Орта мектепте географияны оқыту

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

1 ТАРАУ. ОРТА МЕКТЕПТЕ ГЕОГРАФИЯНЫ ОҚЫТУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1. Географияны мектепте оқытудың алғышарттары
1.2. Географияны оқытудағы педагогикалық технологиялар
1.3. Географияны оқытудағы инновациялық технологиялар

2 ТАРАУ. ГЕОГРАФИЯНЫ ТЕРЕҢДЕТІП ОҚЫТУ БАРЫСЫНДА ЗАМАНАУИ ТЕХНИКАЛЫҚ ҚҰРАЛДАРДЫ ҚОЛДАНУ ЖОЛДАРЫ
2.1. География сабақтарында компьютерлік құрал.жабдықтарды қолдану мүмкіншіліктері
2.2. География сабақтарында қолданылатын геоақпараттық білім негіздері
2.3. Географияны тереңдетіп оқытудағы картографиялық көмекші құралдардың ролі
КІРІСПЕ
Қоғамды ақпараттандыру – бұл глобалды әлеуметтік процесс, өйткені қоғамдық өндіріс саласында қазіргі заманғы микропроцессорлық және есептеуіш техника, сонымен қатар ақпаратты алмасудың әртүрлі құралдары базасы негізінде жүзеге асатын басты қызмет түрі ақпаратты жинау, жинақтау, өңдеу, сақтау, тасымалдау және пайдалану болып табылады. Қоғамды ақпараттандыру қамтамасыз етеді: баспа қорында, ғылыми, өндірістік және басқа да қызмет түрлерінде шоғырланған, үнемі дамудағы қоғамның интеллектуалды потенциалын, қоғам өндірісінің барлық саласының дамуын көрсететін ғылыми, өндірістік ақпараттық технологияларын интеграциялау, еңбек қызметін интеллектуалауды белсенді түрде пайдалану; ақпараттық қызмет етудің жоғарғы деңгейі, қоғамның кез келген мүшесінің шынайы ақпаратты алу мүмкіндігі, көрсетілетін ақпаратты визуалдау, пайдаланылатын мәліметтер маңыздылығы. Ақпараттық жүйенің қандай да бір саласындағы, белгілі бір уақыт кезеңінде қоғамға қолайлы болатын, ақпараттың барлық массивін пайдалануға негізделген ашық ақпараттық жүйелерді пайдалану, қоғамды адамтершілікке және демократияландыруға жетелейді, оның мүшелерінің әл-ауқатының деңгейін көтереді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Баранский Н.Н. Методика преподования экономической географии. -М.,1990.
2. Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии. –М.: Педагогика.- 1989.
3. Бенькович Т.М., Бенькович Д.Л. Опорные конспекты в обучении географии. 7класс- М., 1995.
4. Бұзаубақова К.Ж. Жаңа педагогикалық технология. Тараз: ТарМУ. 2003
5. Выготскии Л.С. Педагогическая технология .- М.,1991.
6. Монахов В.М. Технологические основы проектирования и конструирования учебного процеса. Волгоград: Перемена. –1995.
7. Селевко Т.К. Современные образовательные технологии. М., 1998.
8. Таубаева Ш.Т. , Барсай В.Т. Оқытудың қазіргі технологиялары // Бастауыш мектеп- №3,4-1999.
9. Душина И.В. Географияны оқытудың жаңа педагогикалық технологиялары. География мектепте. №3 2001
10. С.Бахишева. 12 жылдық білім беру және білім философиясы. Жаңа мектеп.№2 – 2006 жыл.
11. Журнал «География Қазақстанның мектептерінде және жоғары білім беру оқу орындарында » 2007ж.
12. Құдайбергенова К.С. Құзырлылық табиғаты - тұлғаның өздік дамуында. Алматы. 2006ж.
13. Білім беру жүйесіндегі жаңа педагогикалық және ақпараттық технологиялар.» Педагогикалық ғылымдар докторы профессор Е.С. Полат редакциямен. 2000ж. )
14. Беспалко В П “Програмирование обучения” М: - Высшая школа.
15. Кривошев А О “Програмное обеспечение учебного назначения и компьютерная технология обучения. http://www.riis.ru/PS/publ.
16. Официальный каталог 3- го Международного Форума “Информатизация образования Казахстана и стран СНГ” А. 2004 г.
17. Мамырова Кулаш. Новая электронная мультимединая обучающая программа. География және Табиғат 2004 жыл. 4.
18. Әбілдаева А. «Шапағат» газеті, сәуір 2003 жыл.
19. Горечко В.В., Чернышев А.В. Мультимедия и Гистехнологии в атласном картографировании. // Вестник. Моск. университета. С. 5 география 2004 г. № 2 с. 16-19.
20. Шульгина О.В. Возможности и проблемы использования компьютерных технологий в преподавании географии. // Геог. в школе 2003 № 8 с. 45-52.
21. Перфильев Ю.Ю. Пространственное распространение сети интернет в России как процесст диффуляции инновации. // Вестник Моск. университета сер. 5 География 2003 № 2 с. 30-36
22. Баранов А.С. О возможности использования средств MS office в обучении географии. // география в школе 2003 № 7 с.64-69.
23. К.Брукс и Эшли Кент Проект “Vongn net” электронное обучение и интернет. // География в школе 2002г. № 4 с.79-81.
24. Бейсенова А.С. “Экология” орта мектептерге арналған электрондық оқулық, А; 2002
25. Таможняя Е.А. Компьютерные технологий: возможности использования. // география в школе 2002 г. № 3 с. 46-51
26. Харлампович Г.Р. Шолина И.И. – Экология: общий курс, М: 1998 (электр. учебник)
27. Н.Керімбай “Геоинформатика ”А-2006
28. Е.Нусипов,А.В.Немченкова “Основы геоинформационных систем”А-2006
29. Интернет материалдары
30. Колдоба A.B., Повещенко Ю.А., Самарская E.A., Тишкин В.Ф. Методы математического моделирования окружающей среды.- М.:Наука, 2000.
31. А.В. Кошкарев, B.C. Тикунов. Геоинформати
32. Колдоба A.B., Повещенко Ю.А., Самарская E.A., Тишкин В.Ф. Методы математического моделирования окружающей среды.- М.:Наука, 2000.
33. Полищук Ю.М. Информатика и анализ техногенных вөздействий на природную среду.
34. Кошкарев А.В., Тикунов B.C., Трофимов A.M. Теоретические и
методические аспекты развития географических информационных систем.
География и природные ресурсы, 1991, №1, с.11-16.
35. Солцева О.И., Тикунов B.C. XIX Конгресс международной федерации геодезистов - территориальные информационные системы. - Вести. Моск. ун-та, сер. гсогр., 1991,№5, с. 91-95.
36. Гарелик И.С. Географические информационные системы и дистанционное зондирование. - Исследование Земли из космоса. Итоги науки и техники. Т'.З, ВИНИТИ АН СССР, М., 1989, с. 3-80.
37. Трофимов A.M., Панасюк М.В. Геоинформационные системы и проблемы управления окружающей средой. - Казань: Изд-во Казанского ун-та, 1984, 142с.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
1 ТАРАУ. ОРТА МЕКТЕПТЕ ГЕОГРАФИЯНЫ ОҚЫТУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1. ... ... ... ... ... ... ... технологиялар
1.3. Географияны оқытудағы инновациялық технологиялар
2 ТАРАУ. ГЕОГРАФИЯНЫ ТЕРЕҢДЕТІП ... ... ... ... ... ... ... сабақтарында компьютерлік құрал-жабдықтарды қолдану
мүмкіншіліктері
2.2. География сабақтарында қолданылатын геоақпараттық білім негіздері
2.3. ... ... ... ... ... құралдардың
ролі
3 ТАРАУ. МЕКТЕП ГЕОГРАФИЯСЫНДА СЫНЫПТАН ТЫС ЖҮРГІЗІЛЕТІН ЖҰМЫСТАР
3.1. Мектеп географиясында оқушыларды отансүйгіштікке тәрбиелейтін жұмыс
түрлері
3.2. Мектеп географиясындағы сыныптан тыс ... ... ... ... ... ... – бұл ... әлеуметтік процесс, өйткені
қоғамдық өндіріс саласында қазіргі заманғы микропроцессорлық және ... ... ... ... ... ... ... базасы
негізінде жүзеге асатын басты қызмет түрі ... ... ... ... ... және пайдалану болып табылады. Қоғамды ақпараттандыру
қамтамасыз етеді: баспа қорында, ғылыми, өндірістік және ... да ... ... үнемі дамудағы қоғамның интеллектуалды потенциалын,
қоғам өндірісінің барлық саласының дамуын көрсететін ғылыми, өндірістік
ақпараттық технологияларын ... ... ... ... ... ... ... қызмет етудің жоғарғы деңгейі,
қоғамның кез келген мүшесінің шынайы ақпаратты алу ... ... ... ... мәліметтер маңыздылығы. Ақпараттық
жүйенің қандай да бір саласындағы, ... бір ... ... ... ... ... барлық массивін пайдалануға негізделген ашық
ақпараттық жүйелерді ... ... ... және
демократияландыруға жетелейді, оның мүшелерінің әл-ауқатының деңгейін
көтереді.
Қоғамды ақпараттандырумен ... ... ... тек қана ... ... ... қарқынды дамуы мен адамның қызметінің барлық түрлерін
интеллектуалдауға әсер етіп қана қоймай,  ... ... ... ... ... ... ... социумның сапалы жаңа
ақпараттық  ортасын жасауға мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы ... ... ... бірі ... мен ... психологиялық,
педагогикалық мақсаттарын дамытуға бағытталған білімді ақпараттандыру – бұл
білім саласын ... ... ... мен ... ... жаңа
ақпараттық технологияларды (НИТ) оптималды пайдалануды қамтамасыз ету
процесі. Бұл ... ...... ... мәліметтер базасы ақпараттық - әдістемелік материалдар,
коммуникациялық желілерді ... ... ... ... ... жетілдіру; қазіргі заманғы ақпараттандыру кезеңінде оқитын ... ... ... ... ... ... мен ... әдістері мен
ұйымдастырушылық формасының мазмұны стратегиясын ... мен ... ... ... ... ... ... өз
бетінше алуды қалыптастыру, ақпараттық оқу, ...... ... ... ... ... әртүрлі жеке әрекеттерге
бағытталған оқытудың әдістемелік жүйелерін жасау; оқушы ... ... мен ... ... асыратын компьютерлік тестілеу әдістемелерін
жасау және пайдалану. Өндіріске автоматтандырылған жүйелерді, ... ... ... мен ... ... ... ... ендіруге негізделген ғылыми-техникалық прогрестің
дамуы қазіргі заманғы педагогикалық ғылым ... ... ... ... ... байланысты қазіргі заманғы қоғам дамуының жаңа сатысына
белсенді түрде қатысатын жас ұрпақты ... және ... ... ... ... ... – қоғамның әлеуметтік тапсырысын орындау –
түбегейлі түрде оқу орындарының перифериялық ... оқу, ... бар ... ... ... ... етілуіне
байланысты.
Қоғамның еңбекке жарамды халқының ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық ресурстарды
барлық жерде пайдалану, жас ... ... ... ... ... ... ... жаңа ақпараттық технологиялар құралдарын
пайдалану оқыту дамытудың, оқушының жеке дамуына әсері мол. ... ... ... потенциалын дамыту, оқушының өз қызметінің
нәтижесін талдай ... ... ... мақсаттарына жетудің жолдары
мен әдістерін таңдау стратегиясын жасау болып табылады.
Оқу процесін ... оның ... мен ... көтеру
мақсатында жаңа ақпараттық технологиялар құралдарын тиімді ... ... ... және әдістемелік
құралдармен қамтамасыз етілу маңызды мәселенің бірі.
Жоғары оқу орнының негізгі ... – жаңа ... ... ... ... шешу мен қажетті біліммен ... ... ... үшін ... ... ... жаңа ... мамандарды дайындау. Бұл мақсатқа жету төмендегі
міндеттерді орындаумен байланысты:
➢ педагогикалық оқу ... оқу – ... ... ... ... ... яғни жоғары оқу орнының ақпараттануының
мақсаттары мен міндеттерін түсіну, әдістемелік, ұйымдастырушылық және
техникалық ... ... ... келесі сұрақтар бойынша барлық ... ... ... жоғарылату мен дайындау; компьютерлік
техниканы пайдалану, математикалық модельдеу мен ... ... ... ... магистранттар, аспиранттар,
докторанттарды дайындау, жоғары оқу ... ... ... программалық құралдар жасау, стандартты қолданбалы программалар
пакетін меңтеру, эксперттік жүйелерді ... ... ... білімтерлерді дайындауды қамтамасыз ететін оқыту материалдарын
жасау;
➢ жоғары оқу орны сапасын бағалаудың ұлттық ... ... ... ... ұйымдастыру; оқыту сапасын бағалау жүйесін жасау
және жоғары оқу орын ... ... ... ... рейтинг); білім сапасын бағалаудың жоғары оқу
орын жүйесін жасау;
➢ ақпараттану құралдарын жоғары оқу орнында, ... және ... ... процесінде пайдалану;
➢ қазіргі заманғы ақпараттық технологиялар мен ... ... мен ... ... ... білімтерлердің шығармашылық ой санасын дамыту;
➢ оқу, педагогикалық, дипломдық ... ... ... ... ... жүйелер жағдайында жұмыс істеуді
үйрену;
➢ үнемі компьютерлер ... ... және ... ... ... ... қамсыздандыру мен ақпараттық
технологиялар орталығын сервистік қызмет етуді ұйымдастыру;
➢ сырттай ... ... үшін ара ... ... ... ... оқу орын сайтын ұйымдастыру.
Ақпараттық қоғамда сапалы оқыту мәселесі бар және ... ... ... адам ... ... ... ... Базалық ақпараттық технологиялар
актуалды. Оларға ... ... мен ... ... ... мультимедия технологиялары, геоақпараттық технологиялар,
ақпаратты қорғау технологиялары, CASE – ... ... ... ... ... технологиялар ғылыми-
техникалық прогресс этапында кең тараған: 
➢ электронды оқулықтар, оқу ... ... ... ... ... ... түріндегі оқытушы жүйелер.
➢ видеотехника, CD-ROM – ды пайдалану ... ... ... ... ... жүйелері.
➢ оқыту процесі мен оқыту зерттеулерінде практикалық мәні ... ... ... жүйелері.
➢ ақпараттық ресурстарға тікелей және қашықтықтағы мәліметтер базасы мен
білім негізіндегі ақпараттық ... ... ... ... электронды кітапханалар;
➢ геоақпараттық жүйелер;
➢ әртүрлі қызметтегі ақпаратты қорғау жүйелері;
➢ электронды поштамен жұмыс істеуді қамтамасыз ететін ... ... және ... ... желілерге шығу.
Ақпараттық қоғамның құрылу және оны құрайтын білімді ... ... ... ... ... тығыз байланыста
қарастырылуы қажет. Білім беру жүйесінің моделі цивилизацияның тұрақты
дамуы моделіне білімнің бейімделуін ... ... ... ... ... болашақ ақпараттық қоғамның қажеттілігін өтеуге бағытталған
білім беру жүйесінің ... ... ... болады. Тек қана білім жаңа
ақпараттық мәдениеттің негізі бола алады; ... ... ... ... ... және жоғарғы оқу орнының оқытушысының
ақпараттық мәдениетіне ерекше көңіл аудару керек.
Білімді ... ... ... ... заманғы
жетістіктерімен және олардың білім саласында пайдалану методолгиясымен
анықталады. Осы жерде информатиканың үш ... ... ... ... техниканың физикалық – программалық – ақпараттық құралдары
және байланыс ... ... ... ... ... жүйелер.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міндеттері: географияны ... ... ... мен ... ... маңызын ашып көрсету.
Дипломдық жұмыс тақырыбының ... ... орта және ... ... география сабағындағы экологиялық білім мен ... ... ... ... ... бойынша ғылыми әдебиеттерге,
статистикалық мәліметтер мен ... ... ... беру, алынған
нәтижелерді сұрыптау, математикалық тұрғыда өңдеу.
Қорытындыда диплом жұмысының нәтижелері мен тұжырымы ... ... ... ОРТА ... ... ОҚЫТУДЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК НЕГІЗДЕРІ
1.1. Географияны мектепте оқытудың алғышарттары
Оқытудың қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Бұл жұмыстың негізгі кезеңі
жоғары оқу орны, мұғалімдер даярлау институты және ... орта ... ... ... ... ... жұмысының негізіне жеке ... ... ... ... де жеке ... ... ... жаңа
көзқараспен қарау қажеттілігі туындап отыр. Бір орталыққа ... ... ... беру ... ... ғылымының орнын анықтау қазіргі
география ғылымының (актуальды проблемалары) ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты дамуы мен
адамдардың іс-әрекеті арасындағы байланысты көрсете алады. Оқушылар ... ... ... ... ... пәнінің мүмкіндігі зор.
Сондықтан, географиялық білім беруді мынадай кезеңдерге бөлуге болады.
Осы маңызды мәселерді шешуде ғылым мен ... ... ... ... ... пән ... оқу ... жасау кезінде осы кезеңдерге
дейін шыққан материалдарды пайдалану.
Екіншіден, педагогикалық оқу бағдарламасы бойынша енгізілген сұрақтарға
жауап бере алатындай болуы ... ... ... ... ... ... келтіріліп оқушының білімі тексеріледі.
География ғылымының салалары өз кезегінде актуальды проблемалардан
туындайтын маңызы мәселелерді шешуде жеке әдіс ... ... оқу ... ... ... ... қабілеті де
тексерілуі. Құнды құрастырылған бағдарлама негізінде көп нәтижеге жетуге
болады.
Төртіншіден, географияны ... ... ... ... ... ... оқушылардың бағдарламаны игергені жөнінде білім
тексеріледі. Қиын ... ... ... ... ... ... ... алмай, төменгі балл алуы мүмкін.
Алтыншыдан, компьютер экранында сұрақ мазмұны нақты, әрі түсінікті
көрсетілгені ... ... ... ... ... ... бағдарламалар
типтерін пайдалануға болады:
• Тренажер – бағдарлама (негізгі мәселені оқып үйрену).
• Оқыту ... ... ... бойынша беріледі).
• Көшірмелі – модельдеу бағдарлама (мәселелерді шешу мүмкіндігін
туғызады).
• Дидактикалық ... ... ... ... ... ... |Объектіні жалпы |
| ... ... ... ... |
| | ... ... ... | | | ... | | | ... және ... ... ... ... ... |және мәліметті |іздеу және ... және ... ... ... ... ... |
|тәжірибелер | | ... ... ... ... ... | |к ... | ... ... ... ... ... ... ... |жа-зылымдарды |үлгілеу. ... банк |
| ... ... | ... |
| ... | ... |
| ... | | |
| ... ... | | ... және аэ- ... ... |Банктің шешімі және|
|рофототүсірілімдер.|құрылымдау |бағасы ... |
| | | ... |
| | | ... |
Алғашқы мәліметтер жинау. ГАЖ-ға келіп түсетін ақпараттардың көзі ... ... ... ... ... ... (карталар,
күнделік жазбалар, кешендік суреттеу), кескіндеу ... т.б. ... ... ... ... ... ақпараттың ең басты
талабы - сол мәліметтерді салыстыру.
Мұның қол ... ... - ... ... ... ... әдістерін пайдалану (мысалы, ТТК-ны кешендік суреттеу бланкі).
Бұл шығу ... ... ... бірінші өңдеуі болып табылады.
Аймақтық ГАЖ-ды ұйымдастыру кезінде қабылданатын ең ... ... ... ... ... ... ... табылады, соның ішінде
аэровизуалдық бақылау. Көбіне ГАЖ-ға ғарыштық және ... ... ... ... тақырыптық сериялар картасы ақпараттың
көзі ретінде шешілген тапсырманың масштабын анықтайды (зональды, аймақтық).
Сонымен бірге төтенше жаңарту мен ... ... ... ... ... талабы кіреді.
Мониторинг жүйесін ұйымдастырудың нөтижесінде, қоршаған ортаның жағдайы
төтенше бақылауға (литомониторинг, радиоэкологиялық және т. б. ... ... ... ... ... ... талдау торабы болып табылады, оған мемлекеттің барлық аймағы
кіреді және ол ... мен су ... ... ... ... ... етеді. Табиғи құбылыстардың ретроспективті болжамы
кезінде өткен ... ... ... ол кей ... ... ... ал ... уақыт сирек кездеседі. ... ... ... ... тану үшін тарихи ... мен ... ... ... ... осы ... өткен уақыттағы өңірдің ландшафт жағдайларын қалпына келтіреміз.
[24. 119-б]
Мәліметтердің кіруі және сақталуы. Жиналған мәліметтерді ... ... ... Осы ... ... ... ... талдау орындалады. Бұл
өзінің қатарына нақтылы мәліметтердің тексерілуін, ... ... ... ... ... ... ... мәліметтер істен
шығарылады. Аймақтық ГАЖ-дың негізі тақырыптық карта болып ... да ең ... ... ... ... ... ақпараттың
толықтығы мен нақтылығына байланысты. Картографиялық ақпараттағы ең басты
орын алатын айла - ... ... бұл ... ... ... ... әкеліп соқпауы керек.
Картаны ЭЕМ-ге кіргізу екі сатыға бөлінеді: контурлық бөлімді сандау
және аңызды кодпен жазу. Картаның ... ... ... ... ... ... келуі керек. Бұл сатыда ең басты көңіл қоятын жағдайдың бірі
- ол ... ... ... ... оның ... ... ТТК-ның
анықтамасын, сонымен қатар жекекомпоненттік меншіктеу, картографиялық
ақпаратты кіргізу үшін алдын-ала дайындық жұмыстары
жүргізіледі ... ... сызу ... ... ... ... контурлы жағы талабына сай сандалады. Ақпараттың көзі ... ... ... ... және ... ... ... көпшілігі сандық қор құрайды. МБ-мен жұмыс істеу кезінде
белгілі операцияны орындау үшін құрылымдық мәліметтер қажет, ... ... ... ... мәліметтері осы форматқа орналасқан болуы
керек. Бұл жұмыстар ... ... ... ... ... мен ... талап етеді. [23. 75-б]
Мәліметтердің талдауы. Пайдаланушының ... ... ... ... тәртібі оның іріктелуі мен ... ГАЖ ... ... ... әр ... тәртіпте қолдайды:
үлгілік, сараптамалық және анықтамалық. Қажетті түрде статистикалық
мәліметтер ... ... ... факторлық,
дисперсиялық), ол іріктелудің бірыңғайлылығын айтуға көмектеседі, жіктеулік
тапсырманы шешуге көмектеседі. Үлгілік шешімдердің нақтылығы статистикалық
критерийді ... ... ең ... ... ... үлгілеу жүйесіне сүйенеді, яғни
ЭЕМ-нің математикалық үлгісінің көмегімен табиғи зерзатты біліп-оқу.
Тәжірибешінің ... ... ... ... ... зерттелетін
зерзаттың әр түрлі ... ... ... ... мүмкіндігі
жетеді. Математикалық әдістің ЭЕМ-дегі тәртібі машиналық тұжырымдар жасауға
мүмкіндік ... ... іске асуы ... ... өте қымбатқа түседі
немесе кейбір нақтылы тұжырымдарға байланысты мүмкін емес. Қазіргі заман
талабына байланысты ГАЖ-ды ... үшін ... ... кең
көзқарастағы әдістер мен тәсілдерді қолдану қажет.
Осылайша: имитациялық үлгілеу кезінде ақпараттық талдау мен табиғи
ортаның ... ... баға ... көңілін аударады. ГАЖ-дағы
маңызды орын алатын нәрсе - ол ... ... ... құру, яғни бар
ақпараттарды суреттеу үшін пайдалану, сонымен қатар имитациялық үлгілеу
нсмесе сарапты ... ... ... Бұл карталық құры-лыстан басқа,
ГАЖ-ды іске асыру мүмкіндігі - ол іріктелулер мен ... ... ... түрінде берілуінде.
Мәліметтің сценарийлері және шешім қабылдауы. ГАЖ-дың құрылуы, дүрысын
айтқанда, ұзақ үдеріс, өзінің құрылуы кезінде көп ... және ... ... ... ... Сондықтан жаңа ГАЖ ғылыми-тәжірибелік
тапсырмаларды шешу үшін ғана ... ... ... іс ... әр түрлі
қажеттіліктерді қамтиды. Іс жүзіндегі тапсырмаларды шешу кезінде мекемелер
мен жеке колданушының ... ... ... орын ... Олар ... ... ... (АҚТ). Тәжірибенің мақсаты ретінде мамандар
құрастырылған АҚТ-ға сүйене отырып ... ... ... ... ... тәжірибелік шешімдері - ақпараттарды қамтамасыз ету жүйесін
үлгілеу. ... ... ... ... альтернативті варианттары
табиғи ккешендік жүйеге келіп тіреледі. Сондықтан осы аталған ГАЖ жұмысының
алдына қойған ... ... ... ... ... ГАЖ-дың жұмыс
істеу қағидалары. ГАЖ дегеніміз тақырыптық қабаттардың бірігуі ... ... ... өте ... келетіні нақты тапсырыстарды шешуі өзінің
құндылығын ... Яғни оған ... мен ... ... ... мен ... ... бөлшектеп елестету мен ... ... ... ... [31. ... үлгілеу ақпараттардың, XV координаттары түрінде, кодтарда
сақталады. (Қазіргі кезде ГАЖ-да жиі 3-інші кеңістік және 4-інші уақыттық
координаттары да ... ... орны ... ... бұрғылау
скважинасы, координаттар жұбымен бейнеленеді. Сызықтық зерттеулер су, жол,
құбырлар сияқтылардың XV координаттарының жиынтығы ретінде сақталады.
Аудандарды зерттеулер өзен ... жер ... ... туыстық жиынтығы ретінде сақталады. Векторлық үлгі ... ... үшін өте ... болса, ал құрамы үздіксіз өзгеріп
тұратын X ... ... үшін ... үлгі ... жұмыстар үшін қолайлы. Расторлы бейнелеу жеке
қарапайым құрастыру үшін жинақтау ... ... Ол ... мен суретті
сканерлеуі мүмкін. Екі үлгілеу ... де ... ... ... болады. Қазіргі ГАЖ-дар векторлы үлгілеумен қоса, расторлы
үлгілеуде де жұмыс істей алады.
ГАЖ-дың артықшылығы мен кемшіліктері. ГАЖ ... ... ... ... Бұл жүйе ... кемшіліктерін ұтуға мүмкіндік
туғызады, яғни оларды шектелген сыйымдылық ұтады. Соңғы онжылдықта ... ... ... ... ... ГАЖ ... көруге мүмкіндік туғызады. Экранға тек дәл қазір ... ... ... ... ... да күрделі кешенді картаны өзара үйлестірген
жеке меншік карта ауысуы ... ... ... ... құрылымы,
демек оның өңделуінің тиімдігі артады. [26. 84-б]
Географиялық мәліметтердің көзі. Географиялық мәліметтердің ... ... ... әр ... ... ... карталар,
ғарыштық суреттер, зерзаттар координаты, сөздер, күрделі зерзаттар) болады.
Қазіргі уақытта Интернет жүйесі арқылы алынған ... ... ... ... ... үшін ... мәліметтердің түрпатын, сапасын,
дәлдігін, шындығын біліп, оларды ... ... ... техникалық
құралдардың параметрлерін білу қажет. ГАЖ-дың МБ-сына ерекше рөлі беріледі.
Кейбір кездерде, етер де МБ жақсы "басқару ... ... оны ... ... ... ... анықтама-лык ГАЖ-дар).
Геомәліметтердің үлгілерін таңдағанда:
➢ біріншіден, қажетті ақпараттардың тұрпатын, әр ... ... ... ... және ... ... ... және векторлық мәліметтердің формасы бойынша;
➢ екіншіден, ГАЖ-дың МБ-сын таңцағанда біз бұл ... ... ... ... ... ... "зерзаттық-қабаттық", "расторлық-
векторлық";
➢ үшіншіден, "зерзаттық" тұрғыда кеңістік дискреттік зерзаттармен
көрсетіледі.
Аумақтар туралы айтылса, оны жеке бір ... ... ... -
орман, дала, үй, қала, т.б. "Қабаттық" тұрғыда мәліметтер шексіз нүктелер,
сызықтар, полигондар, растордың ... ... ... ... егер де жер ... бір ... ... онда ол (қандай
қабылдау түрі алынса да) басқа қабат ... ... ... ... ... ... жұп түрінде көрсетеді. Сондықтан
зерзаттардың геометриясы ғана сипатталады. ... - ... және ... географиялық өзгерулерді растор түрінде
көрсетеді. "Полигондық" - кеңістіктегі зерзаттарды ... емес ... ... ... - ... зерзаттарды
үшбұрыштарға бөледі. МБ үлгісін тандағанда оның қандай формада (форматта)
екендігі - ең ... ... ... де ... тән ... және
жетіспеушілігі бар. Мысалға: векторлық форматта көп ... ... және өте тез. Ал ... ... ... қарапайым
ұйымдастырылады: кейбір операциялардың тездігі (қабаттарды салыстыру),
буферлік зоналарды табу т.б. Бұл ... ... ... ... ... ыңғайлы. Бірақ, бұл форматта көп мөлщердегі
элементтер ... ... ... ... да ... ... екі
форматты біріктіріп, бірін-бірі толықтыру үшін қолданылады.
МБ байланысын көрсету. МБ-сын құрғанда, ең күрделі мәселе ... ... ... және ... ... ... ... МБ-ның мәлімет байланыстары түрде көрсетілген:
➢ қарапайым элеменперден ... ... құру үшін ... ... ... ... арқылы колданылатын байланыс (бір
картадан екінші картаға топырақ типтерін айқындау);
➢ мәліметтердің координаты ... ... ... ... кодтайтын байланыс.
МБ-дағы байланыстар қосымша атрибут ретінде корсетіледі. Сондықтан ГАЖ
бен МБ байланысын екі түрге бөлеміз: типологиялық және ... ... - ... ... ... ... Оны ... дейміз. Оверлей дегеніміз - ... ... ... қойып
келістіру. Мұндағы қабаттар бір жүйедегі ... бір ... ... ... болу ... Оверлейлік операцияның 3 типі бар:
➢ географиялық мәліметтер қабаттарының оверлейі;
➢ көлемдік зерзатты бір және көп элементтердің қосындысы ретінде;
... ... ... ... қамтамасыз ету. Қазіргі уақытта карта ... ... ... сандағыштар (цифрователь), картометриялық автоматтар,
автоматты графопостроительдер, есептеу техникалары ... ... ... ... ... ... айналдырып отырады.
Олар екі түрге бөлінеді:
➢ үзбесіз;
➢ сканерлеуші.
Үзбесіз орналасатын ... ... ... ... ... ... береді және берілген интервалда координаторларын жазып
огырады. Бұл ... ... ... ... ... ... карта бетіндегі бейнелерді ... бір ... ... Етер ... ... ... ... болса, онда
бір уақытта :щектронды гүрлі-түсті қондырғы пайдаланылады. Сонымен қатар
:>лектронды картометриялардың өзіне тән өлшеулерінің тәсілі мен ... ... ... ... ... ... ... арқылы сандық анықтама жүргізеді. Бұл ... ... ... бірден тіркеліп жазылады. ЭЕМ-де экожүйедегі
өте күрделі зерзат-тардың есептерінен синтетикалық ... ... ... ... картадағы бейнеленетін элементтердің беткейлердің
экспозициясын, ... ... мен ... жиілігі мен тығыздығын,
тағы басқа жұмыстарды есептеу үшін ... бар. ... соң ... ... басып шығаратын қондырғы -- автоматты графопостроитель
мен ... ... [27. ... және ... ... кестелер мен графиктерді -осы
мәліметтерді жинақтайтын ... ... ... қондыр-гысы - ЭЕМ көмегі
арқылы өнделген картограммалар мен карто-диаграммаларды басып ... ... ... ... жуық ... ... ... (AT) - картографиялық бейнелерді қағаз
бетіне, пластинаға, фотопленкага түсіретін автоматты сызбалар . ... ... ... ... ... - 2 м, ... 1 м болады. АТ видеоэкраннан
(дисплей) кестелер, графиктер, алфавитті-санды ... ... ... ... түтікшелерден тұрады.
Видеоэкранда жарық өткізгіштер ... олар ... ... ... ... ... ... арналған.
Экрандық фотопленка бейнелерді суретке түсіріп алуға, микрофильмдер
түсіруге болады.
Автоматты есептегіш құралдар мен ... ... ... ... графопостроительдермен және ЭЕМ-мен бірігіп,
автоматты картографиялық жүйелерді (АКЖ) ... АКЖ ... ... ... ... жүргізіп, өте дәл тиімді карталар жасалынады.
Карта жасауды автоматтандыру. Кешенді карталар геожүйені терең ... ... ... ... өзара тығыз байланысын зерттеуде
үлкен роль атқарады.
Әр түрлі тақырыптық ... ... ... ... геожүйедегі
әр түрлі құбылыстарды зерттеуге тереңінен жол ашады. Мысалы: ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан да
күрделі геожүйені зертгеуде карталар үлкен мәліметтің көзі ... ... ... ... ... ... әдістерінің
автоматтандырылуына мынадай факторлар әсер етті:
➢ өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығында жоспарлау мен ... ... ... ... ... ... ... байлықты ұтымды пайдалану;
➢ бұл зерттеулер өте үлкен аумақты немесс акваторияны, ірі экономикалық
аудандарды, табиғи және ... ... ... - ... ... ... ... танып-білуде жаңа ғылыми зерттеулер
жүргізу, ... ... баға ... аэроғарыштық мәліметтердің түрлеріне ... ... яғни ... ... ... онімдерінің күрт көбеюі;
➢ зерттеу әдістерінің жеделдеуі және экономикалық ... өз ... ... ... автоматтандыру. Автоматизацияны енгізу
және есептегіш техникаларды пайдалану МБ (мәліметтер банкі) мәселелерін
ұйымдастырады. ... ... ... ... ... МБ ... әр ... көлемді аумақтағы ақпарат болуы мүмкін. Мысалы, МБ жеке
полигондарда ірі өзендердің ... ... бір елді ... ... ... ... ... мәліметтердің жүйелілігі;
➢ көрсеткіштердің өте дәлдігі;
➢ бір масштабтан екінші бір масштабқа ауысуы.
Шағын көлемді салаларды ... ... МБ, ал ірі ... көп ... МБ ... ... ... орта туралы
мәліметтер бірнеше карталардан алынады: бақылаған ... ... ... ... т.б. Бұл ... ... МБ ... Үлкен және кіші МБ-ның негізі санды үлгі (СҮ) ... ... ... ... болінеді:
➢ ақпараттармен қамтамасыз етуді автоматтандыру;
➢ кеңістіктік-уақыттық ақпараттарды логикалық-математикалық өңдеуден
өткізу;
➢ карта жасауды автоматтандыру;
... ... ... ... да ... ... ... екі деңгейге бөлінеді:
1-ші деңгей - ЭЕМ-де картографиялық бейнелерді ... ... ... ... - арнайы техникалық құралдарды қолдану (графопостроитель,
матрицалық басу құралдары).
ГАЖ және ... ... ... контурлардың периметрін, контур
біріктіру, автоматтандырған есептеу ... ... ... бағалау, карталар жасағанда және басқа да ... ... ... ... ... ... мың ГАЖ-дар бар, олардың функционалдық
мүмкіндігі, ақпарат көзі, техникалық құралдарында ... бар. Ең ... және ... көп ... ... қоршаған ортаның бір немесе
бірнеше ... ... ... ... геология,
гидрология, т.с.с). ГАЖ-ды жасау жұмысы өте қымбат және ... ... ... ... ГАЖ құруға көп көңіл бөлінеді. Бұған мысал - ландшафтық ГАЖ
-дар. [27. ... жеке ... ... ... ... ... ландшафт
құрылымы туралы толық түсінік бере ... ... көп ... ... неше түрлі тұрпаттары туралы ГАЖ-дың негізі ... ... ... ландшафт блогы, ТТК-ның сандалған ... ... ... ... ... ... 3 жақтан сипаттайды:
➢ компоненттік (литология, топырақ, өсімдік);
➢ морфологиялық (фация, урочище, ландшафт);
➢ ТТК жағдайының динамикасы (стексы).
ГАЖ-дың ... ... ... жүйе ... ірі масштабты, орта
масштабты, кіші масштабты болып бөлінеді. Ландшафтық ... ... ... ... ... ... ... ТТК-ның антропогендік модификация картасы;
➢ сумен ағатын заттар жүйесінің картасы;
➢ аудандағы гравитациялық, биогендік ағындар ... ... шешу ... ... ... банкын құру керек. Оларда ... ... ... Мәліметтердщ логикалық және физикалық үйымдастырылуы:
➢ МББЖ және ... ... ... ... ... картографиялық жүйенің құрылымын жасау;
➢ ЛГМБ-да картометрикалық операцияларды жасау.
Ландшафтық-географиялық мәліметтер банкысын құру ... ... ... ... жинау;
➢ географиялық мәліметтерді формализациялау;
➢ ландшафтың сандық және символдық үлгісін салу;
➢ математикалық- картографиялық үлгілеу.
Ландшафтық ... әр ... ... ... жөне ... ... ... мен құбылыстардың статистикасы, сонымен қатар
ландшафты үлгілеуге ландшафтың ішкі жәні ... ... ... ... (формализациялау) - осы мәліметтер
"мәліметтер ... " ... ... [30. ... ... ... кезеңі бірнеше
операциядан тұрады. Метрикалық ... ... ... ... ... ... сандық түрге айналдырылады. Тақырыптық
мәліметтерді нысаналау жіктегіш мәлімет құру ... ... ... ... ... ... алгоритмдер жәнс логикалық
операциялар түрінде көрсетіледі. Мәліметтерді және білімді нысаналау сандық
немесе символдық ... ... ... ... Оларды МБ-ға
кіргізу үшін арнайы құрылымдандыру қажет. ... ... ... ... сақталады, ол нақты мәліметтерден тұрады. Өте үлкен ақпараттар
массиві болғанда, мәліметтерді құрылымдау әдістері бар.
Математикалық-картографиялық ... - бүл ... ... және осы ... ... ... карта
түрінде көрсетеді.
МКҮ өзіне стандарттық статистикалық процедураларды ... мен ... ... үлгілеуден тұрады. МКҮ-ге, сонымен қоса автоматтырылған
карта түсіру жатады, ол үшін арнайы бағдарламадан ... ААЖ ... ... ... және ... ... ... қажет:
болады. МБ-ны жобалау деп осы концентуалдық үлгіні біртіндеп салуды айтады.
Мәліметтер қорының жинақтамасын үйымдастыру ... және ... ... ... ... ГАЖ-дың ақпараттық
үлгісін салу оның логикалық құрылымын жобалау деп ... ... ... ... ... [28. ... ... мәліметтерді өңдеп, соның негізінде жаңа мәліметтер
алуда ... ... ... ... ... ... және ... өңдеуден өткізу арқылы іске асады.
Математикалық үлгілеу зерзаттардың құрамын және динамикасын ... ... ... ... ... ... деп оның ... (фация, урочище, мекен, ландшафт) формализациялау арқылы іске
асуын айтады. Ландшафтың құрылымына ... ... ... ... а) жер бетінің формасы; б)шығу тегі. в) жер беті
бұрышы; г) топырақ түзу ... ғ) су ... ... тереңдік.
2. Топырақтар: а) топырақ тұрпаттары; б) топырақтың глейленуі; в) ... ... ... г) жыртылмаған топырақтың гумус
қалыңдығы; ғ) Рһ ... 0-20 ... ... а) ... жағдайы; б) өсімдік жамылғысының
жағдайы;
4. Қазіргі үдерістер: а) сызықтық эрозия; ... ai ын; в) ... г) ... ... ... үлгілеу лаңдшафтың құрылымын зерттеу
арқылы іске ... ... ... ... үлгілеуден
айырмашылығы - географиялық үлгілеу табиғи ... ... ... ... ... оның ... ... геожүйе картасы ретінде
бөледі, сондықтан географиялық үлгілеудің қорытындысы карта ... ... (СЖ) ... ... ... химияда, геологияда
және географияда жаңа дамып келеді. СЖ-ның ... ... - ... ақпараттарды сапалы өндіруі. СЖ құрамына кіретін
блоктар /15/:
➢ мәліметтер базасы (ақпараттық блок);
➢ білімдер ... ... ... ... интеграторлар (решатель задач);
➢ лингвистикалық процессор;
➢ білім жинау блогы;
➢ нақты қорытынды шыққан соң логикалық ... ... [29. ... ... ... ... ... көмекші
құралдардың ролі
Картаны пайдалану – картографиялық өнімдерді ... ... ... тәжірибелік, ғылыми, мәдени-ағартушылық, оқу ... ... мен ... ... ... өнімдермен жұмыс
істеу әдістері жасалатын, алынған нәтижелердің сенімділігі мен ықпал ету
деңгейіне баға берілетін картографияның бір ... ... ... ... ... ... жергілікті жердің бағдары
мен теңіз және құрлық үсті маршрут-сызбаларын ... ... ... ... ... ... пен әуе ... навиғациялық қызметті
атқаруда. Карталарды Жер мен қоғам туралы білімді ... ... ... ... ... ... ... мен
қалалар және басқа да ... ... ... ... ...... пен қоғамның құбылыстарын географиялық
карта мен ... да ... ... ... және ... ... әдістерін зерттейтін ғылым. Әрбір географиялық
картаның өзіндік ... ... ... Оны ... мен ... ... ... мамандар, туристік-танымдық жорық жетекшілері, оқушылар
білім мен ... ... көзі ... қолданады. Картаны құрастырушылар
кескіндейтін аумақты ... ... оқып ... ... сол ... ... мен ... ерекшеліктерін айқындап, ашып
көрсетеді. Картография құрылымы ... ... ... жүйесін құрайды,
оның маңызды құрамды бөліктеріне – картатану, картографиялық ақпараттану,
математикалық картография мен картометрия, ... ... ... ... ... ... және пайдалану әдістемесі кіреді. Карталардың
көмегімен ғылыми-зерттеу жұмыстарын, қоршаған ортаны қорғау мен ... ... ... ... тиімді пайдалануды жобалайды.
Карта әскери өмірде де қолданылады, әрі ел қауіпсіздігін қамтамасыз етуде
де маңызға ие. ... ... ... де ... жаңа ... ... мен ... болып табылады. Картографияның міндеті ретінде
осыған дейін тек ... ... ... ... ХХ ғасырдың
ортасынан бастап, оны ... ... ие ... ... ... мен ... ... оқулықтар мен сөздіктерде
«Картография –карта жасау мен пайдаланудың ... мен ... ... ... ... ... мен тәжірибеде картографиялық зерттеу
әдістері алуан түрлі. Ол көптеген теориялық ... ... ... карталар Жер мен қоғам туралы ілімдердің тірек негізіне айналып
үлтерді. Картографиялық әдістер физикалық ... ... ... ... және ... ғылымдарында кеңінен қолданыс табуда.
Карталарды таным құралы ретінде пайдалану жаңа экология, ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берді. Картографиялық ... ... ... ... ... ... ... шығаруда, аумақтық-өндірістік кешенді дамытуда, табиғатты қорғауда
қызмет етуде. [1. 29-б] Картографиялық зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ұстанымдары мен бейнелеу және
әзірлеу технологияларының тәсілдерін ... ... ... ... ... түрінде карта бетіндегі бар дүниені ұсына білуі әрі осы ... бере ... ... Ең ... ... ... ... картаны
пайдалана отырып, картографиялық бейнені өңдеуде ... ... ... ... ... оның мүмкіншіліктері мен шектерін айыра білуі,
картадан алынған мәліметтердің сенімділігіне қатысты ... ... ...... ... мен оның ... ... мен
әлементтері, даму тарихы пайдалану әдістемелерін зерттейді. Математикалық
картография – жер беті мен ... ... ... ... ... ... ... Картографиялық ақпараттану
– картаны жүйелеу және оларды талдау, ... ... ... ... ...... әр түрлі географиялық нысандардың
сандық сипатының мазмұнын ... ... ... ... ... – картаны көркем және графиктік безендірудің әдістері мен
құралдарын жасап, оны басып шығаруға әзірлеуді оқып ... ... ... және ... ... ... ... жергілікті жерді
оқып үйрену негізінде ірі масштабты карталарды құру жолдарын зерттейді.
Картографияның басқа ғылымдармен ... өте кең. ... ... ... ... экономикалық география; жаратылыстану ғылымдарының
ішінде, физикалық география, ландшафтану, геология, ... ... ... салаларымен байланысты. Астрономиялық,
геодезиялық өлшеу жұмыстарының нәтижесінде картография жердің пішіні мен
мөлшері, ауданы, ... бір ... ... орны ... ... алу
мүмкіндігіне ие болды.
Картографияның міндеті – халықты шаруашылық пен ... ... ... ... сай, ... жоғары географиялық карталар мен ... және ... да ... ... ... ... карталар еліміздің аумағын қамтып,табиғатын қайта түлетіп,
шаруашылықты дамытуға ... ... ... ... ... ... Картография және топография негіздері курсын оқытудың мақсаты
картографияның ғылыми ... ... ... ... ... ... және топографияның теориялық негіздерімен
таныстыру арқылы студенттердің географиялық картаны біліп, түсініп оқи ... ... ... ... ... картографиялық суреттер жазу
пайда болғанға дейінгі ұзақ уақытта кеңістікті бағдарлау және нысандар мен
заттардың ... ... ... ... үшін ... ... ... антикалық Грекия мен Рим тәрізді басқа да өркениет ... ... ... мен аудан табудың қарапайым тәсілдері
қолданыла бастады. Картада бейнеленген нысандардың пішіндері мен ... ... ... Орта ... әсіресе, Ұлы географиялық
ашылулар дәуірінде, карталар теңізде ... жер ... ... іздеген көпестердің қажетті дүниесіне айналды. Теңіз
жолдарының ашылып, теңіз арқылы байланыстардың дамуы сол кезең үшін ... ... ... ... әдістерін өмірде қолданудың толық
жүйесіне көшуге ықпал етті. Орта ғасырдың географы Терард Меркатор ... өзі ... ... ... ... жүзінде қолдану
қажеттілігін ескере отырып, қосымша сілтемелер мен ... ... ... 1541 жылы ... ... ... «Глобусты пайдалану
туралы кітап» аталатын нұсқаулықпен толықтырды. 1569 жылы жарық көрген
бірінші рет ... ... ... 18 беттік картасына
Меркатор «Жергілікті жерде арақашықтықты өлшеу әдістері» аталған ақпараттық
бет ... ... ... ... сұрақтарды шешу ... ... ... ... ... ... ... қоса берілген. Алғашқы ... ... үшін ... ... ... ... ... осы кезеңдегі ғылым (атап
айтқанда, геология, география, ... ... ... ... ... ... – алғашқы ғылыми ... ... ... ... Өз ... ... картографиялық түрде үлкен
аумақты қамтып таралуы жаңа саналуан ... ... ... ... ... Ал карталардың өзі ... ... ... адамдарға көбірек қызмет ете бастады. [2.120-б]
Көптеген табиғи және ғаламдық заңдылықтар карталар көмегімен ... ... ... бір құбылыспен байланыстары анықталды, тіпті әлі
ашылмаған ойкумендер турасында ... ... ... ... ... 1753 жылы карта арқылы Жер шарындағы тау тізбектері мен өзендердің
орналасуын зерттеген еңбегін атап өтуге болады. 1817 жылы А. ... ... ... ... ... анықтауға ұмтылып отырып, бірінші
рет изотермдік карта жасап шығарды, оны талдай келе, ... ... ... ... ол өсімдік жамылғысының зоналық ерекшеліктерін тапты,
одан кейін осы салада еңбек еткен Докучаев та картаны ... ... ... белдемдігі (зона) бар екенін дәлелдеді. Вегенердің
картаға сүйеніп, Бразилия мен ... ... ... ... ... ... ... және қазіргі ғаламдық тектоника» теориясының
пайда болуы мен ... жол ... ... ... сөз ... орта ... көптеген
тарихшылардың географ қызметін атқарғанын байқаймыз. Марко Полоның ізімен
Шоқан Уәлихановтың «Қашқарға сапары туралы» «Ыстықкөлге ... ... ... ... өте ... ... ... қазақ
картографиясына қосқан үлесі блек және ұзақ ... ... ... ... өз ... ... картографиясымен өте тығыз
байланыста болды. Оның себебі де ... ... ... ... ... 300 ... ... уақыт біз орыс империясына бодан болдық.
Ғылым тұрғысында ... ... ... ғасырда картаны пайдалану тарихындағы басты тұлғалардың бірі – талантты
географ, картограф және геодезист, Еуропалық ... ... ... құрастырушы, Орыс география қоғамының көрнекті қайраткері,
Петербург пен Париждің Ғылым академияларының ... ... ... ... алғашқы ғылыми зерттеу жұмыстарында картаны
құрал ретінде пайдалануы Орталық Ресейдің магниттік өрістерінің ... ... 1887 жылы ... ... бойынша ғаламдық таулы
аймақтардың таралу заңдылықтарын зерттеуге бет бұрды. Ол әлемнің ... ... ... ... материктердің геометриялық орталықтарын
есептеп шығарды, кейіннен 1889-1892 жылдар аралығында Жер шарының ... ... ... мен ... ... «қиын
параллельдерді» ашты, құрлықтың белгілі бұзылу зоналарының геологиялық тек-
түріне ... ... ... ... шегінде және Азия аумағындағы
өзендердің ұзындығы мен өзен ... ... ... өте ауқымды
картографиялық жұмыстарын классикалық дүние санауға болар: ... мына сан ... ... тек қана ... ... бөлігінде
3000-ға тарта өзен ұзындықтары мен бассейндерінің аудандарын анықтаған. Ю.
Шокольский ... ... ... ... жоғары бағалады. Ол «Карта –
географтың ең ... ... ... ... көмегімен географ өзінің
зерттеу жұмыстарын даярлайды, оған өз нәтижелерін енгізеді, ал ... ... ... алға қарай жылжуы үшін қызмет етеді. Карта – адамға ... ... ... ... беретін, Жер шарын танып-білудің жалғыз
ғана таңГАЖайып қаруы. «Географияда картаны ... ... ... ... ... ... ... тиіс»,-деп жазады А. Берлянт.
Шокольскийдің жолымен картометрия мен ... ... ... ... т.б., ... ... ... Волковтың
карта бойынша ұзындық, аудан, көлем өлшеу ... ... ... мен
картометриялық жұмыстарының дәлдігі қарастырылған, морфометрияның жеке
бөліктерінің негіздері талданған «Картометрияның ұстанымдары мен ... ... (1950) ... ... еді. ... ... картаны пайдаланудың терең әдістемелерінен тұрды. Оның өзен-
көл морфометриясы ... ... ... және ... ... ... түр ... береді. Кеңестік кеңістікте
географияның жаңа бір бұтағы – экономикалық география пайда болды Және ... ... ... мен ... ... ... ... етіп картаны
алды. Экономикалық географияның бастауында ... мен ... ... және ... мән ... ... ... болды. Ол
«карта географтарға далалық зерттеу жұмыстарында ғана емес, «ғылыми
кабинеттердің ... ... да ... ... ... ... ... қоры арқылы да бөлмеде отырып, географиялық заңдылықтар
мен олардың кеңістікте таралуын, құбылыстардың қатынасы мен мазмұнын ... атап ... [3. 49-б] ... ... ... ... талдай келе, картаға өз бағамдауыңды енгізуді
географиялық ойлаудың басты ... ... ... Ол географияда
картаның мәні мен рөлін анық сипаттап берді:
1) Карта – ... ... яғни ... зерттеулердің
бастапқы және соңғы сәті; 2) Карта – көру-бақылау мүмкіндігі шетеулі адам
мен зор өлшемді ... ... ... – Жер ... ... арасындағы қажетті «көпір»; 3) Карта – географиялық заңдылықтарды
анықтау құралы; 4) ...... ... ... 5) ...
географиялылық талаптарының бірі; Картографиялық әдістің ғылыми ... ...... ... ... де ... ... Әдіс теориясының
идеясы мен қолданысқа енуінің ... ... дәл осы ... ... ... карталар іс құралы ретінде маманға қызмет ете отырып,
құбылыстардың жаңа ... мен ... ... ... рет ... атап өті. ... ... зерттеу мен үйретудің
картографиялық әдісі» деген ұғым ең алғаш рет ... ... ... ... қазіргі зерттеулердің картографиялық әдістерінің дамуының
жаңа бір ... ... ... картографиялық әдістер туралы түсінікті
дамытты, оған ... ... ... ... Оны ... білім мен түсінік
алуда, сипаттау, талдау, құбылыстарды тану және ... ... ... ... ... мақсатында карталарды пайдалану»,-деп
сипаттады. Және ол осы мәселе, «Зерттеулердің ... ... (1955), ... ... ... нақты сандық анықтамалар туралы»
(1963), «Карта бойынша құбылыстарды зерттеудегі талдау әдістемелері» (1968)
тәрізді еңбектерінде қайта айналып ... ... ... ... мен
тәжірибелік құрал ретінде қолдану жайы Гедыминаның ... де ... ... жай ... ... ... өнімі сияқты қарауға болмайды, оның еңбек
нәтижесі екенін ұмытпау керек»,-деп, ... ... ... ... ... картографияның тарауын бөліп қарауды ұсынды. [4. 65-б]
Алғашында зерттеушілер картаның негізгі артықшылықтары деп оның шолу
жасау мүмкіндіктерін қарастырды, яғни ... «жай ... ... ... ... ... мен жүйелеуді, кеңістіктегі заңдылықтарды ашуды
ұсына алады»,- деп есептеді. Картаны ... дәл осы ... В. ... ... ... жатады. Карта
көмегімен айқындалған барлық ғаламдық және аймақтық заңдылықтар сапалық
сипатқа ие ... ... ... негізгі әдісі – салыстырмалы
географиялық әдіс болды, ал жетекші ұстаным – ... ... еді. ... ... жаңа ... ... ғылымына сандық
әдістердің енгізілуімен байланысты. Салыстырмалы түрде, ... ... және осы ... ілімдер белгілі бір мағынада басқа
ғылымдардан арта қалды. Көш соңында ... ... ... ... ең
қызығы, кейде картаның артықшылығы географияға математикалық формулалар мен
көрсеткіштердің енуін баяулатты деген пікірлер де айтылды. ... ... бұл ... қалушылық азайды, сол кездері сандық ... ... ... ... ... жаңа бір қыры ашылды. Бірінше
кезекке картаның өлшемдік мәні шықты, математикалық статистика ... ... ... ... орта ... картаны пайдаланудың
келесі деңгейі алдыңғы деңгеймен тығз байланысты болды. Сол кездің ... ... ... логикалық негізі ретінде беки түсті. Енді
карталардың математикалық ... ... ... ... бола ... әдістен математикалық модельдеуге көшу жүзеге асты. География
ғылымдарын математикаландыру картографиялық ... ... ... ... қызметін атқаруы арқасында іске асырылды. Ең тиімді жол ... мен ... ... болды, картадан алынған мәліметтер
негізінде математикалық ... ... ... карта-математикалық
модельдеу-карта тізбегі пайда болды. Мұндай зерттеу амалы картографиялық-
математикалық модельдеу деген атауға ие ... ... ... әдіс пен картографиялық талдау басқа да ... ... ... ... ... картаны пайдаланудың келесі
деңгейіне өтуге ... бұл ... ... нысанына деген жүйелі
құрылымдық көзқарастан көрінді. ... ... ... ... ... ... қарастырыла бастады, картографиялық өнімдердің
жекелеген ... ғана ... ... ... ... ... мен тақырыптық карталардың үлкен топтамаларына назар аудару
қажеттігі ... ... ... ... бөлек бөліктеріне ғана
емес, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... әдістер керектігі туындады. [7. 84-б]
Жүйедегі ... ... ... ... ... ... болды.
Болжамдардың мазмұны мен затына әртүрлі ... ... ... ... үшін ... ... қолдану мәселесіне
келгенде, бәрі де ... оның ... ... ... ... ... мен келесі жаңа деңгейлік кезеңге ... ... ... ... ... ... және ... талдау, математикалық модельдеу мен ... ... ... ... мен қорытындысының жалпы талапқа
сай болуының мәселелерін шешуде пайдаланылады. Картаны пайдалану әдістерін
өңдеуде картографтар, геодезистер, геологтар мен ... ... ... қатысады. Картографиялық зерттеу әдістері ғылымның әртүрлі
салаларында қолданыс тапты. Олармен жаңа әдістемелермен, ... ... ... ... ... ... өзіне де жаңа идеялар мен
көзқарастарды ... ... ... ... ... әсер
ететін – географиялық көзқарастың келесі ерекшеліктері көрінеді:картаның
затын ... ... мен ... тану құралы ретінде
түсіну; карта көмегімен зерттеліп жатқан үдерістер мен құбылыстардың мәніне
терең бойлау, ... ... ... ... ... болуы;
Картографиялық әдістің басқа да жекелеген әдістермен тығыз қарым-қатынасы,
карталар мен картографиялық емес ... ... ... талдау
нәтижесінде алынған нәтижелердің мазмұнды талқылануына тәжірибелік мәні ... ... ... ... ... ... ... жалпы ғылымның
математикаға бет бұруы, ... ... ... мен ... ... ... ... кеңінен қолдану мүмкіндігі
туған шақта дәлдік пен ... ... ... үшін ең ... ... 2006 жылдың 18 маусымы күні ... төл ... ... көк жүзіне ұшырған біздің еліміз үшін де енді ғарыштан жеткен
суреттер сандық және ... ... ... ... ... негізгі салаларына:
· Картография пәні мен әдістемесі, карта ... ... ... ... ... мен ... әдістерінің (шартты
белгілер жүйесі) теориялары;
· Картография ғылымы мен өндірісінің тарихы;
· Картографиялық деректерді тану (картографиялық ... ... ... жобалау және оларды дайындау теориясы мен технологиясы;
· Карталарды пайдаланудың теориясы мен әдістемесі жатады.
Қазіргі ХХІ ... ... ... ... 60-жылдарында ғана пайда
болған геоақпараттық картография аталатын саласы қарышты ... ... да бұл ... ... ... қарағанда, көш ілтері
мемлекеттермен иық тірестіре алмағанымен, өзіндік даму жолы ... ... – жер ... ... да ... салаларымен бірге, геожүйеде
жүретін үдерістер мен құбылыстарды зерттейді, ... ... ... ... ... ... негізгілері – компьютерлік модельдеу мен
геоақпараттық картографиялау. Картография мен ... ... ... ... ... МЕКТЕП ГЕОГРАФИЯСЫНДА СЫНЫПТАН ТЫС ЖҮРГІЗІЛЕТІН
3.1. Мектеп географиясында оқушыларды отансүйгіштікке тәрбиелейтін
жұмыс түрлері
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. ... Н.Н. ... ... ... ... ... Беспалько В.П. Слагаемые педагогической технологии. –М.: Педагогика.-
1989.
3. Бенькович Т.М., Бенькович Д.Л. Опорные конспекты в ... ... М., ... ... К.Ж. Жаңа ... ... ... ТарМУ. 2003
5. Выготскии Л.С. Педагогическая технология .- М.,1991.
6. Монахов В.М. Технологические основы проектирования и ... ... ... Перемена. –1995.
7. Селевко Т.К. Современные образовательные технологии. М., ... ... Ш.Т. , ... В.Т. ... ... ... // ... №3,4-1999.
9. Душина И.В. Географияны оқытудың жаңа педагогикалық технологиялары.
География мектепте. №3 2001
10. С.Бахишева. 12 жылдық білім беру және ... ... ... – 2006 ... ... ... ... мектептерінде және жоғары білім беру
оқу орындарында » 2007ж.
12. Құдайбергенова К.С. Құзырлылық табиғаты - тұлғаның өздік дамуында.
Алматы. 2006ж.
13. Білім беру жүйесіндегі жаңа ... және ... ... ... докторы профессор Е.С. Полат
редакциямен. 2000ж. )
14. Беспалко В П ... ... М: - ... школа.
15. Кривошев А О ... ... ... ... и
компьютерная технология обучения. http://www.riis.ru/PS/publ.
16. Официальный каталог 3- го ... ... ... ... и ... СНГ” А. 2004 г.
17. Мамырова Кулаш. Новая электронная мультимединая обучающая программа.
География және ... 2004 жыл. ... ... А. ... ... ... 2003 ... Горечко В.В., Чернышев А.В. Мультимедия и Гистехнологии в атласном
картографировании. // Вестник. Моск. университета. С. 5 ... 2004 г. ... с. ... ... О.В. ... и проблемы использования ... в ... ... // Геог. в школе 2003 № 8 с. 45-52.
21. Перфильев Ю.Ю. Пространственное распространение сети интернет ... как ... ... ... // Вестник Моск. университета
сер. 5 География 2003 № 2 с. 30-36
22. Баранов А.С. О ... ... ... MS office в обучении
географии. // география в школе 2003 № 7 ... ... и Эшли Кент ... “Vongn net” электронное обучение и
интернет. // География в ... 2002г. № 4 ... ... А.С. ... орта ... ... ... А; 2002
25. Таможняя Е.А. Компьютерные технологий: возможности использования. //
география в школе 2002 г. № 3 с. ... ... Г.Р. ... И.И. – ... ... ... М: 1998 (электр.
учебник)
27. Н.Керімбай “Геоинформатика ”А-2006
28. Е.Нусипов,А.В.Немченкова “Основы геоинформационных систем”А-2006
29. Интернет материалдары
30. Колдоба A.B., Повещенко Ю.А., ... E.A., ... В.Ф. ... ... ... ... М.:Наука, 2000.
31. А.В. Кошкарев, B.C. Тикунов. Геоинформати
32. Колдоба A.B., Повещенко Ю.А., Самарская E.A., Тишкин В.Ф. ... ... ... ... М.:Наука, 2000.
33. Полищук Ю.М. Информатика и анализ техногенных ... ... ... ... А.В., ... B.C., Трофимов A.M. Теоретические и
методические аспекты развития географических информационных систем.
География и ... ... 1991, №1, ... ... О.И., ... B.C. XIX ... международной федерации
геодезистов - территориальные информационные системы. - ... ... ... ... ... с. 91-95.
36. Гарелик И.С. Географические информационные системы и дистанционное
зондирование. - ... ... из ... ... ... и техники. Т'.З,
ВИНИТИ АН СССР, М., 1989, с. 3-80.
37. Трофимов A.M., Панасюк М.В. ... ... и ... ... ... - ... ... Казанского ун-та, 1984,
142с.
-----------------------
БІЛІМ
Жалпылама теориялық (заң, заңдылықтар, теориялар, конценциялар, жалпы
түсініктер
Әдістемелік (географиялық зерттеулердің ... ... ... сипаттамалар, номенклатура)
Түсіндірмелі оның ішінде проблемалық баяндау
Инструкциялы
Ақпаратты сипаттамалы
Әдебиеттердегі мәтіндер түрлері
Географияны оқыту үрдісіндегі арнайы әдістер (бастапқы физикалық география
курсы)
Географиялық біліммен ... ... ... ... ... негіздері
Ұғымдар, байланыстар
Жекелеген объектілер, территориялар
Топографиялық картографиялау
Жай кәдімгі сабақ
Биоинформация
Өзін- өзі оқыту программасы
Электрондық ... ... ... оқыту программасы
Қашықтықтан оқыту тәсілі (internet)
Компьютерлік сауаттылығын қалыптастыру
Анықтамалық оқу элементі арқылы ... ... ... ... ... ... ... оянуы негізінде білім сапасын арттыру
Электронды оқулықтың тиімділігі
Мультимедиялық ... ... ... ... ... ішкі және ... ... жүзеге асуы.
Мемлекеттік білім беру стандартының география курсындағы жаңа ақпараттар
енгізілген
Компьютерлік технологиялар
Білімді тексеру
Геоақпараттық оқытулар
Процестерді ... ... ... ... ...

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Оқушының шығармашылық қабілетін дамытудағы ғылыми-практикалық конференцияның маңызы.3 бет
"Балқаш көлінің физика-географиялық сипаттамасы."16 бет
"ҚАЗАТОМПРОМ" БІРЛЕСТІГІНІҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ, ӘЛЕУМЕТТІК ЖӘНЕ САЯСИ ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАСЫ55 бет
1 Абай және казіргі заман 2 Шокан және географиялык детерминизм 3 З,Фрейд және психоанализ 5 Ф,Ницше және аса кушті адам15 бет
XVI-XIX ғасырларда Қазақстан аумағын физикалық-географиялық тұрғыдан зерттеу11 бет
Іле алатауының ландшафтарына физикалық географиялық сипаттама59 бет
Іле Алатауының физикалық – географиялық жағдайы46 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық жағдайы.Улы өсімдіктердің улылық қасиеттерінің ерекшеліктері30 бет
Іле алатауының физикалық-географиялық сипаттамасы12 бет
Іле өзені аңғарының физикалық-географиялық сипаттамасы93 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь