Әр түрлі операциялық жүйелерде шифрлеудің программалық құралдары

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.0.Әр түрлі операциялық жүйелерде шифрлеудің программалық құралдары ... ..4
1.1.Операциялық жүйе туралы жалпы мағұлмат ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2. Windows.ң қорғау мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
1.3. Linux жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.0..Бағдарламмалық құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
2.1. Мәтіндерді шифрлау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32

2.2. Мәтіндерге салыстырмалы энтропиялық анализ ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..36
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
КІРІСПЕ

Операциялық жүйелер – компьютердi басқаруға арналған және қолданбалы бағдарламалармен байланысы бар нақты бағдарлама. Дербес компьютерлер үшiн кең тараған операциялық жүйелерге MS DOS, WINDOWS*, UNIX ж„не т.б.
Дербес компьютерлерге арналған операциялық жүйелердiң барлығы да тек бiр адамдық болып табылады. WINDOWS*, UNIX көп мақсатты жүйелер болып табылады. Көп мақсаттылығта – бiр компьютерде бiр уақытта қатарласа бiрнеше есептi шығару мүмкiндiгi немесе бiрнеше әрекеттiң қатар атқарылады.
Көптеген компьютерлерде MS DOS пен көп терезелi WINDOWS операциялық жүйелерiн падаланады.
Операциялық жүйе ЭЕМ-нiң бағдарламалық құралдарының ажырамас бөлiгi болып саналады. әрбiр адамға ЭЕМ-нiң барлық құрылғыларын басқару мүмкiншiлiгiн беретiн, сол себептi басқа бағдарламаларды аппаратурамен байланыс жасаудан босатын, компьютерде жұмыс iстегiсi келетiн әрбiр адамға өте қажет операциялық жүйенiң алатын орны ерекше.
Операциялық жүйе екi негiзгi қызметтi орындайды:
1. Барлық қолданбалы және жүйелiк бағдарламалардың жұмыстарын қолдап, олардың бiр-бiрiмн және аппараттық жабдыјтармен байланыстарын қамтамасыз ету;
2. әрбiр адамға ЭЕМ-дi жлпы басқару мүмкiншiлiгiн беру.
Операциялық жүйелер көптеген функцияларды орындайды: ЭЕМ-нiң
жадын бөлу, жұмыс кезiнде туындайтын әртүрлi оқиғаларды анықтау, жұмыс нәтижелеренi қағазға, экранға шығару жолдарын ұйымдастыру, ақпараттарды сыртқы ортадан алу және беру т.б. Операциялық жүйе-нiң негiзгi ядросы машина iске қосылған сәттен бастап ЭЕМ-нiң жадында болады. Машинаны жалпы басқару үшiн операциялыј жүйенiң командалық тiлi пайдаланылады, оның көмегiмен адам дискiнi белгiлеу, мәлiметтердi көшiру, кез келген бағдарламаны iске қосу, керектi жұмыс режимiн орнату сияқты әртүрлi әрекеттер орындайды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Гайдамакин Н.А. Автоматизированные информационные системы, базы и банки данных. Вводный курс: Учебное пособие. – М.: Гелиос АРВ, 2002.
2. Информационные системы в экономике: Учебник для вузов / К.В. Балдин, В.Б. Уткин. – М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К», 2004.
3. Информационные системы и технологии в экономике: Учебное пособие для студ. высших учебных заведений по экон. спец. / Т.П. Барановская, В.И. Лойко, М.И. Семенов, А.И. Трубилин; Под ред. В.И. Лойко. – 2-е изд., доп. и перераб. – М.: Финансы и статистика, 2003.
4. Черенков А.П. Информационные системы для экономистов: Учебное пособие. – М.: Экзамен, 2002.
5. Автоматизация управления предприятием / Баронов В.В. и др. – М.: ИНФРА-М, 2000.
6. Бажин И.И. Информационные системы менеджмента. – М.: Изд-во Гос. ун-та высш. шк. экон., 2000.
7. Ефимов Е.Н., Патрушина С.М., Панферова Л.Ф., Хашиева Л. И. Информационные системы в экономике. – М.: ИКЦ «МарТ»; Ростов-на-Дону: Издательский центр «МарТ», 2004.
8. Исследование систем управления: Учебное пособие для вузов / Под ред. Н.И. Архиповой. – М.: ПРИОР, 2002.
9. Когаловский М.Р. Перспективные технологии информационных систем. – М.: ДМК Пресс, 2003.
10. Мауэргауз Ю.Е.Информационные системы промышленного менеджмента. – М.: Филинъ, 1999.
11. Петров В.Н. Информационные системы: Учебник. – СПб.: Питер, 2002.
12. Родкина Т.А. Информационная логистика. – М.: Экзамен, 2001.
13. Самсонов Б.Б., Плохов Е.М., Филоненков А.И., Кречет Т.В. Теория информации и кодирование. – Ростов-на-Дону: Феникс, 2002.
14. Скрипкин К.Г. Экономическая эффективность информационных систем. – М.: ДМК Пресс, 2003.
15. Устинова Г.М. Информационные системы менеджмента: Основные аналитические технологии в поддержке принятия решений: Учебное пособие. – СПб.: ДиаСофтЮП, 2000.
        
        Кіріспе
Операциялық жүйелер - компьютердi басқаруға арналған және қолданбалы бағдарламалармен байланысы бар нақты бағдарлама. Дербес компьютерлер үшiн кең ... ... ... MS DOS, ... UNIX ... ... ... арналған операциялыј жүйелердiң барлығы да тек бiр адамдық болып табылады. WINDOWS*, UNIX көп ... ... ... табылады. Көп мақсаттылығта - бiр компьютерде бiр уақытта қатарласа бiрнеше есептi шығару мүмкiндiгi немесе ... ... ... ... ... компьютерлерде MS DOS пен көп терезелi WINDOWS операциялыј жүйелерiн ... жүйе ... ... ... ... бөлiгi болып саналады. әрбiр адамға ЭЕМ-нiң барлық құрылғыларын басқару мүмкiншiлiгiн беретiн, сол ... ... ... ... байланыс жасаудан босатын, компьютерде жұмыс iстегiсi келетiн әрбiр адамға өте қажет операциялық ... ... орны ... жүйе екi ... ... ... ... қолданбалы және жүйелiк бағдарламалардың жұмыстарын қолдап, олардың бiр-бiрiмн және аппараттық жабдыјтармен байланыстарын ... ... ... ... ЭЕМ-дi жлпы басқару мүмкiншiлiгiн беру.
Операциялық жүйелер көптеген функцияларды орындайды: ЭЕМ-нiң
жадын бөлу, жұмыс кезiнде туындайтын әртүрлi оқиғаларды анықтау, жұмыс нәтижелеренi қағазға, ... ... ... ... ақпараттарды сыртқы ортадан алу және беру т.б. Операциялық жүйе-нiң негiзгi ядросы машина iске қосылған сәттен бастап ... ... ... ... жалпы басқару үшiн операциялыј жүйенiң командалық тiлi пайдаланылады, оның көмегiмен адам дискiнi белгiлеу, мәлiметтердi көшiру, кез келген ... iске ... ... ... ... ... сияқты әртүрлi әрекеттер орындайды.
1.Операциялық жүйе туралы жалпы мағұлмат
Операциялық жүйе - адам мен ЭЕМ аппараттық құралдарының арасындағы ... ... ... ... ... ... тобы. Оның құрамына өз командалары және драйверлер - ... ... ... бағдарламалары, утилиттер - жұмысты жеңiлдететiн бағдарламалар және т.б. кiредi.
ОЖ-ң атқаратын жұмысын үш топқа бөлуге ... ... ... ... түрлерiн ұйымдастыру;
* ЭЕМ сыртқы ортамен байланыстыру;
* Мәлiметтердi сақтау мен өндеу жұмыстарын атқару.
Компьютерлердiң әртұрлi моделдерiнде қолданылатын ОЖ - ң ... де ... бола ... ең көп тараған ОЖ түрлерiне MS DOS және де соңғы кезде кеңiнен ... ... көп ... операциялыј жүйелер - WINDOS бағдарламалары жатады.
MS DOS жүйесi 1981 жылы пайда болып, компьютерлерге орналастырылды.
ЭЕМ-де ... мен ... ... ... ... ... ... (МДЖ) атқарады. Дискiлердi латын алфавитiнiң алғашқы бас әрiптерiмен А:, В:, С:, D: және т.с.с. болып белгiленедi.
Компьютерлердiң ... ... ... дискi екеу болады, олар А: ж„не В:, ал қатты дискiдегi жинақтауыштар бiр ... ... ... бола ... олар С:, D:, Е: ... ... ... белгiленедi.
ЭЕМ iске қосылқанда ОЖ кқбiнесе С: қатты дискiсiнен немесе А: иiлгiш дискiсiнен оқылып жедел жадқа ... де, ... ОЖ ... атқаруға дайын екендiгiн бiлдiретiн A:\> немесе C:\>.
A:\> - бұл А: дискiсiнiң жұмыс iстеуге дайындығын көрсетедi. Егер ... iске ... А: ... ... дискет салынбаса, онда ЭЕМ автоматты түрде С: дискiсiнен оқиды.
С:\> - С: дискiсiнiң жҙмыс iстеп ... ... ЭЕМ ... ... ... ... соң, экранға С:\> немесе A:\> сияқты команда енгiзу жолдары шығады.
Мәтiндер мен бағдарламалардан түратын ... ... ... ... ... сајталады. Файл - белгiлi бiр атпен магниттiк дискiде жазылған бiртектес ақпараттар жиыны. ОЖ ... үшiн ... ... ... ... ... ... атқарады. Файл бағдарламадан, не оларқа қажеттi берiлген сандар тобынан, мәтiннен түруы мүмкiн. әрбiр файлдың файлдар каталогында тiркелген үзiндiк аты болуы ... ... ... әртүрлi көптеген файлдар болады. Файлдың толық атауы екi бөлiктен құралады: аты және заты (түрi не типi). Файлдың аты - 8 ... ... ... ... ... мен ... жиыны, ал оның 3 таңбадан аспайтын екiншi бөлiгi оның заты, типi не атының кеңейтiлуi деп те ... ... аты мен заты ... ... ... аты ... бас не кiшi ... белгiленедi. Мыс: red.bas, tot.txt, COMMAND.COM, BASIC.EXE.
Файлды дискiге жазғанда не өзгерткенде, оның көлемi, жазылған уақыты, мерзiмi де тiркеледi. ... аты, типi, ... ... ... ... жүйенiң календары мен сақатынан жазылған күнi, айы, сақаты файлдың атрибуттары деп ... ... ... ... ... атын ... ... болады, бұл жағдайда ОЖ файлдар тобын iздейдi.
Кейде файлдардың бiреуiн ғана емес,қатар орналасған ... ... тура ... Мүны ... ... шаблондарды немесе нұсқаларды, яғни * және ? белгiлерiн қою ... ... ... - ... ... осы ... ... кез келген сөз тiркестерiн орналастыруға болатының бiлдiредi.
? - файлдың атындағы болуы мүмкiн кез келген ... ... оның ... да ... ... - аты KOL ... ... барлық файлдар тобын көрсетедi (alma.txt, alia.doc, alan.bac);
*.TXT - типi не заты EXE ... ... бар ... ... көрсетедi (alma.exe, talon.exe,beta.exe);
*.* - жұмыс iстеп отырЈан ақымдағы каталогтақы барлық файлдарды топтап белгiлейдi;
* - типi көрсетiлмеген файлдар тобын көрсетедi ... - типi BAS ... ... аты бiр, екi, үш ... төрт таңбадан тұратын файлдар тобын көрсетедi (alis.bas, osa.bas, tor.bas);
A??.* - аты А таңбасынан түратын және А ... ... үш ... ... заты кез ... сөз ... ... тобын көрсетедi (a.txt, ag.com, asa.dos).
Дискiде сақталатын файлдар өте көп болады, олар бiрнеше мыңдаған сандарға жетедi. Мұндай ақпараттармен ... ... адам ... ... қай ... ... және ол файлдардың аттарын есте сақтауы керек.
Файлды дискiде iздеудi жеңiлдету үшiн арнайы тiркеген ыңғайлы. Ол үшiн каталог ұғымы қолданылады. ... - ... бiр ... ... ... магниттiк дискiде орналастырылЈан файлдар тобына қойылған атау. ... ... ... ... бiр аты бар. Егер ... файл аты ... файл сол каталогта орналасған деп атайды. әр ... көп файл ... ... ... ... бiрдей екi файлды орналастыруға болмайды. Оның соңғысы жазыларда алдыңғысы бiрден жойлып кетедi, бiрақ аттас файлдар әртүрлi каталогтарда орналаса ... Бiр ... ... бiр каталогтыҢ iшiне орналаса бередi, мұндайда ол бағынышты атанып, сатылы түрде бұл каталогқа басқа бiр каталог бағынышты болып ... ... ... ... бiрiнiң iшiне бiрi орналасған каталогтар бұтақ тәрiздi көп сатылы (иерархиялы) файлдар жүйесiн құрайды.
Дискiде ... ... ... немесе 1-деңгейдегi каталог болуы тиiс. Оған файлдар, 2-деңгейдегi каталогтар, ал оның iшiне ... ... ... ... ... ... ... "\" таңбасымен бөлiнiп жазылады. Мыс:
C:\GRUP> - мұндағы GRUP 1-шi деңгейдегi каталог
C:\GRUP\PO> - мұндағы PO 2-шi деңгейдегi каталог
Файлдар бұтақ ... ... ... ... онда оның тек өз атын ғана емс, ... ... тұрған орнын, басты каталогын, оның деңгейлерiн көрсету керек. Мұндай ... ... ... ... каталогтар тiзбегiн - маршрут не жол деп ... Файл ... ... ... ... ... дискiнiң аты, ол бiрақ кейде көрсетiлмей де кетедi;
* бiрiнiң iшiне бiрi кiретiн ... ... ... тұратын маршрут;
* тiзбектi аяқтайтын файлдың өз аты.
Файлдың маршрутын немесе адресiн толық көрсету үшiн дискiнiң ... ... ... ең ... ... атын және ... ... көрсету қажет. Жалпы ереже бойынша файлдың толық аты мынадай болады:
[дискiнiң аты:\] [маршрут\] файлдың аты[.типi]
әрбiр iс-әрекет орындалған сайын экранға ... ... ... ... дайын екендiгiн көрсететiн шақыру тiзбегi автоматты түрде экранға шығып ... Егер ... С: ... ... файл орны осы ... ... ... есептеледi, диск көрсетiлмесе, файл орны ақымдағы каталогтан бастап есептеледi.
Кейбiр үш әрiп тiркестерiнен тұратын аттар стандартты ... ... ... ... ... ... ... немесе заттары ретiнде пайдалануға болмайды. Мыс:
PRN- негiзгi баспақа беру қүрылғысы, 1-шi принтер;
LPT2 - қосымша 2-шi принтер;
CON- консоль, яғни ... ... ... болсақ, пернелiк экранға шықаратын болсақ - дисплей;
AUX - негiзгi коммуникалық ... - ... ... ... және ... мақсатында қолданылатын жалған құрылғы.
Файл атына тiркелiп тұратын оның заты немесе типi онда ... ... ... мазмұнына, тұрiне қарап берiледi. Стандартты типтер:
.BAS - BASIC тiлiнде жазылған бағдарлама ... ... - ... ... ... ... - ОС ... басқаруымен жұмыс iстейтiн, бiрден орындалатын файл;
.PAS - ... ... ... ... файл;
.TXT - текстiк файл.
MS DOS операциялық жүйесi дискеттiң немесе С: дискiсiнiң түпкi каталогында файлдар түрiнде орналасады да, ... ... ... BIOS ... - ... ... ... жазылған мәлiметтi енгiзу-шығарудың негiзгi жүйесi. Бұл модуль компьютер шыққан заводта жазылып өшiрiлмей тұрақты сақталады. Ол ЭЕМ iске ... ... ... ... iстейтiнiн немесеiстемейтiнiн тексерiп, ОЖ-нiң мәлiмет енгiзу-шығаруға байланысты атқарылатын қарапайым жұмыстарын атқарады;
- Операциялығ жүйенiң жүктеуiшi - бұл кiшкентай ғана программа операциялық ... ... ... жадында тұрақты сақталатын қалған модульдерiн файлдардан(IO.SYS, MSDOS.SYS,) оқуды қамтамасыз етедi.
- IO.SYS файлы сыртқы құрылғылармен(пернелiк тақта, дисплей, принтер,) информация алмасудыҢ ... ... ... ... - ... ... файлдар ашу iсiн және де ЭЕМ жедел жадын басқарады, оған әрқашанда жедел ... ... бос орын бар ... ... ... COMMOND.COM командалық процессоры әрбiр адамға қажет түрлi iс әрекеттi орындайды, ол ЭЕМ iске қосылған кезден бастап ... ... ... немесе iшкi командаларының орындау iсiн жүргiзедi. Транзиттi ... ... үшiн ол ... ... сәйкес бағдарламалық файлды iздеп, егер табылса, оны ... ... ... ... ... бередi. Бағдарлама жұмысы аяқталған соң командалық процессор оны жадыдан жойып, экранға әрi ... ... ... ... ... ... мәлiметiн шығарады.
- DOS-тың сыртғы немесе транзиттi командалары - операциялыј жҘйемен бiрге б†лек модульдер тҘрiнде берiлетiн ... ... ... деп те ... ... Олар сыртјы командалар ретiнде „ртҘрлi јызметтер атјара бередi.
- ҪүрылҒылар драйверi - DOS жҘйесiн ... ... ... ... ... ... iсiн ... арнайы программалар. Драйверлер компьютердiҢ жедел жадына операциялыј жҘйемен бiрге ојылады да, олардыҢ аттары CONFIC.SYS деген арнаулы ... ... ... ... жҘйе ... ... ... кейiн дискiден конфигурациялыј файл CONFIC.SYS ојылып јҙрылЈылар драйверлерi де жедел жадта орналасады. ... ... ... ... файлы ојылып, ол iске кiрiседi. Бҙл командалыј процессор таЈы бiр ... ... ... iске ... оныҢ ... командалар мен программаларды бiртiндеп орындай бастайды.
ОС жҙмыс iстегенде оныҢ ... ... ... - ... Ол ... ... бiр ... орындататын арнаулы программаларды шајыру Ҙшiн јолданады.
Команда формат деп аталатын, арнаулы јҙрылымнан тҙрады. Формат команданыҢ атынан ... ... ... ... ... ... ... транзиттi болып екi Ҙлкен топја б†лiнедi. Резиденттi командалар јызмет ететiн COMMOND.COM файлыныҢ ... ... ... табылады.. Олар - тез орындалатын жиi †олданылатын јарапайым командалар. Бҙл топја: DIR, MD, CD, RD, TIME, DATE, REN, DEL, TYPE, COPY ... ... ... ... ... ... жатады. Оларды iске јосып орындаудан бҙрын дискiден оју керек. Бҙл топја мына командалар жатады:: FORMAT, ATTRIB, TREE, MODE, DISKCOPY ... ... ... жасайтын командалар. Бҙл топја DIR, CD, RD, MD командалары жатады.
1. DIR командасы - каталогтардыҢ ж„не файлдардыҢ толыј аттарыныҢ, ... ... ... ... мен ... тiзiмiн бередi. DIR командасын параметрсiз јолданЈанда экранЈа каталогтыҢ мазмҙнын шыЈарады. Мыс: C:\>dir - С: ... ... ... ... деп ... ... немесе кез келген деҢгейдегi iшкi каталогты к†рсететiн маршрутты ... ... ... ... Ҙлкен болЈан жаЈдайда ајпаратты парајтап шыЈару Ҙшiн јосымша /P ... ... Бҙл ... ... бетi ... ... соҢ ... экранЈа шыјпай тојтайды, ал оны жалЈастыру Ҙшiн кез келген перненi басу керек. Ајпарат ... ... ... шыЈу Ҙшiн /W ... ... ... /р - С: тҘпкi каталогыныҢ мазмҙнын экранЈа бет-бет јылып к†рсетедi.
C:\>dir /w - С: тҘпкi каталогыныҢ мазмҙнын экранЈа ... ... ... MD (Make Directory - каталог жасау) - аЈымдаЈы кез келген каталог iшiнен жаҢа каталог ашу командасы. Мыс:
C:\>md Gruppa - С: ... Gruppa атты ... ... Student - С: ... 1-шi ... Gruppa атты ... 2-шi ... Student каталогын јҙру.
C:\>md Gruppa\Student - С: дискiсiндегi 1-шi деҢгейдегi Gruppa атты ... 2-шi ... Student ... ... CD (Change Dirctory - ... ... - бiр каталогтан екiншi каталогја к†шу командасы. ЖоЈары д„режедегi каталогтарЈа к†шу мына параметрлер '..', '/' арјылы iске ... ... - 2-шi ... Student ... 1-шi ... Gruppa ... ... - 1-шi деҢгейдегi Gruppa каталогынан тҘпкi јаталогја к†шу.
C:\Gruppa\Student>cd \ - тҘпкi каталогја бiрден к†шедi.
4. RD (Remouve Dirctory - ... жою) - ... ... жој бос ... мен iшкi ... жою командасы. Мыс:
C:\Gruppa>rd Student - 2-шi деҢгейдегi Student каталогын ... Gruppa - 1-шi ... Gruppa ... ... ... ... командалар. Бҙл топја COPY, REN, DELETE, TYPE, DATE, TIME ж„не т.с.с командылар жатады.
1. COPY - ... ... ... Файлдарды к†шiргенде файлдыҢ бҙрынЈы атын сајтап (егер олар басја каталогја к†шiрiлетiн болса) немесе атын ... ... ... Параметр ретiнде кандай файл, јайдан, јайда ж„не јандай атпен к†шiрiлетiнi к†рсетiледi. Жалпы тҘрдегi команда форматы:
сopy _
C:\Gruppa>copy ... - С: ... 1-шi ... Gruppa каталогына С: тҘпкi каталогынан book.txt файлын к†шiру;
C:\Gruppa>copy С:\ret.doc as.doc - 1-шi деҢгейдегi Gruppa ... С: ... ... ret.doc ... as.doc ... ... alla.bas alma.bas - 1-шi деҢгейдегi Gruppa каталогындаЈы ALLA.BAS ... †зi ... сол ... ALMA.BAS ... ... к†шiру (екiншi к†шiрмесiн б†тен атпен алу);
C:\STUDENT\LEX>copy a:\port.txt - A: дискiсiндегi port.txt файлын 2-шi деҢгейдегi LEX ... ... ... book.txt - 2-шi деҢгейдегi Student каталогындаЈы book1.txt, book2.txt, book3.txt файлдарын осы каталогја book.txt деген атпен бiрiктiру;
copy con жаҢа ... ... ... ... файл јҙру Ҙшiн ... М„тiндi терiп болЈаннан кейiн Ctrl+Z ж„не Enter пернелерiн басып тојтады.
C:\Gruppa>copy con book.txt - 1-шi ... Gruppa ... book.txt атты ... ... ... ... ret.txt - 1-шi деҢгейдегi Gruppa каталогына ret1.txt ... ... ... ... ... жолдарын енгiзу;
C:\Gruppa>copy con+ret1.txt ret.txt - 1-шi деҢгейдегi Gruppa ... ret1.txt ... ... ... ... м„тiн жолдарын енгiзу;
2. REN - файлдардыҢ аттарын †зерту командасы, парамерлердiҢ файлдардыҢ ескi ... жаҢа ... ... alla.bas alma.bas - 1-шi ... Gruppa каталогындаЈы ALLA.BAS файлыныҢ атын ALMA.BAS деген атја ауыстыру;
C:\Gruppa>ren *.doc *. txt - 1-шi ... Gruppa ... ... .doc типтi файлдарды .txt типiне †згерту;
3. DEL - ... ... ... ... ... немесе файлдар тобын †шiру командасы.
C:\Gruppa>del *. txt - 1-шi деҢгейдегi Gruppa каталогындаЈы барлыј .doc типтi файлдарды †шiру;
C:\Gruppa>del ret.txt - 1-шi ... Gruppa ... ret.txt ... ... book.* - 1-шi деҢгейдегi Gruppa каталогындаЈы аты book болып келетiн барлыј файлдарды жою;
4. TYPE - ... ... ... iшкi ... экранЈа шыЈаратын команда.
C:\Gruppa>type ret.txt - 1-шi деҢгейдегi Gruppa каталогындаЈы ret.txt атты ... ... ... DATE ... ... ... ай, кҘн ... жыл мерзiмiн экранЈа шыЈару ж„не оны †згерту.
* TIME командасы - аЈымдаЈы ... ... ... ... јайтадан †згерту, бҙл команда форматы алдыҢЈыЈа - DATE ... ... ... ... ... ... операциялыј жҘйенiҢ жҙмысја шајыру јатарын сол жај жоЈары бҙрышја орналастырады.
NORTON ... - ... ... ... ... жеңiлдетуге арналған бағдарлама, онда командаларды пернетақтада термей-ақ тек ... басу ... ... ... ... ... жүйемен жұмысты жеңiлдетуге арналған бағдарламаларды "операциялық қабыршық" деп ... ... ... ... ... ... ... экранда әрдайым каталог мазмұның көрсетедi;
* диск, каталог, файл және жедел жады мөлшерi туралы ақпарат алуға;
* бiр ... ... ... ... құруға, атын өзгертуге, көшiруге және өшiруге;
* каталогтардан файлдарды көшiруге, ауыстыруға, атын өзгертуге және өшiруге;
* кез-келген ... ... және ... файлдарды түзетуге;
* командалық жолдарды түзетiп, DOS-тың кез-келген командасын ... ... ... -дi iске қосу және ... жұмысты аяқтау
Norton Commander-дi iске қосу үшiн NC.EXE файлын таңдау керек
NC - Norton ... ... ... ... ... ... ... Commander-мен жұмысын аяқтау үшiн: F10 пернесiн басу қажет. ... ... ... ... терезеден Yes, No батырмаларының Yes батырмасын басу қажет.
Norton Commander жедел жадыға оқылып, экранға жүктелгенде екi ... ... ... ... ... деп ... тақырыбында ағымдық каталог пен диск аты немесе меню жолы көрсетiледi. Тақталадың төмен ... ... ... DOS ... ... бар, онда командалар енгiзуге болады. Келесi жолда функционалдық пернелер қызметi көрсетiлген.
Тақталарды басқару
Курсор тұрған тақтаны ... ... деп ... ... ... үшiн ... комбинациялар қолданылады:
Ctrl+O- тақталарды экраннан өшiредi, қайта басса шығады;
Ctrl+P- экранда ағымдық емес тақтаны өшiредi, қайта басса шығады.
Ctrl+U- ... ... ... сол жақ ... ... ... ... пайда болады.;
Ctrl+F2- оң жақ тақтаны өшiредi, қайта басса ... ... ... ... ... ... көрiнетiн немесе көрiнбейтiн етедi;
Ctrl+L- ағымдық тақта жөнiнде қорытынды элементтердi шығарады немесе жоғалтады;
Ctrl+Q- ағымдық файл мазмұнын көршi тақтада ... ... ... - бiр тақтадан екiншiсiне өту; бiр тақтадан екiншiсiне өту;
Norton Commander менюi
Жоғарғы менюдi шақыру үшiн F9 ... ... басу ... ... меню бес ... тұрады:
Left (солжақ), Files (файлдар), Commands (командалар), Options (опциялар), Right (оң жақ).
(Функционалдық пернелер пернетақтаның ең бiрiншi ... ... ... ... ... керек командаға әкелiп, Ғ1 пернесiн бассаңыз, сол команда қызметi туралы анықтама шығады.
Кейбiр командаларды ... үшiн ... ... ... ... ... арқылы - F9 пернесiн басып, пайда болған менюден курсормен команданы таңдап алып, Enter пернесiн басу қажет.
Norton ... - дiң әр ... ... ... ... болады:
* Дискiдегi каталогтар аттары;
* Дискiдегi каталогтар тармақтары;
* Жедел жады, ағымдық дискi, каталогтар және ... ... ... ... ... және оң жақ (Left, Right) менюiнiң командалары
Сол жақ меню командалары сол жақ тақтада орналасады. Дәл осы командалар оң жақ ... үшiн де ... (File) ... командалары
командалар
пернелер
қызметi
қазақша
орысша
Ағылшын
Анықтамалық ақпарат
(справочная информация)
Help
F1
Экранға анықтама шықарады
Қолданушы менюiн шақыру
(вызов меню пользователя)
User menu
F2
Экранға қолданушы менюiн шығарады
Көру
(просмотр)
View
F3
Экранға файл мазмұнын шығарады
Түзету
(редактирование)
Edit
F4
Экранға ... ... файл ... ... ... немесе курсор тұрған файлды каталогты көршi тақтаға көшiредi, атын түзетуге,F10 және Alt+F10 ... ... ... ... ... ... н/е атын өзгерту (переименование/.перенос)
Rename or move
F6
Файлдың каталогтың атын өзгертедi немесе ... ... ... ауыстырады,атын түзетуге , F10 және Alt+F10 пернелерiн басып файл каталог ауысатын каталогты көрсетуге болады
Каталог құру
(создание каталога)
Make directory
F7
Жаңа каталог құру үшiн ... ... ... ... ... ... файлды каталогты дискiден өшiредi
Аттрибуттарды орналастыру
(установка атрибутов)
File
attributes
Курсор тұрған файл ... ... ... ... ... ... түзетуге болады
Файл белгiлеу
(выделить файлы)
Select
Group
Gray+
+
(сҙр)
Файл тобын белгiлеуге арналған сұхбаттық терезе ашады,керек маска енгiзуге немесе Enter ... ... ... ... алып ... ... ... выделение)
UNselect
Group
Gray
-
(сҙр)
Файл тобынан белгiлеудi жоюға арналған сұхбаттық терезе ашады,керек маска ... ... Enter ... ... ... ... алып ... болады
Белгiлеудi ауыстыру
(инвертировать выделение)
Invert
Group
Gray*
*
(сҙр)
Файл белгiлеуiн жояды керiсiнше белгiленбегенiн белгiлейдi
Белгiлеудi қайтару
(восстановить выделение)
ResTore
selection
Ctrl+M
Белгiленбеген файл тобымен команда орындалған соң ... ... ... ... ... ... ... COMMANDER жұмысын аяқтайды
Команда (Command) менюiнiң командалары
командалар
пернелер
қызметi
қазақша
орысша
Ағылшын
Каталог тармақтары (дерево каталог)
Tree
Alt+F1
Экранға каталог тармақтарын шығарады
Диск белгiсiн өзгерту (изменение метки)
Volume
Label
Ctrl+F4
Экранға диск белгiсiн ... ... ... ... шығады, онда керек белгiнi енгiзiп,Enter пернесiн басу керек
Жады мәлiметi (информация ... жады ... ... шығарады
Каталог мөлшерi (размер каталогов)
Directory
Sizes
Alt+F6
Экранға курсор тұрған каталогта жазылған файлдар мөлшерiнiң қосындысын байт ... ... және ... ... ... шығарады
Файл iздеу
(поиск файлов)
Find file
Alt+F7
Экранға ағымдық дискiден немесе каталогтан файл iздеуге арналған сұхбаттық терезе ашылады, онда файл атын * белгiсiн қолданып,шамамен ... ... ... ... ... ... командалар тiзiмiн шығарады
Жол сандары
(число строк на экране)
EGA
lines
Alt+F9
Тақтадағы жол санын өзгертедi, монитор түрiне байланысты жиi,қайта басса ... ... ... ... ... ... орнын ауыстырады
Тақталарды ашу/жабу
Panels on/off
Ctrl+O
Тақталарды экраннан өшiредi,қайта басса шығады
Каталогтар салыстыру
Compane
Directories
Екi тақтадағы ашылған каталогтар мазмұнын салыстырады,бiрiнде жоқ файлдар екiншiсiнде басқа ... ... ... ... және ... ... команда Commander mail программасын орындайды,жаңа хабарларды MCI Mail арқылы OUT каталогiне жiбередi әрi IN ... ... ... mail ... орындау
Command
Er mael
Commander mail программасын орындайды, IN ... ... ... және жаңа ... құруға болады
Қолданушы менюiн құру
Menu
File edit
Қолданушы менюiн құруға арналған сұхбаттық терезе ашылады
Келтiру (Options) менюiнiң командалары
NC-дағы компьютер құрылғылары (экран,тышқан)мен ... ... ... ... конфигурация деп атайды.
Файлдардың кеңейтiлуi бойынша орындаушы программамен жалғастыратын файлды кеңейту файлы деп ... ... ... файл ... ... орындаушы программаны шақырып, оған файлдарды кеңейтiлуi бойынша параметр ретiнде тағайындап орындауға мүмкiндiк бередi.
командалар
пернелер
қызметi
қазақша
Орысша
Ағылшын
Конфигурация
Configura
-tion
Конфигурация тағайынд
Параметрлер тағайындау
Кеңейту файлын құру
Көру ... ... ... ... ... мазмұнын екi режимде шығаруға болады:
Толық түрi. (Full): файл атының тұсында оның мөлшерi байт ... ... рет ... не ... және ... ... ... оң жағында >SUB-DIR< деген жазу тұрады. Каталог мазмұның бiрiншi жолында басқа каталогқа өту жолы қос ... ... ... >UP-DIR< ... жазылады.
Қысқа түрi (Brief): тек файл аты көрсетiледi, каталогтарды файлдардан жазылуы бойынша ажыратуға болады, каталогтар - бас әрiппен, файлдар-кiшi ... ... ... қызметi
F1 - көмек (экранға анықтама ... - ... ... ... ... ... - оқу ... файл мазмұнын шығарады);
F4 - түзету (экранға редакторда файл ... ... ... - ... ... немесе каталогты көшiру);
F6 - ат өзгерту (файл немесе каталогтың атын өзгертедi немесе басқа жерге ... ... - ... ... каталог құруға арналады);
F8 - өшiру (файл немесе каталогты дискiден өшiредi);
F9 - меню шығару (NC меню ... ... ... - шығу (NC жұмысын аяқтайды);
Alt+F1 - диск (сол жақ ... диск ... ... - диск (оң жақ ... диск ... ... - оқу (файл мазмұнын қарау);
Alt+F4 - түзету (файл ... ... ... - сығу ... ... - алу ... ... керек файлды алу):
Alt+F7 - iздеу (дискiден файлды iздеу);
Alt+F8 - ... ... ... ... - жол (тақтадағы жолсанын өзгерту);
Alt+F10 - тармақ (каталог тармақтарын шығару);
Тақтада файлдар мен каталогтардың шығу ... ... ... ретпен шығаруға болады. Мысалы аты бойынша реттелсе алфавит ... ... ... ... көп орын ... ... ... шығады.
N (Name) - аттары бойынша реттеу;
E (Extension) - кеңейтiлуi бойынша реттеу;
T (Time) - ... ... ... (Size) - мөлшерi бойынша реттеу;
U (Unsorted) - реттелмеген каталог мазмұны;
Тақтадағы информацияны керек ретпен шығару үшiн F9 ... басу ... ... соң сол жақ ... үшiн L (Left), немесе оң жақ тақта үшiн R ... (Right) ... ең ... ... ... бiрiн ... мөлшерi бойынша реттелген информацияны сол жақ тақтада шығару үшiн келесi пернелердi басасыз.
F9 L ... ... ... ... ... ... ... көруге болады:
Alt+F1 - сол жақ тақтада ... ... ... ... - оң жақ ... ... атауларынық тiзiмiн шықарады;
Керек дискiнiң атына курсор қойып, Enter пернесiн басқан соң таңдалған диск ағымдық болып, тақтаға мазмұны шығады.
Немесе ... ... (DOS ... жолында ">" белгiсi бар) басқа дискiге көшу үшiн диск ... және қос ... ... Enter ... ...
C:
Бiр каталогтан басқа каталогқа көшу
Ctrl+PgUp - ... ... ... ... каталогтан көшу; Ctrl+\ - түбiр каталогқа көшу; Ctrl+R - каталогты қайта оқу;
Ағымдағы ... ... ... каталогқа өту үшiн, курсорды керек каталог атына ... Enter ... басу ... кұрылғыдағы дискетта ауысса, дискета каталогын қайта оқу үшiн Ctrl+R пернесiн басу керек.
* Сол жақ ... өз ... ... ол үшiн Alt+F1 ... ... дискi атына курсор әкелiп, Enter пернесiн басыңыз.
* Shift+F4 пернелерiн басыңыз. Экранда Edit редакторының терезесi ... ... ... ... атын - MSAL.TXT деп екiншi ... ... Enter ... ... ... жаңа терезе шығады, онда New File (жаңа файл) деген сөз ... ... үшiн Enter ... басып, керек мәтiндi тере беруге болады. Edit редакторында ... ... ... ... ... ...
Файл мәтiнiң мазмұның көру үшiн F3 пернесi қолданылады. Курсорды файл атына әкелiп F3 ... басу ... ... файл мазмұны, экранның жоғарғы жағына файлдың толық аты, төменгi ... меню ... ... ... ... ... ... бойынша қозғалтуға болады:
/ - бiр жолға жоғары / төмен;
PgDp / PgUp - ... ... ... - ... басына;
END - мәтiн соңына;
Кейбiр версияларда :
Ctrl+Home - мәтiн басына;
Ctrl+End - мәтiн соңына;
Егер мәтiн жолдары ... ... ... ... арқылы қозғалуға болады:
/ - бiр символға оңға/солға;
Ctrl+ / Ctrl+ - 40 символға ... ... ... табу үшiн F7 ... басу ... сол кезде терезе пайда болады, iзделетiн мәтiн үлгiсiн терiп, Enter ... ... ... ... ... ... ... бiрiншi жолында көрсетiлiп боялады, егер мәтiн табылмаса, хабар ... ... ... Windows-ң қорғау мүмкіндіктері
Есептегіш техникада қауіпсіздік ұғымы өте кең мағынада. Ол компьютер жұмысының сенімділігін де, құнды мәліметтердің сақталуын да, ақпараттың ... жоқ ... ... ... ... да, ... ... хат жазысу құпиясын сақтауды да меңзейді. Ақпарат қауіпсіздігінің қаупі ретінде ақпараттың жойылуына, ... ... ... ... ... ақпараттың қол жеткізуге болатындығына әкеліп соқтыруы ықтимал оқиға, процесс немесе құбылыс ... ... ... ақпараттың қауіпсіздігіне төнетін қатердің көпшілігі екі жікке бөлінеді: кездейсоқ және қасақана ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік сақшысы ретінде заңдар тұр., бірақ есептегіш техника саласында ... ... ... ... ... ал заң ... процесс технология дамуына ілесе алмайды, сондықтан компьютерлік жүйе жұмысының сенімділігі көбіне өзін-өзі қорғау шараларына ... ... ... қо жетуден қорғау мәселесі жергілікті, әсіресе, ғаламдық компьютерлік желінің кеңінен таралуымен байланысты елеулі түрде ... ... иесі үшін ... ақпаратты жоғалту немесе жаңғыртып, жетілдіру, тарап кету ықтималдығын азайту үшін қажет.
Ақпарат пен оның ... ... ... ... жұмыс режиміндегі қорғау сратегиясы сайып келгенде біреу: ақпаратты ... Сіз ... ... ... оған қол ... шектеу мен оның тұтастығын сақтауды бақылауыңыз керек. Негізгі стратегияларды атап көрсетейік.
Жүйені қорғау. Жұмыста да, үйде де - ... ... қолы ... ... әрқашан және қайда д болмасын шектеңіз. Бұл үшін компьютерді заттай орналастыру және парольмен қорғау сияқты мүмкіндіктерді қарастыруға болады. Бұл шығу тегі ... ... ... ету ... ... жетуге де қатысты, бұл вирус программасы немесе Троян аты ... ... ... Егер сіздің ақпараттарыңыздың қайда сақталатындығын өзіңізден басқа ешкім білмесе, ақпараттың құпиялылығының бұзылуы ... ... ... ... ... ... Бұл үшін файлдардың жалған аттары немесе файлдар немесе ... ... ... ... ... болады. Мәліметтеріңіздің барлық іздерін өшірген жөн, бұл бәрінен бұрын ашық ... ... және Windows ... тазалауды меңзейді.
Ақпараттың тұтастығын қолдау. Бүлдіруден қорғау. Негізгі мақсаты - ақпараттарыңызды жойылудан, ... ... ... ... Бұл үшін ... архивтеу, файлдарды бұғаттау парольдерді қорғау сияқты тактикалық әдістер қолданылады.
Ақпаратты қол жетерлік ауқымнан қашықтату. Ең осал ... ... ... жасыру мен бұғаттау жеткіліксіз шара болып шығады. Мұндайда сіз ... ... ... ... ... тактикасына немесе тек басылып шыққан құжат түрінде ғана сақтауға иек артуға болады. Сонымен қатар жүйе құрған мәліметтердің резервтік көшірмелерін жоя ... ... ... ... бір ... ... ... жасау мен сақтау шын мінінде қажет пе, соны ойлаңыз.
Із жасыру. Windows және кейбір қосымшалар сіздің алда болып өткен жұмысыңыз ... ... ... ... ... ... Олардың көпшілігін параметрлерді қоюмен өшіруге болады, қалғандарын қолмен жоюға болады.
Интернеттегі қауіпсіздік пен ... ... ... ... ... ... желі ресурстары әрбір клиентке қаншалықты ашық болса, оның компьютерлік жүйесінің ресурстары ... ... ... ... ашық болады.
Жеке пайдаланушы үшін бұл факт ерекше рөл атқармайды, бірақ аумағында Интернет серверлері орналасқан елдердің заңнамаларын бұзатын іс-қимылдарды ... үшін ол ... ... жөн. ... ... компьютерлік жүйенің жұмысқа қабілеттілігін ерікті немесе еріксіз түрде бұзу әрекеттері, қорғалған жүйелерді бұзуға әрекет жасау, компьютерлік жүйенің жұмысқа қабілеттілігін ... ... ... мен тарату жатады.
Бүкіләлемдік жүйеде жұмыс істегенде барлық іс-қимылдар толықтай белгіленетін және арнайы программалық құралдармен хатталатынын, заңды, заңсыз іс-әрекеттер ... ... ... ... бір ... ... есте ... жөн.
Осылайша Интернетте ақпарат алмасуға почта маркаларын қолданатын кәдімгі хат жазысу сияқты ... жөн. ... екі ... да еркін жайылып, таралады, бірақ ол жлпы жағдайда ақпараттық процестің барлық қатысушылары қол жетерліктей. Бұл көпшіліктің жаппай қолдануға ашық ... ... ... ... ... әдеттегі почталық байланыста да ашық хаттармен қатар ... ... ... ғой. Хат ... почталық конверттерді қолдану серіктестердің жсырры бар дегенді білдірмейді. Оларды қолдану бұрыннан қалыптасқан тарихи дәстүр мен моральдық - ... ... ... сай келеді. Осындай қажеттілігі ақпаратты қорғау үшін Интернетте де бар. ... ... тек ... ... және әмбебап анықтамалық жүйе ғана болып қоймай, келісімшарттық және қаржылық міндеттемелер жойылып, таралады, қарап шығудн да, бұрмалаудан да ... ... ... ... 1999 ... ... ... бөлшектік сауда айналымын қамтамасыз етудің қуатты құралын айналды, ал бұл несиелік карталар мен ... ... ... ... ... ... етеді.
Интернеттегі ақпаратты қорғау принциптері мынадай анықтамаға сүйенеді: ақпарат - ... жүйе ... ... онда оларға бөгде адамдардың кіруін, тіпті, теориялық жағынан болдырмау ... ... ... сәйкес қорғау жүйелері ақпараттың екінші компонентінде-әдістерде шоғырланған. Олардың іс-әрекеттерінің принциптері, тым болмаса ... ... ... үшін ... ... ... мүмкіндігін қиындатып, тіпті болдырмауға негізделген. Мұндай қорғау тәсілдерінің бірі - мәліметтерді шифрлеу.
Шифрлау - ... ... ... ... өңін айналдырып, өзгертетін тәсіл.
Шартты белгілеу - әдеттегі, түсінікті мәтіннің шартты белгіге ауысып, өзгеруі.
Мәтіннің таңбалары мен ... ... ... ... ... бір ... ... бар екендігі меңзеледі - шартты белгілеу мен ... ... ... ... ... ... ... мен шифр беруді бір нәрсе деп санайды және шартты ... ... ... қалпына келтіру үшін ауыстыру ережесін білу жеткілікті екендігін естен шығарады. Шифрланған хабарды қалпына келтіру үшін шифрлау ережелерінен басқа, ... ... ... білу ... ... Тек мәтінді ғана емес, әр түрлі компьютерлік файлдарды - мәліметтер базасы файлдарынан, мәтіндік процессорлардан бастап кескіндеу ... ... ... ... ... - ... шын мәнісіндегі барын шифрды ашу құралдары жоқтардың қарап шығуын болдырмауда. Файлды шифрдф ашуға мүмкіндігі барлар ғана оқи алады. Шифрды ашу - ... ... мен ... кілтін білуге негізделген шифрланған хабардан мәліметтер алу процесі.
Компьютер мәліметтерін шифрлаудың ... ... - шық және ... ... ... ... ... хабарды шифрлауды ашуға арналған кілт берілетін хабарда болады.
Ашық ... ... ... ... алушының ашық кілтін қолданып, мәліметтерді шифрлайтын программаны қолданады. Ашық кілт - ... қол ... ... ... шифр және ол хабарды шифрлау жөніндегі нұсқаулық ретінде қызмет етеді. Ашық кілт ... ... ... және ... ... өзінікі болады.
Хабар шифрланған соң оны алушы өзінің жеке, ... ... ... аша ... Жеке кілтті пайдаланушы программа орнатқанда жасайды және оған бастапқы ақпарат ... ... ... бірге кілт жасалады.
Екі корреспондент үшін де шифрлау ... ... ... талап етіледі. Егер А шифрланған хабарды В-ға жібергісі келсе, ол ең ... ... ашық кілт алуы ... Ашық кілт ашық ... ... арқылы ұсынылады. В бұл серверге өзінің ашық кілттерін қаншалықты қажет болса, соншалықты орналастырады. А бұл кілтті алады, сосын оны хабарды ... ... және В-ға ... ... ... В хабардың шифрдан арылту үшін өзінің жабық кілтін қолданады. Шифрлау программасы ашық кілтті салыстырып, тексеріп ... бұл ... ол ... ... ... арылту үшін хабарды қалайша шифрлау керектігін хабарлайтын нұсқау болып табылады. Сонымен ... ... ... ... ашу үшін ашық кілтті пайдалануға болмайды. Бұл А жолдаған хабарды оқи алатын алушының жалғыз екендігін білдіреді. ... ... кілт ... ... ... ... ... арылтуға қолданылады, ол шифрлаудың дәл осындай программасының және алушының ашық кілті көмегімен шифрланған болатын.
Жабық ... ... ... ... файлды қайта шифрынан арылту мүмкін емес.
Бұл тәсіл ... ... ... ... ... ... шифрланған хабарлар қабылдауды талап ететіндерүшін қолайлы. Олардың барлығы хабарды шифрлауға арналған ... ... мен ашық ... ... ... бірақ оны шифрлық алушы ғана тек жабық кілттің көмегімен аша алады.
Ашық кілтті жүйелер хабарларда шифрлаудан басқа ... ... ... ... ... мәліметтерді аутектификацияландыру құралдары ретінде қолданылуы мүмкін. Ашық кілтті Web-те тиісті серверлердің кез келген ... ... ... Бұл ... ашық ... ... ... және мәліметтер базасы түрінде ұйымдастырылған. Мұндай серверлерді іздеу үшін ізденіс программасына public key servers түйінді сөз тіркесін ... ... ... ... ... бөзылып кетпеуі және заңсыз пайдаланушылардан информацияны қорғау үшін оны арнайы тәсілмен басқа форматта жазып, сақтап қойған дұрыс. Мұндай ... ... ... ... ... жазу және тағы ... ... жазудың көптеген тәсілдері бар. Мысалы, оның бір тәсілі: берілген құжатта кездескен әріптерді алфавиттің сәйкес келесі әрпімен ... ... ас ... бд деп ... Осы ... ... жасырын түрде шифрлап жазу криптография деп аталады. Криптография информацияны қорғау теориясында кеңінен пайдалынады. Шифрлаудың ең ... - ... ... ... ASCII ... ... $ - ... литерлік айнымалыны белгілеу символы. Литерлік тұрақты қос тырнақшалар ішінде жазылады. LEN(AS) - A$ литерлік тұрақтысының ұзындығын табатын ... ... MID$(A$, K, N) - A$ ... к ... ... п ... бөліп алу функциясы, ASC(B$) - B$ cbvdjksys4 rt4tqn3kuty ASCII (ИАК-8) коды, мысалы, ASC(`A')=65 . PRINT B(K)-ның ... ... ... үтір - ... ... символдарды ретімен бір қатарда жазу командасы.
1.2.Linux.
Осы заманғы жалпы тапсырмаларды атқаруға арналған компьютерлер, соның ішінде жеке компьютерлерде, ... жегу үшін ... ... ... Жеке ... ... ... жүйе мысалдары ретінде келесілерін келтіруге болады: Microsoft Windows, Linux, Mac OS (Darwin) және ... ... ... ... ... яғни ... ... мен ғимараттарында оқуда тегін және өте қарапайым OS Unix альтернативінде кең ... ... ... ... жақсы қасиеттерін Linux өзінде қамтып тұр. Оны OS/2 операциялық жүйе сияқты жеңіл ... ... Оның ... ... WindowsXP-мен пара-пар және желінің жасалу мүмкіндігі WindowsNT-дан ... ал ... ... ... Unix принципі арқылы жасалған.
OS Linux-тің болашағы жоқ деп айтылуда. Бірақ бұл операциялық жүйенің он бір жылдық тарихы бізге ... ... ... ... жұмыстың мақсаты Linux-тің мүмкіндіктері мен жұмыс ережелерімен танысу болып табылады. Бөлімдерде операциялық жүйенің жалпы мағлұматтары және оны дербес ... ... ... ... ... бірге операциялық жүйеде графиктік және мәтіндік режимдермен жұмыс істеуге болатыны көрсетіледі. Және де кейбір администраторлау мағлұматтары мен ... ... ... ... - те ... ... қамтамасыздандырылған, осы инструменттер арқылы, сіз өзіңіздің жеке қолданбаларыңызды, құжаттарыңызды, WEB ... ... ... ... және де ... ... ... қатынас құра аласыз. Интернетте Linux жүйесі персоналды компьютерлерде жұмыс жасайтындарға негізгі тірек болып табылады. Интернетте жүріп саяхаттаудан тыс, Linux операциялық ... ... ... және FTP - ... құруға рұқсат береді. Осының арқасында басқа қолданушылар (мысалы, модемі компьютерге қосылған, сіздің достарыңыз) сіздің Linux жүйеңізге көп ... ... ... ... ... ... танысуLinux - Unix операциялық жүйесінің толық функционалды нұсқасы. Бұл операциялық жүйеге, Unix операциялық ... ең ... ... кіргізілген, және де Linux - ке Unix операциялық жүйесінің қазіргі кездегі қолданбалары қосылған. Бұл қолданбалар GNU тізбегімен таралып өзіне кәсіби ... ... ... Linux - те ... жинағы қамтамасыздандырылған, осы инструменттер арқылы, сіз өзіңіздің жеке қолданбаларыңызды, құжаттарыңызды, WEB парақтарыңызды, презентацияларыңызды, сызбаларды, ... және де ... ... ... ... құра аласыз. Интернетте Linux жүйесі персоналды компьютерлерде жұмыс жасайтындарға негізгі тірек болып табылады. Интернетте жүріп саяхаттаудан тыс, Linux ... ... ... ... және FTP - серверлерін құруға рұқсат береді. Осының арқасында басқа ... ... ... компьютерге қосылған, сіздің достарыңыз) сіздің Linux жүйеңізге көп пайдаланушылар режимінде қосыла алады.
Linux-тің бірінші түрі шыққаннан кейін екі ... соң ... ... жаңа ... жүйені таратты және басқаларды Linux-ті дамыту жұмысына шақырды. Сондықтан Linux операциялық жүйесі бүгінгі күнде көптеген жер шарының программистерімен дамытылуда және ... ... ... ... сайттарында жазылған. Осы топтың басқарушысы әлі күнге дейін Линус Торвальдс болып саналады.
Linux Unix-тің жеңілдетілген түрінің ... ... ол Minix деп ... ... ... Linux тез ... кіші және арзан операциялық жүйе ретінде жасалады.
Еркін бағдарламалық қамтама (ЕБҚ) біртіндеп күш жинауда. Егер бұрын ол тек тәжірибесі бар ... ... ... пайдаланушылар үшін күнделікті қолдануға жарамаса, қазір осы жағдай өзгерген. ЕБҚ-ға өткен адамдар саны күннен-күнге өсіп келе ... ... ... басқа операциялық жүйелер туралы естімеген адамдар да бар. Осы мақалалар сериясы осыған байланысты жазылған. Одан сіз бірнеше терминдерді, дистрибутивті ... ... ... ... ... ... көмекті қайдан іздеу және не оқу керек туралы біле аласыз.
Терминология
GNU/Linux-ты көріп, одан соң оны ... ... ... тәжірибелері аз болғандықтан жиі терминологияда шатасады.
Free Software - ... ... ... ... оны ... ... және таратуға рұқсат ететін еркін лицензиялардың біреуі аясында таратылады.
Open Source - ... ... ашық ... ... не ашық бағдарламалық қамтама. Маңызды ескерту: ашық - тегін дегені емес. Ашық пен ... ... ... аз, тек ... ... оны ол ... жеке айтамыз.
GNU/Linux - Linux ядросына негізделген операциялық ... ... ... осы сөз ... ... бөлігі айтылмайды, тек Linux (Линукс) деп айтылады. ... ... - ... командалық өндеуіш және бағдарламалық қамтаманың жинағы.
Дистрибутив - бағдарламалық қамтаманың (операциялық ... де) ... ... ... осы ... жүйенің орнатқышы мен минималды бағдарламалар жинағы болады. Linux дистрибутивтерінің мысалдары: Ubuntu, Debian, Slackware, openSUSE, Archlinux, т.б.
Консоль ... жол) - ... ол - ... ... ... көрінісі, түрі. Мәтіндік командаларды енгізу-шығару құралы. GNU/Linux жүйелерінде командалық жол деп ... Bash ... ... және оның ... ... (Xterm, ... аталады. ұғымына ұқсас болып келеді.
Root (суперпайдаланушы) - GNU/Linux жүйелерінде шектеусіз әкімшілік құқығы бар пайдаланушысы.
GUI (ағылш. ) - ... ... ... ... ... панельдер, батырмалар мен т.с.с.
Window Manager - терезелердің орналасуын мен олардың әрекеттерін басқарады. Мысалы, Compiz - графиалық ... ... ... - ... ... ортасы, негізгі үші түрі бар: KDE, GNOME, XFCE. Құрамында бағдарламалар жинағы ... ... ... ... редактор ретінде Gnome ішінде gedit, ал KDE ішінде Kwrite болып келеді. Жай ғана бағдарламалар жинағы емес, өзара тығыз байланыстырылға ... ... ... ... жатқа өлең атын жедел хабарламалармен алмасу бағдарламасы көрсете алады.
Десте - бағдарламалық қамтама ... ... ... өзі, қосымша мәліметтер болады (лицензия мәтіні, мысалға). ... ... ... ... ... ... аты, ... архитектурасы көрсетіледі. Сонымен қатар, Linux әлемінде қолданатын дестелер түріне сәйкес дистрибутивтер екі үлкен топқа бөлінеді. Ең көп ... deb және rpm ... ... ... ... дистрибутивтер өздік пішімдердегі дестелерді қолданады.
Дестелер менеджері - БҚ дестелерін басқаруға арналған ... ... ... ... орнату, өшіру, жаңарту мен т.с.с. әрекеттерді орындайды ... dpkg, rpm. ... үшін ... ... -- ... - БҚ дестелері орналасатын жер. Ол интернеттегі серверде, жергілікті компьютерде, не компакт-дисктерде орналасуы мүмкін. Репозиторийден дестелер ... ... ... ... ... оларды жүктеп ала алады.
Бастапқы код - бағдарламаның түрі, яғни, бағдарламалау тілінде жазылған код файлдары мен қосымша ... ... ... ... ... осы түрінде пайдасыз, қолдану үшін оны керек, бұл ... ... деп ... - ... өңдеуіш орындайтын командалар жазылған файл. Мысалы, командалар тізімін қайта-қайта тере бермеу үшін оны ... ... ... ... терминінің мағынасы толығымен анықталмаған. Ең алдымен ол ядроны, Linuх-тің кез келген версиясының жүрегі ретінде ... Ал кең ... ... -- ... деп ... осы ... орындалатын бағдарламалар жиынтығы. Ядроның мақсаты - бағдарламалар, ... ... ... ... ... мен есептеулерді немесе бағдарламалардың орындалуын басқаратын жүйелер сияқты бағдарламалар ... ... ... қамтамасыз ету.
Нақтырақ айтсақ, белгілі бір уақыт мезетінде ... тек бір ғана ... түрі бар, ол -- ... ядро ... ... Linuх әлемінде ядроны өз иелігі ретінде белгілеп, ... ... ... ... осы ядро үшін ... ... мен ... құруға мүмкіндік берген.
Кез келген анықтамадан шыққанда Linuх операциялық жүйе болып табылады. Linuх-ті басқа дербес компьютерлерге арналған ... ... ... ... ерекшелігі сонда -- бұл жүйе ... және ... ... ... ... ... түрлі бағдармаларды құру үшін пайдалануға болады. Қазіргі кезде Linux-ке арналған мынадай бағдарламалық қамтамалар бар:
DOS пен ... ... ... ... ... ... деңгейінде DOS бағдарламаларын орындауға болады. Windows-ке арналған бағдарламаларды орындаудың да бірнеше әдістері бар.
XWindows ... Бұл өте ... әрі ... және оңай конфигурацияланатын орта, ол сонымен қатар Linux көптеген жүйелерінде жұмыс істейді. XWindows ... ... ... ... ... қарапайым және ыңғайлы операциялық жүйеге түрлендіреді.
Мәтіндік редакторлар. WordPerfect, StartOffice және ApplixWare сияқты коммерциялық мәтіндік редакторлардан басқа Linux-тің өзіне ... ... ... ... ... ... бар.
Бағдарламалау тілдері. Көптеген бағдарламалау мен бағдарлама дайындау тілдері, т.б. Linux ... ... ... жабдықтары бар. Бағдарламалау жабдықтарының мол болуы бағдарламаларды құрастыруды жеңілдетеді.
Деректер қоймалары. Барлық Linux платформаларындағыдай Linux клиент-сервер деректер қоймалары үшін берік негізді ... ... Linux ... да mSQL және Postgre ... ... ... ... Жүйенің дамуы, әсіресе корпоративті ақпарат әлемінде, Linux-ке арналған саудалық реляциондық деректер қоймаларының ... ... ... ... ... Linux үшін ... ... қоймалары Огасlе, Sybase, Informix сияқты компаниялармен ұсынылады.
Іnternet жабдықтары. Linux белгілі Netscape ... және ... ... ... ... қатар өзінің де Іnternet-ке арналған бағдарламалық қамтамалары бар. Оларға электронды поштаны оқитын мәтіндік және графиктік ... ... ... ... ... пошта мен жаңалықтар серверлері) құруға арналған толық бағдарламалық қамтамалар жатады. Іnternet-ке жергілікті желі немесе модем арқылы қосылуды толық қолдау қамтамасыз ... ... ... ... версиялары мен МасОS жүйелері бірқолданбалы (яғни бір қолданушыға арналған) болып табылады. Windows NT ... ... ... ... сөз ... ... ... бірақ әр уақыт мезетінде жүйемен тек бір адам ... ... ... ... ... Windows NТ-ді ... платформа негізінде жаңа Windows NT Terminal Server Edition жүйесін құру әрекеті ұйымдасқан болатын.
Linux бір ... ... ... ... ... ... бұл оның көпқолданбалылық артықшылықтарын түгелдей пайдалануға мүмкіндік береді. Бұдан үлкен құндылық шықпақ: Linux-ті қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... өздерінің дербес компьютерлерінен жергілікті желі арқылы Linux серверіне шығып, өз компьютерінен емес, осы серверден бағдармаларды жүктей ... ... ... ... ... көптапсырмалылық қасиеті бар.
Бір кездерде есептеу жүйелері Windows 3.1-ден Windows 95-ке ауысқанда, жаңа жүйенің көптапсырмалылығы негізгі құндылығы ... ... ... - оның ... ... ... бір уақытта орындай алуы. Сонда жалғыз процессордан құралған компьютер бірнеше операцияны параллель орындай алады. Әрине, шынын айтсақ процессор бірнеше ... бір ... ... ... ... ... бір ... екіншіге шапшаң ауысуы жатады.
Әрқашан да Uniх жүйелеріндегі көптапсырмалылық Windows жүйелеріндегіден гөрі жоғары деңгейде ... Linuх ... ... ... корпоративтік серверлер мен қуатты жұмыс станциялары үшін ерекше ... ... ... ... тек Windows 2000 мен Windows NT ғана дәл ... көптапсырмалылықты қамтамасыз ете алады. Бір кездерде керемет шу көтерген Windows ... өзі бір ... ... ... көп санын әрең орындап үлгереді.
Linux жүйесі, Windows NT мен Windows 2000 сияқты, Реntium II ... ... ... ... ... ... Бұл ... шын мәнінде екі бір уақыттағы әрекетті орындайды. Көппроцессорлық көптапсырмалылықпен бірге бір компьютерде орындалатын бір ... іске ... ... ... ... көбейтуге мүмкіндік береді.
Операциялық жүйедегі басқарылатын объектілер
Операциялық жүйелер программалар жұмысын басқарады. Оларды ... ... ... және ... Өз кезегінде ОЖ-де микропроцессорда орындалатын программа. Программаны орындауға кірісу дегеніміз ол сол ... ... ... соң ... ... ... және оның ... сол уақыттағы үрдіс ағынын анықтайды.
Сондықтан, оперциялық жүйе басқаратын объектілердің бірінші класы ол ... ОЖ ... ... ... орындайды: үрдісті құру, үрдісті жүктеу, үрдісті тоқтату, үрдісті жаңарту (жалғастыру),үрдісті жою. Егер үрдіс деп программа орындалуын айтсақ онда ол ... ... ... ... әдетте, ОЖ бір ғана емес, көп үрдістермен жұмыс жасайды. Үрдістер бір-бірімен белгілі бір қатынаста бола алады. ... ... ... түрі ол тәуелсіздік, яғни бір үрдіс екінші үрдіс күйіне ешбір әсер етпейді. Математика көпмүше ... ... ... ... формальді логикалық ережелер қолданылады.
Келесі ОЖ басқаратын өте маңызды объекттің бірі ол қор ... ... ... ... ол кең және ... ... ие. Қор ұғымына мынадай түсінікті әрі сезуге болатын объекттер жатады: жедел жады ... ... ... ... ... ... ... Уақыт қорына келетін болсақ, ол ұғым ұқыпты талдануы қажет. Біріншіден, ОЖ астрономиялық уақытпен жұмыс жасайтын ... оған ... ... ... ... және секундын білу керек. Екіншіден, есептеу жүйесінің жұмысы үзіліссіз жүрмейді. ... ... ... ғана есептейтін процессорлық уақыт енгізілген. әр программа белгілі бір уақытты қажет етеді: ол тоқтайды, содан соң ... іске ... Сол ... ... ... ішкі ... ... енгізілген.
Астрономиялық уақытты (күнтізбе уақыты) бәрі пайдаланады, бірақ ол одан таусылмайды, не ... ... ... қарама-қарсыға ауыстырмайды. Орталық санағыштың уақыты мүлдем басқа. Егер санағыш ... ... және ... ... ... ол ... бір программаны орындаса (бұл кезде басқа программалар ... ... онда ол ... ... бөлінуді қежет ететін қор ретінде анықталады.
Linux операциялық ... ... ... көпқолданбалы операциялық жүйе. Ол бір мезгілде бірнеше жұмыстарды орындауда компьютердің ... ... ... ... ... жәрдемі. Linux қатты дискінің бөлімін виртуалдық жады ретінде пайдалана ... ... ... ... ... ... және дискіге програманың аз қолданылатын бөлімдерін кіргізеді. Жүйенің барлық жадысы қолданылады ... және ... Linux үшін ... ... ... ... ... жүйенің графиктік ортасы. XWindow - бұл стандартты интерфейс, ол ... ... ... ... ... ... тор ... сонымен бірге Интернет-хаттамасы TCP/IP, желілік хаттамалары SMB* және Novell, Nis ... ... NFS, WINS және т.б. ... ... жүйенің хаттамаларына жәрдемдеседі.
Кітапхана байлығы. Әрбір жұмыстағы қайталанатын процедураларды ... ... жүйе ... ... ... береді. Олар қажет уақытта бағдарламаларға қосылады.
SysV, BSP және IEEE POSIX 1 ... ... ... Linux ... стандарттарды қолданады.
Операциялық жүйенің ашық мәтіні. Linux AT&T* сияқты саудалық дамытылуларын пайдаланбайды. Сондықтан әрбір адам өзінің OS модулін жазуға ... ... ... ... ... өте ... ... қарсы тұруы. Қазіргі уақытта Linux-ке арналған он вирус қана белгілі. Олардың ешқайсысы операциялық ... зиян ... ... таралуы
"Linux тегін" - бұл Linux-тің әрбір түрі мен дистрибутивтерін таратушылардың негізгі постулаты. Linux GNU GPL ... ... ... ... Бұл ... және ... ... қысқаша былайша беруге болады:
Жүйе тегін таралады.
Операциялық жүйе жиынын және оған кіретін мағлұматтарды сатуға дайындалғаны үшін сатушының кез ... баға ... ... ... ... сатып алушының құқықтарына сатушының қарсы құқысы жоқ.
Соңғы бөлімше ерекше көңіл бөлуді талап ... ... ... және ... ... алушыға дистрибутивті пайдалану құқығын береді, сатып алушының оны көбейтуге және тегін таратуға мүмкіндігі бар. Бірақ Linux тегін деп те айтуға ... ... ... ... оның ... ... ... мен сатылу орнына әкелінуіне кеткен қаражатты төлейді.
Бұл бойынша Қазақстан Республикасында әрбір Linux дистрибутивінің лицензиялық ... ... 300-1500 ... ... сатылады.
Linux ұсынатын жабдықтардың әр түрлілігін ескере отырып, ол ... ... деп ... ... ... ол ... емес! Linux ядросы мен оған жазылған бағдарламалардың көп бөлігін ... ... ... ... ... және таратуға ешбір шектеу қойылмаған, олар тегін таратылады.
Ең алдымен, Linux ... GNU GPL (General Public License ... ... ... ... лицензиясы негізінде таралады. Бұл тегін бағдарламалық қамтамалар ... (Ғrее Software ... ... ... ... қамтамаларды таратуға негізделген арнайы лицензия. GNU лицензиясы бойынша бағдарламалық қамтаманы тегін немесе ақшалай GNU ... ... ... ... ... рұқсат етіледі.
GNU лицензиясының тағы бір маңызды ерекшелігі барлық бағдарламалық қамтамалар бастапқы мәтіндерінің толық жиынымен таралуы қажет. ... ... қол ... ... ... болмайтын саудалық бағдарламалық қамтамалармен салыстырғанда, GNU бағдарламаларын ... ... ... ... толық еркіндік беріледі.
Linux операциялық жүйесін және оған арналған бағдарламаларды құрудың осындай тәсілінің сәтті болуы ... -- оны Netscape ... ... ... ... тобы үшін ... ... күні Linux-тің бір ядросы бар және оның жетілдіруін Линус ... (Linus ... және Алан Кокс (Alan Koks) ... Linux ... жиыны (20-30-дан кем емес), олардың айырмашылығы: функционалдық тағайындауында және дистрибутивке ... ... ... ету ... Кейбір дистрибутивтер ондаған компакт-дисктен, ал кейбіреулері бір-екі дискетадан тұрады.
Дистрибутив үшін құжаттар бөлек беріледі. Бірақ оған ... ... ... ... және HOWTO кіреді, сондықтан сауатты қолданушы құжатты қажет етпейді.
Linux-ті мықты құрастырушылар: Red Hat Inc., және Mandrake S.A. ... ... ... енгізеді, бірақ бұл OS* жиынының бағасының көтерілуіне әкеліп соғады.
Linux дистрибутивтері көптеген әр түрлі компаниялармен шығарылады. Бүгінгі күні Linux-тің 90 түрі бар, ... ... ... Unix ... ұқсас. Батыстағы Linux-тің негізгі құрастырушылары:
Red Hat, Inc. - Red Hat ... үш ... Home, Standard және ... ... Inc. - Caldera Open Linux ... шығарады;
Debian Group - Linux Debian;
Corel, Inc. - әмбебап саудаға қондырылуы ыңғайлы Corel Linux ... ол Linux Debian ... ... Group - S.U.S.E ... ... ... ... тілдер үшін локальданған.
Келесі дистирбутивтер ТМД территориясында өте танымал:
"Процедура" қоғамынан Red Hat Linux. Бұл ... ТМД ... үшін ... ... сатылатын Red Hat дистрибутивтерінің көшірмелерін шығарады.
Ресей-француз "Mandrake S.A." компаниясынан Mandrake Linux дистрибутиві. Linux-тің бұл түрі жақсы ... ... ... ... және ... бағамен танымал.
Black Cat Group, BC Linux дистрибутивімен танымал. Бұл Red Hat дистрибутивінің түрі, бірақ ол Украинаға ғана ... ... бұл ... дистрибутивтерінің айырмашылығы өте бос қарастырылады (айырмашылықтар динамикалық кітапханаларда, аудармаларда және қондырушы бағдарламалардың түрлерінде бар). Таңдаудың негізгі критериі тек дистрибутивтің ... ... және ... ... ... табылады.
1.3Бағдарламмалық құралдары
Омофондар жүйесі Шифрға жасалатын шабуылдардың ішіндегі ең қарапайымы бұл шифр сөздегі кездесетін ... ... ... ... сол тілге сай жиі қолданылатын әріптерді қойып шығу. Бұл шабуылға қарсы қолданылатын ең қарапайым әдіс ... ... ... ... ... болып табылатын бұл шифрда бастапқы хабарламаның әріптері бірнеше ауыстыруға ие. Олардың саны әріптің тілде қолдану жиілігіне тура ... ... ... Е әрпі үшін L әрпінің әрбір қойылымына 3 ауыстыру, J әрпінің әрбір қойылымына 123 ауыстыруы бар. ... ... ... ... отырып, біз оның ауыстрымдарының бірін кездейсоқ түрде аламыз. Сондықтан шифрлау алгоритмі функция болып ... ... ... деп ... 000 ден 999 ... үш ... сандармен берілуі мүмкін. Біз Е үшін осындай ... ... 123-ін ... Аз ... ... үшін азырақ береміз.
Егер омофондар бірдей әріптің пайда болуы үшін ... ... ... ... онда ол ... тең ... болады.
Яғни әріптердің жай жиілігін санау ештеңе бермейді. Бірақта әр тілде жұрнақ, жалғау және сөз тіркестерінің жиілігіне орай шифрды бұзуға ... ... ... ... ... ... ... символдары гамма деп аталатын арнаулы тізбектің символдарымен қосылады. Кейде белгілі бір заң ... ашық ... ... ... гаммасы беттестіріледі. Сондықтан бұл әдіс гаммалау деп аталады, ал шифрдың гаммасы - белгілі бір ... ... ашық ... ... және ... ... ашуға арналып жасалған жалған-кездейсоқ тізбек.
Гаммалау арқылы шифрлаудың мәні мынада: жалған-кездейсоқ сандар бергішінің көмегімен шифрдың гаммасын ... және ... ... ... мәтінге қайтадан кері аударуға болатындай етіп (мысалы, екі модулі бойынша қосу опрациясын пайдалану арқылы) беттестіру.
Мына ... атап ... ... ... ... ашық ... ... бірдей, әдетте 64 биттен, Т0 блоктарға бөледі. Шифрдың гамасы осыған ұқсас, ұзындығы Гш блоктарынан ... ... ... ... ... ... мына түрдегі болады: Тш =Гш +Т0 ;
Шифрлауды ашу процесі шифр гаммасын ... ... және осы ... шифрланған деректер үстіне салудан тұрады. Шифрлауды ашу теңдеуінің түрі мынадай болады: Т0 =Гш -Тш ... ... ... ... ... ... ... өйткені оның кілті айнымалы шама. Шифр гаммасы әр шифрланған блок үшін кездейсоқ түрде өзгеріп тұруы қажет. Егер гамма ... ... ... мәтін ұзындығынан көп болса және шифрды бұзушыға бастапқы мәтіннің ешқандай бөлігі белгілі болмаса, онда мұндай шифрды тек ... ... ... түгел тікелей таңдау арқылы ғана шешуге болады. Бұл жағдайда шифрдың криптографиялық беріктілігі кілт ұзындығымен анықталады.
Жалғанкездейсоқ сандар ... ... ... конгруэнтті генераторды қолдануға болады.
Бірақ сонымен қатар жалғанкездейсоқ сан жабық кілт ... ... ... ... кіріктірілген генератор арқылы генерациялап, оны файл арқылы басқа ... ... ... ... ... кері ... басқа каналмен алынған шифр кілтімен сондай шифрлау программасын қолданып ашуға болады.
Жалған кездейсоқ ... ... ... ... ... әдісімен шифрлағанда кілт есебінде биттердің кездейсоқ қатары пайдаланылады. Бұл қатар екілік түрде берілген (мысалы, А=00000, В=00001, С=00002 және ... ашық ... ... Бұл қосылу екі модулі бойынша биттерді өзара қосу арқылы ... ... ... ... мәтін пайда болады. Күні бұрын болжауға болмайтын ұзындығы үлкен екілік тізбектерді генерациялау классикалық ... ... ... ... ... Бұл ... шешу үшін ... жалғанкездейсоқты тізбектер генераторлары пайдаланылады.
Жалғанкездейсоқ бүтін сандар тізбегін генрециялайтын белгілі процедуралар ішінде ең жиі қолданылатыны сызықты конгруэнтті ... ... ... ... ... ... жүйесі жүйесіне ұқсайды. Шифрлау кестесі Вижинер кестесі деп ... ... ... n[2] ... ... квадраттық матрица болып табылады. Бұл жерде n - қолданылатын әліпби символдарының саны. Бірінші қатарда әліпбидің барлық әріатері жазылса, ... ... ... бір әріпке ығыстырылады. Осындай әрекеті аяғына дейін қайталаудың нәтижесінде қатар саны бағанның ... ... ... тең ... ... ... ... қазақ тіліне арналған Вижинер кестесі көрсетілген. ... екі ... бар: ... ашық ... ... ... Жоғарғы қатардың символдары және кілттің сол жақтағы шеткі бағаны.
Шифрлау (және кері шифрлау) үшін Вижинер кестесін қолдануға болады. ... ... үшін ... ... кілт ... ... Шифрлау былайша жүргізіледі. Толық кестеден бірінші қатар және бірінші ... ... ... ... келетін қатарлар іріктеліп алынады.
Шифрлау былайша жүзеге асырылады: шифрланатын мәтіннің әрбір әрпінің астына ... ... ... ... ... ... ашық мәтіннің кезекті әрпімен оның астында орналасқан кілттің ... ... ... ... ... ... кестенің әрпі табылады; шифрланатын мәтіннің әрпі кестенің осы әрпімен ауыстырылады. Осылайша шифрмәтіннің келесі әрпі табылады. Мысалы ретінде кілтіне ... ... ... және шифрлау келесі суретте берілген.
1.4.Мәтіндерді шифрлау
Вижинер кестесін қолданып мәтінді шифрлау. Бұл жағдайда ... ... ... ... бос ... ... ... Және белгілі бір кілтсөз таңдап алынады. Мысалыға бұл Kartbayev сөзі болсын. Енді ... ... ... ... үшін ... ... ... жасау қажет. Егер жоғарыдағы мысалға математикалық анализ жасайтын болсақ, оның нәтижесінде мына әдіс ... ... ... ... ... ... Ашық мәтін әріптерінің де нөмірлері анықталады. Сосын шифрланатын мәтінннің әрбір әрпі мынадай қатынас бойынша шифрланған мәтін ... ... K=26, ... ... әріп ... ...
K A Z A K H S T A N I S G R E A T C O U N T R Y
11 1 26 1 11 8 19 20 1 14 9 19 7 18 5 1 20 3 15 21 14 20 18 25
K A R T B A Y E V ... 1 18 20 2 1 25 5 22 ... MOD 26 =22 ... MOD 26 = 2 ... MOD 26 = 18 R
(1+20) MOD 26 = 21 U
(11+2) MOD 26 =13 ... MOD 26 =9 ... MOD 26 = 18 ... MOD 26 = 25 Y ... MOD 26 =23 W
(14+11) MOD 26= 25 Y
(9+1) MOD 26= 10 ... MOD 26=11 ... MOD 26=1 ... MOD 26=20 ... MOD 26 =6 ... MOD 26=26 ... MOD 26=25 ... MOD 26=25 Y
(15+11) MOD 26=26 Z
(21+1) MOD 26=22 W ... MOD 26=6 ... MOD 26=14 ... MOD 26=20 ... MOD 26=26 ... ... формуласы мынадай:
Омофондар әдісімен шифрлау. Бұл әдіспен шифрлағанда шифрлау біралфавитті жүргізіледі. Шифрдың ... ... ... шифрлаушы символға бірнеше ауыстырудан келетіндігінде. Біздің жағдайда программалаудың тиімділігін арттырудың мақсатында әрбір символға 10 ауыстырудан берілді. Ал жалпы шифрлау ... ... ...
KAZAKHSTAN (салыстыру) ABCDEFGHIJKLMNOPQRSTUVWXYZ
Егер салыстыру тура болса оның ауыстыруын шифрланған мәтінге қою.
Мысалы, ... ... ... ... ... B C D E F G H I J K L M N O P Q R S TU V W X Y Z
9 23 20 13 23 2 9 21 17 25 26 11 1 23 18 7 24 4 10 9 5 14 21 6 23 19
z i s i z u j i i w - ... ... ... ... кері ... үшін ... жаққа ауыстырулар тізбегі цифрлы эквивалентте жіберіледі. Программада бұл эквивалентті арнайы текстік файлға шығарады. ... ... Бұл ... ... ... ... модулдеп бөлу үшін арнайы жалған кездейсоқ тізбек құрылады.
Бұл тізбек бір рет жасалады. Оны кері ... үшін сол ... білу ... Ал ол үшін жалғанкездейсоқ тізбекті басқа каналмен жіберуге болады.
Мысалы үшін ... ... ... A Z A K H S T A N
11 1 26 1 11 8 19 20 1 14 ... ... ... ... 24 18 13 16 21 17 23 1 16 ... қосып, модтап бөлу арқылы
w y r n a c j q b d ... ... ... салыстырмалы энтропиялық анализ
Алдымен ағылшын алфавиті үшін әріптерге келетін энтропияны көрсетейік.
3
e0.26
t 0.25
a 0.24
I0.23
O0.22
N0.21
h ... ... ... ... ... кездесу жиілігіне орай бөлінген.
Бастапқы мәтін үшін максималды энтропияны табайық.
K A Z A K H S T A N ... =1.68
ht

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мәліметтер визуализациясы және зерттеу қорытындылары4 бет
Биофизика6 бет
Блоктік шифрлеу8 бет
Corel Draw программасын түрлі графикалық бейнелерді өңдеуге қолданудың әдістемелік негіздері21 бет
Delphi –программалық ортасында бағдарламалау17 бет
Linux (Red Hat) операциялық жүйесі16 бет
Linux операциялық жүйесі10 бет
Linux операциялық жүйесінің пайда болуы26 бет
Linux операциялық жүйесінің функциялары20 бет
Linux операциялық жүйесіндегі pipe() функциясы21 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь