Қазақстан картографиясын дамытудың перспективасы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

І.Тарау. Картографияға жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1.1. «Картография» ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1.2. Жаңа картографиялық әдістемелер және оның Қазақстанда қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
1.3. Қазақстан картографиясының қысқаша тарихы ... ... ... ... ... ... ... .23

ІІ.Тарау. Қазақстан картографиясындағы геоақпараттық жүйелер...37
2.1. Виртуалды картографиялау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..37
2.2. Картографиялық бейнелеудің электронды тәсілдері ... ... ... ... ... ... 43
2.3. Картографиялық проекциялардың трансформациясы ... ... ... ... ...45
2.4. Электрондық карталар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...47

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 66
КІРІСПЕ
Диплом жмысы тақырыбының өзектілігі: қазіргі картография – ежелгі немесе осыдан 30 жыл бұрынғы қолданылу мақсатын түбегейлі өзгертті. Ежелгі Египетте, антикалық Грекияда және Рим тәрізді басқа да өркениет ошақтарында карталар бойынша арақашықтықтар мен аудан табудың қарапайым тәсілдері қолданыла бастады. Алғашқы адамдар өздерінің жүріп өткен жолында мол азық қорлары бар аумақтарды байқаса, келесі жолы осы орынды адаспай табу мақсатында ағаштардың қабықтарына әр түрлі таңбалармен шартты белгілер тастап отырған. Алғашқы қолданысы жол бағдарлаудан басталған карта тарихы орта ғасырларда, әсіресе Ұлы географиялық ашулар кезеңінде жиһангез-саяхатшылар үшін жаңа жерлер мен байлықтарды итеруде таптырмас құрал болды. Қазір картография ғылымы жаңа заманауи технологиялар мен бағдарламалардың пайда болуымен өзінің зерттеулеріне ғарыштан түсірілген әуесуреттерді, сондай-ақ сандық карталар жасуға мүмкіндік ашқан әртүрлі компьютерлік бағдарламаларды қолдануда. Осы жұмыста картография ұғымы мен оның қалыптасу тарихына, картография ғылымының бүгінгі міндеті мен іске асыру тетіктері қарастырылған. Сондай-ақ, тақырыпқа сай, өз еліміздегі картография ілімінің тарихы мен қалыптасу жолы сипатталып, оның даму мүмкіндіктері мен осы саладағы кейбір мәселелерді шешу жолдары көрсетіледі. Курстық жұмысты жазу барысында әр түрлі әдебиеттер мен әлемдік ғаламтор желісінің мәліметтері пайдаланылды.
Жер туралы ғылымдарда, әсіресе географияда кеністіктік мәліметтермен жұмыс істейтін, ақпараттың "тапшылығы" ақпараттың "көптігіне" өтетін жағдай қалыптасты. Қазіргі зерттеушілердің жиналған мәліметтер мен құжаттарға қол жеткізуі қиынға түсуде, оған көптеген ведомстволық, қаржылық, арақашықтық, жеке тұлғалық және т.б. себептер әсер етуде.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Н.Сейітов., «Геология негіздері», Алматы, 2000
2. И.П. Заруцкая., Н.В. Красильникова «Проектирование и составление карт»
3. И.П. Заруцкая., Т.Г. Сваткова «Проектирование и составление карт»
4. Қазақ энциклопедиясы, ІІІ-том, 212-215 б.б.
5. А.Берлянт., «Картографический метод исследования», Мәскеу, 2001
6. Ғаламтор ақпараттары
7. К. Салищев., «Картоведение», М,1998
8. «Егемен Қазақстан», 2007, сәуір
9. А.В. Кошкарев, B.C. Тикунов. Геоинформатика. - M.: 1993, 213 с.
10. Колдоба A.B., Повещенко Ю.А., Самарская E.A., Тишкин В.Ф. Методы математического моделирования окружающей среды.- М.:Наука, 2000.
11. Полищук Ю.М. Информатика и анализ техногенных вөздействий на прир< дную среду.
12. Кошкарев А.В., Тикунов B.C., Трофимов A.M. Теоретические и
методические аспекты развития географических информационных систем.
География и природные ресурсы, 1991, №1, с.11-16.
13. Солцева О.И., Тикунов B.C. XIX Конгресс международной федерации геодезистов - территориальные информационные системы. - Вести. Моск. ун-та, сер. гсогр., 1991,№5, с. 91-95.
14. Ғарелик И.С. Географические информационные системы и дистанционное зондирование. - Исследование Земли из космоса. Итоги науки и техники. Т'.З, ВИНИТИ АН СССР, М., 1989, с. 3-80.
15. Трофимов A.M., Панасюк М.В. Геоинформационные системы и проблемы управления окружающей средой. - Казань: Изд-во Казанского ун-та, 1984, 142с.
16. Чухин Ю.В. Графические информационные системы.
17. Востокова А.В. Оформление карт: Компьютерный дизайн. - М., 2002 г.
18. Салишев К. А. Картоведение. 3-е изд. - М., 1990 г.
19. Берлянт A.M. Картографический метод исследования. 2-е изд. - М., 1988
20. Итоги науки. Картография. Т. 14 ГИС и картография. М: ІШИТК. АНСССР, 1991 ж
21. Берлянт A.M., Ушакова Л.А. Картографические анимации. - М., 1'000ж
22. Черемиана Е.Н., Прогулова Т.Б. ГИС технологий в образовании науч-ного семинара компьютерных образовании. На IV съезд российского союза ректоров высших учебных заведений. - М.: МГУ, 1996 год.
23. Берлянт А.М.Картография для вузов. - М.: Аспект Пресс , 2001, 336 с.
24. O.A. Карпенко «Дистанционное зондирование»
25. Добрынин Д., Савельев А., "Вөзможности тематического дешифрирования ДДЗ с использованием искусственных нейронных сетей" ИТІI, "Скан Экс"
26. Веселовский, Кожаринов «Построение базы запросов пользователя в экологической геоинформационной системе». - 2000, стр. 16-27.
        
        ҚАЗАҚСТАН КАРТОГРАФИЯСЫН ДАМЫТУДЫҢ ПЕРСПЕКТИВАСЫ
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ………………………………………………………...…………....4
І-Тарау. Картографияға жалпы сипаттама
..............................................8
1.1. «Картография»
ұғымы....................................................…………....…8
1.2. Жаңа картографиялық әдістемелер және оның Қазақстанда
қолданылуы..................................................................
...................................18
1.3. Қазақстан картографиясының қысқаша
тарихы.............................23
ІІ-Тарау. Қазақстан картографиясындағы геоақпараттық жүйелер...37
2.1. ... ... ... электронды
тәсілдері........................43
2.3. Картографиялық проекциялардың трансформациясы...................45
2.4. Электрондық
карталар....................................................................
.......47
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.............................63
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
ТІЗІМІ............................................66
КІРІСПЕ
Диплом жмысы тақырыбының өзектілігі: ... ...... ... 30 жыл ... ... мақсатын түбегейлі өзгертті. Ежелгі
Египетте, антикалық Грекияда және Рим тәрізді басқа да өркениет ошақтарында
карталар бойынша ... мен ... ... қарапайым тәсілдері
қолданыла бастады. Алғашқы адамдар өздерінің ... ... ... мол ... бар аумақтарды байқаса, ... жолы осы ... ... ... ағаштардың қабықтарына әр түрлі таңбалармен шартты белгілер
тастап ... ... ... жол ... басталған карта тарихы
орта ... ... Ұлы ... ... ... жиһангез-
саяхатшылар үшін жаңа жерлер мен байлықтарды итеруде ... ... ... ... ғылымы жаңа заманауи технологиялар мен ... ... ... ... ... ... ... сандық карталар жасуға мүмкіндік ... ... ... ... Осы ... картография ұғымы мен оның қалыптасу
тарихына, картография ғылымының бүгінгі міндеті мен іске ... ... ... тақырыпқа сай, өз еліміздегі картография ілімінің
тарихы мен қалыптасу жолы ... оның даму ... мен ... ... ... шешу жолдары көрсетіледі. Курстық жұмысты жазу
барысында әр түрлі әдебиеттер мен әлемдік ғаламтор желісінің ... ... ... ... географияда кеністіктік мәліметтермен
жұмыс істейтін, ... ... ... ... өтетін жағдай
қалыптасты. Қазіргі зерттеушілердің жиналған мәліметтер мен құжаттарға қол
жеткізуі қиынға түсуде, оған көптеген ведомстволық, ... ... ... және т.б. ... әсер ... ... ақпараттық торларды тиімді және ұтымды найдалану үшін
ғалами ақпараттық жүйе қажет. Ол ... ... ... ... ... ... ... өңдеп және қайта-қайта
қолдаігу, тұжырым жасау және өңделген ақпараітарды шығару үшін ... ... ... жүйе ... ғылымды, техниканы және ондірісті
қамтитын геоинформатика ғылымы танылды. 1>үл ... ... ... құрылады және тараі ылады.
Геоинформатика ғылым ретінде XX ғасырдың 60-жылдармнда Швеция және
Канада елдерінде жер ... ... жәнс ... қорларды зерттеу үшін
дүниеге келді. Сонда бірінші геоақпаратгық жүйелер құрылды.
Геоинформатика ғылым ретінде, мәлімепер базасы мсн ... ... ... және ... экономикалық іеожүйе-лерді компьютерде
үлгілеу арқылы зерттейді. Қазір дамыған ... ... ... бар, олар ... ... ... қоршаған ортаньі
қорғау және басқаруда, жер кадастрында, ғылымда. білім беруде ... ... - ... және ... ... ... байланысын, динамикасын, кеңістік пен
уақыттағы тіршілік етуін, географиялық білімдер мен мәліметтер банкісі ... ... ... көмегімен зерттейтін ғылым.
Геоинформатиканың мағынасы болып географиялық ... ... ... ... ... Геоинформатиканың зерттеу әдісі
ретінде кеңістік-уақыттағы ... ... ... уақытта ғылымдар жүйесінде Геоинформатика езіне лайықты орнын
алуда. Оны ... ... ... ... ... ... болады. Геоинформатиканың маңызды міндеттерінің бірі -
географиялық ақпараттардың синтезі мен талдауының кептеген варианттарының
орындалуына көмектесетін алгоритмдер мен ... ... ... зерттеулердің автоматтандырылуы.
Географиялық зерттеулерді ақпараттандырудың мақсаты мен ... ... ... ... және оның ... алатын орны мен ролі ерекше. Сонымен, қорыта келгенде, ГАЖ-дың
қолдану мен құрау саласында жұмыс ... ... ... және ... түсініктерсіз қиынға түседі.
Геоинформатика - жүйе ретінде географияны, информативны, ... ... ... ... ... және ... ... жерінде пайда болды. Ол таным әдісі ретінде жүйелік ... ... ... ... ең жаңа ... ... ... және қоғам туралы ғылымдар мен ... ... ... ... ... ... әлеуметтану,
картофафия, аракашықтықтан зерделеу, информатика және басқа ғылымдармен
тығыз байланысты.
Физикалық географияда информатиканың әдістері мен ... ... жаңа ... ... ... ғылыми және қолданбалы мөні
бар ... ... ... қойылады. Олар -физикалық-географиялық
аудандастыру, ландшафтың құрылымын үлгілеу, ... ... ... ... ... ... кеңістік-уақытга талдау,
географиялық интерполяция және экстрополяция, арақашықтықтан зерделеген
мәліметтерді өңдеу жатады.
Сондықтан ... ... ... ... және ... ... және ... үлгілейтін, олардың байланыстарын,
қарым-қатынастарын, болашақта дамуын болжайтын және ... ... ... ... ... ... ... жаңалығы. Геоинформатика - классикалық география ... ... мен ... ... ... ... және ... техниканың мүмкіншіліктерін сабақтастыратын
ғылым. Геоинформатика ғылым ретінде XX ғасырдың 60-жылдарында, ... ... ... ... ... ... ... ЭЕМ көмегімен өңдеу қажеттілігінен пайда болған, ... ... ... (ары ... ГАЖ) деп аталған бағыт батыс
елдерде, Канадада, Швецияда пайда болды. Ол өзінде кеңістіктегі ақпараттық
өңдейтін және оны ... ... ... ... ... немесе
байланыс каналдарына жеткізетін есептеуіш машиналар және ... ... ... ... ... қолданбалы мәселелерді
шешуді біріктірді. Осылай алғашыңда қарапайым түрдегі ГАЖ ... және ... ... ... ... ... мен ... картография пайда болды.
Диплом жұмысының мақсаты мен міндеттері: ... ... ... ... ... ... ... картографиясының
дамуының алғышарттарын айқындап беру.
География ғылымындағы, оның ішінде еліміздің ... ... ... картография ғылымы.
Диплом жұмысының зерттеу әдістері: зерттеу проблемасы бойынша ғылыми
әдебиеттерге, статистикалық мәліметтер мен ғылыми мақалаларға ... ... ... ... математикалық тұрғыда өңдеу.
Диплом жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қорытынды мен пайдаланылған
әдебиеттер тізімінен құралады.
І-Тарау. Картографияға жалпы ... ... ... ...... ... ... глобус, атлас,
т.б.) тәжірибелік, ғылыми, мәдени-ағартушылық, оқу салаларында, оның
ерекшеліктері мен ... ... ... өнімдермен жұмыс
істеу әдістері жасалатын, алынған ... ... мен ... ... баға ... ... бір бөлімі.
Ерте заманнан қазіргі күнге дейін карталар жергілікті жердің бағдары ... және ... үсті ... ... ... келсе,
бүгінгі күнде карталар ғарыш пен әуе бассейніндегі ... ... ... Жер мен қоғам туралы білімді беруде, инжәнерлік
құрылысты жобалау құжаттарында, ... ... ... мен
қалалар және басқа да елді-мекендерді орналастыруды ... ... ...... пен ... ... ... мен басқа да картографиялық өнімдерді ... және ... ... ... зерттейтін ғылым. Әрбір географиялық
картаның өзіндік атқаратын ... ... Оны ... мен ... ... ... ... туристік-танымдық жорық жетекшілері, оқушылар
білім мен маңызды ақпарат көзі ретінде қолданады. Картаны құрастырушылар
кескіндейтін ... ... ... оқып ... ... сол аумақта
орналасқан нысандар мен құбылыстардың ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... жүйесін құрайды,
оның маңызды құрамды бөліктеріне – картатану, ... ... ... мен ... ... ... жобалау мен
құрастыру, безендіру, жасау және пайдалану ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау мен қалпына
келтіру іс-шараларын, табиғи ресурстарды тиімді ... ... ... ... де қолданылады, әрі ел қауіпсіздігін қамтамасыз етуде
де маңызға ие. Картографиялау үдерісінің ... де ... жаңа ... ... мен ... ... табылады. Картографияның міндеті ретінде
осыған дейін тек картаны құрастыру қарастырылып ... ХХ ... ... оны пайдалану маңыздылыққа ие болып отыр. ... мен ... ... ... мен сөздіктерде
«Картография –карта жасау мен пайдаланудың өндірісі мен ... ... ... ... ... мен тәжірибеде картографиялық зерттеу
әдістері алуан түрлі. Ол көптеген ... ... ... ... ... Жер мен ... ... ілімдердің тірек негізіне айналып
үлтерді. Картографиялық ... ... ... ... ... экономика және тарих ғылымдарында кеңінен қолданыс табуда.
Карталарды таным құралы ретінде пайдалану жаңа ... ... ... ғаламтану (планетология) тәрізді ғылым
салалаларының дамуына ... ... ... ... ... нысандарын жобалау-жоспарлау жұмыстарына ... ... ... аумақтық-өндірістік кешенді дамытуда, табиғатты қорғауда
қызмет етуде. [1. 29-б] Картографиялық ... ... ... ... ... ... ... құрастыру ұстанымдары мен бейнелеу және
әзірлеу ... ... ... ... ... ... ол
модель түрінде карта бетіндегі бар дүниені ... ... әрі осы ... бере ... тиіс. Ең маңыздысы, картограф өнімін тұтынушының картаны
пайдалана отырып, ... ... ... ... ... жақсы бағдар алуы, оның мүмкіншіліктері мен шектерін айыра білуі,
картадан ... ... ... ... ... ... Картатану – географиялық карта мен оның ... ... ... даму тарихы пайдалану әдістемелерін зерттейді. ... – жер беті мен ... ... ... ... ... ... зерттейді. Картографиялық ақпараттану
– картаны жүйелеу және ... ... ... ... ... мәселелерін
қарастырады. Картометрия – картадағы әр түрлі географиялық ... ... ... ... картографияның құрамдас бөлігі.
Картаны безендіру – ... ... және ... безендірудің әдістері мен
құралдарын жасап, оны басып шығаруға әзірлеуді оқып үйретеді. Топография –
географиялық және геометриялық ... ... ... жергілікті жерді
оқып үйрену негізінде ірі масштабты карталарды құру жолдарын зерттейді.
Картографияның басқа ғылымдармен ... өте кең. ... ... ішінде, тарих, экономикалық география; жаратылыстану ғылымдарының
ішінде, физикалық ... ... ... ... ... жануартану салаларымен байланысты. Астрономиялық,
геодезиялық өлшеу жұмыстарының нәтижесінде ... ... ... ... ... ... бір нүктенің географиялық орны туралы ақпарат ... ие ... ...... шаруашылық пен мәдени қажеттілігін өтейтін
заман талабына сай, сапасы ... ... ... мен ... және ... да ... ... қамтамасыз ету.
Географиялық карталар еліміздің аумағын қамтып,табиғатын қайта түлетіп,
шаруашылықты ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Картография және топография ... ... ... ... ғылыми негізі болып саналатын картатану, математикалық
картография, ... және ... ... ... ... ... географиялық картаны біліп, түсініп оқи білу
дағдыларын қалыптастыру.
Алғашқы қауымдық құрылыс ... ... ... ... ... ... ұзақ ... кеңістікті бағдарлау және нысандар мен
заттардың қоршаған ортада ... ... үшін ... ... ... ... ... мен Рим тәрізді басқа да өркениет ошақтарында
карталар бойынша арақашықтықтар мен аудан ... ... ... ... Картада бейнеленген нысандардың пішіндері мен бағдарлауы
бағаланды, өлшемдері табылды. Орта ғасырларда, әсіресе, Ұлы ... ... ... ... ... жер ... байлық іздеген көпестердің қажетті дүниесіне айналды. Теңіз
жолдарының ашылып, теңіз арқылы байланыстардың дамуы сол кезең үшін жаңалық
болып көрінетін ... ... ... ... ... толық
жүйесіне көшуге ықпал етті. Орта ғасырдың географы Терард Меркатор (1512-
1594) өзі ... ... ... ... ... қолдану
қажеттілігін ескере отырып, қосымша сілтемелер мен нұсқаулықтар беріп
отырды. Мәселен, 1541 жылы даярлаған ... ... ... ... ... ... ... толықтырды. 1569 жылы жарық ... рет ... ... ... 18 ... ... «Жергілікті жерде арақашықтықты өлшеу әдістері» аталған ақпараттық
бет енгізді, сонымен ... ... ... шешу ... «Бағыттар көрсеткіштерін пайдаланудың қысқаша сілтемелері»
деген сызба қоса ... ... ... ... үшін ... ... XVIII-XIX ғасырларға жатады, осы кезеңдегі ғылым (атап
айтқанда, геология, география, климатология) ... ... ... мәліметтердің жүйеленуі – алғашқы ғылыми ... ... ... тигізді. Өз кезегінде мәліметтердің картографиялық түрде ... ... ... жаңа ... салыстырмалы географиялық
зерттеулердің жасалуына түрткі ... Ал ... өзі ... ... ... ... ... қызмет ете бастады. [2.120-б]
Көптеген табиғи және ғаламдық заңдылықтар карталар ... ... ... екінші бір құбылыспен байланыстары анықталды, тіпті әлі
ашылмаған ойкумендер турасында ... ... ... ... ... 1753 жылы ... ... Жер шарындағы тау тізбектері мен өзендердің
орналасуын зерттеген еңбегін атап ... ... 1817 жылы А. ... ... жылудың таралу заңдылықтарын анықтауға ұмтылып отырып, бірінші
рет изотермдік карта жасап шығарды, оны ... ... ... ... Карта көмегімен ол өсімдік жамылғысының зоналық ерекшеліктерін тапты,
одан кейін осы салада еңбек еткен Докучаев та картаны сараптау нәтижесінде,
географиялық ... ... ... бар ... ... ... сүйеніп, Бразилия мен Африканың атланттық жағалауларының ұқсастығын
табуы, ... ... ... және ... ... ... ... болуы мен дамуына жол ашты.
Қазақстан картографиясы туралы сөз болғанда, орта ғасырлардағы көптеген
тарихшылардың географ ... ... ... ... Полоның ізімен
Шоқан Уәлихановтың «Қашқарға сапары ... ... ... ... ... ... өте құнды, ... ... ... ... ... блек және ұзақ ... ... етеді.
Қазақстан картографиясы өз дамуында Ресей картографиясымен өте ... ... Оның ... де ... ... ... КСРО-ның
күйреуіне дейінгі 300 жылдан астам уақыт біз орыс империясына бодан болдық.
Ғылым тұрғысында осылайша, сабақтастық ... ... ... ... ... басты тұлғалардың бірі – талантты
географ, картограф және ... ... ... ... ... ... Орыс география қоғамының көрнекті қайраткері,
Петербург пен Париждің Ғылым академияларының мүше-корреспонденті А.Тилло
(1839-1899) болды. Тиллоның ... ... ... ... ... ретінде пайдалануы Орталық Ресейдің магниттік өрістерінің таралуын
анықтауға арналды. 1887 жылы ... ... ... ғаламдық таулы
аймақтардың таралу заңдылықтарын зерттеуге бет бұрды. Ол ... ... ... ... ... ... ... орталықтарын
есептеп шығарды, кейіннен 1889-1892 ... ... Жер ... ендік
белдеулерінің орташа биіктігі мен ... ... ... ... ... ... ... зоналарының геологиялық тек-
түріне талдау жасады. Тиллоның Еуропа ... және Азия ... ... мен өзен ... ... ... өте ... жұмыстарын классикалық дүние санауға ... ... мына сан ... береді: тек қана Ресейдің Азиялық бөлігінде
3000-ға тарта өзен ұзындықтары мен бассейндерінің аудандарын ... ... ... ... ... ... ... бағалады. Ол «Карта –
географтың ең басты қаруы»,-деп жазды. Картаның көмегімен географ ... ... ... оған өз ... ... ал ... өз
кезегінде олардың алға қарай жылжуы үшін қызмет етеді. Карта – адамға ... ... ... ... ... Жер ... танып-білудің жалғыз
ғана таңГАЖайып қаруы. «Географияда картаны ... ... ... ... ... ... білуі тиіс»,-деп жазады А. ... ... ... мен ... ... ... ... т.б., ғалымдар айналысты. Әсіресе, Волковтың
карта бойынша ұзындық, аудан, көлем өлшеу мәселелері ... ... ... ... дәлдігі қарастырылған, морфометрияның жеке
бөліктерінің ... ... ... ... мен ... монографиясы (1950) іргелі еңбек еді. С.Д.Муравейскийдің ... ... ... ... әдістемелерінен тұрды. Оның өзен-
көл морфометриясы бойынша зерттеулері ... және ... ... ... түр ... береді. Кеңестік кеңістікте
географияның жаңа бір бұтағы – экономикалық география пайда болды Және ... ... ... мен ... ... зерттеу құралы етіп картаны
алды. Экономикалық географияның бастауында карталар мен ... ... және ... мән үстеген ғалым Баранский болды. Ол
«карта географтарға ... ... ... ғана ... ... ... жағдайында» да қажет екендігін, далалық зерттеулерден
келген мәліметтер қоры арқылы да бөлмеде ... ... ... ... ... таралуын, құбылыстардың қатынасы мен мазмұнын ашуға
болады»,-деп атап ... [3. 49-б] ... ... ... ... ... келе, картаға өз бағамдауыңды енгізуді
географиялық ойлаудың басты ерекшелігі ретінде ... Ол ... мәні мен ... анық ... ... ...... «әліп-биі», яғни географиялық зерттеулердің
бастапқы және соңғы сәті; 2) Карта – ... ... ... ... зор өлшемді географиялық зерттеулердің нысаны – Жер ... ... ... ... ... 3) ... – географиялық заңдылықтарды
анықтау құралы; 4) Карта – географияның екінші ... 5) ... ... ... ... Картографиялық әдістің ғылыми танымға ие
болуы – картограф Салищев есімімен де тығыз байланысты. Әдіс ... мен ... ... ... ... дәл осы Салищев болатын. Ол
географиялық карталар іс құралы ретінде маманға қызмет ете ... жаңа ... мен ... ... ... рет ... атап өті. Сонда «Нақтылықты зерттеу мен ... ... ... ұғым ең ... рет қолданылған болатын. Осы
сәттен бастап, қазіргі зерттеулердің ... ... ... бір ... ... ... ... әдістер туралы түсінікті
дамытты, оған толық түрде анықтама берді. Оны ... ... мен ... ... ... ... тану және болжам жасау үшін,
кеңістіктегі ... ... ... ... пайдалану»,-деп
сипаттады. Және ол осы мәселе, «Зерттеулердің ... ... (1955), ... карталар көмегімен нақты сандық анықтамалар туралы»
(1963), «Карта бойынша құбылыстарды зерттеудегі талдау ... ... ... ... ... келіп отырды. Картаны таным мен
тәжірибелік құрал ретінде қолдану жайы ... ... де ... ... жай еңбек заты, өндіріс өнімі сияқты қарауға ... оның ... ... ... ... ... ... немесе «Картаны
пайдалану» аталатын картографияның тарауын бөліп қарауды ұсынды. [4. 65-б]
Алғашында зерттеушілер картаның ... ... деп оның ... мүмкіндіктерін қарастырды, яғни карта «жай көзбен көруге болмайтын
нәрсені, білімді реттеу мен ... ... ... ... ... деп есептеді. Картаны пайдаланудың дәл осы деңгейіне
А.Гумбольдттың, В. ... ... ... жатады. Карта
көмегімен айқындалған барлық ғаламдық және ... ... ... ие ... ... талдаудың негізгі әдісі – ... әдіс ... ал ... ... – оқымыстылардың шығармашылық
ынтасы еді. Картаны пайдаланудың жаңа деңгейі жаратылыстану ғылымына сандық
әдістердің енгізілуімен ... ... ... ... тарих және осы сынды ілімдер белгілі бір ... ... арта ... Көш соңында қалудың себептері әртүрлі, бірақ ең
қызығы, кейде картаның артықшылығы географияға математикалық формулалар ... ... ... ... пікірлер де айтылды. Өткен ... бұл ... ... ... сол ... сандық заңдылықтарды
жүйелеу құралы ретінде картографиялық әдістің жаңа бір қыры ашылды. ... ... ... мәні ... ... ... талдаудың
негізгі тәсіліне айналды, 60-жылдардың орта тұсындағы картаны пайдаланудың
келесі деңгейі алдыңғы деңгеймен тығз байланысты болды. Сол ... ... ... ... логикалық негізі ретінде беки ... ... ... ... ... ... тиімді бола бастады.
Сандық әдістен математикалық модельдеуге көшу жүзеге асты. ... ... ... ... ... ... ... қызметін атқаруы арқасында іске асырылды. Ең тиімді жол ... мен ... ... ... ... ... мәліметтер
негізінде математикалық модельдеу құрылды. Осылайша ... ... ... ... ... ... амалы картографиялық-
математикалық модельдеу деген атауға ие ... ... ... әдіс пен ... талдау басқа да көптеген идеялармен,
көзқарастармен толықты. Ғылымды математикалау картаны пайдаланудың ... ... ... бұл ... ... нысанына деген жүйелі
құрылымдық көзқарастан көрінді. ... ... ... құралы ретінде
пайдалану мүмкіндігі қарастырыла бастады, картографиялық өнімдердің
жекелеген ... ғана ... ... тығыз байланысты кешенді
атластар мен ... ... ... топтамаларына назар аудару
қажеттігі туындады. Карта ... ... ... бөліктеріне ғана
емес, сонымен қатар, олардың байланыстарына, динамикасына, ... ... ... беретін әдістер керектігі туындады. [7. 84-б]
Жүйедегі ... ... ... ... болжамдық бағыт болды.
Болжамдардың мазмұны мен затына әртүрлі ... ... ... мақсаты үшін картографиялық әдістерді қолдану мәселесіне
келгенде, бәрі де ... оның ... ... ... ... дамуы мен келесі жаңа ... ... ... ... ... жоймайды, сандық (картометриялық,
статистикалық) және сапалық талдау, математикалық модельдеу мен ... ... ... ... мен қорытындысының жалпы талапқа
сай болуының мәселелерін шешуде пайдаланылады. Картаны пайдалану әдістерін
өңдеуде картографтар, ... ... мен ... ... ... ... ... зерттеу әдістері ғылымның әртүрлі
салаларында қолданыс тапты. Олармен жаңа ... ... ... ... ... ... ... өзіне де жаңа идеялар мен
көзқарастарды қабылдайды. ... ... ... ... ... – географиялық көзқарастың келесі ... ... ... ... мен ... тану ... ретінде
түсіну; карта көмегімен зерттеліп жатқан үдерістер мен құбылыстардың мәніне
терең бойлау, әрбір ... ... ... ... ... ... басқа да жекелеген әдістермен тығыз қарым-қатынасы,
карталар мен картографиялық емес ақпаратты ... ... ... ... ... мазмұнды талқылануына тәжірибелік мәні мен
сенімділігіне берілген бағасына ерекше назар аудару. Қазір жалпы ... бет ... ... ... ... мен ... ... картография ғылымында кеңінен қолдану мүмкіндігі
туған шақта дәлдік пен нақтылық атаулы ... үшін ең ... ... 2006 ... 18 маусымы күні өзінің төл ғарыштық «ҚазСат-1»
құрылғысын көк жүзіне ұшырған біздің еліміз үшін де енді ... ... ... және ... ... ... кезінде кеңінен
қолданылады.
Картографияның негізгі салаларына:
· Картография пәні мен әдістемесі, карта туралы ілім, картографиялық
проекциялар теориясы, ... мен ... ... ... ... ... Картография ғылымы мен өндірісінің тарихы;
· Картографиялық деректерді тану (картографиялық ... ... ... жобалау және оларды дайындау теориясы мен технологиясы;
· Карталарды пайдаланудың теориясы мен әдістемесі жатады.
Қазіргі ХХІ ғасырда, картографияда өткен ғасырдың 60-жылдарында ғана ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Қазақстан да бұл үрдістен әлемдік тұрғыда қарағанда, көш ... иық ... ... ... даму жолы ... ... – жер туралы басқа да ғылым салаларымен бірге, геожүйеде
жүретін үдерістер мен құбылыстарды зерттейді, ... ... ... мен
құралдарын қолданады. Олардың негізгілері – компьютерлік модельдеу мен
геоақпараттық картографиялау. ... мен ... ... ... ... Жаңа ... ... және оның Қазақстанда қолданылуы
ГАЖ дегеніміз – табиғи және әлеуметтік-экономикалық геожүйелерді,
олардың ... ... ... ... пен ... тіршілік
етуін, географиялық білімдер мен мәліметтер банкісі негізінде компьютерлік
белгілеудің көмегін зерттейтін ғылым.
ГАЖ-дың мағынасы ... ... ... ... ақпараттар
ағыны табылады. ГАЖ-дың зерттеу әдісі ретінде кеңістік-уақыттағы ақпараттық
үлгілеуді айтады. Қазіргі уақытта ... ... ГАЖ ... ... ... Оны ... ... ақпараттандырудың мақсаты мен
міндеттерінен көруге ... ... ... бірі – ... ... ... мен ... көптеген орындалуына көмектесетін
алгоритмдер мен бағдарламалық құралдарды ... ... ... ... ... ... ақпараттар жүйелер теориясын біріктіре отырып, картография
және басқа ғылымдардың тоғысқан ... ... ... Ол ... ... ... ... негізінде электронды есептеу техникаларының ең жаңа
жетістіктерін қолданып құрылған жүйе. [6. ... ... ... ГАЖ табиғи және әлеуметтік-экономикалық үрдістер
мен құбылыстарды ... ... ... қарым-қатынастарын,
болашақта дамуын болжайтын және шешім қабылдап, басқаруға арналған негізгі
ғылым ... ... ГАЖ ... ... мен картографияда өте күшті
графикалық құрал болып табылады. ГАЖ мынадай маңызды мәселелерді шешеді:
1. Жоғары сапалы картографиялық ... ... ... ... ... ... нысандармен байланыстыру;
3. Мәліметтердің карталық, графиктік, диаграммалық сызба ... ... ... ... ... ... ... жерін үлгілеу;
5. Басқару мен шұғыл шешімдерге қолғабыс ... ... ... ... ... ... және ... – аймақта таралған ақпаратты жинап, өңдеп, сақтап, ... ... ... ГАЖ – ... бір ... пайда болған
жағдайда жедел ықпал ету және сол жағдайдың картографиялық және тақырыптық
ақпаратын алу. ГАЖ – ... ... ... ... тақырыптық
ақпаратты бірінің үстіне бірін салу – overlay операциясы.
ГАЖ – аналитикалық және картометриялық ... мен ... ... ... ... жоспар жолы ГАЖ арқылы жасалады.
ГАЖ – кез-келген үрдістер мен құрылымдардың өзгеруін зерттеу және олардың
жағдайын ... ... ГАЖ ... ... көрнекі ету және
динамикалық режимді ... ГАЖ – ... мен ... басқару,
жылдамдық, сапа, дәлдік. ГАЖ – ғылым, технология және бизнетің бір ... ГАЖ – ... ... картография мен картометриядағы революция.
Қорыта келгенде, ГАЖ – кеңістіктік идеологияға негізделген жаңа ... ... ... уақытта ГАЖ-дың қолдану аясы ... ... ... жер ресурстары мен жер кадастрын ... ... ... Бұл тек географиялық бағытқа ... ... ГАЖ ... аса көңіл бөледі. ГАЖ-да картаны құрастыру
дәстүрлі ... ... ... ... салыстырғанда
қарапайым әрі ыңғайлы. Ол мәліметтер базасын құрудан басталады, шыққан
мәліметтер, яғни ... көзі ... ... ... ... ... ... арқылы қолданылады. Осындай мәліметтер базасын әркелкі
аумақтағы, әртүрлі масштабтағы ... бір ... ... бар ... ... ... Әр ... мәліметтер базасы жаңа деректермен
толықтырылып, ондағы басқа деректерді түзетіп,сол ... ... ... ...... немесе құбылыстың пішіні немесе
орналасу жағдайын анықтайды. ... ... ... ... ... деп бөледі. Растрлық деректерде – сандық, ғарыштық, әуе және жай
суреттер, кез-келген ... ... ... ... карталарын
жатқызуға болады. Атрибуттық деректер – географиялық ... ... ... ... ... ... базалық карта құрастырудың негізі болса,
атрибуттық деректер бұл картаға үлкен мағына мен арнайы ... ... ... ... ... ... сызық, көп бұрышты
түрде берілуін айтады. Ол дискретті нысандардың, мысалы, құбыр, жол, ... ... ... Ал ... деректер моделі ақиқат тең
ұяшықтарға бөлінген ... ... ... Олар ... ... ... ... Әр ұяшықтың класқа немесе категорияға қатыстылығын
анықтайтын мәні болады. Кез-келген ГАЖ-дағы деректерді 5 үрдіс ... ... ... ... ... ... [8. 37-б]
ESRI фирмасының бағдарламалық өнімі ArcGIS-те ГАЖ толық каталог түрінде
құрылған, яғни ... ... ... деңгейлі мүмкіндігі бар.
ArcGIS - бұл өзара байланысты ArcMap, ... ... ... жиыны. Бұлар бірігіп картографиялау, мәліметтерді басқару,
кеңістіктік талдау, мәліметтерді редакторлау және оларды ... ... ... ... ... ГАЖ-функцияларды шешуге мүмкіндік береді.
ArcGIS – ГАЖ қолданушылардың үлкен қауымына арналған толық-функционалды,
масштабталған ... ArcMap – ... ... мен ... сондай-ақ картографиялық талдау үшін қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... географиялық мәліметтерді
карта қабаттарының жинағы, легендасы, масштабтық сызығы, солтүстік бағыт
және басқа ... ... ... яғни ... ... ArcMap-
та картада 2 қосымшамен жұмыс жасалады:
1) Географиялық мәліметтер негізінде – географиялық қабаттармен жұмыс
жасауға, әртүрлі символдарды анықтауға, ... ... ... ... негізгі картографиялық жұмыстар жасалады.
2) Компоновка негізінде – карталарды безендіру, яғни легенда ... ... ... ... ... ... ... қағаз
өлшемі беріледі. ArcCatalog – геомәліметтердің базасын құрастыру мен
кеңістік мәліметтерді ... ... ... ... ... құру,
көру, басқару сияқты функцияларын атқаратын қосымшасы. Біздің ... ... ... және ... ... ... ... іздеуге, көруге ... ... ... көру, басқару, әртүрлі мәліметтер жиынын ... ... ... мәліметтерді құрылымдауға арналған құралдар
ұсынады. ArcMap-қа ұқсайды, бірақ ерекшелігі – ... ...... ... ... ... арналған көптеген құралдарды сақтайтын қосымша.
ArcMap, ArcCatalog және ArcToolbox әртүрлі ... ... ... ... ... ... құжатын табамыз да, оны
ArcMap-та екі рет шерту арқылы ашуға болады. Кейіннен, ArcMap-та ArcToolbox
көмегімен өзгертулер ... ... ... таңда әлем бойынша,
картографияның перспектвасы ретінде танылған сандық ... ... ... ... үшін де жат емес. Мәселен, даму бағытының бірі ... ... ... ... ... ие) құрастыру барысында география
институтының мамандары ArcGIS бағдарламасын қолданған, сол сияқты басқа да
елімізде ... ... ... ... ... осы бағдарламаларды
қолданады. ArcGIS-те жұмыс жасамас бұрын кеңістікте өз орнын тапқан, яғни
байланған топонегізді ала ... оны ... ... ... ... ... ... негізгі – керекті қабаттарды құру,
оларды сандық түрге келтіру, қабаттың ... ... ... ... ... ... ашу кезеңдері басталады.
Arccatalog-тағы vector папкасынан тышқанның оң жағын шертіп → жаңа
(new) → қабат (shapefile) → ... ... атау ...... ... ... (нүктелік, сызықтық, полигон) → координата жүйесін
беру үшін ... ... (Select) ... Import→ Координата
жүйесі проекциясы (Projected Coordinate System) → ... 1942 → ... ... → ОК → ОК. Осы ... ... ... ... Ол үшін ArcMap-тан "+" тетігін басамыз. Ашылған терезеден vector
папкасындағы бізге қажетті қабатты шақырамыз, яғни Add. Әрбір Shapefile ... ... ... ... Мой Компьютер" арқылы ашқанда көреміз.
Қабаттармен жұмыс істегенде сандық түрге келтіре отырып, сол ... бере ... яғни ... ... ... ... → Жұмысты
аяқтау → Керек қабатқа барып, панелін ашамыз да, "Атрибуттар кестесін
ашуды" ... ... атын жазу үшін жаңа жол ашу ... опции →
жол қосу (добавить поле) → жол атын береміз.
Оның түрін таңдаймыз:
1.Қысқа сандар (Short integer)
2.Ұзын сандар (Long ... ... ... ...... ... полигон түрінде болады. Ол 6 құрамдас
бөліктен тұрады. Етер осы құрамдас ... ... кем ... ... ... кез-келген қабатты бір жерден екінші жерге көшіру
үшін ... ... 6 ... ... түгел көшіру керек. Кез-келген
қабатпен жұмыс істегенде барлық нысандарды санатқа ... ... ... ... ... нысандар салынып болған соң, әрбір
нысанды өз санаты бойынша ... ... ... символ береміз.
Яғни, пішінін, түсін, сызықтық нысан болғанда қалыңдығын және ... ... ... ... өз ... бойынша белгілі бір
шартты белгіге ие ... [9. ... ... ... жазу ... ... баған құру,
онымен жұмыс жасау жолдары. Географиялық нысандардың категорияларына ... ... ... ... ... географиялық обьектілер
белгілі бір ақпарат көзі болып табылады. ... ... ... ... ... ... болады. Мысалы, таудың атауы,
биіктік ... ... ... ... ... және т.б. ... карталарды құрастыруда карта бетіндегі ... ... ... ... ... ... әдіспен – полигон, сызық, нүкте түрінде ... ... ... ... карта бетінде жазу арқылы береді.
Мұндай картографиялық мәліметтерсіз картаны оқу ... ... ... ... ... оның ... және сапалық көрсеткіштерін немесе
атауларын атрибуттар кестесіне толтырамыз. Электронды карталар ... ... ... ... ... ... ... – нысандардың
сандық және мәтіндік мәліметтерден тұратын жеке қабат. Аннотация құру ... ... ... ... соң, ... елді ... name жолы ... категорияға бөлініп, карта бетіне жазылады.
Нысандардың атауы тек бір бағытта ғана жазылады. Мысалы, оң ... ... ... осы ... ... ... бір-бірімен араласып,
оқылмай кетуі мүмкін. Сондықтан, жеке аннотация ... ... ... ... ... Осы жұмысты іске асыру үшін келесі функцияларды
атқарамыз: ArcMap-та сол қабатқа барып, оң ... ...... ... (Convert labels to ... → ашылған
терезеден осы аннотацияға ... ... ...... ... ... ... ескерілетін жағдайлар:
- карта масштабын көрсету керек;
- аннотациямен жұмыс жасағанда карта бетіндегі обьекттердің картографиялық
заңдылықтарын қатаң сақтау керек.
Мәліметтер түрінде (Data view) – ... ... ... ... ... таңдау, атауларын немесе жалпы мәліметтерін
жазу, яғни редакциялау жұмысын жүзеге асырамыз.
Компоновка түріндегі(Layout view) – картаны безендіру, ... ... ... ... жұмысы жүзеге асырылады.
1.Өзімізге қажетті масштабын көрсетеміз, карта қағаз ... ... ... ... Ол үшін Бет пен ... ... Page and print set up)
командасын ашу керек.
Оны екі жолмен ашуға болады:
1.Файл арқылы
2.Картадан бос ... ... оң ... басу ... терезеде бірнеше операциялар орындалады. Мұнда тек қағаз өлшемі
ғана емес, қағаз бетіне басып ... ... ... ... ... ... немесе плоттердің атын көрсетеміз.
2.Paper – қағаз өлшемін таңдаймыз.
3.Orientation:1)Портрет (Portret)
2)Альбом (Landscape)
Карта тақырыбын жазу үшін келесі ... ... → Аты ... ... жазу
Карта бетінде масштабты 2 жолмен көрсетуге ... ... және ... bar. ... ... (Insert) → ... (Scale ... бағдарды шақыру
Қою (Insert) → Солтүстік бағдар (North Arrow)
Карта легендасын құрастыру
Карта легендасы – карта бетіндегі нысандарды оқу үшін құрастырылады. ... ... деп ... ... ... белгілерді құрастыру үшін
әрбір қабатта көрсетілген нысандар мен ... ... ... ... ... картаны құрастыруда картадан тыс ... ... ... ... қоюға пайдаланамыз.
Қою (Insert) → Легенда (Legend) → ашылған терезеде 2 баған бар:
1)Maplayers 2) Legend items → ... → Аты → ... ...... → шартты
белгінің ені мен ұзындығы → Дайын.
Картаны безендіру жұмыстарынан ... ... ... ... ... ... ... үшін төмендегі операциялар орындалады. Карта өлшемін
тексереміз.Оның 3 түрі бар. Ол ... яғни оң ... ... Бет пен ... ... ( Page and print set up ) → Use printer paper
settings → Show printer margins on ... → Print previe 3. File → Print → Number copies → ... ... және ... ... – табиғат, шаруашылық,
әлеуметтік орта, ... ... ... ... негізгі көзі.
Жалпы картография бірнеше тақырыптық салаларға ... ... ... ... ... т.б. ... тағы
бір ерекше бағыты – экологиялық картография. Оның ...... ... ... мен адам ... әсер келтіретін табиғи орта
факторларын қарастыру. Экологиялық картографияны кең көлемде табиғатты
қорғауға бағытталған ... ... ... ... [10. ... ... картографиясының қысқаша тарихы
1919 жылдың 15 наурызындағы Жоғарғы геодезиялық басқарма құру туралы
Декретімен, Халық шаруашылығы Жоғарғы ... ... ... КСРО ... ... ... ... сол кезеңнен 1945 жылға дейін барлық топография-
геодезиялық және ... ... ... ... ... мен Орта-Азия Аәрогеодезиялық кәсіпорынының
топографиялық-геодезиялық тобының күшімен орындалды. 1945 жылы Алматы Қазақ
Аәрогеодезиялық кәсіпорны ... ... ... ... ... ... ... 1:1000000 масштабтағы мемлекеттік картографиялау
мақсатындағы түсірімдерді ... ... ... ... ... ... ... жұмысын 1945 жылдың 1 қаңтарында бір
далалық топографиялық топ және Талғар станциясындағы стационарлық ... ... 1991 жылы ... ... ... ... ... және картография саласының барлық құрылымдары да қайта
қалыптасты.
Қазақ КСР ... 1991 ... ... ... мемлекеттік
кәсіпорындар мен мекемелер одақтың бағыныштылығынан шығарылып, Қазақ КСР
Үкіметінің қарауына берілді, Қазақ КСР Министрлер Кабинеті ... ... ... Бас ... (Қазгеодезия) құрылды. Оның құрамына
бұрынғы ГКБ ... ... ... ... экспедициясы, яғни
Қазақстан аумағындағы, ұйымдар мен ... ... ... ... ... ... ... кірді. 1992 жылы бұрынғы
Ұлттық картографиялық-геодезиялық қордың орынына ... ... қор ... ... ... ... ... 1996
жылғы Жарлығымен Қазгеодезия таратылып, оның қызметі Жер ... ... ... ... ... ... ... кейін 1999 жылы
Қазақстан Республикасы Жер ресурстарын басқару ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
қазыналық кәсіпорындар бар: ... ... ... ... ... ... “Оңтүстікгеодезия”.
Қазақстан Республикасы топография-геодезия саласында алғашқы қалыптасу және
даму ... өте ... ... ... ... салаға біртіндеп жаңа техника
мен технология енгізілуде. Бұл электрондық тахеометрлер, координаттарды
айқындаудың спутниктік жүйесі. Геоақпараттық ... (ГАЖ) құру ... ... саласының аса маңызды, яғни ... ... ... ... мен ... ... топографиялық карталарды ... ... ... ... жол ... ... Республикасының саяси-әкімшілік
карталар, дүние жүзінің саяси картасы, Қазақстан Республикасының физикалық
оқулық карталары әзірленуде. Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің ... ... ... ... ... 100,5 млн. гектарға
аәрогеодезиялық зерттеу жұмыстары орындалды. Сонымен ... ... ... ... ... Жезқазған қалаларымен қоса, 300-
ден аса ауылдық елді мекендердің, соның ішінде өткен ... ... ... ... ... ... (карта) жасау
іске асырылды. Сандық картографиялау технологиясы түгелімен итерілді.
Мемлекеттік және ... ... бар ... және картографиялық
қызметтің негізгі бағыттары анықталды. Мемлекеттік реттеудің, ... ... және ... сондай-ақ геодезиялық және
картографиялық ... ... ... ету ... ... ... ... құқық нормалары,
геодезиялық және картографиялық өнімдерге мемлекеттік меншіктігі ... ... ... ... және картографиялық қызмет
туралы заңнаманың бұзылуына жауапкершілік ... ... ... ... ... ... нормалар және
геодезия мен картография саласындағы халықаралық қатынасты жүзеге ... ... даму ... бірі – ... Қарт ... ... Серікбаевтың пікірінше, Қазақстанның
геологиялық құрылысы, қазба байлығы, ... ... ... ... ... бар. ... ... барлық карталардың негізі –
геологиялық ... Оның ... ... тектоникалық,
гидрогеологиялық, инжәнерлік-геологиялық карталарды шығаруға ... ... ... ... ... ... ... картаны
енгізу керек. Шартты белгілерін ... ... бір ... келтіру
қажет. Яғни, халықтық дәрежеде геологиялық картаның дамығанын көрсеткен
жөн. Классикалық іргелі ғылымдарға ... ... ... ... ... жатады. Классикалық іргелі геологияны дамыту үшін
төмендегідей бағыттардағы ... ... ... ... ... стратиграфия, литология, петрология,
геологиялық картография, ... ... ... ... он түрлі саласы бар. Соның күрделі ...... ... ... ... ... Одан ... геологиялық картографиялық, геологиялық ескерткіштер,
стратиграфиялық, тербариялық, ... ... ... бәрі ... ... ... ... 500 мыңдай тербариялық мұралар
құру алдында тұр. Геологиялық картографиялау тақырыптық ... ... ... ... Оның мақсаты – жер қабығының геологиялық
құрылымын жан-жақты зерттеу, ондағы ... ... мен ... ... геологиялық жағдайларды анықтау және ... ... ... ... ... ... пен ауыл
шаруашылық салаларында минералды шикізаттың ... ие ... ... ... ... яғни, минералды шикізаттар мен пайдалы
қазбалардың жаңа түрлерін іздестіру жүргізіледі. Ол үшін ... ... ... ... ... ... анықтау бойынша болжау
жасайтын геологиялық карталарды болуы шарт.
Барлық ... ... ... ... ... және ... шығуы геологиялық түсіріс жұмыстарына жатады.
Геологияық түсіріс – геологиялық карта жасау және жаңа кен ... ... дала ... ... геологиялық зерттеу жұмыстары. Жер
бетінде жатқан тау жыныстары тікелей ... әр ... ... ... ... ... жатысы, жынысы, пішіні анықталады, таралу шегі
топографиялық картаға түсіріледі. Түрлі ... ... мен ... ... ... ... да жиналады. [11. 73-
б]
Ұсақ масштабты геологиялық түсірулер (1: 1 000 000, 1:500 000) ... ең көп ... ... ... ... ... ... жасалады.
Орта масштабты геологиялық түсірулер (1:200 000, 1:100 000) ТМД-ның барлық
жерінде, ... ... ... ... ... ... жасау ісінің басты түрі. Мұнда белгілі бір ауданның геологиялық
құрылысы анықталып, бұрын ... ... ... ... баға ... ... олардың қандай түрлерінің ашылу мүмкіндігіне болжау
жасалып, картаға түсірілетін ... ... ... ... ... ... түпкі жыныстар ды көру, олардың жапсарын, таралу ... ... үшін ... шурфтар (төрт бұрышты шұңқырлар) ... ... ... қазбалардың барлық түрлері ізделеді. ... ... ... (1:50 000, 1:25 000) ... ... және ... зерттеулер нәтижесінде кен орындары ашылуы мүмкін
аудандарда, ауыл ... ... бар және жаңа ... ... ... Кейін жасалатын дәлірек іздеу, барлау жұмыстары
нәтижесінде жаңа кен ... ... ... ... ... ... ... алғашқы рет бағаланады. Сонымен қатар, пайдалы қазбалар
іздеудің геофизикалық, геохимиялық тәсілдері ... ... ... ... ... модельдер, блок-диаграммалар
жасалады. Аталған геологиялық түсірулерде геологиялық ... ... ... ... ... деректермен толықтыру әдісі ... ... ... (1:10 000 не одан да ... ... ... орындарында инжәнерлік-геологиялық іздеу, мелиорация, сумен қамтамасыз
ету жұмыстары ... ... ... ... ерекшеліктеріне
байланысты, геологиялық түсірудің маршруттық, ... ... ... ... түсірісте жұмыс алаңы тау жыныстары мен қатпарлы
құрылымдардың сөзылымына көлденең бағытта жүргізіледі, байқау нүктелері мен
геологиядық нысандардың бәрі ... ... мен ... белгіленеді. Қатар екі маршрут арасындағы жердің ... ... ... етіп және ... ... ... ... анықталады. Алаңдық геологиялық түсірісте байқау нүктелері
түсірілетін бүкіл жер ... ... ... ... ... ... ... геологиялық құрылысына, түпкі жыныстардың
көрінуіне, геологиялық нысандар ... ... ... ... ... геологиялық құрылымдарды бойлай не
көлденең өтеді. Аспаптық геологиялық түсіруде барлық геологиялық нысандар
картаға ... ... ... ... ... картасы
жасалатын жерде зерттеуші барлық геологиялық ... ... ... және ... ... жапсары, тірек горизонттары
мен кен қабаттарының сөзылымы мен қалыңдығы, шурф, ор, скважиналардың орны,
жарылымдар, т.б.) мұқият қарап ... ... ... осы ... ... бет, ... ... іргетасы мен көне ... ... т.б. ... жер ... өте ... ... картасын жасау үшін жүргізілетін геологиялық түсірулерде де
геофизикалық, геохимиялық ... ... ... ... ... ... ... қазіргі геологиялық түсірулер жаңа күрделі техникалық құралдардың ... ... ... ... ... ... түсірулермен
қатар, төрттік шөгінділерді зерттеу, гидрогеологиялық зерттеу ... ... ... жер қабатының дамуына әсер ететін барлық
нысандар мен ... ... [12. 108-б] ... ... ... ... жүргізу, геологиялық түсірулер және далалық
жұмыстар арқылы құрастырылады. Жалпы геологиялық карталардың жердің ... ... ... ... ... тигізетін септігі көп. Геология –
жаратылыстану ... ... ... ... Ол жердегі
тіршілік атаулының пайда болу және даму ... ... ... да ... өте ... ... мемлекеттік геологиялық зерттеу – жер қойнауының жай-күйі
мониторингімен, жер ... ... ... ... жекелеген бөліктері мен жалпы барлық аумағының геологиялық
құрылысын зерттеумен, іздеу және іздеу-бағалау ... ... ... ... қазбалардың болу мүмкіндігін анықтаумен, жер ... ... ... ... ... ... ... байланысты жұмыстар.
Барлауға, өндіруге, қоса барлауға және өндіруге, сондай-ақ ... ... ... ... емес ... ... салуға және (немесе)
пайдалануға арналған жер қойнауын пайдалану құқығын ... ... ... кен ... ... жер ... ... шегінде
ғана жер қойнауын пайдалану жөнінде тиісті операциялар жүргізуге құқылы.
Өндіруге арналған жер қойнауын ... ... ... кен ... жер ... учаскесі шегінде барлау ... ... ... Қор өсімі болған жағдайда және олар ... ... ... ... жазбаша келісімімен
Қазақстан Республикасының заңнамасында белгіленген тәртіппен ... ... ... бөлу – ... ... ... ... табылатын, жер
қойнауын пайдаланушы барлау жүргізуге құқылы жер қойнауы учаскесін сызба
және сипаттама түрінде ... ... ... ... Геологиялық бөлуді конкурс жеңімпазы немесе «Жер қойнауы және жер
қойнауын пайдалану туралы» Заңда көзделген жағдайларда конкурс ... ... ... ... ... тұлға өтініш жасаған күннен бастап жер
қойнауын зерттеу және пайдалану жөніндегі ... ... ... күн ... Жер ... ... геологиялық зерттеуді «Жер қойнауы және
жер қойнауын пайдалану туралы» Заңда көзделген жағдайларда конкурс өткізбей
жер қойнауын ... ... ... ... өтініш жасаған күннен бастап
жер қойнауын зерттеу және пайдалану жөніндегі уәкілетті орған жиырма ... ... Жер ... ... ... ... «Жер ... жер қойнауын пайдалану туралы» Заңның 13-бабының 3-тармағына сәйкес
жер қойнауын мемлекеттік геологиялық ... жер ... ... берілген жеке және заңды тұлғалар жүргізе алады. Жер қойнауын
мемлекеттік геологиялық ... ... ... ... ... және ... ... жұмыстарын, геологиялық, геофизикалық,
геохимиялық, гидрогеологиялық ... ... кен ... ... ... және ... жұмыстарын, мемлекеттік геологиялық
карталар жасауды, жер ... ... және ... ... ... ... өздігінен ағатын гидрогеологиялық және мұнай ұңғыларын
жою және тоқтатуды қамтуы мүмкін. Жер ... ... ... бюджет қаражаты есебінен немесе Қазақстан Республикасының
заңнамасында тыйым салынбаған ... да ... ... ... картографиясындағы келесі бағыт – ... ... ... ... ... Қоршаған ортаны қорғау министрілігінің бастамасымен
аталған ... ... ... Атлас» атауымен География институты
әзірледі. Көп еңбекті қажет ететін ... ... тобы ... рет
елімізде осыдан ширек ғасыр бұрын, 1982-83 ... ... ... ... символы ретінде танылатын Атластың құрастырылуында
«ұзақ жылдардан бері жинақтаған ... ... ... ... ... ... ... профессор Ахметқал Медеу.
Институт тарихы Қазақ КСР Ғылым Академиясының География секторы болып
құрылған 1939 ... ... Ал 1983 жылы бұл ... ... ие ... ... ... 67 жылдық тарихында осы саладағы
республиканың жетекші ғылыми-зерттеу орталығына айнала алды. Осы ... ... ... ие ... ... ІІІ ... жинақталған, онда
300-ден астам карталар топтастырылмақ. Бұл толайым ... ... ... аса ... ... сіңген.
Бұл ретте карталардың әлемдегі ең соңғы үлгідегі ArcGis-9.1 карта құрастыру
бағдарламасында жасалды.. Жаңа Атлас жасалу ... ... да ... тобы ... қазіргі геоақпараттық технологияларды қолдана
отырып жасауда. Мұның өзі карта сапасының жақсы болуына және ... ... ... ... ... ... ... Тәуелсіз елдің
төл Атласын дайындауға География институының ... ... ... да
ғылыми орталықтардан арнайы шақырылған ғалым-мамандар атсалысып жатыр. Бұл
ретте мемлекеттің ғылымға көңіл ... жас ... да ... ықпал етіп отыр.
Бұл міндеттерді орындау жолында Ұлттық ... ... ... қазақ
картографиясының зор жетістігі ретінде тарих бетінде қалары анық.
Өткен жылы ... ... ... ... геодезистері мен
картографтарының үшінші конгресі ... ... Оған ... ... Белорусь,
Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Әзірбайжан, Грузия, Армения және ... осы ... ... ... мен ... қатысты. Жалпы
геодезия мен картография қызметінің жерге, елдің ... мен ... ... ... ... сызуға, жерге орналастыру мен кадастр
жүргізу ісіне ... ... ... ... Қысқасы, барлық тіршіліктің
негізгі өзегі болып табылатын жер атты үлкен ... бұл ... ... және ... ... ... емес. Сондықтан елімізде
нарық қатынастары орнығып, жеке меншік бел алғаннан бері бұл ... ... ... арта ... Мұны конгреске қатысушылардың қай-қайсысы
болмасын атап көрсетті. ... ... және ... жөніндегі
федеральдық агенттігінің төрағасы Александр Бородка агенттіктің жүргізіп
жатқан жұмыстарына тоқталды. Осы ... ... жаңа ... ... ... алғандығын айта келе, осының нәтижесінде әртүрлі
қызметтер үшін өте дәлме-дәлдікпен сандық карталар ... ... ... ... атағына ие болған Ресейдің ғарышкер ... ... және ... ... ... ... Савиных соңғы он
бес жылда геодезия және топографиялық өлшеу ... ... ... зерделеу мәселесінің басым сипатқа ие
болғандығын айта келе заманның жаңа талабына ... кадр ... ... [13. ... және ... секілді өзіндік ерекшелігі мол салада біздің
Қазақстанымыздың шоқтығы көп елден биік тұр ... ... ... кадастр
жүргізу, ақпарат алмасу жұмыстары қағаздан электрондық түрге көшірілген.
Ғарыштық түсірілімдер арқылы әртүрлі мақсаттағы карталар әзірленген. ... ... ... фабрика салынып, оның су жаңа
өнімдері конгреске қатысушыларға ұсынылды. Енді ... ... ... ... ... ... арналып жер серігі ұшырылатыны
мәлім болып отыр.
Қазақстан картографиясының маңызды бағыты – ... пән ... Бұл ... мәселен, жеке өзім осы пәннің әдістемелік құралын
дайындау ісін ... ... ... пен ... еңбектеріне сүйене отырып,
пәннің қысқаша курстық дәріс тізбесі жасалды.
Пән мазмұны №1 ... ... және ... ... ... Карта ұғымы.
2. Карталардың жіктелуі. Картография – карта құрастыру мен ... ... ... ... ... ... және басқа да Жер мен
қоғам ғылымдарымен байланысы.
№2 тақырып. Картографиялық проекциялар.
1. Картаның математикалық негізі. Картадағы ... ... ... ... ... ... ... проекциялардың
жіктелуі.
№3 тақырып. Картада бейнелеу, атауларды ұсыну тәсілдері. Картографиялық
жалпылау (генерализация).
1. Шартты белгілер және олардың ... Ұсақ ... ... ... ... тәсілдері.
3. Картадағы жазулар. Жалпылаудың мәні мен факторлары. Жалпылаудың
географиялық ұстанымы.
№4 ... ... мен ... түрлері.
1. Талдамалық, (аналитикалық), біріккен (синтетикалық) және ... ... ... ... мен ... ... ... түрлері, олардың тақырыптық, аумақтық, атаулық жіктелуі. Атластар
– геожүйенің моделі ретінде.
№5 тақырып. Картаны жобалау мен ... ... ... ... ... ... Жалпы географиялық және тақырыптық карталарды
жобалау, құрастыру мен ... ... ... Жер ... ... ... мен құрастырудың ерекшеліктері.
3. Карта құрастырудың әуеғарыштық әдісі.
4. Карта құрастырудың ... ... ... ... пайдалану әдістері.
1. Зерттеудің картографиялық әдісі және оның дамуының негізгі кезеңдері.
Карта ... ... ... Картамен жұмыс әдістері. Жер ресурстары картасын пайдалану.
№7 тақырып. Картография мен географиядағы ГАЖ және ... мен ... ГАЖ ... ... ... ... Телекоммуникациялық
желілер.
2. Ғаламторда картографиялау. Геобейнелер түрлері мен ... ...... ... ... ... даму үрдісі.
ІІ-Тарау. Қазақстан картографиясындағы геоақпараттық жүйелер
2.1. Виртуалды картографиялау
Сонғы бірнеше жылда компьютерлік ... жаңа ... ... ... ... ... және ... Виртуал сөзі, ағылшын тілінен
аударғанда, "Virtual", ... - ... ... „туралық", „нақтылық"
деген мағына береді.
Ғылымда және техникада, философияда және ... бұл ... де ... беру ... ... ... виртуалды нақтылық компьютер арқылы
құрылған жасанды әлем сияқты қаралады және адам сол ... ... ... алады. Бұл үшін "параллельді нақтылы" стереоскоптық және ... мен ... ... ... ... ... ... Әр
түрлі тренажерлар және манипуляторлар (мысалы арнайы ... ... ... ... ... ... және қол мен ... мониторға беру жағдайын басқару жасалған.
Қазіргі заманғы компьютерлік картографияда виртуалды нактылық ... ... ... Оған оны басқару кейбір мәселелерді шешу және
анықталған бағдарламалардың мәселелерін қабылдау бірлесіп әсер ... ... ... ... сызба формасында проекциясы, масштабы және
генерализациясы бар. Мұнда бейнелеуді жасау ... ... ... ... Кейбір кезде синоним түрінде "виртуалды картографиялау" терминін
қолданады.
Виртуалды ... ... ең ... үш ... эффекттер және
анимацияны қолдануға сүйенеді. Тек қана солар көлемдік ... ... бар болу ... құрайды.
Сондықтан мұнда 4 қасиет құралады:
➢ Бір бейнелеудегі карталардың қасиетін болашақ ... ... ... ... Осы ... геобейнелеудің бағдарламалық басқару мүмкіндігі.
➢ Геобейнелеудің және оның виртуалды ортасының интерактивті бірлесіп
әрекет егуі.
➢ Геобейнелеудің ... ... ... және оған сызба берілуі.
Виртуалды карталардың жасалу жолдары. Біріншіден, топографиялық
карталардағы әуе ғарыштық ... ... ... ... ... ... бұл рельефті блок диаграммаға ара қашыктықтан түсіру арқылы алынған,
түзелген фотобейнелі орынды ... ... ... ... ... ... ... түстерін қалыпқа келтіреді.
Келесі кезең - жалғаулы кадрларды анықтау және ... ... ... ... ... Осы арқылы компьютерлік бағдарламалар тез
уақыт аралығында кадрлар арқылы ... ... ... ... ... ... ... (күннің түсуі, тұман, жаңбыр және т.б.) және
интерактивті ... ... ... ... тарсылы т.б.) да
қосуға болады. Бұл ... жеке ... ... ... қоршаған ортаның жағдайын таңдауы, мультимедиялық эффекттерді
шығаруы, ... ... ... ... ... мысалы: қаланың
немесе таулардың көлеңкелерінің болуы. [14. ... ... ... ... ... ... оны
қоршаған виртуалды ортаны, сонымен қатар олардың ... ... және ... және ... ... басқару мүмкіншілігін қолға алатын
бақылаушымен де (пайдаланушы) байланыстырады. Виртуалды үлгілеу 3 жүйеден
тұрады: ... ... ... оның ... ... ... арқылы басқарылуы.
Мәліметтер базасынан толықтырушы ақпараттарды шығару, сонымен қатар
жана қиялдаған зерзаттарды да шығару.
Анимациялар. ... ... ... ... үлкен рөл ойнайды. Бұл жерде шындыққа ... ... ... ... сай ... талдайды.
Анимацияның бұрынғы түрлері зерзаттардың жағдайының әртүрлі уақытын
белгілеп, карталардың ... ... ... - ... дамуындағы осы заманға сай компьютерлік бөлігі. Бұрындары
мультипликациялық кадрларды қолмен сызған болса, қазір ... ... ... ... ... ... ... сөзі шыққан) ракурстары мен формаларын, бояуларын, т.б. өзгертеді.
Анимацияны бастапқы кезде тез өзгеретін жағдайларды (су басу мен ... ... және ... ... ... ... және бақылау
(мониторингтеу) мақсатында қолданған. Кейін оны палеогеографиялық қалпына
келтіру (реконструкция) мақсатында және жай таусылатын ... ... ... ... қар ... ... ... түседі. Қарашада
жергілікті максимумы Доңда және Шығыста Онеға ... ... ... болады.
Желтоқсанда барлық территорияны қамтиды. Қардың еруі ... мен ... ... ... ... соңында тек полярлы Оралда ғана қар
қалады. [15. 96-б]
Теніздер мен мүхиттардың гидрофизикалық параметрлерінің тез ... бір ... - ... ... температураның өзгеруін, геоақпараттық
жүйе көмегімен, ауаның динамикалық карталарынан көре аламыз.
Анимациялық модуль тек қана ... ... ... ... жауын-шашын
мен желдің ұқсас жағдайларын да бере алады.
Қазіргі заманғы компьютерлік ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді:
➢ Картографиялық бейнелеуді экранға сыйғызады;
➢ Карта - кадрлар ... блок ... ... мультипликациялық
көрсетулерді көрсету;
➢ Кадрлық көресетілімдерге өзгертулер енгізу, таңдап алынған кадрларды
қайтару немесе шығару,
➢ Картадағы жеке ... ... ... белгілерді)
сыйғызу;
➢ Картадағы жеке әлементтерді, олардың өлшемін, формаларын өзгерту;
➢ Түстерді таңдап алу эффектін құру;
... жеке ... және ... ... фонды өзгерту;
➢ Проекция және болашақ айналудың блок диаграммаларын өзгерту;
Бұл эффекттердің ... ... ... ... ... болады.
Мысалы: ауа райын көрсететін кезде рельефтік ... ... ... антициклондар, атмосфералық фронттар жылжи бастайды және жаңбыр немесе
күн шығып тұрады. Қиын компьютерлік анимациялар ... ... ... ... енуде.
Дауысты эффектер. Барлығынан бұрын виртуалды үлгілеуде ... ... ... эффекттер қолданылады. Оны көрсету
барысында зерзаттың тақырыбы мен оған ... ... ... ... шын ... дауыстар туғызады.
Мысалы: бұлақтың сылдыры, орман жапырақтарының сыбдыры. Бүдан өзге ... ... ... вулкан атқылауы, т.б. қоршаған орта ... ... ... ... қолданылудағы тағы бір бағыты -картаның сапасына
сипаттама беру.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... де ... қосуға болады. Осы бойынша көп ... ... ... ... қолдану -
геобейнелеулер (карталар, суреттер, фотографиялар), ... ... ... ... ... Компьютерге дейінгі уақытта мектептік және арнайы
аймақаралық атластар барлық ... ... ... ... суреттерді, фотографияларды қолдану арқылы құралған. ... ... әрі ... әрі ... ... ... картографияда
мультимедиалық бағдарламаларды қолдану құрамында синтетикалық құрылымдары,
сондай-ақ видеоаудио құрылғылары бар тек қана ... ... ... ... да толық көрсетеді.
Виртуалдық үлгілермен байланысы. Виртуалды геобейнелеуді құрушылар ... ... ... ... ... нақтылықпен үлгілермен
байланыстырады. Бір фирма ... ... ... "Виртуалды
шекаралардың" қызмет жасауы бұған жақсы мысал. Ол тек қана оны құрап қана
қоймай, оның ... ... да ... береді. Бағдарлама алты модульден
тұрады:
➢ Ұшуды басқару;
... ... ... ... ... ... жағдайын құру;
➢ Зерзаттарды дұрыстау;
➢ Тақырыптық картографиялау.
Виртуалды ұшуда таудың үлгісін әр түрлі ... ... ... ... азайтып, төмендеп, ландшафтын анығырақ көруге болады.
Компьютерлік технологияларды өңдеу ... ... ... ... көп қолданылады. Мысалы:
➢ табиғи аймақтық мониторинг;
➢ мекемелердің құрылысы және автострадалар,
... ... ... ... ... және ... шудьщ таралуы, т.б.
Орташа және ұсақ масштабты виртуалды геобейнелер құрылуы мүмкін. Онда,
айталық, жер ... ... ... ... ... ... ... мен ландшафттардың маусымдық өзгеруі, ... жол ... ... және т.б. ... виртуалды геобейнелеулер. Виртуалды геобейнелеулерді кең
ауқымда қолданып, барлық деңгейде ... ... ... оқу. Бұған
мектеп жасындағылар компьютерлік ойындардың арқасында жақсы дайындалған.
Онымен, яғни ... ... ... әлем айналысып жатыр. Әр ... мен ... ... ... ... ... электрондық ойындарды әр түрлі жастағы балалар тез қабылдап аладъі.
Компьютерлік ойындар индустриясы ... ... алып ... ... ... ... ... (карталар және глобустар), ұшқыштар мен
космонавтар дайындалатын тренажерларда өз ... ... [16. ... ... ... ... ... құру өзінің
жалғасын тауып, компьютерлік үлгілердегі виртуалды нақтылық әдеттегі
телевизиялық картинаға ... ... ... ... ... атластарды құру компьютерлік технологияда іске асады.
Арнайы психологиялық компьютерлік ойындар кеңістікте жаңа ... кез ... ... тез ... ... ... ... бағалауға
және олардың арасындағы ара қашықтықты анықтауға ... ... ... жакын арада географияны және де басқа жер ... ... ... ... ... Тағы да айта ... жай,
динамикалық карта мен картографиялық анимацияда ешқандай терең айырмашылық
жоқ.
Сондықтан арнайы ... ... ... ... ... оқу ... Бөліп қарағанда әр түрлі
масштабтағы (вертикалды және горизонтальды) эффекттерді, әр түсті ... ... ... жарықтандыруды, т.б. оқу керек.
Карталар мен атластар құрудың ... ... ... -біз ... компьютер көмегімен құра аламыз. Оның тағы бір ерекшелігі - онда ... ... ... бейнелей аламыз. Мысалы: конустық, синусоидалық және
т.б. Сонымен қатар біз ... ... ... де ... ... ... сыбдыры және т.б) кіргізе аламыз.
ГАЖ-дағы компьютерлік атластар мен карталар, компьютерлік ойындар адам
психологиясына әсер етеді. Қазіргі ... ... жаңа ... қолдану арқылы адам қиын уақытта тез ... ... ... мен ... ... зерзаттың өлшемін, олардың арасындағы
арақашықтықты тез анықтауға болады.
2.2. Картографиялық бейнелеудің электронды тәсілдері
Ұсақ ... ... шолу ... ... ... жер
шарының барлық жоғарғы жағы немесе көлемді бөлігі көрінеді. Ұсақ және ... ... дәл ... қиын. Бірақ 1:10 000 000 ... ... ... жатады. Көптеген атластардың ... ... ... бір ... - ... ... әр түрлі болуы мүмкін.
Барлық дерлік жоғары топогра-фиялық сипатта ... ... ... ... көп ... арқасында көрсетілуі мүмкін. Ұсақ
масштабты ... әр ... ... діндердің таралуы, халық шаруашылығы,
климат және т.б құрылады. Арнайы ұсақ масштабты карталар және ауа ... ... ... ... ... және ... ... Мультипликациялық
карталарды телеэкранға шығару үшін төртінші ... ... ол ... Ол картографиялық зерзаттың динамикасын қарастыруға мүмкіндік
береді. Компьютерлік картографияда барлық ... ... ... мүмкін-шілігі бар. Соңында барлық туралау мен белгілеулерді шығару
жеңілдейді. Бұл әдіс, карталардың барлық ... мен ... ... ... ... ... ... "географиялық
ақпараттық жүйемен" (ГАЖ) айқындалады. Географиялық ... ... ... заманға сай технологиялар, автоматтандырылған
картографияның географиялық зерттеулердегі рөлі, ... ... ГАЖ ... ... кіреді.
Картографиядағы автоматизацияда ... ... кіру ... ... ... ... -
АКЖ-дың функциясы мен құрылымы АКЖ-дың ... және ... ... ... ... АКЖ ... ... және
шығаруды орнату, сақтау. АЮК-дың стандартты қамтамасыздандырылған бағдарла-
масы Отандық және ... ... ... ... ... ... жүйелер талдайды.
Картографиялық мәліметтер базасы және оның құрамы. ... ... ... (КМБ) ... мен орны ... Оны
сандық көрсетілімдердің картографияльгқ және ... ... ... ... - ... ... графиктік ақпараттарды енгізу құрамы
және картографиялық ақпараттарды өңдейтін алгоритмдердің жұмысы ... ... ... ... бірі. Векторлық құрылымдарға нүктелік,
сызықтық және ... ... түрі ... ... бейнеленуі: картограммалы, ... ... ... ... ... ... ... Операциялар үш өлшемді зерзаттардың мәліметтік
талдау және үлгілеу, рельефтің және мекен-жайлардың ... ... ... және ... құрудың ерскше-ліктері -
жүйенің кеңістіктік уақыттық сипаттамасы, ксшендік ... ... ... ... мен ... болу ... арқылы айналаны тану, іске асыру тәсілдері. ... ... ... ... ... халықтардың орналасуында және
транспорттық мақсатта, картографиялық і ... салу ... ... [17. ... Картографиялық проекциялардың трансформациясы
Картографиялық проекцияға келетін болсақ, ол жер ... ... ... ... жоғарғы жағына жүргізілген картографиялық
торлардың сипаттамалары басқа сипаттамалар ... ... ... ... ... мен ... тік ... арқылы
қиылысады. Осы құрылымын сақтап қалған проскцияны ... ... ... деп ... Гіүл ... колемдік зерзаттардың формасы сақталып,
бірақ орыннан орынға ауысуында соған тән өтемдері өзгереді. Басқа жағдайда
құралу тура ... ... ... мүмкін, бірак бұл жагдайда бұрыштардың
меридиан мен ... ... ... Тік ... тек ... зонада ғана сакталады. Көлемдік жекелеген ұялы градустық тордағы
проекциялар (равновелики) деп аталады.
Зерзаттардың тура беру конфигурациясы, ... ұсақ ... ... ... тура беруі мен маңызды.
Картоі рафиялық проекцияларды көмекші геометриялық жоға-рылығында
классификациялап, оны ... ... ... ... ... ... Бұл үшін ... тор цилиндрдің жоғарғы жағында
жобаланады. Цилиндр глобуспен бір сызықта ғана ... ... ... ... ... жағдайында шардың жоғарғы жағындағы, цилиндрдің немесе басқа
геометриялық фигуралардың ... әр ... ... ... Оны ... ... ... проекциядап көруге болады.
Осындай тағы бір картографиялық проекцияларды ... ... ... [18. ... ... жанасуы немесе онымен қиысуы мүмкін. Бұл фигураның сызығы
жанасып немесе бірін-бірі қиуы мүмкін болып, ... ... ... ... ... болып табылады. Қиылысу сызықтарының азаюы үшін бір
конус ... ... ... ... ... болады. Бұл жағдайда
стандартты параллельде дұрыс ... ... ... ... ... немесе конустың көлемд(гін аударуға
болады. Көлемділік шарды қиып өтуі ... Етер ... бір ... ... ... градустық гор азимутальды проекция деп аталады.
Онда негізгі масштаб тек кана жанасу мен қиылысу көлемінде және ... ... тік ... ... ... Кез ... гура ... жер
қабығының жоғарысында меридиандары бірдей бұрышпен ... ... тура ... ... Оны локсодромия деп атайды. Бұл құрылыс
меркагор проекциясы үшін ... ... ... Өкінішке орай,
ареалдарды көрсетуде проекция жиі қате көрсетіледі. ... ... ... ауыл ... және т.б.
Тағы бір қолайлы проекцияның бірі - гномондыц. Ол барлыа ... ... тура ... ... Үлкен айніілымның доғасы картада қысқа
аралықты ... ... ... ұсақ ... картада екі пункт арасын
оңай табуға болады.
Бонның проекциясы меридиандық бағыттағы тартылымды бейнелейді. ... ... ... ... ... бұл ушін тең ... ... проекциясы тура келеді. Полигондық проекция тең бұрышты
да емес, тең емес, бірақ үлкен емес аландар үшін ол аз ғана ... ... ... карталардың сериясында АҚШ-тың геология, геодезия ... ... ... көп ... ... әлем ... . [19. 56-б]
2.4. Электрондық карталар
Электрондық карталар жұмысын жасау ... ... ... ... ... байланысты.
Электрондық карталар жұмысы өзінің құрылысы, безенден-дірілуі, голық
атрибуттық ақпаратыңда көрініс береді. Электрондық ... ... - ... ... ... қала ... құнды карта - ГАЖ-дың
негізгі талдауына және үлгіле-уіне жол беретіні ... ... ... көп ... оператордан жоғарғм
бақылауды және күшті жүмылдыруды талап етеді. Қате санын айтуға, тез арада
автоматтандыруға ... ... жаңа ... ... ... ... кезівде қолдану негізгі бағдарламалау
және тіл сүрау - SQL-re негізделген. Құрьшған функциялардың көмегімен ... ... және Map Basic ... ... операциялық жұмыс
кезінде маліметтер базасымен есеп ... ... ... ... ... күрделі операцияларды автоматтандыру арнайы Map Basic
тілімен бағдарлама қорытындысын құрады. ГАЖ-да Maplnfo ... ... ... ... ... ... ... береді. Векторлан-дыруда Map EDIT бағдарламасын қолданады. ... ... ... ... ... жәнс сандық
үдерісін орындауына көмектеседі.
Map EDIT бағдарламасын ... ... ... ... етеді.
Векторизация кезінде қатал тәртіппен жұмыс жасағанда, ... ... ... ... және бағдар-лама қателіктері). Мұндай
жағдайда ГАЖ-ға топологиялық арнайы некторлық ... ... ... кодының саны болады, бұл нөмір (қабатта) және жергілікті
зерзатты (нүкте, ... ... ... код ... ... ... мүмкіндік береді:
• электрондық карталардың зерзатын автоматты түрде даярлау;
• зерзаттардың қабатқа дұрыс енгізілуін қадағалау;
• зерзаттар суретінде ... ... ... ... ... ... ... ғимараттарды).
Жобаны сандау кезінде зерзаттар коды мәліметтер базасына кіреді. Етер
зерзаттар стандартты түрде ... ... ... ... ... ақпарат болады. Ондай жағдайда сандандырудан кейін сандық
карта және осыған байланысты ... ... ... пайда болады.
Қандай болса да, сандық картаның аралық ... ... ... кезінде
I АЖ-да тез арада ұзақ өңдеу керек.
Электрондық карта құрылымын барлық автоматтандыру үдерісі ... жол ... ... ... Maplnfo ... ... ... карта қабаты сақталғап файлдардың атын езтерту керек. Бұл ... Maplnfo ... және ... векторлаңдыруға шақырады.
Maplnfo бағдарлама-сының мағыналық мәндеріне атау ... ... ... ... ... кодымен бірігіп, файлды күрады.
Қабаттар атауларының әрбір екі ... ... ... ... ... ... атаулары әріптік-сандық, гүрде қабаттарға арналған
арнайы ... ... ... ... ... ... ... сандандыру қазіргі бағдарламаларды қолданатын болса, файл
атын онертуді жылдамдатады. Мысалы, етер жоба 240 ... ... онда ... тоғыз-тоғыз қабаттан әрқайсысы 4320 файл шығады. Мысалы: Карта
аты - 2-V-12 map;
Файл ... жер ... ... үшін ... кейін- 2-V-1397 mif/ 2-V-
1397 mid: Файл аты қайта атаулардан кейін: рельеф mif/ ... ... Basic ... ... Maplnfo-да сандандыруды да ... ... ... ... ... Бұл ... функциялар көмегімен жүзеге асады:
• файлдар тобын импорттау (стандартты функциялар бір-бір ())айлдан
импорттауға жағдай туғызады);
• жүйе жолында (типизация), негізінен, ... ... ... нүктелерді шартты белгілерге ауыстыруы және г.б. ... ... ... және жеке ... ... ... ... Maplnfo кестесініц құрылысын құруы. [20. 86-б]
Бағдарламадан, осы операцияньщ көмегімен, импорттаудан кейін арнайы
классификатор мен ... ... ... ... ... ... электрондық, карталардың соңғы вариантын алу үшін тез ... ... ... ... ... әр ... қабаттан бір атаулы карта құру;
• қабат шекарасының мағлұматы;
• полигоналдық, зерзаттардың ... ... ... ... ... сызықша түрін қадағалау және дұрыстау;
• электрондық ... ... ... аудандық шартты
белгілер жәие т.б);
• қабат номенклатурасын жазу ... ... ... ... ... ... қадағалау.
Қабаттардың бірігуі. Қабаттар бірігуінде карта құрылысының қажеттілігі,
импортта құрылған кеңістік координаты, барлық планшеттер тәсіл сыйымдылығы
пайда болады. Бұл ... ы ... ... координатында бірнеше
шектеулер болады. Нәтижесінде жақсы графикапық ақпараттарды ала аламыз. Бұл
жағдайда жылдамырақ бір ... ... ... ... ... ашу ... кейін жаңа карта құруға болады. Осы операция жаңа картадағы кеңістік
координатасын бұрмалаусыз, барлык қабаттарды енгізуге мүмкіндік береді.
Қабаттар мағлүматы. Бұл ... ... ... құрылады да,
нүктелер арқылы қолданылып, қабат қабырғасының бұрышын дәл табады. Бұл
жұмыс ... ... ... ... Бұл ... номенклатурасында кез
келген зерзаттардың автоматты түрде бірігуіне көмектеседі. Электрондық
картаның ірі масштабында, қабат ... ... ... ... корректировка. Аудандық корректировкаға барлық бірігетін
зерзаттар жатады. Мысалы, жай жерлердің ауданынан орман аудапын бөліп ... ... ... ... ... ... ... болады. Мұндай жағдайда
Map Basic терезесі немесе функция қолданылады, ендеше, ... ... ... ... Автоматгы түрде бөлуде оператордың
сақтығын тілейді. Автоматты өңдеуде зерзаттардың ... ... ... ... ... ... ... кірсе, ондай жағдайда орман ... ... ... түрде қысқартуға болмайды. Себебі орман жоғалып
кетуі мүмкін. Сол үшін зер-заттардың ауысуын автоматты түрде ... ... жөн. ... ауданының кооректировкасы автоматты қысқартуға
сәйкес келмесе, қолмен ... ... ... ауданының кооректировкасы
автоматты қысқартуға сәйкес келеді. Картаға қарап ... ... ... зерзатты тауып алып кысқартады.
Электрондық картаны безендіру. Соңғы электрондық карталарды безендіруде
шартты белгілерді және жазуларды қою керек.
Жазу үшін арнаулы кесте құрылған:
... ... ... ... және ... ... ... жазулар;
Электрондық карталарда қолдануға осындай бөліктер жеңілдетуге істелген.
Жазуларды өшіруге немесе қосуға болады.
Жазулар құрылымын орналастыруда арнайы ... ... ... ... ... ориентировкасын үйретеді. Оригиналды қабатта
құрылған жазуларды қолмен қояды .
Аудандық шартты белгілер арнайы кестеде орналаскан. Бұл ... ... ... ... ... ... (қосу және
өшіру). Ұсақ масштабты картада шартты белгілер ауданына қатысты, сол ... ... ... қоюы қажет .
Біршама қиын операцияларды электрондық картада біріктіруде, безендіруде
зерзаттар үшін ... ... ... ... ... ... ... жүйесінде, үзілген жер-лерде және қүламаларға қатысты
бірнеше шартты беліілерді қосқанда осы істің нәтижесі шығады. ... ... ... бойы ... ... ... үзын немесе қысқа бірдей биіктіктегі қүламаларға кесілімдерді қойып
аяқтайды. [21. 142-б]
"ExtFunk.mbx" бағдарламасын қолдану арқылы электр желісі, ... ... ... арнайы сызық суретін салады.
Мәліметтер базасындағы планшет номенклатурасы мен ... ... ... ... карталарды құрғанда қолдануға ыңғайлы болу
керек. Бұл үшін ол ... ... ... және ... ... ... қабат бойынша, электрондық карталар кез келген ... ... ... ... ... ... ... тәсілдермен дәлелдеуге болады:
• электрондық картаның соңғы рет безендірулерден кейін автоматты
номенклатурасын енгізуі;
• электрондық карта зерзатына кіретін негізгі ... ... ... ... ... ... ... төмендетеді. Maplnfo
бағдарламасы мәтіннің, зерзаттың мағынасын шығарады және ... оны ... Бұл ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Мәліметтер базасы мәтіннің зерзат мағынасын орындауға "батана жаңарту"
және функция керсеткіші - Object Info (obj, 3) ... ... ... ... ... ... ... электрон-дық карта
графиктің бөлігін бақылау (шартты белгілер және тағы басқа), ... ... ... жолдар, дұрыс мәліметтер болуы керек.
Геоақпараттық жүйе жобасының техно-логиялық құрылысы берілген.
Электронды ... ... ... жүйе ... ... ... ... карта үшін келесі талаптарды айқындайық:
• Maplnfo геоакдараттық жүйесінің барлық құралдарын барынша қолдану;
• Maplnfo геоақпараттық жүйесінде жасалып ... ... ... ... білу;
• автоматтандырудың қосымша құралдарын итеру;
• бағдарламалаудың негізін білу және компилярлық Map Basic жұмысын
үйрену;
• жобаны автоматтық ... ... үшін ... базасының
бағаналар қосылған атрибуттық құрылымын жақсы ойластыру қажет;
• жұмыс үстінде үқыптылықты арттыру.
Виртуалды картографиялау. Картография - ... ... ... ... ... ... пен ... ортаның үйлзеуі мен езара
арақатынасын, картографиялық бейнелердің көмегімен түрлі жақтарды қабылдау.
Бұл анықтама - ... ... ... ... картасын және
жүлдызды аспанды, глобусты, жер бедерінің картасын түрлі картографиялық
белгілер көмегімен ... ... және ... ... ... ... ... кезде картографияның құрамына мыналар кіреді:
• теориялық ғылым негізі, картографияның пәні мен әдістері, оку және
карта туралы ғылым (шындықты ... ... ... проекциялар теориясы, генерализа-циялау теориясы
және бейнелеу амалдары (белгілер жүйесі) жатады; оның ішінде
карталардың ... ... ... және ... ... картография ғылымының тарихи және шығу тегі;
• картографиялық қайнар көзі (жүйелі дерек және карто-
грасоиялык талдау көздері - ақпарат ғылымының сүрағына қатысты);
... ... ... және ... технологиясы;
• картаны қолданудың теориясы мен әдістері.
• Жеке түрлі карта түрлері, мысалы, геологиялық, топырақ картасы,
экономикалық және т.б ... ... ... ... ... ... ... және т.б) оқылады.
Негізгі карталардың құрылымын, өндеуін және тақырыптық ... ... ... және т.б ... Бұл ... тәртіп
әдісі және басқа ... ... ... ... ... дайындауда арнайы тәртіп болады: карта шығару (картаны
көбейту және ... ... ... және ... мен
картографиялық өндірісті ... ... ... негізінен,
полиграфиялық базаларға негізделген физика-химиялық және ... ... ал ... ... ... ... ... картографияны бейнелеу Вавилонда және Мысырда б.з.д. 3-1
мыңжылдықта құрылған. Грецияның картография ғылымы жердің шар ... ... ... ... ... ісографиялық картасын жасады. Атақты
Клавдия Птоломейдін (II ... ... ... ... ... Ол
бұған олем картасын және 16 ірі жер шарының картасын қосты.
Сауданың дамуы, теңізде жүзушілердің пайда болуы және ... ... ... үлы ... ... (XV-XVI ғғ) іеографиялық карталарға
деген үлкен сүранысты ... оның ... ... ... ... болды, осыған байла-мысты жаңа картографиялық проекцияларды жасап
шығару ... ... ол ... ... ғылымыныц дамуына әсер етті. 1595
жылы шыққан Г.Меркатордың еңбегі ортағасырлық картаның даму шыңы болатын,
бұл ... ... ... ... - сол ... ... ... ғылыми карта XVIII ғасырдың 1745 жылы "Российский
атлас" ... ... ... XIX ... ... ... ... жердің топография-лык картасына деген сүраныс тудырды. Осы
кезеңце картография-ландырудың геодезиялық бөлігі ... ... ... шектеді, дәлірек айтсақ, бұл ... ... ... XIX ... ... ... ... түрлі тематикалық карталарды - геологиялық, ... ... және т.б ... ... және география ғылымдарымен тығыз байланысты. Геодезия -
жер көлемінің ... дәл ... ал ... ... - ... ... карталардың негізін,
картографияның бірінші қайнар көзі - ірі ... ... ... көмектеседі. [22. 35-б]
Картографиялық өндіруде карталар нәтижесінде далалық түсірілім және
олардың ... ... ... ... ... ... түрлі картографиялық, географиялық, экономикалық және т.б
қолданылуына және ... ... ... ... ... картографиялық карта құрылымы - топогра-фиямен
аәрофототопографияда қаралады. ... ... және ... ... ... және т.б ... ... дайындық және проекция әдісі картографияландыруда өндіріледі.
Камералдық жұмыс кезіңде, картм ... ... ... ... ... ... картографиялық проекция, карта мазмұны
(әр әлементтің, тізімнің мазмұны, олардың толық ... және ... ... ... және ... ... жасайды.
Баспада карталарды дайындау кезінде бірінші түпнұсқасын сирек шығарады
(сызба немесе пластикке ойып ... ... ... ... ... дайындалады. Карталарды дайын-дауда карта баспасында аяқталып,
нәтижесінде карталар экземпляр санына басылады.
Қазіргі заманда картографияландыруда ... ... ... ... ... Сол үшін ... техникалық басшылықта,
карталар дайындау этапында қажеттілік туады (баспаны қосқанда). ... ... ... деп ... ... не? 1996 жылы Дж. ... ... түсініктермен "карта" анықтамасы ... ... ... - ... Ол ... энциклопедия, глоссария, оқулықтар, монография
және статьялар, географиялық және картографиялық баспа кезеңінің ... ... ... ... ... ... екі ... жүзжылдықта - 1649
жылдан 1996 жылға дейін болды. Негізгі жиі тура ... мына ... ... - бұл ... Карта - бұл сызба немесе план. Карта - бұл бүкіл
жер шарын немесе ... ... ... ... ... техникалық терминін 1973 жылы ХКА
комиссиясы жіктеді және стандартты "картография" терминін бекпті:
Карта - ... жер ... ... ... Бұл анықтама
Университетте картография кітабында ұзақ уақыт бойы қолданылып келе ... ... ... ... осы ... ... ... картографы К.А
Салишев басқарған. Ол орысша ... ... көп ... ... ... да картографияның немісше, ағылшынша, ... ... ... ... ... ... ... виртуалды картографияландырудағы пікірлер ... ... ... ... ... ... (символдар), картографиялық бейнелер,
➢ географиялық шындықты бөліп шығу;
➢ осы бейнеге субъективтік шығармашылық мінездеме:
• оның әлементтері немесе суретті ... ... ... ... ХКА өткен жүзжылдықтың ортасында,
• картографияның даму этапында ... ... ... ... ... ... мен ... ауысадм, ал құрлық картасы
өзгерместен қалады.
• Картографиялық компьютерлендіру сатысының ... ... ... ... ... ... бірдей емес . [23. 82-б]
Бірінші сатысы - жеңілдету және жылдамдату. Қарқынды ... ... ... ... мен ... көзін қосып, жұмыс
шындылығын жеңілдету, осы жағдайда карта құру. Біріншіден, автоматты гүрде
картографиялық горды, ... ... ... ... және ... ... құру. Бірінші сатыда картографияны
лвтоматтандыру - ақпарат беруді жеделдету жәнс жылдамдату. ... ... ... ... және ... сандық басу
құрылысымен ( АЦПУ) орындалады.
Екінші сатысы. Дәстүрлі карталарды импорттау. Бірінші план шығып, карта
дайындап, сапасын жоғары етіп ... ... ... ... ... ... ... орнына) Барлық операцияларды қол үдерісі
арқылы жасаудан компыотерлік карталар және атластар ... ... ... ... ... ... Бұл сатыда геоақпараттық
карталандыру анықталып, прогресс жалғыз технологияға жеткіліксіздік еткен.
Тез арада максималды ... ... ... ... ... ... ... әдістерін, генершікіация ережесін, ііқпараттық
қабаттарды - бір сөзбен ғасырлық каргографиялық дамуын қосқанда.
Төртінші саты. Жақсылап ... ... ... ... түс бөлуді және ... ... ... ... ... және ... картасын қазірп үдсріс-ісрмен қамтамасыз ету керек.
Дәстүрлі картографияның жетістігі жоғарғы сапалы шығарылымдарды дайьшдауға
мүмкіндік береді. Олар ... ... ... ... ... ... безендендірулі, жарық дизайнды болды.
Бесінші саты. Басқаша жасау. Геоақпараттық картографияландыру ... ... ... Қазір картографтар - геоинформатиктер ... және ... ... құрылымды жиі ойланып жүр.
Картографиялық қүжаттарды авиациялық және ғарыштық съемка мәліметтерін
бажайлау әдістерімен құру мүмкін екені ... ... көп ... ... топографиялық және зерзаттық
бажайлау әдістері жер ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік бepмейді. Тақырыптық бажайлау
тәсілдері, суреттеуді табиғи ортаяың компоненттерінің өзара байланысын және
иерархиялық құрылымын ескере отырып, толық ... ... ... тар
мамандаиған өңдеуде эмпирикалық априорлық мәліметтерді енгізуді көздейді.
Бұл осы ... ... ... қамтамасыз ету әмбебаптылығы түрінде
көрініс береді. Төжірибе бойынша әдістің шығу уақыты мен оның ... ... ... өтіп ... ... қажаушы факторлар, бір жағынан,
бұл жағдайда нақты аймақты бажайлау белгілерінің жеке ерекшелігі, ал екінші
жағынан, ... ... тар ... ... келеді.
Қорытындысында нақты әдістеме жасау кезінде қатаң белгілер тандауға тура
келеді. Осыдан қатты нысандандырылған (формализацияланған) бажайлау ... ... ... ... ... ... ... мен
қасиеттерінің тек бір бөлігін ғана аша ... Жер ... ... ... және ... ... мәселелерді
талдауда негізгі тақырыптық бажайлаудың әдістік ... ... ... ... [24. 47-б]
Тақырыптық дешифрлеу. Тақырыптық бажайлау - геосфераның ... ... ... мен ... ... бір ... Арақашықтықтан
зерделеп қарау мәліметтерін талдау арқылы жаратылыстану, тарихи ... ... ... зерттеуде мәліметтермен қамтамасыз ету
мәселелерін шешеді. ... ... ... ... ... ... ... біреуі больға келеді. Бұл оны технология
саласына жатқызуға мүмкіндік ... ... ... ... ... - кешендік қарастыру, бұл ізделіп отырған ... ... ... мен ... ... ... қатар зерттеу болып
табылады.
Дешифрлеу процедурасы. Бажайлау процедурасы рет-ретімен қарастырылатын
логикалық кезеңнен негізгісін анықтап тану болып келеді және ... ... ... бөлінеді. Анықтап тану кезеңінде арақашықтықтан
зерделеп қарау мәліметтерінің зерзатқа ... ... ... ... ... ... ... олардың қасиетін анықтау
мәселесі шешіледі. Бұл ... ... ... ... ... өндеуші бағдарламаларда кең қолдау тапты. Тақырыптық
интерпретация ... ... ... ... ... ... мен жағдайына әсер ететін факторлардың бейнелік-
түйсіктік ... құру ... ... тану ... ... ... ... бір жіктеулік топтастыру өңделіп жатқан
арақашықтықтан зерделенген бейненің қасиеттері мен сипагтамасы ... ... ... ... жүреді. Интерпреғация логикалық
категорияларды қолданады. Олар ландшафттың компоненттерінің ... ... ... ... ... ... шешім
қабылдау негізінде, қазіргі зерзатты ... ... ... ... шығатын оның тақырыптық құрамы мен легенданың бір таксономымен
тығыз байланысты. Кезеңнің оңай көрінуі - практикада еңбекті ең көп ... ... емес ... ол ... ... бажайлаудың
сүйеу болатын белгілерінің сенімділік дәрежесін бағалау ... ... ... үш ... ... бөлінеді:
І. Түзу - зерзаттардың қасиеті, бұл күндіз жер бетінде көрініс табатын
арақашықтықтан зерделенген бейненің сипаттама жиынтығы.
2. ... - ... ... жер ... ... ... түзу белгілер жиынтығымен қандай да болса байланысы бар.
3. Контекстуалдылық (топологиялық) - қоршаған ... ... ... шығатын жер бедері зерзаттарының қасиеттері.
Сонымен қатар бажайлау белгілері түрлі индикациялық қасиеттерге ... ... ... ... және ... белгілерге қарағанда,
нақты сенімді деп айтуға ... ... ... және ... саны тура белгілердің санынан артылып тұрады. Сондықтан оларды
пайдалана ... ... ... ... ... класына
жатқызу гипотезасын дәлелдей алады.
Тематикалық (тақырыптық) бажайлау ... бар ... ... ... ... операция жасауға қабілетті. Бажайлауда
қолмен жасаған эксперт теңдей етіп үш топты да қолданады. Көрініс, ... ... ... ... ... ала ... ... басқа белгілерге қарағанда тура белгілерді жоғары бағалайды және
басқа белгілерді аз мөлшерде ... ... ала ... ... ... ... және ... белгілердің елеулі
үлкен жиынтығымен операция жасауға қабілетті. Бірақ ... ... өте ... ... ... ... ... орта факторларының
өзгеруі кезінде, кейде өте аз деңгейде болса да, олар заңсыз ... ... ... ... ... негізінде бейнеленуді ... ... ... бейнеленудің интерактивті өцдеуі мен достүрлі
талдауы арасындағы орынды алып жатыр. Нейрондық технология ... ... ... ... ... ... Бұл ... өңдеудің алдыңғы
әдістерімен салыстырғанда, күрделендіріп жібереді.
Егер ... ... ... ... ... топырақ зерттеудің арақашықтық әдістер лабораториясының
студенттері екенін ескерсек. интерактивті ... ... ... ... ... ... емсс. Олар жанасқан (контактный) әдіспен ... ... ... ... ... ... бірнеше am
а болып кеткен. Ал автоматталған және ... ... бұл ... ... сағат ішінде жасауға мүмкіндік туғызады. Сонда да олар
эксперттік интерпретация және ... ... ... Осыдан байқауымыз
бойынша, бажайлаудың нәтижесін эксперттік деңгейге жеткізу үшін, яғни
автоматтанған және ... ... ... ... ... құру
кезінде қорытындылау кезеңі үшін ... ... ... болады.
Осылай бажайлаудың кез келген технологиялық сызбанүсқасында интерактивті
экспертті интерпретацияны қолданбау мүмкін емес ... ... ... ... ... ... сегментгің жұмысын кез келген қажетті
кезде белгілі бір күйге келтіруге және ... ... ... ... жағдай көрініс табады. [24. 91-б]
Көп зоналы ғарыштық бейнелерді бажайлау үрдісінін процедура құрылымы.
Жоғарыда ... ... ... жедел ғарыштық мониторинг
мәліметтерін тақырыптық ендеу технологиясын жасау кезінде, біз ... ... ... Олар ... ... ... ... торлардың әр алуан түрлерін нақты түрдс зертгеу нәтижесі,
такырыптық ... ... ... торы ұтымды екенін көрсетті.
Олардың ... ... ... кез ... ... түзетуге
болатын, сонын ішінде өңделіп жатқан бейнелердің қасиеттерін бірінші
интерпретациялау үрдісін де ... ... олар ... ... ... міндетті түрде алдын ала эксперттік оқытуды қажег етпейді,
ал керісінше нақты тақырыпты суреттеуге жеткілікті) кластар мөлшерін ... ... ... ... процедурасы "нейрондық тор-лардың тақырыптық
ориентациясы" деген атауға ие болды.
Жұмысының ... және ... ... ... ... нәтижелер бірнеше әр ... ... ... ... көн ... ... өңдеу арқылы алынған. [25. 65-б]
Scanex NERIS бағдарламасындағы расторлық бейнелерді тақы-рыпгық өңдеу
пакетінің мүмкіндіктері:
1. Тақырыпты суретгеу үшін және ... ... құру үшіи ... ... ... ... ... (контурларының) ішкі ... ... ... ... ... ... ... зерзаттардың таралу қасиеттерін бағалау.
4. Тақырыптық зерзаттардың бар болу ықтималдығын бағалау (аймақтың
суреттерінде ... әр ... ... ... оптимистік, реалистік,
пессимистік).
5. Иерархиялық жіктеу жасау, кластардың өзара жақындыгын бағглау ... ... ... ... интерфейс арақашықтық картасын,
«арақашықтық ағаштары» легендасының құрылуы мен ... ... ... ... және ... мақсатында жасау.
6. Тақырыптық бейімделген нейрондық торларды, ары қарай
расторлы тақырыптық зерзаттарды табу мақсатымен өндеуге ... ... ... ... ... ... (векторлау).
8. Кең таралған отандық және шетелдік картографиялық проекцияның
координата ... ... Кең ... ... ... ... ... форматта
векторлық қабаттар және расторлық беттерді экспорттау.
10. Жіктеу нәтижелерін көрсету, ... ... ... ... ... ... ... индексін беру, сондай-ақ, расторлық
қабаттың нақты бір басқа пиксельдің ықтималды ... ... ... ... ... ... олардың визуализациясымен құру
жіктеудің нәтижелерін көз ... ... ... ... [26. ... ақ ... анықтау (кеңістіктің жіктелмеген аймақтары) және
мәліметтерді қорытынды жіктеуге дәстүрлі әдістермен беру.
“Scanex NERlS''-тің дамуының келешектегі қолданылу аясы:
Нақты емес адаптивті ... ... ... ... ... көп ... ... жіктелуін жасау. бұл нейрондық торлардың
түрі жіктеуді мүғаліммен, сондай-ақ ... ... ... ... ... бұл әдіс окылған нейронды ... ... емес ... түрінде жіктеу ережелерін қорытуға мүмкіндік береді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Мамандар жасаған ғылыми болжам әлемде жер ... ... ... ... ... ... шақырым аумақты қамтып жатқан мемлекеттің картографиясын
дамытуға жыл сайын 1 миллиард теңгедей қаржы бөліну ... ... АҚШ, ... ... ... өздерінің картографиялық қызметіне
ерекше мән беріп, әр бес жыл сайын жаңа ақпараттармен толықтырып, ... ... ... ... «Геодезия және картография туралы» 2002 жылғы 3 ... (2004, ... ... ... заңы бар. ... ... – осы ... «Ұлттық картографияны дамыту» тұжырымдамасы. ... ... ... оқу ... ... олардың ішінде –
ҚарМУ, ҚазҰТУ, Атырау мемлекеттік университеті, Қазақ сәулет ... ... ... ... ұлттық университеті бар. Мамандар жетіспеушілігі
мәселесін шешудің бірден-бір жолы – ... ... ... ... ... ... Ұлттық картаны құрастыра алатындай, картографтар
даярлауға негіз болады. Қазіргі таңда Қазақстанда ... ... ... ... ... 8 ... жұмыс
істейді. Осы ретте тұжырымдамада Ұлттық картографиялық-геодезиялық қор
жанынан ... қор құру ... ... ... Бұл ... ... ... айлақтарының бірін иемденіп, өз «ҚазСат» ғарыштық жер ... ... ... ... ... ... құру мәселесі туындайды.
Бұл қордың негізгі қызметі – ғарыштан түсірілген ... мен ... Жер ... ... ... ... ... географиялық
өзгерістерге баға беріп, талдап-сараптап отыру және жаңа деңгейде жасалатын
карталардың бетіне тың мәліметтерді ... Осы ... ... ... ... мен саны ... бәсекеге қабілеті де өсе түспек.
Қазіргі заманғы компьютерлік картографияда ... ... ... ... ... Оған оны ... ... мәселелерді шешу және
анықталған бағдарламалардың мәселелерін ... ... әсер ... ... ... ... сызба формасында проекциясы, масштабы ... бар. ... ... ... ... ... үлгілеу деп
аталады. Кейбір кезде синоним түрінде "виртуалды картографиялау" терминін
қолданады.
Виртуалды нақтылықты шолу, ең ... үш ... ... ... қолдануға сүйенеді. Тек қана солар көлемдік кеңістікке араласу
және бар болу ... ... ... 4 ... ... Бір ... карталардың қасиетін болашақ суреттегі блок
диаграммалармен, анимациялармен байланыстыру.
➢ Осы құралған геобейнелеудің бағдарламалық ... ... ... және оның виртуалды ортасының интерактивті бірлесіп
әрекет егуі.
➢ Геобейнелеудің құрам белгілерінің азаюы және оған ... ... ... жасалу жолдары. Біріншіден, топографиялық
карталардағы әуе ғарыштық суреттегі ... ... ... ... ... бұл ... блок диаграммаға ара қашыктықтан түсіру арқылы алынған,
түзелген ... ... ... ... құралған фотоблок диаграммасының
тематикалық мазмұнын белгілеудің түстерін қалыпқа келтіреді.
Келесі кезең - ... ... ... және ... ... ... айналуын таңдау. Осы арқылы компьютерлік бағдарламалар тез
уақыт аралығында кадрлар арқылы анимация жібереді. ... ... ... ... ... (күннің түсуі, тұман, жаңбыр және т.б.) және
интерактивті байланыстарды құрып, дыбыстарды ... ... т.б.) ... ... Бұл ... жеке ... ... зерзатты
әкелуі, қоршаған ортаның жағдайын таңдауы, ... ... ... ... ... Басқа косымшалар мысалы: қаланың
немесе таулардың көлеңкелерінің болуы.
Электрондық карталар жұмысын ... ... ... ... ... ... ... карталар жұмысы өзінің құрылысы, безенден-дірілуі, голық
атрибуттық ақпаратыңда көрініс береді. ... ... ... - ... ... ... қала схемасы), құнды карта - ГАЖ-дың
негізгі талдауына және үлгіле-уіне жол беретіні белгілі.
Электрондық карталар құрылысы көп ... ... ... және ... ... ... етеді. Қате санын айтуға, тез арада
автоматтандыруға міндеттейді, онсыз жаңа ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалау
және тіл сүрау - SQL-re негізделген. Құрьшған функциялардың көмегімен SQL
сүрактарын орындауға және Map Basic ... ... ... ... ... ... есеп ... автоматтандыруға болады. Maplnfo
жумысын басқаруда күрделі операцияларды автоматтандыру арнайы Map Basic
тілімен бағдарлама қорытындысын ... ... Maplnfo ... ... ... ... ... құрылымын жеңілдетуге
мүмкіндік береді. Векторлан-дыруда Map EDIT бағдарламасын қолданады. Осы
векторизатор ... ... ... ... жәнс ... ... көмектеседі.
Дипломдық жұмыста Қазақстан картографиясының перспективасы мен даму
бағыттары толық қамтылды. ... бұл осы ... ... ... алда да ... табады деген ойдамын. Ең басты атап өтетін
бағыттар ретінде ғарыштық ... ... ... ... ... ... картографияның дамуы.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Н.Сейітов., «Геология негіздері», Алматы, 2000
2. И.П. Заруцкая., Н.В. Красильникова «Проектирование и ... ... И.П. ... Т.Г. ... ... и ... ... Қазақ энциклопедиясы, ІІІ-том, 212-215 б.б.
5. А.Берлянт., «Картографический ... ... ... ... ... ... К. Салищев., «Картоведение», М,1998
8. «Егемен Қазақстан», 2007, сәуір
9. А.В. Кошкарев, B.C. Тикунов. Геоинформатика. - M.: 1993, 213 ... ... A.B., ... Ю.А., ... E.A., ... В.Ф. ... ... окружающей среды.- М.:Наука, 2000.
11. Полищук Ю.М. Информатика и анализ техногенных вөздействий на прир

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 62 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Геоақпараттық жүйелердің даму тарихы33 бет
Бастауыш сынып оқушыларын дамыта оқытудың педагогикалық шарттары44 бет
Бастауыш сыныпта дамыта оқыту технологиясын қолдану42 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Дамыта оқытудың ерекшеліктері мен қолдану тәсілдері 25 бет
Дамыта оқытудың теориялық негііздері22 бет
Дамыған елдердегі жергілікті өзін өзі басқаруды тәжірібиесі30 бет
Жоғары оқу орындарының экология бөлім студенттеріне қазақ тілін дамыта оқыту әдістемесі119 бет
Көлік инфрақұрылымы18 бет
Мектеп жасына дейінгі балалардың бейнелеу және құрастыру әрекеттерін дамыту90 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь