Қаржылық дағдарыс жағдайында Қазақстандағы қаржы мекемелерінің тұрақтылығын қамтамасыз ету

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1.бөлім. Қазіргі әлемдік қаржы дағдарысына сипаттама ... ... ... ... ... ... 7
1.1. Әлемдік қаржы дағдарысының қысқаша тарихы ... ... ... ... ... ... ... .7
1.2. Қаржы дағдарысының таралуының себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.3. Әлем елдеріндегі банктерді национализациялау мәселесі ... ... ... ... 16
1.4. Қаржы дағдарысының Қазақстанға ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

2.бөлім. Қаржылық дағдарыс жағдайында Қазақстандағы қаржы мекемелерінің тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
2.1. Ұлттық Банктің қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз
етудегі ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
2.2. Қаржылық дағдарыс кезіндегі қаржы мекемелерінің
жағдайын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36
2.3. Қаржы мекемелерінің тұрақтылығын қамтамасыз
ету жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62
КІРІСПЕ
2007 жылдың екінші жартысында басталған әлемдік қаржы нарықтарындағы тұрақсыздық Қазақстанның даму қарқынына әсер етті. Бұл отандық банктердің сыртқы қаржылық ресурстарды тарту мүмкіндіктерін төмендетуде, ал, ізінше, ішкі экономикаға кредит беру көлемін қысқартуда көрінді. Бұдан басқа, әлемдік нарықтағы азық-түлік тауарлары бағасының шапшаң көтерілуі салдарынан экономикаға инфляциялық қысымды едәуір күшейтті.
Қазақстан Республикасының Үкіметі, Ұлттық Банкі мен Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігі әлемдік қаржы және тауар нарықтарындағы тұрақсыздықтың теріс салдарын жұмсартуға бағытталған бірінші кезектегі шаралар кешенін жедел қабылдады және іске асырды.
Өтімділіктің жаһандық тапшылығын тудырған қаржы дағдарысының екінші толқыны әлемдік қаржы жүйесінің шеңберінен шықты және нақты секторға едәуір теріс әсер етті. Осының нәтижесінде әлемдік экономиканың өсу қарқынының едәуір және, ізінше, тауарлар мен қызмет көрсетулерге жаһандық сұраныстың баяулауы байқалады. Бұл отандық экономиканы тұрақтандыру және оңалту жөнінде жаңа қосымша шаралар қабылдауды талап етеді. Қазақстан Республикасы Үкіметінің, Ұлттық Банкінің және Қаржы нарығы мен қаржы ұйымдарын ретте және қадағалау агенттігінің Экономиканы және қаржы жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009 – 2010 жылдарға арналған бірлескен іс-қимыл жоспары (бұдан әрі – Жоспар) Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмаларын орындау үшін әзірленді және жаһандық дағдарыстың Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық ахуалға теріс салдарын жұмсартуға және болашақтағы сапалы экономикалық өсу үшін қажетті негізді қамтамасыз етуге бағытталған шаралар кешенін айқындайды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Көшенова Б. «Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары» Алматы: «Экономика», 2000 ж.
2. Алдаберген Ә. «Банк жүйесінің тұрақтылығы – экономикалық дамудың кепілі» Егемен Қазақстан, 2004 ж 11- қараша.
3. Дементьева А. «Қаржыгерлер мен студенттер: тең дәрежедегі диалог». Егемен Қазақстан, 2005 ж 25-мамыр.
4. Донских А. «Бизнестің алмас қырлары: тазалық, мөлдір-лік, беріктік». Егеменді Қазақстан 2004 ж 15-желтоқсан.
5. Жұмабайқызы Г. «Банк елге делдалдық қызмет көрсететін кәсіпорын». Жас алаш 2003 ж 17-наурыз.
6. «Келешегі кең бизнес» Егеменді Қазақстан 2005 ж 5-сәуір.
7. ҚР «Ұлттық банк туралы» Заңы.
8. “Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы” Қ.Р. Президентінің Заң күші бар Жарлығы 1995 жылғы 31 тамыздағы № 2444
9. “Қазақстан Ұлттық банкі туралы “ Қ.Р.Президентінің Заң күші бар Жарлығы 1995 жылғы 30 наурыздағы № 2155
10. “ҚР-дағы банктер және банк мекемлері” Негізгі заң актілері. 2002 ж. 1 мамырында. Алматы: Юрист, 2002. – 108 бет.
11. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Жалпы редакциясын басқарған Ғ.С. Сейтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001. – 466 б.
12. Денги, кредит, банки: Учебник / Под ред. Е.Ф. Жукова. – М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1999. – 622 с.
13. Денги, кредит, банки: Учебник / Под ред. О.И. Лаврушина. Изд. 2-е, перераб. И доп. – М.: Финансы и статистика, 1999. – 464 с.
14. Көшенова Б.А. Ақша. Несие. Банктер. Валюта қатынастары. Оқу құралы / - Алматы: Экономика, 2000. – 328 бет.
15. Мақыш С.Б., Ілияс А.Ә. Банк ісі: Оқу құралы. – Алматы: қазақ университеті, 2004. – 241 бет.
16. Саниев М.С. “Ақша. Несие. Банктер.” Оқу құралы – Алматы: Алматы экономика және статистика интситуты, 2001ж.
17. Төлебаев Т.Ә. ХІХ ғ. екінші жартысы мен ХХ ғ. басындағы Қазақстандағы банк жүйесі туралы зерттеулер. Банки Казахстана – 2001 г. Октябрь 51 – 54 бет.
18. Шабанова Н.Н. “Денежное обращение и кредит СССР”. Учебник для вузов по спец. 1734 и 1737 - Ташкент: Укитувчи. 1985. – 301с.
19. Ұлттық банк Басқармасының 2002 жылы 16 қарашадағы № 465 қаулысымен бекітілген « Активтердің , шартты міндеттемелердің жіктелуі және оларды күмәнді және үмітсіз санаттарға жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялық құру» туралы ережесі.
20. Банковское дело/ Под ред. Сейткасымова Г.С. – Алматы: Қаржы – Қаражат, 1998.
21. Банковское дело / Под ред. Лаврушина О.И. – М.: Финансы и статистика , 1998.
22. Банки и банковские операции в России / Под ред. Лапидуса М.Х. – М., 1996.
23. Банковское дело / Под ред. Колемникова В.И. – М., 1995.
24. Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред. Платонова В., Хиггниса М. – М.: Консалтбанкир, 1998.
25. Банки и банковские операции / Под ред. Жукова Е.Ф. – М., 1997.
26. Брокеры и регистраторы на рынке ценных бумаг. Учебное пособие. – Алматы: ИРБИС, 2000.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ…....................................................................
.....................................3
1-бөлім. Қазіргі әлемдік қаржы дағдарысына
сипаттама........................7
1.1. Әлемдік ... ... ... Қаржы ... ... Әлем ... ... ... ... дағдарысының ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету..........................................30
2.1. Ұлттық Банктің қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз
етудегі
ролі........................................................................
...................................30
2.2. Қаржылық дағдарыс кезіндегі қаржы ... ... ... ... ... ... жылдың екінші жартысында басталған әлемдік қаржы нарықтарындағы
тұрақсыздық Қазақстанның даму қарқынына әсер етті. Бұл ... ... ... ... тарту мүмкіндіктерін төмендетуде, ал, ізінше,
ішкі экономикаға ... беру ... ... ... ... басқа,
әлемдік нарықтағы азық-түлік тауарлары бағасының шапшаң ... ... ... ... ... ... ... Үкіметі, Ұлттық Банкі мен Қаржы нарығы мен
қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау агенттігі ... ... және ... ... ... ... жұмсартуға бағытталған бірінші
кезектегі шаралар кешенін жедел қабылдады және іске асырды.
Өтімділіктің жаһандық тапшылығын тудырған қаржы ... ... ... ... ... ... шықты және нақты секторға едәуір
теріс әсер етті. ... ... ... ... өсу ... ... ... тауарлар мен қызмет көрсетулерге жаһандық сұраныстың
баяулауы байқалады. Бұл отандық экономиканы ... және ... жаңа ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Үкіметінің, Ұлттық Банкінің және Қаржы нарығы мен қаржы ... ... ... ... Экономиканы және қаржы жүйесін ... 2009 – 2010 ... ... ... ... ... (бұдан
әрі – Жоспар) Қазақстан Республикасы Президентінің тапсырмаларын ... ... және ... ... Қазақстандағы әлеуметтік-
экономикалық ахуалға теріс салдарын жұмсартуға және ... ... өсу үшін ... негізді қамтамасыз етуге бағытталған шаралар
кешенін айқындайды.
Кез келген мемлекеттің экономикасында ірі кәсіпорындар,шағын ... ... ... мемлекеттің дамуының негізі – банк ... ... ... ... ... ... ... экономикасы, шаруашылық жүйесі интеграциялану кезеңінде қаражат
құрау мен оны пайдалану үрдісі ... ... ... ... әр-
қилы қарым-қатынастарға сәйкес дамиды.Ондай тұлғалар – халықтың ... ... және ... ... ... ... мен атқарылымы оның экономикадаы маңызын көрсетеді.
Банктің маңызы оған жүктелген міндеттермен айқындалады. Банкке ... ... ... ... ... ... және оны жеделдетуін қамтамасыз етуге керекті,
бос ақша капиталды, ресурстарды шоғырландыру;
- ақша айналымын тәртіпке ... оны ... ... ... ... ... бар, ... шаруашылық есеп және өзін өзі
қаржыландыру негізінде қызмет жасайтын заңды тұлға. Ол ақша қараатын ... және ... ... ... ... ... бос ақша ресурстарды шоғырландыру атқарымынан, бір жағынан
банк уақытша бос ақша ... ... ... ... ... ... қосымша қаражатқа мұқтаж шаруашылық жүргізуші субъектілерге ... ақша ... ... ... ... қайта бөлу,
өндіріс пен айналымның үздіксіздігін қатамасыз етіп қана ... ... ... ... ... ... ерте ... өзінде банктер ақша қаржысын сақтауды,
оларды, ішкі және сыртқы экономикалық, айналымдардан сауда ... ... ... ... және олар ... ақша ... ... валютасына айырбастаушы болып көрінген. Одан бері банктің ісінің
техологиясы айтарлықтай өзгерген.
Қазігі ... ... ... ... едердің барығында дерлік екі
денгейлі банк жүйесі құрылып, белсенді түрде одан әрі өрістеуде.
Қазақстан Республикасында «Қазақстан ... ... жәе ... ... ... ... 1995 жылғы 31 тамыздағы заң күші
бар ... ... екі ... банк ... бар ... ... Ұлттық банкі, ал басқа бактердің барлығы ... яғни ... ... ... және ... ақшалай қарым қатынастардың даму тарихы ... ... және ... ... ... ... Банктік шаруашылық
өмірдің орталығы барлық ... ... ... ... табылады.
Соңғы жылдары Қазақстан Республкасының ... ... ... ҚР ... мемлекеттердің белгілерімен сипатталады. Бұл
белгілер ұлттық валютаның әрекет етумен шектелмейді және ол ... тыс ... ... ... ... нарығының төмен
денгейіндегі өтімділігімен сипатталуда.
Қазақстан ... ... ... ... тұрақтылық және
инвесторлар сенімін өсіруді қамтаасыз ету үшін ... ... ... ... ... экономикаық тұрақтылықтың
перспективалары мәнді түрде Үкіметпен, Қаржы Министрлігімен, Ұлттық Банкпен
және ... да ... ... бірқатар экономикалық шараларға
тіклей тәуелді.
Курстық жұмыстың мақсаты- банк ісінің және банк жүйесінің ... ... ... бере ... Қазақстаннның банк жйесінің дамуына және
ондағы мәселелер мен ... шешу ... ... ... ... ... болып:
- Қазақстанның банк жүйесі мен банк жүйесінің даму тарихына тоқталу;
- Орталық банктің дамуы мен қызметтерін ... ... ... ... мен ... қарастыру.
Дипломдық жұмыс екі бөлімнен: бірінші бөлімде банк ... ... ... ... даму ... мен банк жүйесінің құрылымы мен
қызметтері, ал ... ... ... ... банк жүйесінің
дамуын талдау және ... ... ... Орталық банк және оның
қызметтері талдау, коммерциялық банк және оның қызметтерін ... ... ... ... банк ... ... және
жетілдіру жолдары қарастырылған және ... мен ... ... ... ... ... ... сипаттама
1.1. Әлемдік қаржы дағдарысының қысқаша тарихы
1944 жылы маусым айында Америка Құрама Штаттарының Бреттон-Вудс деген
шағын қаласында 44 ... ... ... жиналып, сол кезде болып
жатқан екінші дүниежүзілік соғыстың ... ... ... ... ... реттеудің болашақ тетіктеріне келіскен болатын (бұл жиынға ... ... ... де ... ... ... ... орындауға кейін
Кеңес үкіметі қатыспады). Министрлердің келісімі бойынша қаржы мен
экономика ... әлем ... ... ... ... банк және
Халықаралық валюта қоры құрылды. Келісім бойынша әлем елдерінде тауар
алмасу ... ... ... ... ... ... әлемдік валюта
дәрежесіне көтерілді. Доллардың құндылығы алтынның белгілі бір ... ... ... ... ... ... ғасырдың 70-ші жылдарына дейін өз міндетін
толық атқармағанымен, әлемдегі ... ... ... ... ... ... Доллар осы жылдары үлкен беделге ие болды, әр мемлекет өз
байлығын доллармен ... ... ... ... ... әрбір доллардың алтынның белгіленген мөлшеріне сәйкес ... ... ... ... өз басы құнды, оны алтынмен
салыстырудың қажеті жоқ, онсыз да оның ... ... ... және ... ... ... бастады.
Міне, осы кезеңнен бастап тауар және қызмет көрсету (услуги) көлемі мен
олардың айналымын ... ... ... ... ... алшақтық
басталды. Қиыншылықтың басы осы болды деп атап айтуымыз керек, ... ... тек ... ...... ... мен қызмет айналымын
қамтамасыз ету үшін керек. Сондықтан олар тепе-тең, мөлшері жағынан бір-
біріне сәйкес болуы ... ... 70-ші ... ... осы сәйкестік жоғала бастады,
әлемдік ... ... ... ... да, тек ... анықтайтын басқа валюталар да көлемі жағынан тауар мен қызмет
салаларына қажеттіліктен артық, барған сайын ... ... ... ... есеп ... осыдан 15 жыл бұрын әрбір күнде әлемде
ақша ... 1 ... ... ол – ... мен ... ... 50 есе ... деп көрсетті. Міне, осы кезеңнен жаһанда қаржы
пирамидасы қалыптасты деуімізге болады.
Оның қалыптасуына және барынша етек ... ... жаңа ... теориялары, осы қағидалардан туған іс-қимылдар үлкен әсер етті.
Экономиканың ... ... ... үшін ... мол ... ... ... қағида, АҚШ Президенті Р.Рейганның тұсында несие қаржы арзан болу
керек деген пікірмен жалғасты. Инфляцияны реттеу ... ... ... ... ұстанушылар болғанын және олардың қазір де бар
екенін айтуымыз керек. ... осы ... ... ... туралы нарық
реформасын жүргізіп жатқан ТМД ... ... ... ... ... өз ... ... Еуроодақта) монетаризм үстемдік ықпалын
өткен ғасырдың 80-ші жылдары жоғалта ... ... ақша ... Нақты экономика мен айналымдағы ақша көлемінің арасындағы алшақтық
ұлғая берді. ... ... ... ... валюталарын және олардың
жасанды түрлерін ... ... ... шығарылған ақша 700 триллион
долларды құрайды екен, ал әлем елдеріндегі ішкі жалпы өнім 60 ... ... ... яғни 10 есе ... өз тұғырынан (тауар мен қызмет ... ... ... ... ... қаржы өндіріс
саласына жұмсалудан емес, өзінің дербес айналымынан табыс табу ... Оны ... ... сан ... ... ... құралдары
(деривативтер) дүниеге келді. Бүгін әлемдегі қаржы саласында молынан
қолданылып ... ... ... ... ... құнды қағаз,
ипотекалық облигация, хедж-қор (сақтандыру, ... ... ... ... тағы ... осы туынды қаржы аспаптары (құралдары).
Оларды қолдану ауқымының өскені сонша, әлемде ... тағы бір ...... экономикасы қалыптасты. Және оның тиімділігі нақты экономика
тиімділігінен еселеп асты. ... ақша ақша ... ... ... ... осы ... жалдаптық капитал ағыны күшейді. Дами келе осы
жағдайлар қаржы пирамидасының қалыптасып, өсуіне әкелді.
Көптеген ... ... ... берілді. Мысалы, Америка Құрама
Штаттарында кәсіпкерлерге ... ... құны 2003 жылы 1 ... ... ... емес, тұтынушылық психология қалыптаса
бастады. Әлем ... ... ... ... ... ... аталған мемлекеттің халқы арзан несиемен пәтер немесе тұрғын үй
сатып ... ... ... Несие алу мүмкіндігі үзбей өскендігінен, халық
оны тек баспана алуға ғана ... ... ... ... ... да
кеңінен пайдаланды. Мысалы, 2005 жылы америкалықтар жергілікті банктерден
750 млрд. долларға ... ... ... Бірақ оның 560 миллиард доллары немесе
75 пайызы жаңа пәтер (тұрғын үй) алуға, болмаса ескісін ... ... ... ... жұмсалған. Несиеге аталмыш халықтың
дағдыланғандығы сондай, дағдарыс қарсаңында әрбір америкалық 12 ай ... 8 ... ... ... ... ... ... әрбір
тапқан долларына қосымша 30 цент жұмсайды, ол банктерден алған қарызынан
құралады деген мәліметтер бар. ... ... осы бір ... ... ғана емес, басқа елдерде де орын ала бастады.
Осылай дами келе, несие көбейіп, өзінің ... ... ... ... несиені қымбаттату талабы ... 2006 жылы ... ... құны бір ... бес-жеті пайызға дейін, яғни еселеп
өсті. Бұл қымбатшылықты халық та, ... да ... ... ... ... банкроттыққа ұшырай бастады, етек жая келе ... ... ... ... ... ... дағдарысына әкелді.
Аталмыш елге осы дағдарыстың әкелген қиыншылығы мен залалы туралы біз
жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде қаржы дағдарысы
(1997-1998), ... ... ... ... қарызын өтеуден бас
тартқан дағдарыс ... – 1998), ... ... ... жоғары
технологиялық компанияларының дағдарысы болып өтті. ... ... ... ... ... да ... өткені белгілі.
2007 жылдың ортасынан Америка Құрама Штаттарынан басталған жаңа
дағдарыс ... күні ... әлем ... етек ... Бұл ... тіпті бөлек. Ауқымы жағынан да, өзімен келген залал-зардабымен де.
Мамандардың айтуынша, бұл ғасырда бір қайталанатын, ... әлем ... ... зор ... ... ... ... осындай
дағдарысты (Ұлы күйзеліс) 1929-1933 жылдары Америка Құрама ... ... ... Соның салдарынан аталмыш ел өзінің ұлттық байлығының 40
пайызына жуығын жоғалтып еді. Сөйтіп, АҚШ ... ... та, ... ... Дегенмен, оның салқын әсері әлемнің басқа өңірлеріне аса біліне қойған
емес, өйткені жаhандану үрдісі қазіргі ... кең өріс ... ... ... ... ... басталып, өзінің ауыр ... ... ... ... ішінде бізге де – қазақстандықтарға) ... ... ... ... мен ... ... ... кейбіреуі банкрот болып, кейбіреуін үкімет өз қарамағына ... ... ... ... мен ... ... ... үшін бір-екі
мысал келтірейік. Американың ең үлкен, бүкіл әлемге қаржы ұжымының 150
жылдан бері озық ... ... келе ... Lehman Brothers ... аз ғана
уақыт ішінде 679 миллиард доллар тұратын құнды қағаздарының 617 миллиард
доллар құнын жоғалтып, өзін ... ... ... ... ипотекалық құнды қағаз иелері Freddіе Mac және Fannіе ... ... үй ... тиісті қарыздарын (несиелерін) жинай
алмағандықтан, банкроттықтан құтылу үшін ... ... ... (себебі төменіректе айтылады). Бүгінгі күні Америка Құрама Штаттары
еліндегі банктер мен компаниялардың күйреуіне жол ... ... ... ... ... ... 700 млрд. доллар бөлуге мәжбүр
болып отыр. Бірақ бұл да аздық қылады, жаңа сайланған Президент ... ел ... әлі де 600-700 ... ... көлемінде қосымша
қаржы бөлу керектігін айтып ... ... ... ... ... де ... дағдарыстың
зардабы осындай ауыр. Өз қаржы мекемелері мен кәсіпорындарына Германия –
520 млрд. ... ... – 320 ... ... ал ... ... ... (27
мемлекет) 2,0 триллион еуро ... ... ... ... Осы мақсатпен нарық субъектілеріне 50 млрд. фунт стерлинг –
Ұлыбритания, 950 млрд. ...... 586 ... доллар Қытай Халық
Республикасы бюджеттен қаржы бөлетіндерін хабарлады. ... ... да ... ... ... ... ... қолданылып жатыр. Ерекше
ескеретін бір жағдай – ... ... мен ... ... дағдарыстан мемлекеттен, оның бюджетінен басқа бір де инвестор,
яғни қорғаушысының ... ... ... жағдай осындай. Бұл – “мемлекет
жекеменшіктің шаруасына араласпай, “түнгі күзетші” ... ... ... ... өзі ... ... келешекте қатты ойландыруы керек.
Дегенмен, мемлекет тарапынан банктер мен ... ... ... ... қаржы олардың тұрақты дамуын әлі қамтамасыз ете алмай отыр. Әлі де
жер-жерлерде көмек сұраған, ... ... бар ... ... ... аты жиі ... бастауы – қаржы саласы. Әлемдік қаржы дағдарысы біртіндей
келе, нақты экономика дағдарысына әкеле жатыр. Қазір дүние жүзінде көптеген
компаниялар ... ... ... қысқартып, тоқырау үстінде.
Әлемге әйгілі Крайслер компаниясы өзінің АҚШ-тағы 30 ... ... ... ... Еуропадағы, Жапониядағы мәшине жасау
зауыттары да осындай күй кешуде. Әлемдегі ... ... ... ... ... күрт ... және бағаның төмендеуінен
тоқырауға ұшырауда. ... ... ... қазақстандық тау-кен
саласындағы кәсіпорындардың басына да ... ... ... ... өз ... ... немесе
жоқтығынан Исландия, Украина, Латвия, Белоруссия ... ... ... ... ... мәжбүр болып отыр. Басқа да Балтық бойы
елдері, Словакия, ... ... ... қордан көмек сұрауы мүмкін.
Қорыта айтсақ, әлем елдері басынан кешіп отырған ... және ... ... ... ... ... айтқанына сүйенсек,
2008 жылы қаржы дағдарысының салдарынан ... әлем ... ... құны ... ... 30 ... доллардан артық арзандаған
екен. Үнді ... ... ... құны 52 пайызға, ал Қытай ... 66 ... ... Тек қана ... үкіметі қаржы
дағдарысымен күресу жолында 4 триллион 280 млрд. долларға шығынданған екен,
кейбір есептер бойынша бұл әлем ... ... ... ... 2 еседен аса артық.
Нарық экономикасымен дамыған басқа елдер де ... ... ... ұстап, америкалықтар үлгі еткен қаржы-несие саясатын өз
ішінде қолданды. Оларда да тұғыры жоқ ... ... ... ... ... ... ... Америка Құрама Штаттары экономика
тұрғысынан дүние жүзіндегі ең ... ең бай ... ол ... ... ішкі ... ... 20 ... шығарады. Сондықтан әлем
экономикасына ықпалы зор, ол дүние жүзіндегі ең ... ... ... ... сатып алушы да мемлекет. Сондықтан Америка ... мен ... ... ... ... ... ... Батыс Еуропа елдеріне,
Жапония, Қытай мемлекеттеріне, басқаларға теріс әсерін тигізбей ... біз ... ... ... анық ... отырмыз.
Оның үстіне Америка экономикасының тиімділігі мен даму тұрақтылығына
барынша сеніп, ол елдің шығарған құнды ... ... ... ... ... дәстүрі қалыптасқан. Дағдарыс қарсаңында бірнеше триллион ... ... ... шет мемлекеттердің, шетелдіктердің қолында
болған. Америка қор рыногы күйреген кезде, бұл құнды ... да ... ... ... ... ... қор биржаларының
біреуінің ғана күйреу ... оның ... ... әр ... 50 ... ... артық зиян шеккенін баспасөз жариялады.
Жоғарыда айтылған америкалық Lehman Brothers ... ... оның ... ... иеленген Мюнхендегі Hypo Real ... ... ... ... ... Оны ... біздің басты
мақсатымыз деп аталмыш банкіге Германия үкіметі өте қомақты қаржы салды.
Әлем ... ... ... ... ... байланыста екенін осыдан
аңғаруға болады. Көптеген елдердің өз ... ... ... ... ... әлі де ... Ресей ақпарат жүйелерінің айтуынша, қазіргі
таңда Қытай 663 млрд. доллар ... ... 81 ... ... ... қазыналық облигация құнды қағаздарына ие болып отыр. Ұлттық
қордың біршама бөлігін ... үшін ... ... ... де ... ... ... алғанымыз бар.
Үшіншіден, әлем елдері барынша жаһандану үстінде. ... ... ... ... ... ... мен ... жақсы жетілуі арқасында жаһандану үрдісі әлем
елдерін бір-бірімен өте ... ... ... тілмен әсерлеп
айтқанда, оларды “бір ... ... ... ... да ... ... де әлем елдеріне ортақ. Оларды бір-бірімен тығыз байланыстыруға қаржы
саласы өзінің ерекше ... ... ... факторларға қарағанда жылдам
шапшаңдықпен, елдердің, халықтардың түр-түсіне қарамай ... ... ... әлемдегі қаржы жетістіктеріне немесе
кемшіліктеріне барлық елдерді ... ... ... Қара ... ... ... бірін жайлаған қаржы саласының “тұмауы” басқа елдерді
“түшкіртпей” тұрмайды. ... ... ... пен ... әр елдің қор
рыногы акцияларының дағдарысқа байланысты күнбе-күн өзгеріп ... ... ... отырмыз. Америка құнды қағаздары қаншалықты
арзандаса, осыған сәйкес Еуропа, Азия ... ... да ... ... отыр. Сондықтан да алдымен қаржы, оның соңынан етек жая бастаған
экономика дағдарысын әлем ... ... рет ... ... жаһандану
дағдарысы дей аламыз.
Біз жоғарыда әлем елдерін жайлаған қазіргі таңдағы дағдарыстың сыры ... ... ... Оның ... ... осы ... ... жан-
жақты қарастырмай, өзімізде болып жатқан экономика саласындағы қиындықтарды
түсіну қиын. Біздегі дағдарыс неден ... ... мен ... қандай
дәрежеде, дағдарысқа қарсы жасалып жатқан іс-шаралар дұрыс па, бұрыс па
деген сұрақтарға тек әлем ... ... ... ... ... ... табуға болады. Қазақ елі жаhандану үрдісіне барынша бойлаған, әлем
елдерінің экономикасы мен олардың қаржы жүйелерімен ... ... ... да ... ... болып жатқан дағдарыс бізді сырт айналып өтпеді.
Екіншіден, дағдарыс қаржы саласының, жалпы экономиканың ауруы. Оның
себебін неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... осы салаларды реттеу тетіктерін дұрыс табуға болады.
Осыған байланысты либералдық нарық экономикасы ... мен ... ... тұрақты дамуын қамтамасыз ете алмайды деген пікірлер
бұрын бәсең болса, қазір қаттырақ және жиі ... жүр. ... ... шаруасын реттеуге қол сұқпай, еркіндік пен барлық мүмкіндікті
нарыққа беру керек деген ... ... және ... ... ... Батыс
елдерінің бүгінгі қиын жағдайын көріп отырмыз. Осы қайшылықтар ... ... ... ... ... ... іс-қимылдың жобасын жасағанда
естен шығармау ... ... ... әбігерге салып қойды. Европа мен АҚШ одан
шығудың жолдарын ... ... ... Жаһандық экономикада жетекші рөл
ойнайтын АҚШ тәрізді алпауыт елдің экономикасы соңғы 50 ... ... ... ... 2008 жылдың ІV тоқсанының қорытындылары бойынша
ІЖӨ-нің ... 1,2 ... ... деп ... 56 ірі ... сауалнамасына негізделген болжамында АҚШ-тың ... ең ... ... бірі “Wall Stret ... ... ... агенттігінің хабарлауынша, жыл басынан бері АҚШ-тың 13 банкі
құрдымға кеткен. Бұл жағымсыз ... ... ... ... ... екі
аяғынан жүре алмай қалған мүгедек адамның кейпінде. Несиелік ... ... ... ... ... ... ... апат”
өнеркәсіптік секторды оңдырмай тұралатты дейді сарапшылар. Ал ... 6,8 ... ... өсуі ... 12 айда әр ай ... 72 мың
адамның жұмыс орнын жоғалтуына алып бармақ.
Қаржылық дағдарысты қалт жібермей бақылап отырған орыс ... АҚШ та, ... да ... ... ... ... ... таңдады
ол мемлекет тарапынан көмек көрсету және ... ... ... меншігіне алу. Онда да үрейге бой алдырған елдер өз ... ... ... қолдауға қыруар ақша бөліп ... ... ... ... ... ... ... алуға 50 млрд.
фунт стерлинг, Ресей отандық банк ... ... ... ... 1
триллион рубль бөлді. Онымен қоса, ресейлік ірі-ірі банктер мен компаниялар
5 ... тағы да 950 ... ... ... бір жыл ... АҚШ-тың ипотекалық рыногындағы дағдарыстан
басталған жаһандық дағдарыстың бір ерекшелігі – ол ... ... ... ... ... ... ... дағдарысқа ұрынбаған
америкалық банктердің өзі “сақтықта қорлық жоқ” ... ... ... экономикасын несиелендіруге ниеттенер емес. Мұндай ахуалды
байқаған еуропалық банктер де ... ... ... ... Онымен қоса, несиелік сенімнің дағдарысы әлемдік ... ... одан әрі ... ... ... банкротқа
ұшырағандардың көбісі бағалы қағазды кепілге қою арқылы несие алғандар. Ал
шығынға бөккен банктерде қалған олардың ... ... ... ... ... ... ... экономикалық державалардың өз банк жүйелеріне
көп миллиондап (Ресейде тіпті — триллиондап) ... құюы ... ... ... ... ... ... дағдарысының белең алғаны
соншалық, ірі-ірі қаржы ... ұсақ ... ... ... ... банктер де өз кезегінде бизнесті қайта ... ... ... ... адамдарға да зардабын тигізуде. Мәселен, ірі ресейлік
банктердің өзі не пайыздық ... ... не ... несие
беруді шектеуде.
1.3. Әлем елдеріндегі банктерді национализациялау мәселесі
Әлемдік дағдарыс жағдайында жеке банктерді национализациялау ... ... өз ... ... ... ... үшін барып
отырған, барған сайын жиі кездесетін шараға ... ... Ірі ... ... ... ... үшін еуропалық елдер оларды жаппай
национализациялай ... АҚШ ... ... өз ... ... ғана шектеліп отыр.
Ұлыбритания. 2008 жылдың ... ... ... ... ипотекалық банкі Northern Rock ... ... ... оны өз ... ... ... үкіметі осылайша банкротқа
ұшыраған жағдайда елдің қаржы жүйесінің тұрақтылығына ... ... ... Rock ... ... ... ... қабылдады.
18 ақпанда Лондон қор биржасында қаржы проблемаларына тап болған
банктің акцияларын сату ... ... ол ... ... ... жүгінуге мәжбүр болды. Келесі күні кешкілік британ парламентінің
қауымдастар палатасы банкті национализациялау үшін дауыс берді.
Национализациялау ... Northern Rock ... ... ... ... ... ... балансына көшеді. Банкті жеке инвесторға
сатудың сәті келмегендіктен, ... ... ... мәжбүр
болды, деп мәлімдеді қаржы министрі Алистер Дарлинг.
Аталмыш банкті национализациялау ... ... ... ... ... 7 мың ... ... міндеттемені өзіне алады
дегенді білдіреді. Сөйтіп, іс жүзінде мемлекет дәстүрлі түрде ... ... ...... ... ... ... өткен жылы ғана Британияның бесінші ірі ипотекалық
банкі болған Northern Rock ... ... ... ... ... ... Англияның бай емес солтүстік аудандарына қызмет көрсетіп,
ипотекалық ... ... ... кредиттік бизнесі негізінен ... ... ... ... есебінен қаржыландырылды. Әлемдік
экономика буырқана өскен және өтімділік болған кезеңде модель табысты жұмыс
істеді. Бірақ өтімділіктегі ... ... ... 2007 ... банкте де проблемалар бой көрсетті.
Зардап шеккен банкті бірнеше инвестор сатып алуға талпыныс жасады.
Дегенмен ... ... ... болған үкімет олардың ұсыныстарын
жеткіліксіз деп санады. Сөйтіп үкімет банкті национализациялауды ... ... ... берді.
Өткен жылғы қыркүйек айының соңында тағы бір ... ... ... ... елдегі сегізінші банк – Bradford & Bіngley ... ... 2008 ... 29 ... ... елдің қаржы министрлігі
шешімнің банкке ... ... ... ... ... ... ... банктің ипотекалық бөлімшесін өз бақылауына алып,
оның бизнестің осы бөлігіндегі 40 миллиард фунт ... ... ... ... ... есебінен кепілдік берді. 2,5 миллионға жуық
британдық осы ... ... ... 22 ... фунт ... ... ... сақтайды.
Өткен күзде ұлттық банк секторын ... ... ... ... ... үкіметі 58 пайыз акциямен күйреуге жол
бермеу үшін Royal Bank of Skotland ... ... ең ірі ... ... Интервенция нәтижесіндегі жаңа ... ... ... ... ... ... 70 ... дейін көтерілді.
2008/2009 қаржы жылының бірінші жартысындағы банк шығындары 690 миллион
фунт стерлингті құрады және болжам бойынша, биылғы жыл ... 300 ... ... рет ... ... жыл ... Өткен жылдың күзінде әлемдегі ең ірі қаржы корпорациясы Gіtіgroup-
ке өкіметпен қол жеткізілген келісім шеңберінде 7,8 пайыз ... ... ... ... ... көмек көрсетіліп, 306 ... ... ... ... ... пайымдауынша, корпорацияның
шұғыл көмектен бас тартуы АҚШ-тың қаржы жүйесі үшін ... ... ... еді.
Gіtіgroup қаржы министрлігімен, ФРС және ... ... ... ... келісімге қол қойып, онда әлемнің
шамамен 100-ге тарта ... 200 ... ... клиенттерге қызмет
көрсететін корпорацияға өкіметтің ауқымды көмек ... ... ... корпорацияның басымдыққа ие акцияларын 20 миллиард ... ... Бұл ... Полсон жоспары шеңберінде бөлінді. Оның сыртында АҚШ
үкіметі тұрғын үй және ... ... ... ... етілген
кредиттер, өзге де міндеттемелер мен акциялар бойынша 306 ... ... ... берді. 2 триллион доллар болатын ол банктің барлық
активтерінің шамамен ... ... ... ... ... ... ... зор үлесі үшін біз ... ... деп ... ... бас директоры Викрам Пандит.
Gіtіgroup 2008 жылдың үшінші тоқсанында 2,8 ... ... ... ... ... – бұл ... үшін қатарынан төртінші шығынды
тоқсан болатын. Сарапшылардың айтуынша, өкіметтің ... ... ... ... 60 пайызға құлдырауы түрткі болған. Инвесторлар
да мемлекет корпорацияны ... ... ... ... хабарды оң
қабылдады – Gіtіgroup акцияларының ... өсіп шыға ... Ол өз ... ... ... ірі ... ... 8,11 пайызға
өсуіне жол ашты.
Өткен жылғы қазан айының ортасында АҚШ үкіметі Bank оf Amerіka мен ол
сатып алған Merrіll ... 25 ... ... ... Сол ... ... банк басшылығы америка үкіметіне Merrіll Lynch шығындарын жабу үшін
өздеріне мемлекеттік көмектің жаңа пакеті ... ... ... ... ... инвестициялары Gіtіgroup пен Bank оf
Amerіka-ны ипотекалық шығындардан тиісті ... ... ... ... тағы да капитал және ... ... ... ... ... ... тағы да 20 ... доллар қажет
болды. Рекордтық қаржы тапшылығы жарияланғаннан кейін алдындағы ... ... ... ... ... ... Сол күні Bank оf
Amerіka өз шығындарын жабу үшін 20 миллиард доллар алды.
Егер национализациялау саясатына келер болсақ, бұл ... ... ... ... бұл жағдайда белгілі бір айқындық пайда болып
отыр, дейді ... ... ... қазірде Болдун-Уоллас колледжінің
профессоры Жак.
Сәл бұрынырақ АҚШ үкіметі шығындарға ұшыраған Fannіe Mae және ... ... ... ... алып, борыштық міндеттемелерін
қамтамасыз ету үшін олардың әрқайсысына 100 миллиард доллардан бөлу жөнінде
шешім қабылдаған.
Германия. Неміс ... ... ... ірі банк ... ... Мемлекет 25 пайыз плюс бір акцияға ие болып,
аталмыш банктің ірі акционеріне айналды. Банкирлер оның ... ... ... ... алғаннан кейін шайқала бастаған қаржылық жағдайын түзеу
және қаржы зардаптарын жою үшін 10 миллиард еуро ... ... ... еуро ... өз ... ... ... және мәмілелерді
қамтамасыз етуге жағдай жасайды деп есептейді қаржы ... ... ... байқаушылық кеңесінің төрағасы Клаус Петер Мюллер өкімет
шешімін құптады. Үкіметтің банктің акциялар пактетінің бір ... ... ... болып табылмайды, тек қана қаржы рыногындағы өзге
банктермен табысты ... түсе ... ірі ... ... ... ... ... дәлелдейді, деп атап көрсетті ... ... ... ... Kommerzbank үкіметтен капиталға қосу түрінде 18,2 миллиард
және кепілдік түрінде 15 миллиард еуро алатын болады.
Оның ... ... Hypo Real Estate ... 50 ... ... алу ... да шешім қабылданды. Өткен жылдың күзінде аталмыш банк
дағдарыстан көбірек зардап шеккен банктер қатарында ... ... ... үкіметі банктің борыштарына 35 миллиард еуроға кепіл болу ... ... ... ... ... беру мерзімі 2009 жылдың
сәуірінде аяқталады, ... ... ... ... сәтте аталмыш
банктің 50 пайыз және плюс бір акциясына ие болуға дайын.
Бенилюкс елдері. Қыркүйекте Бельгия, Голландия және ... ... еуро ... ... өз ... Fortіs банк ... 49 ... акцияларын сатып алды.
Аталмыш елдер өкіметтері бельгиялық ірі қаржы компаниясының ... ... ... ... үшін Fortіs ... 11,2 ... ... долл.) салу жөнінде шешім қабылдады.
Бельгия банктің бельгиялық банктік бизнесінің 49 пайызын 4,7 ... ... ... Голландия банктің нидерландылық дәл осындай бөлігіне 4
миллиард еуро жұмсады. Люксембург ... ... 2,5 ... еуро берді.
Исландия. Исландия қазан айының басынан бері Glіtnіr, Landsbankі
Іslands және Kauptіng Bank тәрізді ... үш ірі ... ... ... Bank ... 2008 ... 9 қарашасында
национализацияланды. ... ... ... қызметінің мәлімдеуінше, енді
үкімет банктегі барлық депозиттерге кепілдік береді. Исландиядағы көлемі
жағынан ... ... банк 29 ... ал ... ірі банк ... 7 қазанда национализацияланды. Банктердің борыштық міндеттемелері
61 миллиард долларға бағаланды.
104 жылдық тарихы бар үшінші ірі қаржы ...... банк ... қаржыландыруды сарқып алғаннан кейін мемлекет қарауына көшті.
Банктегі 75 пайыздық үлеске ... ... 859 ... ... төлейтін
болады.
Ирландия. Үстіміздегі жылдың қаңтарында Ирландия үкіметі Anglo Іrіsh
Bank-ті ... ... ... ... ... осындай шешім қабылдауға себеп болды. Мемлекет банктің ... ... иесі ... ... национализациялауға баруға мәжбүр,
деп мәлімдеді елдің қаржы министрлігі.
Оның сыртында ... ... ... өз ... ... ... екеніне халықаралық қаржы рыноктарындағы ойыншыларды
сендіру үшін өзіндегі басқа да екі ірі ... 7 ... еуро ... құюға
ниет білдіріп отыр.
Әр банкке салынатын 3,5 миллиард инвестицияға үкімет олардағы 25
пайыздық ... ... ... деп атап ... ... қаржы министрі
Брайан Ленихан.
Дегенмен, үкімет өз ... ... ... де ... ... кемуі тоқтаған жоқ. Өтімділіктің кемуі салдарынан ... ... ... де ... ... ал ол батыл іс-әрекеттерді талап
етті. Осыдан кейін банк акциялардың қалған ... де ... ... келісті. Сөйтіп бүгінде банк акцияларының 85 ... ... Ол ... үшін ... ... ... төлеген жоқ.
1.4. Қаржы дағдарысының Қазақстанға ықпалы
Тәуелсіздік жылдары Қазақстан ТМД-нің басқа елдерімен салыстырғанда
барлық сегменттерде құрылымдық ... ... ... ... ... және дамытуда көп жағдайда алға озып ... ... ... ... ... ... ... ретте соңғы бірнеше жылда қаржы жүйесі сегменттерінің орнықтылығын
жетілдіру және нығайту жөнінде белсенді жұмыс ... 2006 ... ... ... ... дамытудың 2003-2006 жылдарға
арналған тұжырымдамасын іске асыру аяқталды, оның ... ... ... ... ... істейтін, экономиканың ... ... ... ... қанағаттандыратын және қаржы институттарына
еркін бәсекелестік жағдайында сапалы қызмет көрсететін ... ... ... ... Осы ... іске ... нәтижелері
туралы айтсақ, жалпы алғанда, онда қойылған міндеттердің орындалғанын атап
өткен жөн.
Мәселен, Тұжырымдаманы іске асыру шеңберінде ... ... ... ... ... ... ... және оны Еуропа Одағы
елдерінің стандарттарына ... ... ... ... ... 2003 жылы ... тиімді және экономикалық тұрғыдан ақталатын
валюталық операцияларға қатысты жекелеген ... алып ... ... ... ... ... ырықтандырудың 2003-
2004 жылдарға арналған бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... қадағалау
органы – Қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын ... мен ... ... әрі – ҚҚА) ... банктерден, банктік қызмет көрсетудің жекелеген түрлерін жүзеге
асыратын ұйымдардан және ... ... ... үш ... жүйесі құрылды, олардың қызметін реттейтін қажетті заңнамалық
актілер қабылданды;
– Қазақстан Республикасы Президентінің 2004 жылғы 11 ... ... ... ... ... ... үй құрылысын
дамытудың 2005-2007 ... ... ... бағдарламасы қабылданды;
– республикадағы бірінші кредит бюросы құрылды және жұмыс істейді;
... ... ... ... ... ... ... кепілдік беру туралы” Заң қабылданды;
– бірқатар міндетті сақтандыру түрлері енгізілді, ... ... беру ... ... аннуитеттік компания,
экспорттық-импорттық ... ... ... ... ... ... сақтандыру нарығына шет елдің қатысу мүмкіндігі
кеңейтілді;
– Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесін дамытудың 2005-2007 жылдарға арналған
бағдарламасы бекітілді;
– Қазақстан Республикасының пошта-жинақ жүйесін дамытудың ... ... ... ... қазіргі кезеңде Қазақстанда барлық негізгі қаржылық реформалар
жүзеге асырылды, ал қаржы институттарын реттеу дамыған ... ... ... ... жүзеге асырылуда.
Дегенмен, мейлінше сапалы және жоғары мақсаттар қоя ... ... ... оң ... нығаюы жағдайында сегменттерді одан әрі
дамыту қажет. Енді мемлекетте қаржы секторын дамытудың келесі ... ... өту ... ... ... өзі қаржы секторын
дамытудың келесі орташа мерзімді кезеңге арналған тұжырымдамасын ... ... 2006 ... ... ... Қазақстан Республикасының
Үкіметі ҚҚА-мен, Ұлттық банкпен және басқа да ... ... ... елдің қаржы секторын дамытудың жаңа тұжырымдамасын
әзірлеуге кірісті.
Нәтижесінде, республика Үкіметінің 2006 жылғы 25 желтоқсандағы ... ... ... ... ... дамытудың 2007-2011
жылдарға арналған тұжырымдасы бекітілді, оның ... ... ... ... ... сондай-ақ оның жекелеген секторларын
мемлекеттік реттеудің бағыттары мен тәсілдері айқындалды.
Сонымен бірге, ... ... ... ... және ... ... ... жүйелілік және сабақтастық қағидаты және
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қаржы секторын одан әрі дамыту үшін Қазақстан
Республикасын қаржы ... ТМД және ... Азия ... ... қайта бөлуді қамтамасыз ететін аймақтың қаржы орталығына ... ... ... және ... Азияда қаржы секторында аймақтық
көшбасшы ... қол ... үшін ... жылдар аралығында негізгі күш-
жігер Қазақстанның қаржы секторын ... оның ... ... және ... ... ... қызмет көрсетуімен қамтуға
оның жекелеген сегменттерін одан әрі ... ... ... ... ... ұйымдарының ішкі нарықтағы позицияларын күшейтіп,
аймақта оның қаржы тарту және ... ... ... ... ... негіз болады.
Бұл ретте негізгі міндеттердің бірі ... ... ... ... ... ... бұл Қазақстанның алда болатын
Бүкіләлемдік ... ... (БСҰ) ... ... аса ... ... ... қаржы секторымыз шетелдік компаниялардың келуіне дайын.
Алайда, тәжірибе тіпті айтарлықтай дамыған және ірі ... ... ... де тура ... ... ... ... ойыншылардың тарапынан
болған бәсекелестіктің күрт өсуі ... өз ... ... ... Сондықтан қаржы секторының төлем қабілетін күшейту
үшін күш-жігерді оны ... ... ... бұл тек ... ... ... арттырған жағдайда ғана мүмкін.
Жалпы алғанда, қаржы секторының одан әрі дамуы:
– қаржы секторының және оның құралдарының орнықтылығы мен ... ... ... ... ... ... және оларға қол жеткізуді
арттыруға;
– өтімді қор нарығын және оның ... ... ... ... ... стандарттарын арттыруға;
– қаржылық қызмет көрсету нарығында бәсекелестікті арттыру мақсатында
қаржы секторын одан әрі ырықтандыруға бағытталуы ... ... адал ... ... ... ... ... тұтынушылардың заңды құқықтары мен мүдделерін ... ... ... ... ... реттеуін жетілдірген жөн.
Қаржы секторын дамытудың маңызды бағыты Алматы қаласының өңірлік қаржы
орталығы ... ... іске ... ... қала ... АӨҚО ... ... қағаздар нарығын, оның халықаралық капитал нарықтарына
қосылуын дамыту, Қазақстан экономикасына инвестициялар тарту, қазақстандық
капиталды шетелдік бағалы ... ... ... ... ... ... міндеттері шетелдік, сол сияқты қазақстандық
инвесторларды, эмитенттерді және кәсіби ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығын тиімді
дамыту үшін жаңа қаржы құралдарын ... және ... ... ... одан әрі ... болып табылады.
Жалпы алғанда, бұл үшін заңнамалық база қалыптасқан. Сондай-ақ 2006
жылы Алматы қаласының өңірлік ... ... ... ... ... құрылды, ол 2006 жылғы 31 қазаннан бастап қаржы орталығына
қатысушыларды ... ... ... ... іске ... үшін ... ... ойыншыларын
жергілікті қор нарығына тарту жөніндегі шаралар қажет.
Сонымен бірге, елдің қор нарығын ... ... ... ... басқару жөніндегі Қазақстан холдингінің және
“Қазына” тұрақты даму қорының ... ... ... кіретін компаниялар
акцияларының үлесін орналастыру жөніндегі қызметі ... ... ... осы ... іске ... ... ... басталып та кетті
және Ұлттық банк пен Үкіметке оны іске асырудың барысы туралы 2007 ... ... ... бойынша жиынтық ақпарат ұсынды.
Дағдарыс белгілері бізде 2007 жылдың шілде, ... ... ... ... ... салқын әсері ТМД мемлекеттері ішінде бірінші
болып бізге тиді. Оның себебі бар. Біз ... ... және ... ... ... ... Осы жылдары Қазақстанда экономиканың даму
қарқыны жоғары ... ... ... ... ... ... ... шығарып сататын мұнай мен металдың ... ... ... арқасында қазақстандық ішкі жалпы өнім соңғы 7-8 жылда 9-10 пайыз
төңірегінде өсіп тұрды. Бұл бізді тұрақты және ... ... келе ... ... әлем ... ... көтерді. Халықаралық беделді
рейтинг агенттіктерінің жоғары көрсеткішіне ие ... ... ... ... ... да ... ... біздің коммерциялық банктерге
ешқандай кідірместен және ... ... ... ... ... Шетелдік
несиелер біздің ішіміздегі несиелермен салыстырғанда біршама арзандау
болғанын да айтуымыз керек.
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етуге, кейбір салалардың өсуіне оң әсерін тигізді. Ал енді олар ... ... ... ... ... ... ол ... өндіріске көптеп
бара алмады, өйткені, несиенің дені қысқа мерзімге (алты ай, бір ... ал ... ... ... салу одан ұзақ ... ... жыл ... керек етеді. Кәсіпорындарды салу ... ... ... ... ... ... ... керек болды. Біздің коммерциялық
банктердің шеттен алған несиелерінің ішінде “ұзын ақшалардың” үлесі тым ... және олар ... ... ... ғана (2006, 2007) келе ... ... ... өндірісіне жұмсалған қаржының пайда деңгейі (рентабельность)
басқа ... ... ... ал ... ... ... көп төмен болды. Сондықтан да осы жағдай қаржы ... ... ... ... ... ... ... төмен екендігі бүгінгі күндері де сезіліп отыр. Еліміздегі
экономиканы әртараптандыру үрдісінің баяу жүріп ... ... бірі ... ... біз қазір де экономика дағдарыстан шығып дами бастаған
кезеңінде де осы жағдайды, яғни өңдеуші салаға инвестициялық ... ... ... ... ... болып келу ... ... ... ... ... ... шапшаң игеріліп, тиісті пайдасын
әкелетін шаруашылық салаларын іздеді. Олар – сауда жүйесі мен құрылыс,
әсіресе ... үй ... ... Тез ... Астанада, Алматыда, облыс
орталықтарында, басқа елді мекендерде ірі-ірі сауда ... ... іші шет ел ... лық толу ... бірі ... 6-7 жыл ... Қазақстанда құрылыс саласының қарқындап дамығанын
баршамыз білеміз. ... ... ... банктерден тікелей несие алып ... ... ... ... саны жылдан-жылға көбейе берді.
Сұраныстың көптігінен және халықтың табысының өскеніне байланысты тұрғын ... ... ... ... ... бәсеңдемеді. Құрылыс
қаржыгерлер үшін өте ... ... ... түсімін 2-3 есе өсіріп
қайтаратын салаға айналды. ... бұл ... ... ... да ... келе ... Соңғы жылдары құрылысқа
келген қаржының 40 пайызына жуығы жалдаптық ... ... ... баспасөз бетінде айтылды. Бүгінгі күні ел өңірлерінде 34 мың шамасында
салынған пәтерлердің өз тұтынушыларын таппай тұруының басты себебі ... ... ... ... ... ... бастауы болған
оқиғаларға ұқсас екенін байқаймыз.
2008 жылдың орта кезінде қазақстандық ... ... ... ... ... 45 ... ... мөлшеріне жетті. Оның үштен
біріне жуығы әр жылда кейін қайтарылуы ... ... ... ... жеткенде тек өз қалтасынан емес, жаңадан ... ... ... өтеу ... ... ... пайдаланды. Осындай мүмкіндік
Қазақстан банктері үшін әлем елдерінде ... ... ... ... тұрды.
Дағдарыс басталысымен коммерциялық банктердің шет елден несие алатын
мүмкіндігі күрт азайды, тіпті жабылды десек те болады. Бұл ... ... ... ... бүкіл экономиканы қаржымен қамтамасыз ету істерін
үлкен қиындыққа тіреді. Сөйтіп, біздегі дағдарыс ... ... ... ... ... ... дағдарысының тікелей салдарынан. Дегенмен, осы
дағдарысты туғызуға, не әсерін күшейтуге өз ішімізде де ... ... ... айта ... ... ... ... банктер
несиені алса да, оны қайтару қиындығын дұрыс ойласпады. Банк жүйесінде (тек
бізде емес, барлық ... ... де) ... алуда да, несие беруде де
осыдан тууы ... ... ... ... ... құралы бар. Осы құрал біздің банктердің тәжірибесінің аздығынан
немесе оған немқұрайды қарағандықтан дұрыс жетілмеді және ... ... тек қана олар ... ... ... ... да,
жеңіл және жедел табыс табу ... ... ... ... ... байқап, жан-жақты ойласып, есептеп алу керек деген
Президент ескертуіне, басқа мамандардың айтуына да олар онша ... ... ... ... ... ... ... да жақсы, бірақ шынайы
кәсіпкерлік барынша ... ... ... ... ... ұзақ тер төгу ... екенін ұмытпауымыз керек, әсіресе кәсіпкерлер
қауымын осылай тәрбиелеуіміз керек.
2-бөлім. Қаржылық дағдарыс жағдайында Қазақстандағы ... ... ... ... ... Банктің қаржылық тұрақтылықты қамтамасыз етудегі ролі
Қаржылық дағдарыстан ... ... ... ... ... ... ... барлығы құлдырады. Мысалы, ағылшынның FTSE 100 8,85
пайызға, немістің DAX Xetra 30 7,01 ... ... САС 40 ... ал кәрі ... ... Dow Jones Stoxx 600 7,51 ... Ал бізде ше? 9 қазандағы мәлімет бойынша, Темірбанктің ... ... (20,2 ... ... (17,4
пайызға), Kazakhmys Pls (15 пайызға), “Қазмұнайгаз” өндіру барлау” АҚ-тың
(13 ... БТА ... (8,8 ... ... ... (4,6 пайызға),
сондай-ақ “Қазақтелеком” АҚ-тың жай акцияларының бағасы төмендеді. KASE
қазақстандық қор биржасының ... ... ... 12,1 ... құлдырады.
KASE-нің мәліметтеріне қарағанда, қор рыногындағы құлдырауға батыс елдері
рыногындағы жағымсыз ахуал әсер етуде.
Қаржы дағдарысының ... ... ... ... ... Ал
бүгінгі таңда АҚШ, Ресей, Украина ... ... ... ... ... ... ... іс-қимылдарымыздың дұрыстығын дәлелдеуде.
Мысалы, әлемдегі дамыған елдер ... ... ... тура Қазақстанның
жолымен тұралаған құрылысты қолдап, үй ... ... ... ... оны ... ... пайдалануға шешім (“РИА
Новости”) ... ... ... департаменті мәлімдеді. Украина
қазақ әріптестерінің үлгісімен тұрақтандыру қорларын құруды қарастырып
жатыр. Жоғарғы Раданың ... және ... ... жөніндегі комитетінің
мәліметтері бойынша, мемлекеттік деңгейдегі мұндай ... ... ... ... сейілтеді.
Жаһандық дағдарыс Қазақстанның ұлттық экономикасына қатты әсер ... ... бұл ... ... ... ... Мысалы, Қазақстанның
әлеуметтік-экономикалық дамуындағы тұрақтылықты ... ... ... ... ... жоспары жасалды. Ең алдымен қаржы дағдарысынан
барынша зардап шеккен үш салаға – ... ... ... және ... қомақты қаржылай қолдау көрсетілді. Үкіметтің индустриалды-
инновациялық бөлімінен алынған мәліметтер бойынша, 2008 жылы ... ... және орта ... ... 78 ... теңге, соның ішінде
Астана мен Алматы қалаларындағы үлестік құрылыс нысандарын аяқтауға 114,46
млрд. теңге бөлінді. Шағын және орта ... ... одан әрі ... жүзеге асыру мақсатымен “Қазына” ОДҚ” АҚ екінші деңгейдегі ... ... ... 48,8 ... теңге салды. Ал ол банктер бұл қаржыны
толық игеріп, ... ... ... ... 2 238 жобаны
қаржыландырды.
Сонымен бірге Қазақстанның әлемдік экономикаға ... ... ... ... отырған саясаты ел экономикасының ашықтық
дәрежесін ... бұл өз ... ... нарығын жүйелі дағдарысқа
ұшырататын түрлі қаржы дағдарысының экономикадан экономикаға берілу қаупін
арттырады. Бұл жағынан ... ... келу ... одан ... уақтылы бақылауға мүмкіндік беретін дағдарыс алдындағы ахуалдарға
жасалған талдаудың маңызы зор. Осындай талдау әлемнің көптеген ... ... ... тұрақтылығы туралы есептердің тақырыбы болып
табылады, қазіргі уақытта осындай есепті әзірлеу Қазақстан үшін де ... ... банк 2006 ... желтоқсан айында Ұлттық банк пен Қаржы нарығын
және қаржы ұйымдарын реттеу мен ... ... (ҚҚА) ... ... тұрақтылығы туралы есебін” өзінің сайтында орналастырды.
Есеп республиканың қаржы тұрақтылығына қауіп төндіретін дағдарыс жағдайлары
туындаған жағдайда, ... ... ... ... баға ... ... ... табылады. Оған қаржы тұрақтылығының макроэкономикалық
аспектілерін бағалау, қаржы институттарының ағымдағы жағдайын ... ... ... ... ... ... ... және Ұлттық қорды
реттеу кіреді.
Қазақстанның экономикасының дамуындағы жетістіктерді ... ... ... ... қаржы институттары мен рейтинг агенттіктері
атап көрсетіп отыр. Қазіргі уақытта ... ... ... ... елдің қатарынан лайықты орын алуға ұмтылуда. ҚР Статистика агенттігінің
ресми деректері бойынша ЖІӨ 2006 жылдың ішінде экономиканың ... ... ... өсудің тұрақты серпінін көрсетті.
Алайда, Қазақстан экономикасы соңғы ... ... ... ... ... ... ... бірақ Ұлттық банк пен Үкіметтің ... ... тұру ... ... ... арқасында 2006
жылдың шілде айынан бастап оның ... ... ... ... ... ... 9%-дан 8,4%-ға дейін төмендеді, ... ... аса ... емес ... ... ... отыр.
Дегенмен де, инфляциялық үдерістің баяулауына қарамастан, Ұлттық банк
ақша-кредит саясаты шараларын ... ... ... ... ... ... тұрақсыз болып қалуы ... ... ... ... ақша-кредит саясатының 2007 – 2009 жылдарға
арналған негізгі бағыттарына сәйкес Ұлттық банк 2007 жылы және одан ... ... ... инфляцияның төмен деңгейін қамтамасыз етуге бағдарланған
ақша-кредит саясатын жүргізуді өз қызметінің басым бағыты деп ... ... ... ... қоса ... ... ... бойынша ставкаларды реттеу ақша нарығындағы жағдайға және
инфляция деңгейіне ... ... ... ... сыйақы
ставкасын, сондай-ақ банктердің артық өтімділігін реттеудің басты құралы –
екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... ... ... ... ... қала береді.
Қазіргі кезеңде Қазақстанның экономикалық саясатының ... ... ... және қаржы тұрақтылығына қол жеткізу болып
табылады, сондай-ақ келешекте ... өсу ... ... ... ... ... үшін ... Үкіметі мен Ұлттық банк 2007 жылдың
қаңтар айында “2007 жылға арналған экономикалық және әлеуметтік ... ... және ... ... ... туралы”
бірлескен мәлімдеме жасады. Осы құжатқа сәйкес ... банк пен ... ... ... ... ... елдің өмір сүру
деңгейін жақсартуға, экономиканың қарқынды ... және баға ... ... қолайлы жағдай туғызуға ... ... ... ... ... туралы есепті одан әрі жетілдіру жұмысы
жалғастырылатын болады, сонымен ... ... банк өз ... ҚҚА-мен тығыз
үйлестіреді. Қазақстан Республикасы Ұлттық банкінің ақша-кредит ... – 2009 ... ... негізгі бағыттарына сәйкес Ұлттық банк ... ... ... міндеттерінің бірі — қаржы тұрақтылығы
көрсеткіштерінің жүйесін қалыптастыру, ... ... ... ықпал жасайтын ахуалдарды айқындау және олардың алдын ... ... ... тосқауыл болатын құралдар әзірленеді.
Бұдан басқа, халықаралық практикаға сәйкес Ұлттық банк ... ... ... ... 2007 жылы ... ... тұрақтылығы үшін
тәуекелдерді реттеу, ақпараттық өзара іс-қимыл рәсімі, қаржы тұрақтылығы
мәселелері бойынша ... ... ... ... ... ... келісілген шарасын іске асырудың жолдары мен қағидаты бөлігіне
қатысты құзырын реттейді.
Сөйтіп, Ұлттық банктің ... ... ... ... етуге
бағытталған ақша-кредит саясаты, сондай-ақ Ұлттық банктің мүдделі
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... тұрақты
жұмыс жасауына қауіп төндіретін тәуекелдерді неғұрлым тиімді ... ... ... ... ... міндеті – Қазақстан қаржы
жүйесінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге толығымен жауап береді.
2008 жылы ... ... ... ... ... өсу қарқынының
тежелуіне едәуір әсер етті. Бірқтар ... ... ... ... Әлемдік қаржы және тауар нарықтарындағы тұрақсыздық Қазақстанның
экономикалық өсу қарқынына ықпал ... ... ала ... ... 2008 ... өсу – 3,1 %-ды, жұмыссыздық деңгейі шамамен – 7 % - ды ... ... ... – 9,5 %-ды ... – 2010 ... ... нарықтардағы жағдай күрделене түсуі мүмкін
және оның салдары отандық экономикаға қолайсыз сипатта болады. Әлемдік
тауар ... ... ... ... ұстанымдарына төмен
бағаның сақталуы мүмкін.
Осындай жағдайларда 2009 жылы ... ... ... ... жағдайға жаһандық дағдарыстың теріс салдарын жұмсартуға
бағытталады.
Үкімет пен ... Банк ... ... ... ... ... ету және макроэкономикалық ... ... ... өсім мен ... ... ... ... жылы ЖІӨ-нің нақты өсуі бағалау бойынша шамамен 2 %-ды ... ... ... ... ... 2009 ... ... 9 %-ды
құрайды деп ... ... ... ... ... ... ... және Қазақстан Республикасы Қаржы нарығын ... ... ... мен ... ... (бұдан әрі – ... ... және ... жүйесін тұрақтандыру жөніндегі 2009 ... ... ... ... ... ... (бұдан әрі – Бірлескен
іс-қимыл жоспары) іске асыру көрсетілген ... ... ... бірі ... ... ... ... шеңберінде қаржы
секторын тұрақтандыру, шағын және орта ... ... ... жылжымайтын мүлік нарығын дамыту, экономиканы одан әрі
әртараптандыру, ... ... ... ету және ... ... ... ... жөніндегі міндеттер шешіледі.
Үкімет, Ұлттық Банк пен ҚНРА отандық қаржы жүйесінің тұрақты жұмыс
істеуін қамтамасыз ... және ... ... ... ... беру ... жағдай жасайды. Үкімет баға құрайтын ... ... ... ... ... етеді. Үкіметтің жекелеген екінші
деңгейдегі банктер деңгейіндегі тұрақтандырушы шаралары, оның ... ... ... жасасқан меморандумдар шарттарының іске асырылуын
көздейді. Көрсетілген инфляция ... қол ... және ... қаржы
жүйесін тұрактандыруды қамтамасыз ету мақсатында Ұлттық Банк ... ... ... ... ... өтімділікті реттеу және оны
барабар деңгейде ұстап тұру үшін Ұлттық Банк ... ... ... ... қарызын береді, сондай-ақ РЕПО операциялары бойынша
қамтамасыз ету ... ... ... ... одан әрі ... деңгейдегі банктерге кепілсіз кредиттер беру, банктерде Ұлттық Банк
депозиттерін орналастыру мүмкіндігі қаралады.
Ұлттық Банк екінші ... ... әр ... ... ... ... кепілдік беру жүйесін әзірлейді және енгізеді.
Бұл ресурстарды банкаралық нарық ... ... ... және ... ... ақша ... операцияларға қол жеткізуді кеңейтуге ықпал
етеді.
Қысқа ... ... және ... Банк беретін банкаралық
міндеттемелер бойынша кепілдіктердің ... ... ... ... ... ... 50 %-ы ... аспайтын болады.
Өз кезегінде ҚНРА отандық ... ... ... күшейтеді. Қаржы
ұйымдарының өз капиталының жеткіліктілігін бағалауға ... ... ... ... халықаралық стандарттарына сәйкес
проблемалық ... ... ... ... ... және ... ... менеджмент тәуекелге қойылатын
талаптар күшейтіледі. ҚНРА акционерлердің ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесінің жұмыс істеуінің
және салымшылардың мүддесін қорғауды қамтамасыз етудің жаңа ... ... ... ... ... ... ... жағдайын талдау
2007 жылдың күзінде Қазақстан қаржы дағдарысының алғашқы толқынымен
кезікті. 2007 жылдың қазанында Үкімет, ... Банк және ... ... мен
қаржы ұйымдарын ретте және қадағалау ... ... әрі – ... ... халықаралық қаржы және азық-түлік нарықтарындағы
тұрақсыздықтың теріс салдарын жұмсарту үшін ... ... ... ... 2007 ... ... ... мемлекеттік бюджеттен шамамен
550 млрд. теңге бөлінді. Меншікті немесе қарыз қаражатын ... ... ... тұрғын үймен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... арқылы 184,7 млрд. теңге бөлінді.
Шағын және орта ... ... ... ... үшін ... ... 155 млрд. теңге сомаға қаржыландыру қамтамасыз етілді.
Агроөнеркәсіптік ... ... және ... ... ... 135 млрд. теңге жіберілді.
Осы шараларға қосымша өтімділік тапшылығының проблемасы жедел шешілді
және ұлттық банк жүйесінің келесі ... ... ... ... ... ... Бірінші кезекті шаралар кешенін іске асыруды
ескере отырып, ағымдағы жылдың 9 айы ... ... өсуі ... ... ... ... ... деңгейде тұр және 7%-дан аспайды. Тұтыну
бағаларының өсуін тұрақтандыру мүмкіндігі туды. ... ... 10 ... ... ... ... бұл ... болжамның кемінде 10%-ына
сәйкес келеді. Қазақстандық банктер өздерінің ішкі және ... ... ... ... ... ... ... кредиттеуі
өткен жылдың соңындағы деңгейде сақталды. Ағымдағы жылдың 10 айы ... ... ... ... оның ... ... депозиті 2%-
ға ұлғайды.
Ағымдағы жылдың басынан ... ... ... Банк пен ... ... ... ... реттеу және қадағалау агенттігі ішкі және сыртқы нарықтағы
экономикалық ... ... ... және ... бірқатар шараларды
қарастырды. Осы процес барысында еліміздегі коммерциялық банткердің сандық
құрамына талдау жасалды (2-кесте).
2-кесте.
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... |
01.
2005 |
01.
2006 |
01.
2007 |
01.
2008 |
01.
2009 | | Екінші деңгейдегі банктер барлығы:
оның ішінде: |
130 ... |
82 |
71 |
55 |
47 |
44 |
38 | ... |4 |4 |6 |1 |1 |1 |2 |2 | ... |1 |1 |1 |1 ... |1 |- | ... ... қатысуымен |
8 |
9 |
22 |
23 |
22 |
16 |
16 |
17 | |Еншілес банктер |5 |5 |7 |11 |12 |12 |11 |11 | ... ... ҚР ... ... №1 2002-2009жж.статистикалық
бюллетендерінен алынған.
Ауқымды рецессия және Қазақстанның банк секторында ... ... ... ... ... әсерін тигізеді. Экономикалық
белсенділіктің төмендеуі жалғасуда және қазіргі уақытта біз ағымдағы ... ... 2 ... болады деп күтудеміз, ал 2010 жылы қалыпты
өсу ... ... Біз бұл ... өсу жағына, сол сияқты төмендеу
жағына өзгеру тәуекелдері бар деп пайымдаймыз. ... ... ... ... 2010 жылы ... ... өсу ... әкелуі мүмкін, осы
уақытта банк секторындағы проблемаларды шешу ... ... ... ... ... ... ауқымды рецессия барынша терең және ... ... ... ... ... уақыттағы бар проблемаларға
қарамастан орташа мерзімді перспективалар кейінгі он ... ... ... ... ... ... ... отырып қолайлы болып қалып отыр.
Бұл жағдайларда экономикалық саясат дағдарыстың салдарларын жеңіп шығуы
және экономикалық ... ... ... ... ... тиіс. Біз
үкіметтің дағдарысқа қарсы бағдарламасының жалпы бағытын қолдаймыз және
бірқатар ... ... осы ... іске асыра отырып, алға тез
қозғалудың болып жатқандығын атап ... ... ... біз ... ... ... ... барынша нақты және кешенді шешу,
осыған байланысты бұл жүйеге сенімді қалпына келтіру үшін болашақта ... ... ... салу және инвестициялық ахуалды жақсартуға ықпал
ету қажет деп пайымдаймыз. Біздің көзқарасымыз төменде баяндалады.
Банк ... ... үшін ... ... ... Ірі ... резервке алу (провизияларды қалыптастыру) деңгейін арттыру
бойынша соңғы қабылдаған шаралары құптарлық, себебі бұл осы ... ... ... ... анық ... ... етеді. Алайда
экономиканың өсу қарқынының қысқаруы жағдайында активтер сапасының одан әрі
нашарлауы болмай қоймайды және біз ... ... ... тыс ... және ... қоса алғанда, ірі банктерге
қатысты ... ... ... жүргізу қажет деп пайымдаймыз.
Мақсатты аудиторлық тексерулер ... ... ... ... БТА банкке
және Альянс-банкке қатысты бағалау нәтижелерін бизнес-жоспарларды әзірлеу
кезіндегі олардың ауқымдарын және ... ... мен ... ... ... ... ... үшін пайдалану қажет, олар осы банктерге
болашақта экономикалық циклдердің өзгермелі ... ... етер еді. Бұл ... ... ... іс-әрекетті және
ынтымақтастықты талап етеді, оларға деген қатынас қолданыстағы заңнамаға,
халықаралық нормаларға және оңтайлы практикаға ... ... ... әділ ... ... Сондай-ақ ресми органдар кредиторлармен
келіссөздердің нәтижелері үкіметке проблемасы бар ... ... ... ... сәйкес өз өкілеттіктерін қалай жүзеге асыруы
тиіс деген талаптар ... ... ... ... ... бар банктер
туралы мәселені тез арада реттеу қажет, ... осы ... ... ... ... ... ... қызметінің негізгі
түрлеріндегі жағдай тез нашарлайды. Басқа ірі банктерге келетін ... ... ... ... ... олардың қаржылық жағдайы
туралы және одан әрі шаралар қабылдау қажеттігі ... ... ... ... ... ... еді. Осы жұмыс барысында қаржы тұрақтылығын
қамтамасыз ету үшін үкімет тарапынан қосымша ... ... ... ... оны жоспарлау кезінде мемлекеттік шығыстарды барынша шектеу қажет.
Банк секторын тиімді қайта ... ... ету үшін ... ... толық жиынтығы болуы маңызды. Осыған байланысты біз
төмендегілерді атап көрсетеміз.
Банк заңнамасына ұсынылған түзетулер Қаржы нарығын және ... ... мен ... ... (ҚҚА) ... бар банктермен жұмыс
жөніндегі мүмкіндіктерінің ауқымын ... ... ... ... бар ... мәселелерді реттеу жүйесінің бірізділігі ... ... әрі ... де ... ... қоры үшін ... ... нақтылау қажет.
Депозиттерге кепілдік беру қорының (ДКҚ) ... ... ... ... ... ... ... болуы аса маңызды. Бұл үшін ДКҚ туралы
заңда көзделген оның ҚҰБ-дан кредиттік ... алу ... ... ... ... ... талап етіледі.
Болашақта ең алдымен ішкі ... оның ... ... ... ... ... ... теңгедегі депозиттерге сүйенетін
тұрақты банк жүйесін дамыту мақсатын алға қою ... Оған ... ... ... халықтың банктерге деген сенімін ... ... ... ... ... ... тартымды тәсілі екендігіне
сендіру қажет. Үкіметтің қаржы секторының жұмысына ... оның ... ... ... ... ... ... қысқарту қажет болады.
Бұл үдерісті қолдау үшін қаржы секторында реттеу мен ... ... ... ... ... ... жетілдіру
аса маңызды.
ҚҚА-не заңдық өкілеттіктер, тәуелсіздік және өз мандатын орындау үшін
ресурстар, сондай-ақ банктің қаржы ... ... ... жағдайда
дереу және батыл шаралар қабылдау қабілеттілігі мен әзірлігі қажет. ... (i) ... ... ... ... әлуетін, оның ішінде
анағұрлым мұқият стресс-тестілеудің көмегімен дамыту; (ii) ... ... ... кезектілігі мен тереңдігін арттыру.
Оған қоса, ҚҚА және оның қадағалауды жүргізетін ... ... ... ... ету ... қабылдайтын банктер капиталының жеткіліктілігіне ... ... ... ... нарықтарда қаражат алу жөніндегі
банктердің мүмкіндігін шектеу және шетел валютасында кредиттерді беру үшін
теріс ынталандыру жасау ... ... ... жөніндегі шараларды құптауға
болады, бұл валюталық хеджирлеудің тиімді құралдары жоқ заемшылар үшін
провизиялар құру ... ... ... ... ... ... осы шараларды енгізу мерзімдерінің жақын болашақта банктерге
қосымша шамадан тыс қысым ... ... ... жағдайлар туындаған
кезде ҚҚА-ның көптеген басқа елдердің банк жүйелерінде ... ... жоқ ... ... валютасында кредиттеу бойынша
барынша қатаң ... ... ... және байланысты тараптардың
баланстан тыс міндеттемелері мен кепілдіктеріне қатысты ... ... ... ... ... жөн.
Кәсіпорын басшыларының фидуциарлық жауапкершілігін нығайту ... ... ... ... ... ... құрамы туралы толық
ақпаратты беру банк лицензиясын алу және ұзарту үшін ... ... ... ... ... кредиттеу жөніндегі шектеулерді іс жүзінде
барынша тиімді ... үшін ... ... ... үшін ... ... ... болуын
қамтамасыз ету үшін капиталдың ішкі нарығын дамыту қажет болады. Теңгемен
ұзақ мерзімді қаржыландыруды алудың ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиелерді беруі үшін ... ... ... қабылданған зейнетақы қорларына қатысты реттеу мен
қадағалау ... ... ... болады. Соған ... ... ... шартты шығындардың) ... ... ... ... ... ... жүргізілген теңгенің құнсыздануынан кейін инфляцияны табысты
түрде тежеуге мүмкіндік болып отыр және біз ... ... ... ... ... ... ... деп санаймыз. Біз, сұраныс
төмен болған жағдайда, инфляцияны жыл аяғында 9 пайыз деңгейінде ... одан ... 2010 ... ішінде біртіндеп төмендейтінін күтеміз.
Инфляцияның ... ... ... кезде экономикалық саясатты одан әрі
біршама ырықтандыруға ... ... ... ... алайда ішкі
депозиттерді ұстап тұру және банктердің тұрақты қаржыландыру ... ... беру үшін ... ... ... оң ... сақтау
маңызды.
Біз айырбастау бағамы саясаты саласында бұрынғыша, ... ... ... ... АҚШ долларына байланыстыруды орынды деп
санаймыз. Ағымдағы жылдың басындағы төменгі ... ... ... ... әсіресе энергетикада шетелдік тікелей инвестициялардың
жоғары деңгейде сақталуын, сондай-ақ екіжақты негізде жаңа ... ... ... ... алдағы кезеңде валюта нарығындағы қаражат ағыны
банк секторына сенім бұдан әрі ... ... ... ... Бұл – ... ... теңге бағамының жарияланған ауқымын T/$150
базалық бағамның +/- 3 пайызы шегінде сақтауға ... ... ... ... ... ... ... бағамының неғұрлым икемді
түріне көшу басымдығы болады деп болжаймыз. Долларға байланыстыру қажетті
тұрақтылықты қамтамасыз етеді, ... ... ... ішкі ... ... ... түрге айналдырылмаса, оның кемшіліктері де
болады. Барынша икемді бағам ақша-кредит ... ... ... ... тәуекелдердің өсуін тоқтатар еді. Ол ... ... ... ауытқуына экономиканың жауап қатуына мүмкіндік
туғызар еді, алайда бұл ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Айырбастау бағамының режимін өзгертуге
дайындау үшін пруденциалдық нормативтерді қайта қараумен қатар ... ... ... қабылдануы қажет. Сондықтан, біз ... ... ... ... валютасындағы ипотекалық кредиттерді және шағын және
орта ... ... ... ... ... ... жөніндегі бастамаларды құптаймыз. Өтпелі кезеңде ... ... және ... ... ... ... үшін
сондай-ақ айқын ақпараттық стратегия қажет.
2.3. Қаржы мекемелерін тұрақтандыруға ... ... ... банк ... ... қажеттілігі оның елдің экономикалық
жүйесіндегі маңызды рөлінің болуымен түсіндіріледі. ... ... ... ... экономикалық жүйенің ажырамас бөлігіне айналған,
оның жұмыс ... ... ... және оның ... жағдайында дамуын
ынталандыратын жетілдірілген қаржы жүйесін қалыптастырды.
Отандық банктерге қолдау жасай отырып, мемлекет олардың ішкі ... ... ... кредиттеу көлемін сақтайтындықтарына, атап айтқанда,
шағын және орта бизнес субъектілерін қаржыландыруларына және ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – жалпы жүйе тұрақтылығын қолдау және ... ... үшін ... ... ... мен ... ... кепілдік беру жүйесі бар. Жүйе тұрақтылығына қауіп ... ... банк ... ... ... ... және ... қаржылық қолдау көрсетеді. Мемлекет банктің борыштары
бойынша ешқандай ... ... ... ... ... ... ... жағдайда банктер банк депозиторларының
мүдделері барынша ... етіп ... мен ... ... ... ... ... Бұған қарамастан мемлекет қызметі ел
экономикасының одан әрі дамуына ықпал ететін жүйе ... ... ... ... ... Қаржы секторын тұрақтандыру үшін
мынадай шаралар қабылданатын болады:
Біріншіден, ол қарапайым және ... ... бар ... ... ... ... ... беру арқылы төрт жүйе құраушы ... ... Бұл ... ... ... ... қолдау
көрсетудің басты шарттарының бірі капиталды банк ... ... ... ... таңда банктер берген қарыздардың 35,6%-ы құны ... ... ... және ... ... ... ... активтерінің сапасын төмендетеді. Осыған байланысты банк секторында
залалдардың едәуір ... ... ... Банк ... ... ... ... агенттігі банктер құрған провизияларға қойылатын
талаптарды арттырады. Бұл банктердің өз ... ... және ... ... ... ... ... септігін тигізеді. Бірақ,
банктердің провизияларды құруы үшін қосымша капитал ... ... ... ... ... ... 4 ... АҚШ долларын (480
млрд. теңге) құрайды, ... ... 1 ... АҚШ ... (125 ... ... жүйе құрушы банктердің ... ... ... ... ... мен ... ... акцияларын сатып алу
түрінде берілетін болады. 3 млрд. АҚШ ... (355 ... ... ... ... және ... беру құқығын бермейтін ерекше артықшылығы бар
акцияларды сатып алу арқылы берілетін болады. ... ... ... (провизиялардың) барабар деңгейін қалыптастыруға және ел
ішінде қарыз алушыларға кредиттер беруге ... ... ... банктер
капиталының бақылау пакетін сатып алмайтын болады. Құны 2008 жылғы 24
қарашада, яғни, банк ... ... ... ... ... және ... ... акцияларға баға белгілеуге байланысты белгілі болатын
банктердің дауыс беруші акцияларының 25%-ына дейін «Самұрық-Қазына» ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді
қатысушысы болып қалмайды. Әлемдік қаржы дағдарысының бәсеңдеуі ... ... ... жол ... ... ... қоры
нарық қағидаттары бойынша банктердің қатысушылары құрамынан шығатын болады,
бірақ акцияларды сату бағасы сатып алу ... ... ... ... ... ... 5 жыл ... акциялардың мемлекеттік
пакетін қайта сатып ... ... ие ... ... ... сыртқы борыштарын қайта құрылымдау жөнінде шаралар қабылдайтын
болады. Банктер жеткілікті өтімділікке ие болады, ал ... ... ... ... ... байланысты қаржыландыру
қаупін азайтуы тиіс. Егер сыртқы борыштарды қайта құрылымдау ... ... ... ... және ... ... ... депозиторларының мүдделеріне қауіп төндіретін болса
Қаржылық қадағалау агенттігі ... шара ... ... ... ... ... ... банктердің активтері мен
міндеттемелерін мәжбүрлеп қайта құрылымдауды жүргізуі мүмкін. Екіншіден,
Стресті ... қоры ... ... ... қызметі қазақстандық ... ... ... ... бағытталатын болады. Банктердің сенімсіз
активтерін сатып алу және кейіннен ... ... осы ... іске
асырудың негізгі тетігі болады. Макроэкономикалық, нарықтық және ... ... ... ... ... ... ... активтер,
атап айтқанда, банктердің жылжымайтын мүлік және жер кепілдігімен қарыздар
беруі осындай активтер ретінде қарастырылады.
Банктерден мұндай ... ... алу ... ... өтімділігі аз
активтерден тазартуға және банктерге өз залалын мойындауға мәжбүрлейді.
Активтерді сатып алу Стресті ... қоры ... ... немесе
тәуекелдерді бөлудің басқа нысанын (банктер құратын ... ... ... құны ... ... асырылатын болады.
2008 жылы республикалық бюджеттен Стресті ... ... ... траншпен 52 млрд. теңге бөлінді. 2009 жылы Қордың жарғылық капиталы
республикалық бюджет қаражаты есебінен 122 млрд. теңгеге дейін жеткізілетін
болады. ... ... ... ... ... көрсетуді
қамтамасыз ету мақсатында өтімділіктің қосымша көздері ұсынылатын болады.
Атап айтқанда, Ұлттық Банк репо ... ... ... ету ... құралдардың тізібесін кеңейтетін болады. Ресурстық базаны
тұрақтандыру мақсатында ... ... ... ... ... және ... ... мемлекет қатысатын
заңды тұлғалардың, сондай-ақ активтері ... ... ... ұйымдардың уақытша бос ақша қаражаты отандық банктердің
депозиттерінде ... ... ... ... секторында
мемлекеттік реттеу жетілдірілетін ... ... ... ... ... ... ... сыртқы міндеттемелерінің және
тұтастай көтерме қаржыландыру деңгейін ... ... ... ... Бұл ... банк заңнамаларының қолданыстағы және жаңадан
енгізіліп жатқан талаптары банктерді қорландырудың ... ... ... ... яғни ... ... көп ... база, атап айтқанда жеке тұлғалардың есебінен қаржыландыру.
Таңдаулы халықаралық практика негізінде ... ... ... ... ... Банк ... ... қолданыстағы
тәртібі оңтайландырылатын болады, бұл банк активтеріне жанама факторлардың
болуы ... оның ... ... ... ... ... жағымсыз сыртқы құбылыстарға ұшырау, айырбас бағамдарының
күтіліп отырған тұрақсыздығы әсерін ... ... ... ... (провизияларды) қалыптастыруын көздейді. Тәуекелдерді басқару
жүйесіне және ... ішкі ... ... ... ... ... ... өтімділікті жоғалту тәуекелі мониторингіне тәсілдерді
елеулі түрде қайта өңдеуі тиіс ... ал ... ... ... ... ... ахуалдардың туындауын ескере отырып үлгіленуі
тиіс. Көрсетілген шаралар банктерге жекеше де, шоғырландырылған ... ... банк ... шеңберінде де қолданылатын болады. Бесіншіден,
жинақтаушы ... ... жаңа ... ... істеу тетіктері
пысықталатын болады.
Зейнетақы қорларының салымшыларының мүдделерін қорғау мақсатында Үкімет
халықтың зейнетақы жүйесіндегі жинақтарының сақталуын, ... ... ... үшін ашықтықтың жоғары деңгейін қамтамасыз етеді,
олардың хабардар етілуін және қаржылық ... ... ... ... ... ... мемлекет зейнетақы жинақтарын төлеу
сәтіне инфляцияның деңгейінде олар бойынша кірістерді есепке ала отырып
кепілдік ... ... ... ... ... ... төлем
мониторингін жүзеге асыратын болады және жыл сайын инфляция есебі ... ... және ... ... ... іс ... арасындағы айырмашылықтың орнын толтыру үшін республикалық
бюджетте жыл ... ... ... қаражат көзделеді.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының инвестициялық портфельдерін әртараптандыру
үшін Үкімет пен ... қоры ... ... басым
инвестициялық жобаларды қаржыландыру үшін тарту жөнінде шара қабылдайды,
сондай-ақ құрылған ... ... қоры ... ... ... бағалы қағаздарды шығаруды қамтамасыз етеді.
Қаржылық қадағалау ... ... ... ... ... ... сондай-ақ зейнетақы активтерінің
сақталуын және қорлар мен ... ... ... ... ... ету мақсатында олардың қызметін
қадағалауды жалғастырады.
2.4. Қаржы мекемелерінің тұрақтылығын қамтамасыз ету жолдары
Қазіргі таңда ҚР-ғы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... Бірінші кезең. 1988 – 1991 жж. (КСРО-ның тұсында) ... ... ... ... ... ... республикалардағы сол банктердің тиісті бөлімшелеріне
беру арқылы қайта түрлендіру, ... ... ... КСРО ... ... орталық банктің жекелеген
қызметтерін беруге байланысты бастапқы қадамдар жасау кезеңі.
2. Екінші ... 1992 ж. аяғы 1993 ж. – ... ... ... ҚР ... ... ... бір қатар қызметтерін
орындауға біртіндеп ... ... ... ... қалыптасуы және дамуы, ұлттық нормативтік
базаның қалыптасуының бастапқы кезеңі.
3. ... ... 1993 ж. ... ... ... осы ... яғни айналысқа Ұлттық ... ... ... ... ... ... қызмет етуіне
толық жауапкершілік алу, бюджетпен ... ... ... ... ... ... реттеу жүйесін нығайту кезеңін білдіреді [8; 22-23].
Елімізде қабылданған банктік заңдылыққа сәйкес ҚР-дағы банк ... ... ... ... ҚР ... ... – мемлекеттік орталық банкі ретінде
бірінші деңгейді білдіреді.
ІІ деңгей Өзге банктердің ... ... даму ...... деңгейді сипаттайды, сондықтан да оларды іс ... ... ... ... коммерциялық банктер жүйесі деп атайды
[2; 4].
Азаматтардың тұрғын үй проблемаларын шешу және ... мен ... ... ... ... ... үшін ... – Қазына”
қоры арқылы ипотекалық кредит берудің және ... үй ... ... бағдарламасы іске қосылатын болады. Осы бағдарламаны қаржыландыруға
Қор Ұлттық қордың және ... ... ... қарыз қаражатын
тарту есбінен қалыптастырылатын 5 млрд. АҚШ ... (600 ... ... ... сома беретін болады. Осы бағдарламаның қаражаты есебінен екінші
деңгейдегі банктер арқылы Алматы және ... ... ... ... үй ... аяқтауға қарыздар беру қамтамасыз етілетін
болады.
Екінші деңгейдегі банктер мен тұрғын үйді әділ бағасы бойынша сатуға
дайын құрылыс ... ... осы ... ... болады.
Жылжымайтын мүлік рыногындағы ... ... ... ... ... ... – Қазына ” қоры екінші деңгейдегі банктерде жеңілдікті ставка
бойынша 15 жылға бірқатар несиелік желілер ашатын болады. Өз кезегінде
екінші деңгейдегі ... ... ... әр ... ... ... мерзімінен бұрын өтеу құқығымен 10.5%- 12.5% -
бен 15 жыл ... ... ... ... ... бір ... жаңа ... алушылар үшін түпкілікті ставканың
10.5 % деңгейінде болуын және 2009 жыл бойы іске ... ... ... ... жіберілетін болады. Осы бағдарлама
халыққа ипотека бойынша жеңілдікті ставкалармен және ... ... ... ... тұрғын үй алуға мүмкіндік береді. Екінші
деңгейдегі банктер ... ... ... ... ... ... ... беру жолымен қарыз ... ... ... түзертуге және кредиттік портфельдің сапасын
елеулі дәрежеде жақсартуға ... ... ... ... ... бұған дейінгі кезеңдерде алаңы 120 шаршы
метрден аспайтын тұрғын үй ... ... ... ... және ... ... қызмет көрсету бойынша өз міндеттемелерін адал
орындаған, қарыз ... ... ... ... ... ететін
тұрғын үйді қоспағанда, басқа тұрғын үйі болмаған жағдайда кредит
желісінің бір ... ... ... үшін ... ... бойынша
пайыздық ставкаларды 10.5% - 12.5-ға ... ... ... Өз ... ... ұлттық компаниялардың және мемлекет қатысатын
акционерлік қоғамдардың атынан ... және ... ... әділ ... жаға ... ... сатып алатын
болады.
Үкімет, сондай ақ тұрғын үйге ... ... ету ... ... ... Бұл үшін ... ... үй құрылысын
дамыту бағдарламасына өзгерістер енгізілді.
Әкімдіктерге жеке ... ... ... ... аяқталған
және дайындығы жоғары дәрежедегі нысандардан белгіленген баға ... алу ... ... ... Бұл ... үй ... іске асыруды
жеделдетуге мүмкіндік береді.
Азаматтарды тұрғын үймен қамтамасыз етуді ұлғайту мақсатында арендалық
тұрғын үй құрылысына 15 ... ... ... ... Бұл қосымша 265
мың шаршы метр арендалық ... үйді ... ... мүмкіндік береді.
Мемлекеттік бағдарлама шеңберінде салынған барлық обектілер ... ... ... жүйесі арқылы сатылатын болады. Бұл халықтың басым
санаттарына жылдық дан аспайтын пайыздық ... ... ... ала ... ... ... және ... үй сатып алу үшін бастапқы салымның
жинақталуына байланысты қиындықтарды болдырмауға мүмкіндік береді.
Үлескерлердің ... ... ... мақсатында Үкімет үлестік
құрылыс мәселелері ... ... ... ... болады.
Экономиканы отандық қаржы институттары тарапынан қаржыландырудың
қысқаруы жағдайында ... және орта ... ... ... ... ... ... олардың салалық тиістілігіне қарамастан, шағын
және орта бизнестің барлық субъектілеріне көрсетілетін болады.
Біріншіден, осы мақсаттарға “Самұрық - ... ” қоры 2009 жылы ... ... АҚШ ... (120 млрд ... ... ... қаражат шеңберінде
70% ағымдағы жобаларды қайта қаржыландыруға және 30% жаңа жобаларды ... ... ... ... ... шағын және орта бизнеске кредит беру бойынша
барлық бағдарламалардың операторлары болады. “Самұрық- ...... ... ... бір ... ... ... лимит 3-тен 5
млн. АҚШ. долларына дейін ... ... ... ... шағын және орта бизнес үшін
сыйақы ставкасын дағдарысқа ... ... ... ... ... шара қабылдайды, сондай-ақ тиімді ставканы тағайындай
отырып, шағын және орта бизнесті қолдау ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту қоры шағын және орта ... ... ... беру ... енгізетін болады.
Екіншіден,”Самұрық-Қазына”қоры ауылдық жерде шағын кредит берудің, оның
ішінде ауылдық кәсіпкерлерге кредит берудің бағдарламасын әзірлейді.
Үшіншіден, шағын және орта бизнес субъектілерін ... ... ету ... ... ... ... алу ... жаңа
заңның қолданылуы шеңберінде мемлекеттік холдингтер мен ... ... ... қол ... ... ... қойнауын пайдаланумен және сервистік компаниялармен қазақстандық
қатысуды ұлғайту бойынша жұмыс күшейтілетін болады.
Төртіншіден, Үкімет кәсіпкерлікті дамыту үшін ... ... және ... ... ... ... ... назар аударылатын
болды.Агроөнеркәсіп секторын экономиканы тұрақтандыру мен ... бірі ... ... ... ... негізгі факторлар
мыналар:
1. Агроөнеркәсіптік кешен жұмыспен халықтың жалпы ... ... ... ол ... жұмыспен қамту деңгейін
қолдауға бағытталған шаралардың орталық буыны б.т.
2. Ауыл шаруашылығы өнімдеріне сұраныс ... ... ... неғұрлым азырақ ұшырайды.
3. Агроөнеркәсіптік кешен елдің азық түлік қауіпсіздігін қамтамасыз
ету жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... 2009-2011 жылдары шамамен 350 млрд. ... ... ... ... ... ... холдингінен қосымша 1 млрд.
АҚШ доллары (120 млрд. теңге ) ... ... ... ... - ... ... бірлесіп іске асырылатын болады.
Инвестициялар, ең алдымен, астық секторы, ет және сүт ... ... және ... - ... ... өндеу сияқты қолданыстағы секторларды
қолдануға және жаңа ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымдарды бар жылыжай
шаруашылықтарының, көкеніс қоймаларының, құс фабрикаларының, тауарлы – сүт
фермаларының, ... ... мен ... ... құрылатын
болады. Қазіргі заманғы ет өндеу ... ... ... суару
технологияларын қолданып жеміс - көкеніс дақылдарын өндіруді және биязы
жүнді терең өндеуді дамыту, ... ... ... ... ... техникалық маркеттерді құру және дамыту, сондай-ақ ауыл
шаруашылығы техникасын құрастыру жөніндегі жобалар іске асырылатын болады.
Отандық банк ... ... ... оның елдің экономикалық
жүйесіндегі маңызды рөлінің болуымен ... ... ... ... ... ... жүйенің ажырамас бөлігіне айналған,
оның жұмыс істеуін қамтамасыз ететін және оның ... ... ... ... ... ... ... банктерге қолдау жасай отырып, мемлекет олардың ішкі экономика
мен нақты секторды кредиттеу көлемін сақтайтындықтарына, атап ... және орта ... ... ... және ипотекалық
несиелеу бойынша қолайлы жағдайды белгілейтіндіктеріне сенім артуда.
Мемлекеттің мақсаты - жалпы жүйе тұрақтылығын қолдау және сақтау. ... үшін ... ... ... мен қадағалау, сондай-ақ
депозиттерге кепілдік беру жүйесі бар. Жүйе ... ... ... ... банк ... жағдайды тұрақтандыруға қажетті
тәртіпте және көлемде қаржылық қолдау көрсетеді.
Мемлекет банктің ... ... ... міндеттемелер алмайтыны
сияқты банктердің операциялық қызметіне араласпайды. Ағымды ... банк ... ... ... ... етіп
активтер мен пассивтерді тиімді басқаруды қамтамасыз етулері тиіс. Бұған
қарамастан мемлекет қызметі ел экономикасының одан әрі ... ... ... ... банктерге қатысты тұрақтандырушылық бастамаларымен шығады.
Қаржы секторын тұрақтандыру үшін мынадай шаралар қабылданатын болады:
Біріншіден, ол қарапайым және ... ... бар ... ... сондай-ақ реттелген қарыздар беру арқылы төрт жүйе құраушы банктердің
қосымша капиталдандыру. Бұл ретте ... ... ... ... ... ... бірі ... банк акционерлерінің өздерінің
ұлғайтуы болып табылады.
Қазіргі таңда банктер ... ... 35.6%-ы құны ... ... ... және жермен қамтамасыз етілген. Бұл
банктер активтерінің сапасын төмендетеді. Осыңан байланысты банк секторына
шығындардың ... ... ... ... ... Банк ... үшін Қаржы қадағалау агеттігі банктер құрған ... ... ... Бұл ... өз шығындарын мойындауына
және оларды жасақталған провизиялар есебінен шығынға жазуына септігін
тигізеді. ... ... ... ... үшін қосымша капитал қажет.
Банктерді қосымша капиталдандырудың жалпы сомасы кемінде 4 млрд. АҚШ
долларын (480 млрд. теңге) құрайды, олардың ... 1 ... АҚШ ... ... төрт жүйе банктердің (Қазақстанның Халық ... ... банк пен ТӘБ - нің) ... ... ... ... берілетін болады.
3 млрд. АҚШ доллары (385 млрд. теңге) реттелген борыш түрінде және
дауыс беру ... ... ... ... бар ... ... ... берілетін болады.
Берілген қаражатты банктер резервтердің барабар деңгейін ... ел ... ... ... ... ... жіберуі тиіс.
Мемлекет банктер капиталындағы бақылау пакетін сатып алмайды. Құны 2008
жылғы 24 қарашада, яғни банк ... ... ... ... Лондон және
Қазақстан қор биржаларында акцияларға баға ... ... ... ... ... ... акцияларының 25%-ына дейін “Самұрық –
Қазына ” қорының меншігіне түседі.
Мемлекет ... ... ұзақ ... қатысушысы болып
қалмайды. Әлемдік қаржы дағдарысы бәсеңдеген және ... ... жол ... ......... ” қоры ... бойынша акцияларды сату бағасы сатып алу бағасынан төмен
болмауы керек. Банктердің акционерлері 5 жыл ... ... ... ... ... алатын құқыққа ие болады.“Самұрық – ...... ... ... ... ... жөнінде шаралар қабылдайтын
болады. Банктер жеткілікті өтімділікке ие, ал ... ... ... ... қолжетімділігіне байланысты қаржыландыру ... ... ... активтер қоры құрылды. Оның қызметі қазақстандық
банктердің кредиттік портфельдерінің ... ... ... ... сенімсіз активтерін сатып алу және кейіннен оларды
басқару осы ... іске ... ... ... болады.
Макроэкономикалық, нарықтық және басқа да ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлік және жер
кепілдігімен қарыздар баруі осындай ... ... ... мұндай қарыздарды сатып алу банктердің балансын ... ... ... және ... өз ... ... ... сатып алу Стресті активтер қоры айқындайтын
дисконтты немесе тәуеклдерді ... ... ... ... құны ... асырылатын болады.
2008 жылы республикалық бюджеттен Стресті активтер ... ... ... 52 млрд. теңге бөлінді. 2009 жылы Қордың
жарғылық капиталы ... ... ... ... 122 ... ... ... болады.
Үшіншіден, банктердің міндеттемелеріне уақтылы ... ... ету ... ... қосымша көздері ұсынылатын болады.
Ресурстық базаны ... ... ... компаниялардың,
акционерлік қоғамдардың, мемлекеттік кәсіпорындардың және ... ... ... ... тұлғалардың активтері Ұлттық ... ... ... ... бос ақша ... ... депозиттеріне орналастырылатын болады.
Төртіншіден, қаржы секторында мемлекеттік реттеу ... ... ... ... пруденциалды реттеу шеіберінде банктердің сыртқы
міндеттемелерін және тұтастай ... ... ... ... ... жалғастыратын болады. Бұл ретте банк заңнамаларының
қолданыстағы және ... ... ... талаптары банктерді
қорландырудың ... ... ... яғни ... ... жағдайда депозиттік база, атап айтқанда жеке
тқлғалар есебінен қаржыландыруға ынталандыруы тиіс.
Таңдаулы ... ... ... банктердің капиталдандыру
есебінің тәсілдері оңтайландыратын болады, бұл банк ... ... ... ... оның ... ... ... іскерлік
белсенділіктің төмендеуі, жағымсыз сыртқы құбылыстарға ұшырау, айырбас
бағамдарының күтіліп отырған тұрақсыздығы әсерін ... ... ... резервтерді қалыптастаруын көздейді.
Тәуекелді басқару жүйесіне және банктердегі ішкі бақылауға талаптар
күшейтілетін ... Ең ... ... ... жоғалту тәуекелі
мониторингіге тәсілдерді ... ... ... ... тиіс ... ... ... мен пассивтерін басқару стресті ахуалдардың туындауын
ескере отырып үлгіленуі тиіс.
Бесіншіден, жинақтаушы зейнетақы жүйесінің жаңа жағдайлардағы ... ... ... ... ... ... ... қорғау мақсатында Үкімет халықтың зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейін қамтамасыз етеді, олардың хабардар етілуін және
қаржылық сауаттылығын арттырды.
Халықтың зейнетақы қорларына ... ... ... ... төлеу сәтіне инфляцияның деңгейінде олар бойынша кірістерді
есепке ала отырып ... ... ... ... ... қорларынан
тұрақты төлем мониторингін жүзеге асыратын болады және жыл сайын инфляция
есебі бойынша зейнетақы ... және ... ... ... ... ... арасындағы айырмашылықтың орнын ... ... ... жыл сайын қажетті қаражат көзделеді.Жинақтаушы
зейнетақы қорларының инвестициялық ... ... үшін ... “Самұрық - Қазына”қоры зейнетақы ... ... ... ... үшін тарту жөнінде шара қабылдайды, құрылған Стресті
активтер қоры инвестициялық рейтінгі бар ... ... ... ... етеді.
Қаржы мекемелерінің тұрақтылығын қамтамасыз етуге ықпал ету бұрынғыдай
Ұлттық банктің құзыында ... Осы ... ... ... банк ... ... ... Қарды нарығын және қаржы ... мен ... ... ... ... ... отырады.
2007 жылы Америкадан басталған қаржы дағдарысы әлемнің көптеген
мемлекеттерінде өз әсерін тигізіп отырғаны анық. ... орай ... ... ... ... ... қалу ... іс шаралар жасап жатыр.
Біздің Үкімет те ... ... ... үшін банктерге қолдау жасауда.
Альянс ... БТА ... ... ... және Казкомерцбанк Үкіметтің қолдауына
ие боды.
Жалпы, банктердің қаржы айналымын тұрақты ... ... ... ... ... Атап ... ... орындарына, шағын
кәсіпкерлік иелеріне, жеке тұлғалардың үй алуына және ... да ... ... ... ... ... ... қарқынды жүргізіледі.
Алайда, ондай қызметтерді кең көлемде жүргізуге қазіргі таңда банктердің
қаражаты жетпей ... ... ... төрт ... қолдау жасап отыр.
Берілген қаражатты банктер тиімді пайдалануы ... ... ... ... ... етіп, шағын кәсіпкерлерге, басқа да
жобаларды жүзеге асыруға, құрылысы ... ... ірі ... ... ... үшін ... беруі керек.
Үкіметтің «Қазақстанның Халық банкі» АҚ және «Казкомерцбанктерінің»
несиелік саясатындағы ең ... ... бірі ... ... ... ... жобаларын қаржыландыру болып табылады. Мәселен,
биылғы 2008 жылдың 1 қазанындағы банк жүйесінің ... ... ... ... -36,9 ... жеке тұлғалардың депозиттерінде -41,6 пайыз
және заңды тұлғалардың депозиттерінде 42,6 пайызды құрайды. 2007 жылы ... банк өз ... мен ... қолхаттарын Лондон қор биржасында
орналастырған атты белгі банктер блып саналатындықтан көп ... ... ... атынан келісімге қол жеткізген «Самұрық -Қазына» ұлттық ... қоры ... ... ... ... ... 25 ... жай акциялардың қосымша эмиссиясына өз қатысуын шектейді.
Қаржы саласын басқару тетіктері бақылауда тұр. ... ... ... үшін ... ... 10 ... АҚШ ... көлеміндегі
қаражат бөлінді.
Қорытынды
Қорыта келгенде, нарықтық экономиканың тиімді ұйымдастырылып, ... ... ... ... ... басты қозғаушысы қаржы секторы
болса, ал оның басты ... ... ... ... ... ... ... ең бірінші банктік жүйені реформалау қажет.
өйткені банктік жүйе ... ... ... ... және ... ... экономиканы одан әрі реформалап, жан-жақты дамытуға
болады.
Сонымен, қаржы мекемелері, яғни банк ...... ... ... және біртұтас құрылымдарының бірі. Несие жүйесінің негізгі буыны –
банктік жүйе болып ... ... ... және ... ... несие
қатынастарының басым бөлігі банктер арқылы өтеді.
Жалпы жұмыс ... мен банк ... екі ... ... ... ... ... Яғни бірінші деңгейдегі Ұлттық
банк елдегі бірден – бір ақша ... ... ... ... ... ... ... және барлық екінші деңгейдегі
банктерді қадағалап отыратын «банктердің ... ... ... Ал ... ... ... осы Ұлттық банкпен шаруашылық
салалары арасындағы қаржы делдалы қызметін атқарушы болып ... ... ... банк ... ... ... алып, ал
коммерциялық банктер экономикалық салаларды дамытуда басты ... ... Олар ... ... ... атқарушы жеке және заңды тұлғаларға
несие беріліп, олар өндірісті алға ... ... ... ... емес ... ... көп ... банк жүйесінің, олардың ... және ... ... мен ... ... көп түрлілігінің, Орталық (бірінші
деңгей) және басқа ... ... ... арасындағы функцияларды заң
жүзінде бөлудің қажеттілігін тудырады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... әрі ... ... Республикасының орталық банкі болып табылады және Қазақстан
Республикасы банк жүйесінің ... ... ... ... әлемдік тәжірибесі көрсетіп отырғандай, барлық елдердегі
несиелік институттардың ішінен елдің бүкіл несиелік жүйесін басқаруда басты
роль ... ... ... ... ... болды.Ал олардың басшылық
ролі мемлекет берген кең ауқымды ... ... ... ... ақша – ... эмиссиясын жүзеге асыруына байланысты
орталық банктер коммерциялық ... яғни ... ... ... ... ... мен нақты экономикалық ықпал ету құқығы
несиелік мекемелер міндетті түрде қолдануы тиіс норма ... ... ... банктер несиелік саясат жүргізуде және өз клиенттеріне
толығымен дербес әртүрлі қызметтер көрсетуде.
Нарықтық ... ... ... емес ... құрылмаған
жағдайда кез келген елдің несие жүйесі ... ... ... ... ... мүддесі мен өзгеріп отырған нарықтық экономика талаптарын
толық қанағаттандыру бұл институттардың құрылуын талап етеді, ал олар несие
жүйесін ... ... ... өзгерістерді икемді және
сезімтал ете түседі.
Мемлекет, экономикаға жетекшілік ... ... ... банк ... ақша – несие саясатын ... Бұл ... ... ақша
массасының көлемін реттеу жолымен ұлттық валютаның ішкі және ... ... ету ... ... ... ... ... жүзеге асыру және оны әлемдік экономикаға интеграциялау саласында
республика мүдделерін ... үшін ... ... ... экономика жағдайында Орталық банкінің
жұмысын ұйымдастырудың әр түрлі құқықтық формалары бар:
• оның капиталының қалыптасуы 100% мемлекеттің ... ... ... банк;
• акцияларының бөлігі мемлекетке ... ... ... ... ... ... типтес ұйым (мемлекеттің қатысуымен немесе қатысуынсыз);
• Орталық банкінің қызметін ... ... ... банктер жүйесі.
АҚШ-та орталық банктердің капиталына мемлекет ... ... ... ... ... (ФРЖ) мүше ... жарна пұл
төлемдерінен тұрады.
Негізі Ұлттық банк унитарлық орган болып табылады. Мемлекет – ... ... ... ... қор – ... құрылғылардан, көлік және
басқа да құндылықтардан тұрады, ал айналым қаражаты – ... ... ... тұрады. Ұлттық банк резервтік және басқа қорлар құрады.
Резервтік қор жарғылық көлемінде құрылып, ол ... ... ... және осы ... ... ... ... жүргізілетін
операциялар бойынша шығындарды жабуға арналады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкінің негізгі міндеті – ... ... ... ішкі және ... тұрақтылығын қамтамасыз
ету болып табылады.
Коммерциялық банктердің басқа қаржы институттарынан айырмашылығы және
ерекше бір қабілеті ол ақшаны ... мен ... ... ... Бұл ... деп, тек ... – қол ақшалар ғана емес, сондай-ақ талап етуге дейінгі
салымдар түсіндіріледі. Банктердің ақша жасау мүмкіндігі экономика үшін өте
маңызды. Ол тиімді ... ... іске ... отырып, экономиканың өсуіне
қажетті жағдай туғызады. Банк несиелерінің ... және өте ... ... ... ... кеңейту мүмкін емес. ... осы ... іс – ... ... ... бір ... ірі ақша ... белгісіз уақытқа қозғалыссыз жататын болса, екінші
жағынан, мұндай ақшалар қажетті ... ... ... ... Б. ... несие, банктер, валюта қатынастары» Алматы:
«Экономика», 2000 ж.
2. Алдаберген Ә. «Банк жүйесінің тұрақтылығы – ... ... ... ... 2004 ж 11- қараша.
3. Дементьева А. «Қаржыгерлер мен ... тең ... ... ... 2005 ж ... ... А. «Бизнестің алмас қырлары: тазалық, мөлдір-лік, беріктік».
Егеменді Қазақстан 2004 ж 15-желтоқсан.
5. Жұмабайқызы Г. «Банк елге делдалдық қызмет көрсететін ... ... 2003 ж ... ... кең ... ... Қазақстан 2005 ж 5-сәуір.
7. ҚР «Ұлттық банк туралы» Заңы.
8. “Қазақстан Республикасындағы банктер және банк қызметі туралы” Қ.Р.
Президентінің Заң күші бар ... 1995 ... 31 ...... ... Ұлттық банкі туралы “ Қ.Р.Президентінің Заң күші бар
Жарлығы 1995 жылғы 30 наурыздағы № ... ... ... және банк ... ... заң ... 2002 ж.
1 мамырында. Алматы: Юрист, 2002. – 108 бет.
11. Ақша, несие, банктер: Оқулық / ... ... ... ...... ... 2001. – 466 б.
12. Денги, кредит, банки: Учебник / Под ред. Е.Ф. Жукова. – М.: Банки и
биржи, ЮНИТИ, 1999. – 622 ... ... ... ... ... / Под ред. О.И. ... Изд. ... И доп. – М.: Финансы и статистика, 1999. – 464 с.
14. Көшенова Б.А. ... ... ... ... қатынастары. Оқу құралы / -
Алматы: Экономика, 2000. – 328 бет.
15. Мақыш С.Б., Ілияс А.Ә. Банк ісі: Оқу ...... ... 2004. – 241 ... ... М.С. ... ... Банктер.” Оқу құралы – Алматы: Алматы
экономика және статистика интситуты, 2001ж.
17. Төлебаев Т.Ә. ХІХ ғ. ... ... мен ХХ ғ. ... банк жүйесі туралы зерттеулер. Банки Казахстана – 2001
г. Октябрь 51 – 54 бет.
18. Шабанова Н.Н. ... ... и ... ... ... для вузов
по спец. 1734 и 1737 - Ташкент: Укитувчи. 1985. – 301с.
19. Ұлттық банк ... 2002 жылы 16 ...... бекітілген « Активтердің , шартты міндеттемелердің
жіктелуі және ... ... және ... ... жатқыза
отырып, оларға қарсы провизиялық құру» ... ... ... ... Под ред. ... Г.С. – Алматы: Қаржы –
Қаражат, 1998.
21. Банковское дело / Под ред. ... О.И. – М.: ... ... , ... Банки и банковские операции в России / Под ред. ... М.Х. ... ... ... дело / Под ред. Колемникова В.И. – М., 1995.
24. Банковское дело: стратегическое ... / Под ред. ... ... М. – М.: ... ... ... и ... операции / Под ред. Жукова Е.Ф. – М., 1997.
26. Брокеры и регистраторы на ... ... ... ... пособие. –
Алматы: ИРБИС, 2000.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экономикалық ұғымдар168 бет
Ауыл шаруашылығының өндірісіндегі бухгалтерлік есеп3 бет
Балалардың мектепте оқытуға даярлығын зерттеу ерекшеліктері 13 бет
Бейдағдарыстық басқарудағы кризистік жағдайларды бақылау90 бет
Кәсіпорындағы дағдарысқа қарсы басқару95 бет
Мамандандырылған қаржы-несие мекемелерің экономикалық рөлі29 бет
Мүлік салығы8 бет
Қызылорда облысы денсаулық сақтау бөлімі мен емдеу мекемелерінің қызметі /1946-1991 ж.ж/10 бет
«МаңғыстауМұнайГаз» АҚ-ның қаржылық ресурстарынның тұрақтылығын зерттеу67 бет
Ақша айналысының тұрақтылығын қамтамасыз ету мәселелері17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь