес бұрын оқу - ... ... ... атын ... бірнеше сөз ойлан, тауып жазады: үй, класс, тақта, қар т. б. ... ... ... ... ... беретін қосымша сөздер ойлап табады: Класс қандай? Класс жарық т. с. ... ... ... ... ... ... ... алу қабілетін жетілдіру мақсаты қөзделуге тиіс. Мысалы, оқушыларға оқулықтан ... ... ... ... ... оның шартын оқиды, сонан соң мұғалім: деген сияқты сұрау қояды. Мұнда оқушылардан сол ... ... ... ... да ... сабақтың әр бөлімі немесе әр кезеңі әр түрлі ұйымдастырылады. Бұл -- ... ... мен ... ... ... ... көрсетілген белімнің барлығы бірдей бір сабақта іске аса бермеуі мүмкін. Мысалы, қейбір сабақтарда жаңа материал түсіндірілмесе, кейбіреулерінде үй ... ... ... ... ... ... түгелдей жаңа материалды түсіндіруге арналатын жағдайлар да кездеседі. ... ... жаңа ... ... болады. Сабақтың бұл түрінде мұғалімнің назары негізінен материалды оқушылар санасына жеткізуге аударылады да, уақыттың дені соған арналады. Жаңа материалдың ... ... ... ... ... сыныпқа жалпылай қойылған сұрауларға жауап алу арқылы яки мұғалімнің кіріспе әңгімесі арқылы не болмаса жаңа ... ... ... ... материалдармен салыстыру арқылы іске асырылады. Өткен материал мен жаңа материалды байланыстыру кезінде мұғалім оқушылардың ... мен ... ... жаңа ... ... ... ... материал оқушылардың санасына байқау, тү - сіндіру, грамматикалық талдау, кітапты ... ... т. с. с. ... ... ... Бұл әдістердің, қашан қолданылатыны материалдың ерекшелігіне, көлеміне және ... ... ... ... ... сабағында оны бекітуге арнайы уақыт бөлінбейді. Материалды оқушылардың қаншалықты түсінгенін байқау үшін сыныпқа сұраулар қоюға немесе бір-екі сөйлемді талдатуға ... Үйге ... ... да ... ... сипатта болу керек.
Жаңа материалды түсіндіру сабағы белгілі бір тақырып бойынша оқушыларға бөлшектемей, тұтас білім бе - ру ... ... ... ... білімін бекіту сабағында жаңа білім берілмейді, оқушылардың алдыңғы сабақтарда ... ... ... мен дағдысын қалыптастыра түсу мақсаты көзделеді. Сондықтан мұндай сабақтарда түрлі-түрлі ... ... ... ... жасалады, өткен материалдан нашар ұғынған жерлер анықталады.
Кейбір жағдайларда, әсіресе ... бір ... ... ... ... өтілген материалдардан алған білімі мен дағдысын еске алу сабағы жүргізіледі. Бұл сабақтар, бір ... ... ... ... ... ... өтілген материалды қайталау, қорытындылау мақсатында ұйымдастырылады. Мұнда оқушыларалған білімі мен дағдысы және шеберлігі ... да, ... да ... ... түрлі жаттығулар орындайды, мәтіннен қажетті нысанды табады, мысалдар келтіреді, талдаулар жасайды, диктант, мазмұндама, шығарма жазады.
Сабақтың қай түрі болмасын, барлығында да ... ... ... іске ... ... ... көрсетілгендей, сабақтың ... мен ... ... анық ... ... ... ... білсе, оқушы соған жеткенше асығады. Кейде оқушының жұмысында қате бар. Оны қалайтабуға болады? Дұрысы ... ... еді? ... ... шешу ... да қоюға болады. Сабақтың соңында сол күнгі оқушылардың білген жаңалықтары, оны білу не үшін керектігі анықталады. Егер ... ана ... ... ... мен ... әр кішкене бөлшегінің не үшін керектігін білсе, жұмысты ... ... ... ... жаңа ... ... материалдармен байланысты және оған негізделіп келуішарт; ... ... ... ... ... ... алынып, балалардың белсенділігін ... өз ... ... қабілеттерін күшейту, қорытынды шығарту, дәлелдету сияқты жұмыстар кеңінен қолданылуы қажет.
* Жаттығудың формасы мен түрлері мейлінше түрлендіріліп отырылуға тиіс (сан ... ... ... ... диктанттар, сөйлем құрастыру, мазмұндама, шығарма т. б.).
* Әр сабақтаөтілген материал қайталанады. Олүй тапсырмасын тексеру кезінде болсын, жаңа материалды ... ... ... ... ... ... ... береді. Қайталау арқылы ұмытылғандарқайта жаңғырығады, беки түседі. Оқу жылының басында немесе тоқсан ... ... бір ... ... ... ... акөрсетілгендей, тұтас сабақ -- өтілген материалды қайталауға арналады.
* Сабақтың әр минутын үнемдеп пайдалану қажет. Ол үшін ... ... ала ... ... ... түрлі керекті жабдықтард айындалады. (Мұғалімнің түсіндірмесі қысқа, анық, қонымды тартымды болуы керек. Жаттығу тапсырмалары анық, оқушылар ... ... ... ... ... болғаны жөн). Оқушылардың тілін дамыту жұмысы негізгі, басты міндет ретінде іске ... ... ... ... ... қажетті сөздерді іріктеп тауып алуына, сөйлем, мәтін құрауына көңіл ... ... ойын ... ... ... ... ... Қазақ тілі сабақтарында таблица, схема, дидак - тикалық ... ... ... т. б. ... ... құралдар кең қолданылады.
* Балалардың барлығына бірдей талап қоймай, жеке ерекшеліктерін есепке алып, ... үлгі ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін әдіс-тәсілдер таңдалуы қажет.
Шағын кешенді мектептерде мұғалім бір кезде бірнеше сыныппен жұмыс жасайды. Сондықтан мұғалім мұндай мектептердегі ... ... ... ... тапсырманы өз беттерімен орындауға үйретуі тиіс. Ол үшін мына сияқты жұмыс ... ... ... ... тапсырмалары бар жаттығуларды ... ...
* сөз, сөз ... ... ... ...
* мәтіннен қажетті сөзді, сөз тіркесін, сөйлемді тауып жазу,
* мәтінді ... ... ... ...
* ... ... (мұғалімнің көрсетуі бойынша). Сабақтың соңында балалардың ... ... ... ... ... Грамматика жазу сабақтарында қолданатын көрнекіліктер
Мұғалімнің оқыту процесіндегі міндеті -- балалардың анық ... ... мен ... ... ... Бұл үшін көрнекіліктің алатын орны зор. Көрнекі құралдарды пайдалану арқылы балалар өздері сөйлейді, жолдастарының сөйлегенін есітіп, қабылдайды.
Сабақтарында көрнекілікке қойылатын талап: ... және ... ... оның ... ... ... ... анық көретін болуға тиіс, бірақ жазғанда бір әріптен соң ... ... ... ежелеп жазбай, естерінде тұтас сөз немесе буынды сақтап, сөзді немесе буынды бірден ... ... ... Бұл үшін көру және қолды қозғау көрнекілігі қажет.
Ендеше деген ұғым сөздерді анық айтуды да, мәнерлеп оқуды да, ... ... де, ... ... ... ... да қамтиды.
Әдетте көрнекілік деп графикалық немесе көзге көрінетін құралдарды қолдануды түсінеді. Мұнда қажетті әріптер немесе ... ... ... ... түспен жазылады яки асты сызылады. Кейде тақтаға, оқу-шылардың дәптерлеріне жазылғандар да бөліп көрсетіледі (бірде түбірі, екіншіде ... ... ... көру ... анық ... ... етеді, алайда көрнекіліктер оқушылардың зейінін аударып, істің мәнін біршама ... ... ... жазбай, неге осылай жазамыз) кө-мектесетін болса ғана пайда ... ... таб - лица т. б. ... үшін ... жан-жақты ойластырылып, таңдалып алынады. Оқушылар таблицаға қарап, соған ұқсас және ұқсас емес құбылыстарды салыстырып, олардың ара ... ... ... ... ... ... ... қорытынды шығарып, белгілі бір ереже жөнінде ұғым алулары қажет. Мысалы, әріптерінің жазылуын түсіндіру үшін мұғалім мына сияқты ... ... етіп ... ... -- ... -- ... -- ... -- бейне
Тиме -- түйме т. б.
Мұнда , әріптерін қызылтүс пенжазуға да ... ... ... әдіс -- бірінші бағанадағы сөздерді екінші бағанадағы сөздермен салыстыру. Бұл сөздердің жазылуын салыстыра отырып, балалар олардың арасындағы ... пен ... ... әріпінің қандай дыбыстардан кейін жазылып тұрғанын анықтайды. -дің дауыссыздардан, әрпінің дауыстылардан кейін жазылатынын ... ... ... мысалдар келтіреді, берілген сөздерден, сөйлемдерден, мәтіннен құрамында , ... бар ... ... ... қандай дыбыстардан кейін келіп тұрғанын айтады. Мұғалім өзі бірнеше сөз ... ... ... ... ... айқай т. б.), онда мен -дің қайсысын, не себепті жазу керектігін сұрайды; -дің сөздің басында, ортасында, ... ... ал -дің ... ... ... ... сөздің ортасын - да, аяғында келе беретінін байқатып, мен -дің ұқ - састық қасиеттерін (екеуі де ... ... ... де ... ... ... келеді) және бір-бірінен ерекшеліктерін ( -- дауысты дыбыстардан кейін келмейді, -- дауысты дыбыстардан ... ке - ... -- буын ... -- буын ... -- ... ... -- ... дыбыс, -- сөздің басында келеді, -- ... ... ... әр ... жеке ... ... арқылы қорытынды шығарылады.
Көрнекі құрал ретінде қандай да болмасын грамматикалық және орфографиялық ... ... ... да қолданылады.
Мысалы
дір
гіш
Біл
ім
шы
Бас
қар
Мұнда оқушылар тіліміздегі жұрнақтардың: 1) алуан түрлі ... 2) ... ... ... 3) жаңа сөз ... ... танысады.
Сөйлемдегі сөздердің байланысын көрсететін схе - ... екі ... ... және синтетикалық. Мысалы, Қалың орманның ішінен тәтті жидектің исі аңқиды сөйлеміне аналитикалық схема жасасақ:
аңқиды
Исі
қайдан?
ненің?
жидектің
орман ішінен
қандай?
кандай?
тәтті
қалың
Осы сөйлемдергесинтетикалық схема жасасақ:
Қалыңорманішінентәтті ... де ... ... ... мен ... ... Бірінші схемада сөздердің қайсысы қайсымен байланысып тұрғаны сұрақтар арқылы көрсетілгенімен, ... ... ... ... Ал ... ... сөздердің сөйлемдегі орындары сол күйінде. Бұл схемалардың екеуін де (біріншісін III сыныпта, екіншісін IV сыныпта) қолдануға болады.
Кез келген ... ... ... ... үшін мұғалімдер кішігірім таблицалар мен схемаларды өздері қолдан жасап алады немесе сынып тақтасын пайдаланады. Грамматикалық ... ... ... ... ... ... басқа жылжымалы немесе динамикалық таблицалар болады. Мұндай ... ... ... ... ... Әсіресе, сөз таптарын, грамматикалық формалар мен олардың жазылуын өткенде динамикалық таблица - лар өте ... ... ... ... ... мынадай талаптарды ескеруге тиіс:
* Таблицаларда грамматикалық материал шамадан тыс көп берілмеуі керек.
* Оқулықтарда бар ... мен ... ... ... ... ... ... жоқ.
* Таблицаларда қажетті тұлғада берілген сөздерден басқа, іріктеп алынған (түсіндірілетін тұлғаны ... ... ... ... болады.
* Таблицаның көмегімен үйретілетін сөз, буын, морфема, әріп таблицада бөлініп, ұқсастықтары немесе ерекшеліктері басқа бір элементпен ... ... ... ... ... ... немесе орфографиялық құбылыс таблица мазмұнында тасада қалып қоймау жағына мұқият назар аударған жөн.
6. Әріптерді, буындарды, морфемалар мен сөздерді графикалық ... ... ... ... ... ... ... болады. Мысалы, сөз құрамын дефиспен бөлу, астын сызу, басқа түспен, басқа шрифтімен көрсету т. ... ... ... ... ... берудің қажеті жоқ. Грамматикалық тақырыпты түсіндіру барысындағы жұмыстың мақсатына, сипатына қарай, жалпы: (қорытынды) таблица және жеке ... ... ... таблица бір тақырыптан тұтас мағлұмат (сөйлем мүшелері, сөз таптары, септік жалғау т. б.), ал жеке ... ... жеке ... ... (сөз ... ... ... немесе жалғаудың бір түрі, бір-екі септіктің жалғауы т. б.) мағлұмат беру үшін қолданылады. Таблица жұмыс барысында әр кезеңде ... ... ... ... ... ... ... түсіндіру кезінде, жаттығу орындату барысында, балалардың өздігінен орындаған жұмыстарын тексергенде, қателерін тексеру жұмыстарында т. с. с). Табли - цаның ... ... да ... ... (бірнеше минут қана, сабақтың басынан аяғына дейін, ... ... соң). Бұл да ... ... қолдану мақсатына байланысты.
Көрнекі құралдың пайдалы жағының бірі оқушылардың өздіктерінен орындайтын жұмыстарын ұйымдастыруда. Оқушылар мұғалімнің басшылығымен ... ... ... оның бөліктерінің ара қатынасын анықтайды, қорытынды шығарады. Сонан кейін мұғалім оларға түрлі тапсырма береді ... ... ... ... ... бір ... ... таблица жасау, өз жандарынан мысалдар келтіріп, таблицаға жа - зу, ... ... ... бөліп көрсету, таблицаларды салыстыру, қорытынды жасау, таблица бойынша тексеру т. б.).
Көрнекіліктің бірі оқушылардың дәптері болып есептеледі. Дәптер арқылы ... ... ... ... ... ... ... оқушының білім, дағды, шеберлік дәрежесін білуге болады. Қысқасы, дәптер -- ... ... ... ... ... адам ... грамматикалық және лексикалық мағыналарды меңгереді.
Балалар ана тілінің фонологиялық мағынасын, әдеби ... ... ... ... ... ... бастайды. Егер бала үйренбеген болса, мектептегі жүргізілетін жұмыстар да қиындай түседі (мысалы, оқу дағдысын ... т. с. ... ... ... ... да ... - ке дейін меңгереді. Олар мектепке оқуға түскеннен кейін ... ... ... ... кеңейту, қолданылатын сөздердің мағынасын анықтай түсу сияқты жұмыстарды жүйелі түрде жүргізеді.
Ана тілінің грамматикалық мағынасымен де ... ... ... ... ... міндеті оқушыларға ана тілінің сан алуан грамматикалық қатынастары мен көріністерін үйретіп, тіл байлықтарын арттыра түсу.
Грамматикалық мағынаны ұғыну үшін бала жан-жақты, кең ... ... болу ... ... ... ... ... барысында олар шындықтағы заттар мен құбылыстардьщ арасындағы қаты-настарды түсінеді, ойлауға үйренеді. Міне, осыдан тіл мен ойлаудың тығыз байланысы келіп ... ... ... -- ана ... ... ... және ... фактілермен оқушылардың тіл байлығын арттыру.
Мұғалім бұл міндетті әдістемелік құралдарды дұрыс іріктей алғанда ғана ойдағыдай іске ... ... ... ... ... әдістемелік ережелерді сақтауды талап етеді.
Жалпы білім беретін бастауыш мектептердегі грам - матика курсының алға ... ең ... ... -- ... ана ... ... грамматикалық құрылыс ерекшеліктерін білгізу, оның байланыстарын меңгерту болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер
* Басымов Қ.А. Грамматиканы оқыту жөнінде // Ауыл ... 1998. - №4, ... - 26-27 ... Аханов Қ. оқулығына нұсқау. - Алматы, 1995. - 52 б.
* Жиенбаев С. ... ... ауыз бен ... ... ... // Ауыл ... 1995. - ... Сауранбаев Н. Ана тілін оқыту туралы // Халық мұғалімі, 2000. - №11. - 6-8 б.
* Кәтенбаева Б. Қазақ ... ... ... - Алматы, 1993.
* Сыздықова Р., шалабаев Б. Көркем тексті лингвистикалық талдау. - Алматы, 1999.
* ... И. Зат ... ... // ... тілі ... ... - ... 1969. - 228 б.
* Кәтенбаева Б. Морфологияны оқыту // Қазақ тілін оқыту методикасы. - Алматы, 1988. - 103 ... ... А. ... тілі ... ... ... негіздері. - Алматы, 1984. - 184 б.
* Рахметова С. Қазақ тілін оқыту методикасы. - Алматы, 1991. - 184 ... ... К. ... тілін оқыту методикасы. - Алматы, 1991. - 20 б.
* Балақаев М. Тіл ... және ... ... ... ... - ... 1999. - 96 ... Әміров Р. Қоғам реформасына сай қазақ тілін ... ... // ... тілі мен ... - 2002. - ... ... Ғ., ... Г., Даулетбекова Ж. Қазақ тілін оқыту тұжырымдамасы. - Алматы, 2007. - 40 б.
* ... Р., ... Ж. пәні ... жаңа бағыттары жөнінде // Қазақ мектебіндегі оқу-тәрбие деңгейін көтеру проблемалары: Ғылыми-практ. конф. материалдары. - Алматы, 2006. - 132-136 ... ... ... ... ... - ... 2005. - 240 б.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алымдар29 бет
Корей халқының салт-дәстүрлері8 бет
Көрсеткіштік және логарифмдік функциялар (қайталау) көрсеткіштік және логарифмдік функциялар (қайталау)8 бет
"Шоттар жүйесі және екіжақты жазу."8 бет
1. М.Қалтаевтың шығармашылық мұрасы 2. Ағартушы-демократтық бағыттағы ақын-жазушылар»15 бет
Delphi - де «Мозаика» ойын бағдарламасын жазу әдістері35 бет
XIII-XV ғғ. Қазақстан мәдениеті. Түркі жазуы 7 бет
Абай - аудармашы. Абайдың орыс ақын-жазушыларынан аударған аудармалары25 бет
Ассимиляция құбылысы және диссимиляция.Қазақ орфоэпиясының жай-күйі. Қазақ жазуы және орфографиясы. Пунктуация мәселелері14 бет
Ассимиляция құбылысы және диссимиляция; қазақ орфоэпиясы; қазақ жазуы және орфографиясы; пунктуация мәселелері9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь