Ғылыми зертеу методологиясы

1. Жеке ғылым әдістер, пәндік әдістер, пәнаралық әдістер.
2. Эмпирикалык зерттеу әдістері: бақылау, эксперимент, салыстыру, сипаттау, өлшеу.
3. Теориялық таным әдістері: формализация, аксиоматикалық, гипотетикалық.дедуктивті, абстракциялықтан нактылыққа көшу.
4. Жалпылогикалық әдістер мен зерттеу тәсілдері: анализ және синтез, абстракциялау, жалпылау, идеалдау, индукция, аналогия (ұқсастық), модельдеу, системалық, жүйелілік.функционалды, мүмкіндік (вероятностно).статистикалық.
5. Герменевтика: түсіну, түсіндіру және зерделеу.
XX ғ. — ғылым ғасыры десе де болады. Ғылымның қазіргі қоғамдағы беделі мен маңызы өлшеусіз артып отыр, сол себепті де қазір "білім" деген ұғымды көбінше "ғылыми білім" деген ұғыммен тепе-тең ұғым деп түсінеміз.
Ғылым дегеніміз адамның шындық дүние жайлы қызметінің арнайы бір жүйеге келтірілген идеялық системасы (жүйесі).
Ғылым, жалпы алғанда, дүниетану процесі болып табылады. Бірақ, ол жай күнделікті таным процесі емес, арнайы ұйымдастырылған теориялық таным процесі болып табылады. Ол — теориялық білімдер жүйесі. Теориялық білімдер жүйесінің бастамасын салған Ертедегі Греция елі деп саналады. Ертедегі гректер ғылымның негізін салушы болуының себебі олардың ғылыми фактілер мен техникалық жаңалықтарды көбірек жинақтауында емес, ойлау процесінің, таным процесінің, логикасы мен мазмұнына жан – жақты назар аударуында, зерттеуінде болды.
Ертедегі грек ойшылдары фактілерді, ой – пікірлерді, жаңалықтарды жай жинақтап қана қойған жоқ, оларды негіздеп дәлелдеумен айналысты.
Жаңа методологиялық әдіс XVII ғасырда — Жаңа заманда ғана жасалды, өйткені ғылыми зерттеушілер тәжірибелік (эксперименттік)-математикалық әдістің дүние танымдағы маңызын осы кезде түсініп, осының негізінде классикалық жаратылыстану дүниеге келді.
Ғылым – білімі, қысқа тарихи мерзімнің ішінде тамаша математикалық теориялар (Евклид, Архимед, т.б.), космологиялық модельдер (Аристарх Самосский, Птоломей т.б.) жасап, физика, биология т.б. болашақ ғылымдар үшін құнды – құнды идеяларды тұжырымдады.
Ғылыми танымның құрылысыла келсек, өзі өмір сүріп келе жатқан екі жарым мың жылдан бері ғылым жүйелі түрде ұйымдасқан, өзіндік айқын құрылысы бар күрделі құбылысқа айналғанын атап айтпасқа болмайды. Ғылыми білімнің негізгі элементтері мыналар:
а) дәл анықталған фактілер;
ә) бір топ фактілердің жиынтығына қолданылатын жинақтаушы заңдылықтар;
б) шындық дүниенің бірқатар құбылыстарын түсіндіруші заңдылықтар системасын біріктіретін теориялар;
в) бүкіл шындық дүниенің жинақталған бейнесі болып табылатын дүниенің ғылыми көрінісі (картинасы); мұнда өзара үйлесімді теориялардың бәрі біртұтас системаға (жүйеге) біріктіріледі.
Ғылымның сенімді негізі - әрине анықталған фактілер.
Егер факті дұрыс анықталған болса, онда ол сөзсіз ақиқат болғаны.
Бұл ғылымның эмпириктік, яғни тәжірибелік негізі.
Әдебиеттер

1. Гейзенберг В. Шаги за горизонт. М., 1987. 226 б.
2. Рузавин Г.И. Философия науки. М., 2005. 249 б.
3. Поппер К. Объективное знание. М., 2002. 249 б.
4. Милль Дж.Ст. Система логики силлогистической и индуктивной. М., 1914, 798б
        
        Қазақстан Республикасының білім және ғылым министрлігі
Семей қаласының Шәкірім ... ... ... Ғылыми зертеу методологиясы
Орындаған: магистрант Искаков Р. О. ... ... ... фил. ғыл. ... ... Д. Б.
Семей - 2013 ... ... ...
* Жеке ... ... ... әдістер, пәнаралық әдістер.
* Эмпирикалык зерттеу әдістері: бақылау, эксперимент, салыстыру, сипаттау, өлшеу.
* Теориялық таным әдістері: формализация, аксиоматикалық, гипотетикалық-дедуктивті, абстракциялықтан нактылыққа ... ... ... мен ... ... ... және ... абстракциялау, жалпылау, идеалдау, индукция, аналогия (ұқсастық), модельдеу, системалық, жүйелілік-функционалды, мүмкіндік (вероятностно)-статистикалық.
* Герменевтика: түсіну, түсіндіру және зерделеу.
XX ғ. -- ... ... десе де ... ... ... ... беделі мен маңызы өлшеусіз артып отыр, сол себепті де ... ... ... ... ... "ғылыми білім" деген ұғыммен тепе-тең ұғым деп түсінеміз.
Ғылым дегеніміз ... ... ... жайлы қызметінің арнайы бір жүйеге келтірілген идеялық ... ... ... ... ... процесі болып табылады. Бірақ, ол жай күнделікті таным процесі емес, арнайы ұйымдастырылған теориялық таным процесі ... ... Ол -- ... білімдер жүйесі. Теориялық білімдер жүйесінің бастамасын салған Ертедегі Греция елі деп ... ... ... ... ... ... болуының себебі олардың ғылыми фактілер мен техникалық жаңалықтарды көбірек ... ... ... ... ... ... логикасы мен мазмұнына жан - жақты назар аударуында, зерттеуінде болды.
Ертедегі грек ойшылдары фактілерді, ой - ... ... жай ... қана ... жоқ, ... ... ... айналысты.
Жаңа методологиялық әдіс XVII ғасырда -- Жаңа заманда ғана жасалды, өйткені ... ... ... ... ... ... танымдағы маңызын осы кезде түсініп, осының негізінде классикалық жаратылыстану дүниеге келді.
Ғылым - білімі, қысқа ... ... ... тамаша математикалық теориялар (Евклид, Архимед, т.б.), космологиялық модельдер (Аристарх Самосский, Птоломей т.б.) жасап, физика, биология т.б. болашақ ғылымдар үшін ... - ... ... ... танымның құрылысыла келсек, өзі өмір сүріп келе жатқан екі жарым мың жылдан бері ғылым жүйелі түрде ұйымдасқан, өзіндік ... ... бар ... ... ... атап айтпасқа болмайды. Ғылыми білімнің негізгі элементтері мыналар:
а) дәл анықталған ... бір топ ... ... қолданылатын жинақтаушы заңдылықтар;
б) шындық дүниенің бірқатар құбылыстарын түсіндіруші заңдылықтар системасын біріктіретін теориялар;
в) бүкіл шындық дүниенің жинақталған бейнесі болып табылатын дүниенің ... ... ... ... ... ... ... бәрі біртұтас системаға (жүйеге) біріктіріледі.
Ғылымның сенімді негізі - ... ... ... факті дұрыс анықталған болса, онда ол сөзсіз ақиқат болғаны.
Бұл ғылымның ... яғни ... ... ... ... ... Бұл ... танымның тек бірінші деңгейі (сатысы) ғана деп саналады. Ғылыми танымның бұл эмпирикалық деңгейінен кейін келетін теориялық ... ... -- ... ашу. Ал заң, ... дегеніміз құбылыстардың арасындағы жалпы, мәнді, қажетті, тұрақты, қайталанбалы байланыстар, яғни ... ... ... ... тобына, класына қатысты жалпылық.
Заттар мен құбылыстардың бойындағы жалпылық абстракциялау жолымен анықталады, яғни олардың әрқайсысына тән жекеше, ерекше ... ... ... ... жалпы, ортақ белгі, қасиеттерді ойша бөліп алу арқылы іске асады. Абстракция деген латын тіліндегі сөзді қазақшаласақ, "көңіл аудармау" ... ... ... ... ... ... ... түсіну және ақиқат туралы нақты білім беретін мәдениет сферасы ретінде қарастыру -- ... емес және ... ... Ғылыми білімнің пайда болуының формалары туралы мәселелер толығымен шешілген жоқ. ... ... ... ... ... ... теориялар деп санайды.
Теория - ғылыми білімнің ең күрделі және дамыған формасы. Генетикалык, жағынан, классификациялау секілді оның ... ... ... ... соң ... ... ... теориялар программалар мен парадигмалардың негізінде пайда болады. Парадигма -дегеніміз -- ... бір ... ... ... және ... ... белгілі бір кезеңінде танылған алғы шарттардың жиынтығы. Осы парадигмалар шеңберінде теорияларда қолданылатын ең ... ... ... ... ғылыми түсінік беру мен ғылыми білімді ұйымдастырудың, оған баға берудің үлгілері қарастырылады. Ал бұл базистік жағдайлардың ортақтастығы ... ... ... жататын философиялық принциптермен анықталады.
Қоғам мәдениетінің әркелкілігіне байланысты бір ... ... ... ... ғылыми программалар қалыптасады. Сонымен бірге бір ғылыми теориялар ... ... мен ... ... жете ... -- ... ... мен ғылыми парадигмалардың ауысуын көрсететін себептерді анықтаудың мүмкін еместігіне әкеліп соғады.
Ғылыми теорияның құрылымын зерттеуге ... оның ... және ... ... да ... ... ... теория -- ең алдымен, эмпирикалық базистен, атап айтқанда, тәжірибелер барысында анықталған және теориялық түрде қорытындылауды қажет ететін білім ... ... ... ... ... яғни ... ... қарастырылатын қорытындылар мен дәлелдемелерден; теорияның өзінен, яғни дәлелдерімен қоса алынған тужырымдамалардан тұрады. Дегенмен, теорияны талдаудың ... жағы да ... Бұл ... ... ... ... аксиомалар, жалпы заңдар түрінде анықтама береді. Олар көбінде басқа теориялардың ... ... ... ... ... ... аксиомалар түрінде болады.
Теорияның өзіндік негіздеріне логикалық тұрғыдан оның қалған терминдерімен сөйлемдерді толықтырып тұратын ... ... ... мен ... жатады.
Сонымен қатар, теорияның қосымша негіздері де бар. Олар ... ... ... ... ... -- ... тілін қалыптастыру ережелері. Көптеген ғылыми теориялар табиғи тілді (біз өзіміз қолданып жүрген) ... ал ... ... үшін ... ... (мысалы компьютерлік бағдарламалардың тілдері) қолдану қолайлырақболады.
2) Методологиялық негіздер -- сол ... ... ... Олар басқа теориялардан, ғылымдардан алынуы мүмкін.
3) Логикалық негіздер -- бұл теория терминдерін сөйлемдерін ... ... ... ... ... әйгілі логиканы ғана пайдаланып қоймайды, сонымен қатар көптеген классификациялық емес логикаларды да қолданады.
Прототеориялық логикалар -- ... ... бір ... ... ... ... ... Мысалы, физика үшін математика, ал жалпы жаратылыстану философиясы үшін -- барлық жеке жаратылыс ғылымдары тағы ... ... -- ... негіздеуге, оның мәселелерін шешуге арналған философиялық принциптер мен категориялар. Философиялық негіздер белгілі бір ғылымның жаңалануына және негізгі ... ... ... тиіс.
Ғылыми теориялардың мәні және пайда болуы туралы зерттеген кезде оларды классификациялауға да мән берілуі тиіс. Ғылым зерттеушілер әдетте ғылыми ... үш ... ... ... жататындар -- сипаттамалық (эмпирикалық) теориялар жатады. Мысалы: Ч.Дарвиннің эволюциялық теориясы, И.Павловтың физиологиялық теориясы тағы басқа. Көптеген ... ... ... ... бұл ... белгілі бір объектілер мен процестерді сипаттайды.
Ғылыми теориялардың екінші түрі математикаландырылған ғылыми теорияларды құрайды. Теориялардың бүл түріне теориялық физика ... ... ... Көп ... бұл ... аксиомалар түрінде беріледі.
Үшінші түрге жататындар -- дедуктивтік ғылыми теориялардың жүйесі.
Алғашқы дедуктивтік теория Евклидтің . Бұл теориялардың негізгі ... ең ... ... де, ал ... ... ... ... соңынан енгізіледі. Дедуктивті теориялар әдетте ерекше бір шартты ... ... ... ... теориялардың мазмұны мен ерекшеліктері -- ... ... ... -- ... түсініктердің қалыптасуымен тығыз байланысты.
Түсінік дегеніміз -- заттар мен құбылыстардың қасиеттері мен қатынастары бойынша берілетін санадағы бейнесі, ... ... ... жалпы белгілері бойынша жіктейтін немесе біріктіретін ойлау ... ... және ... түсініктер деп бөлуге болады. Олардың арасында абсолюттік шекара жоқ. Әдетте эмпирикалық ... ... ... ... құбылыстар мен заттарға байланысты түсініктер жатады, ал теориялық түсініктер де объективті ... ... мен ... байланысты, бірақ олардың негізгі қасиеттеріне бірден байқала бермейтін гипотетикалық қасиеттері алынады.
Мысалы, ... ... біз ... және ... ... анықтама берелік. Эмпирикалық деңгейде буған сынап бағанының биіктігі арқылы анықтама беруге болады, ал ... ... ... болсақ, температураны дене молекулаларының орташа кинетикалық энергиясына пропорционал шама ... ... ... Бұл ... еске ала ... бір жағдай: кез келген идеалдық объектіні сипаттау үшін реальды қасиеттер мен қатынастарды пайдалану шарт емес, гипотетикалық тұрғыдан қарастыру да ... ... -- әр ... ... мен ... ... ... маңызды қасиеттері мен қатынастарын көрсететін жалпы заңдарды анықтау.
Ал бұл ... ... ... ... жүзеге асады. Абстракция ғылыми теорияға сәйкес келуі керек.
Әдістеме дегеніміз -- ... ... ... көмектесетін әрекеттер жиынтығы. Әдістеменің маңызын Жаңа уақытта ең алғаш рет ... ... әрі ... ... ... атты ... атап ... адамдардың қабілеттерін теңестіріп қоймай, олардың қызметін де ... ... ... ал ... өзі ... ... ... нәтижелер алуына көмектеседі. Әрбір ғылым саласының өз зерттеу пәні болуымен қатар, өзіне тән зерттеу ... бар. Пән мен ... ... ... ... ... ... Гегель. Ғылыми әдістеме зерттеудің әр деңгейінде қолданылатын жеке-жеке әдістемелерден тұрады. ... олар ... және ... ... ... бөлінеді.
Теориялық деңгейдегі ғылыми зерттеулер әдістемелеріне мыналарды жатқызуға болады: 1) формальды -- зерттелетін процестердің мәнін ... ... ... ... 2) ... теорияларды дәлелдеуді қажет етпейтін аксиомалар түрінде құру; 3) гипотетикалық дедуктивті әдістеме -- ... ... ... ... ... ... жасау.
Ал эмпирикалық әдістемелерге жататындар: бақылау -- объективті жағдайдың қубылыстарын мақсатты түрде қабылдау, ... ... -- ... ... мәліметтерді тіл қуралдары арқылы жеткізу; өлшеу -- ... ... ... мен ... ... ... эксперимент (тәжірибе) -- құбылыстарды қайталау мақсатымен арнаулы жасалған және ... ... ... ... ... ... әдістемелерді де бөліп қарауға болады, олар:
1) анализ -- тұтас заттарды толық ... ... үшін жеке ... ... ... ... -- заттың бурыннан жіктелген жеке қүрамдас бөліктерін біртұтас ... ... ... - ... құбылыс үшін маңызы жоқ қасиеттер мен қатынастар арасынан қажетті қасиеттер мен қатынастарды бөліп алып қарастыру;
4) қорытындылау -- ... ... ... ... мен ... анықталатын ойлау тәсілі;
5) индукция -- жалпы қорытынды жекелеген жағдайлардан жасалатын зерттеу әдістемесі;
6) дедукция -- ... ... ... ... тудыратын талдау тәсілі;
7) аналогия -- объектілердің бір белгілерінің уқсастығы бойынша, келесі бір белгілерінің де уқсастығын анықтауға ... ... ... -- ... оның ... ... зерттеу;
9) классификациялау -- барлық зерттелетін заттарды маңызды бір белгілері арқылы жеке топтарға ... ... ... ... ... ... маңызы зор, олар зерттелетін заттардың барлығын сипаттайтын орташа мәндерді анықтауға мүмкіндік береді.
Қазіргі кездегі жаратылыстанудың бір ... ... ... ... соңғы нәтижеге үлкен әсерін тигізеді.
Ғылыми танымның мақсаты -- ... ... ... ... ... ... ... заттар мен құбылыстар арасында тұрақты түрде қайталанып тұратын байланыстар, яғни ... ... бар. Осы ... ... бейнелері заңдарды туғызады. Заңдар үнемі объективті сипатта болады, яғни объективті ... ... ... ... ... білдіреді. Заңдар танымның сатылары іспеттес. Оларды ортақтық дәрежелеріне байланысты бірнеше түрге бөлуге болады: жеке заңдар (ғылымның ... ... ғана ... ортақ заңдар (бірнеше ғылыми салаларда қолданылатын заңдар), жалпы заңдар (болмыстың іргелі заңдары). Заңның негізгі белгісі -- ... және ... ... ... ... дегеніміз -- ғылым дамуының белгілі бір ке-зеңінде пайда болып, оның ішкі қайшылықтарын шешетін, мазмүнын ... ... ... ... сан ... ... үш ... сипаттарын бөліп қарастыруға болады:
1) жаңа эмпирикалық материалдарды теориялық түрде талдау жасау,
2) табиғат туралы бұрын қалыптасқан түсініктерді түбірімен жою;
3) тығырыққа ... ... ... ... революцияларға тән жағдай ол: ескі идеялар мен теорияларды талқандап, шығарып тастау арқылы танымның теориялық негізін саналы түрде ... ... ... ... ... ... бірнеше ғылыми революциялардың түрлерін бөлігін қарастыруға болады.
1. Жеке -- ... тек бір ... ... ... Кешендік -- білім аумағының бірнеше салаларын қарастыратын революция;
Герменевтика (Э. Бетти, Г.Г. Гадамер, М. Ландман) талдау жасау (түсіндіру) және ... ... ... ... ... көне әдеби ескерткіштерді саналы түрде түсіну негізінде ... тіл ... ... ... әдісі ретінде дүниеге келіп, ХІХ ғасырда Шлейермахердің, Дильтейдің ілімдерінің арқасында рух туралы ғылымның тәсіліне айналды. Хайдеггер герменевтика деп өмірсүру ... ... ... ... ... деп рух ... ғылымның мәселелер өрісін ғылыми тұрғыдан түсінуді айтады. ... ... ... ... оны тек ... әлеуметтік ғылымдардың тәсілі деп қарамай, жалпы белгілі бір тарихи, мәдени жағдайларды, адам болмысын түсіндіруге болатын ... әдіс деп ... ... ... олар ... ... философияның негізгі мәніне айналдырып, герменевтикаға универсалды (әмбебаптық) мән берді (Гадамер). Герменевтика өкілдерінің пікірінше, философияның пәні ... ... ... ... ... әлемі болып табылады. Сөйтіп, тек осындай қатынастарда ғана адамдардың күнделікті ... өтіп ... ... және ... ... ... Ал, қоғамдағы әлеуметтік қайшылықтар адамдардың бірін-бірі түсінбеушілігінен болып жатқан құбылыстар.
Әдебиеттер
1. Гейзенберг В. Шаги за горизонт. М., 1987. 226 ... ... Г.И. ... ... М., 2005. 249 ... ... К. Объективное знание. М., 2002. 249 б.
4. Милль Дж.Ст. ... ... ... и ... М., 1914, 798б

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 600 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіби бағыттаудың ғылыми негіздері туралы түсінік23 бет
«АТФ банктің» есебін жетілдіру шараларының методикалық нұсқаулығы17 бет
«Ғылыми зерттеулердің методологиясы» пәнінен дәрістердің қысқаша курсы32 бет
Адам капиталы теориясының методологиялық аспектiлерi13 бет
Бағалы қағаздар нарығы және оны қалыптастырудың теориялық-методологиялық негіздері19 бет
Грамматика мен жазу методикасының ғылыми негіздері17 бет
ЕО тәжірибесінің негізінде ішкі қауіпсіздік мәселелерінің методологиялық аспектілері48 бет
Жалпы экономикалық теорияның методологиясы мен даму кезендері25 бет
Инвестиция тартудың теориялық және методологиялық негіздері78 бет
Инвестицияның методологиялық мазмұны71 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь