Мектептерде география мен өлкетануды байланыстыра оқыту негіздері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
І БӨЛІМ. География сабағының тәрбие берудегі маңызы ... ... ... ... ... ... ..8
1.1. География сабағындағы білім мен тәрбие негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.2. Өлкетанудағы экологиялық білімнің маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
ІІ БӨЛІМ. Өлкетану сабағында оқушыларды отансүйгіштікке
тәрбиелеу негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2.1. Білім берудегі өлкетанудың маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.2. Өлкетану сабағында оқушыларды отансүйгіштікке
тәрбиелеу негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
2.3. Болашақ мұғалімдерді географиялық өлкетану жұмыстарына
кәсіби даярлау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
2.4. Өлкетану мамандарын дайындаудың ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ...48
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .62
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Дүниежүзілік қауымдастықтың қазіргі кезеңдегі дамуында адам мен табиғат арасындағы тепе-теңдіктің бұзылуы экологиялық мәселелерді шешу жолын іздестіруді талап етеді. Адамзаттың жаҺандық дағдарысы жершарының экологиялық үйлесімділігінің жеке бөліктері болып табылатын аймақтық деңгейдегі мәселелерден туып отыр. Бұл жағдайда антропогенді өркениеттің қоршаған табиғи ортамен тиімді арақатынасын ұйымдастыруға бағытталған барлық әлеуметтік институттарын жұмылдыру қажет.
Ел Президенті «Қазақстан – 2030» бағдарламасында табиғат жағдайының қиын кезеңде тұрғанын нақты атап өтіп: «...экологиялық нашар ахуал бүгінде адам өлімінің жиырма пайызына себеп болып отыр. Қоршаған ортаны ластаушыларға берік тосқауыл қойылу қажет», - деген болатын. Бұл мәселенің тиімді шешілуі мектепте оқушыларға экологиялық білім мен тәрбие беру арқылы олардың экологиялық мәдениетін қалыптастыру барысында мүмкін болатыны анық.
Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында «...білім беру жүйесі міндеттерінің бірі ретінде белсенді азаматтық ұстанымы бар жеке адамды тәрбиелеу, республиканың қоғамдық-саяси, экономикалық және мәдени өміріне қатысу қажеттігін, жеке адамның өз құқықтары мен міндеттеріне саналы көзқарасын қалыптастыру» атап көрсетілген. Осы тұрғыдан келгенде, үздіксіз білім беру жүйесінің базалық буыны болып саналатын жалпы орта білім беру мектептерінің оқушыларына саналы тәртіп пен сапалы білім беріп, туған жерінің табиғатын қорғайтын мәдениетті тұлға етіп қалыптастырудағы атқарар рөлі зор екені даусыз.
Қазіргі таңдағы қоғамның саяси, әлеуметтік және экономикалық дамуындағы жаңару процестері өткен тарихымыз бен мәдени мұраларымызды қайта қарауды, рухани құндылықтарымызды саралап, оны мектептің оқу-тәрбие процесіне ендіру арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыруға қолайлы жағдайлар жасалып отыр. Экологиялық мәдениетті халық педагогикасы арқылы қалыптастыруда өлкетану жұмыстарының мүмкіндіктері мол.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Адам және қоғам мәдениеті. Алматы. 2000 ж. Экология.
2. «Қазақстан мектебі» журналдар. 2000-2003 ж.ж.
3. Өсімдік – табиғат қазынасы. «Дидар» газет басылымдары. 2007-2008 ж.ж.
4. Экология және ана мен бала денсаулығы. 1991 ж.
5. География және табиғат. 2003-2008 ж.ж.
6. Сарыбекоа Н.С. Жалпы білім беретін орта мектепте оқушыларды табиғат қорғауға тәрбиелеудің педагогикалық негіздері. Алматы, 1993.
7. Сарыбеков Н.С. Воспитание любви к природе. Алматы, 1995.
8. Ушинский К.Д. Знай свой край. Москва, 1986.
9. Барков А.С. Краеведение. Москва, 1984.
10. Уәлиханов Ш.Ш. Очерктер. Алматы, 1962.
11. Оқушыларды өлкетану материалдары арқылы елжандылыққа тәрбиелеудің әдістемесі // «Қазақстан және әлем: тарих және заман». Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары / Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті. – Алматы, 2005.
12. Оқу-тәрбие үрдісінде өлкетану материалдарын пайдалану арқылы елжандылыққа тәрбиелеудің тиімді әдіс-тәсілдері // Қазақстан республикасындағы білімнің даму тарихы мен қазіргі тенденциялары. Қоғам және мемлекет қайраткері, пед. ғыл. д-рлық, КСРО Педагогика Ғылымдары Академиясының корреспондент-мүшесі, Қазақстан ғылымына еңбегі сіңген қайраткер, проф. Ә.І. Сембаевтың 100 жылдық мерейтойына арналған халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Алматы, 2005.
13. Оқу тәрбие үрдісінде оқушыларды елжандылыққа тәрбиелеудегі «Өлкетану» бағдарламасының маңызы // Білім – образование. – 2005. – № 3 (21).
14. Оқушыларды өлкетану материалдары арқылы елжандылыққа тәрбиелеу // Білім – образование. – 2005. – № 4 (22).
15. Оқу-тәрбие үрдісінде оқушыларды елжандылыққа тәрбиелеуде «Өлкетану» бағдарламасының маңызы // «Менің Отаным – Қазақстан». Қазақстан Республикасының Ата заңының 10 жылдығына арналған Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Талдықорған, 2005.
16. Елжанды ұрпақты тәрбиелеудегі ауыл мектебіндегі өлкетану кешінің тәлімдік маңызы // Білім берудегі менеджмент. – 2006. – № 4.
17. «Өлкетану» таңдау курсының кіріктірілген бағдарламасы және оны іске асырудың жолдары // «Қазақстанда жоғарғы педагогикалық білім беруді реформалау: тарихы, тәжірибесі және болашағы». Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Атырау, 2007. (А. Қонақбаймен авторлық бірлестікте).
18. Ауыл мектебінде өлкетану материалдарын жүйелі пайдалану арқылы жас ұрпақты елжандылыққа тәрбиелеу // Қазақстан кәсіпкері. – 2007. – № 4 (47).
19. «Өлкетану» таңдау курсының кіріктірілген бағдарламасы. (5–9 сыныптар бойынша) Тарих, әдебиет, география, биология пәндеріне қосымша // Авторлық бағдарлама. – Алматы, 2007.
20. Мектепте өлкетану жұмысын ұйымдастыру. Әдістемелік оқу құралы. – Тараз, 2007.
21. Жуалы өлкесінің ежелгі тарихы. Оқу құралы. – Тараз, 2007.
22. Ұлы Жібек жолының Жуалыдағы сілемдері туралы тарихи деретер // «Орталық Азия және Қазақстан: Түркі өркениетінің бастауы» атты Халықаралық ғылыми – практикалық конференциясының еңбектері. – Тараз, 2006.
23. Жаһандану үрдісінде болашақ мұғалімдерді педагогикалық өлкетану жұмысына кәсіби даярлау мәселесі // Жаһандану және қазіргі замандағы университеттер халықаралық ғылыми - практикалық конференция материалдары. – Қарағанды, 2008.
24. Болашақ мұғалімдерді педагогикалық өлкетануға даярлаудың кейбір мәселелері // ҚазХқ және ӘТУ хабаршысы. «Педагогика сериясы». – 2008. №1.
25. Болашақ мұғалімдерді кәсіби даярлауда – өлкетану жұмысын ұйымдастырудың әдіс - тәсілдері. Бишкек, Вестник КНУ -2008. 1 серия, Выпуск - 4.
26. Профессиональная подготовка будущих учителей к проведению внеклассной работы по краеведению // Теоретические и практические аспекты обучения языкам и литературе в вузах. Ташкент ТГЮИ, - 2008. Выпуск – ХVІ.
27. Болашақ мұғалімдер мен мектеп мұғалімдерін өлкетану жұмысына даярлаудың қазіргі жағдайы. «Қайнар» университеті хабаршысы. «Педагогика сериясы». -2008. №4/2.
28. Болашақ мұғалімдерді педагогикалық өлкетану жұмысына даярлауда оқушыларға патриоттық тәрбие беру мәселесі // Оңтүстік Қазақстан ғылымы мен білімі. «Педагогика сериясы». - 2008. №3(68).
29. Болашақ мұғалімдерді даярлауда арнаулы «педагогикалық өлкетану» курсының мазмұны, формасы мен әдістемесі // 12 – жылдық мектеп мұғалімін кәсіби даярлаудың проблемалары. Педагогика ғылымдарының докторы, профессор Н.Д.Хмельдің 80 жылдығына арналған Республикалық ғылыми – практикалық конференциясының материалдары. – Алматы, 2008.
        
        Мектептерде география мен өлкетануды байланыстыра оқыту негіздері
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
............................................3
І БӨЛІМ. География сабағының тәрбие берудегі
маңызы..........................8
1.1. ... ... ... мен ... ... ... білімнің
маңызы..............................................13
ІІ БӨЛІМ. Өлкетану ... ... ... ... ... өлкетанудың
маңызы.............................................................21
2.2. Өлкетану сабағында оқушыларды отансүйгіштікке
тәрбиелеу
негіздері...................................................................
.............................31
2.3. Болашақ мұғалімдерді географиялық өлкетану жұмыстарына
кәсіби
даярлау.....................................................................
....................................38
2.4. ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезеңдегі
дамуында адам мен табиғат арасындағы ... ... ... шешу жолын іздестіруді талап ... ... ... жершарының экологиялық үйлесімділігінің жеке бөліктері болып
табылатын аймақтық деңгейдегі ... туып ... Бұл ... ... қоршаған табиғи ортамен тиімді арақатынасын
ұйымдастыруға бағытталған барлық әлеуметтік институттарын жұмылдыру ... ... ... – 2030» ... ... ... қиын
кезеңде тұрғанын нақты атап өтіп: «...экологиялық нашар ахуал ... ... ... ... себеп болып отыр. Қоршаған ... ... ... ... қажет», - деген болатын. Бұл мәселенің тиімді шешілуі
мектепте ... ... ... мен ... беру ... ... мәдениетін қалыптастыру барысында мүмкін болатыны анық.
Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында «...білім беру ... бірі ... ... ... ... бар жеке ... ... қоғамдық-саяси, экономикалық және мәдени өміріне
қатысу қажеттігін, жеке ... өз ... мен ... ... қалыптастыру» атап көрсетілген. Осы тұрғыдан келгенде, үздіксіз
білім беру жүйесінің базалық буыны болып саналатын жалпы орта ... ... ... ... ... пен ... білім беріп, туған
жерінің табиғатын қорғайтын мәдениетті тұлға етіп қалыптастырудағы атқарар
рөлі зор екені даусыз.
Қазіргі таңдағы ... ... ... және ... ... ... ... тарихымыз бен мәдени мұраларымызды қайта қарауды,
рухани ... ... оны ... оқу-тәрбие процесіне ендіру
арқылы оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыруға ... ... ... Экологиялық мәдениетті халық педагогикасы арқылы
қалыптастыруда өлкетану ... ... ... ... мен өлкетану жұмыстары оқушылардың қоршаған табиғи
құбылыстары мен ... ... ... өзара байланыс заңдылықтары туралы
түсініктерін қалыптастыруға көмектесіп, өмірге деген ... ... ... ... ... тікелей бақылау жасауға
мүмкіндік береді. Ол туған өлке табиғатын, оның ... ... ... ... ... мен ... ... және олардың
байланыстарын ұғынуға көмектеседі. Оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... ... оқушылар тек
нақты білім мен ұғымды меңгеріп қана қоймай, ... ... ... ... ... өзара байланыс пен әрекеттестік,
дүниенің нақты ... мен ... ... ... ... көзқарастары кеңейеді.
Өскелең ұрпақтың экологиялық мәдениетін қалыптастыра отырып, жаңа
заманның көкірегі ояу, ұлттық ... ... ... азаматын тәрбиелеу
ұзақ әрі күрделі процес болып табылады. Сондықтан бұл мәселе бүгінгі таңда
өткір қойылып, өз шешімін табуды ... етіп ... ... ... ... ғалымдар өз үлестерін қосқан.
Қазақ халқының біртуар ... ... ... Ш.Құдайбердиев, А.Байтұрсынов т.б еңбектерінде табиғат пен
адам өмірінің тіршілігін ажырамайтын, бөліп қарастыруға келмейтін ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыру арқылы жан-
жақты тәлім-тәрбие беру, оқу-тәрбие процесін жетілдіру, мектепке ... ... ... ... ... қазақстандық көрнекті
ғалымдардың Қ.Ж.Аганина, Б.Р.Айтмамбетова, ... ... ... ... ... С.Т.Каргин, Қ.М.Кертаева, Р.М.Қоянбаев, К.Қ.Құнантаева,
Н.Ә.Мыңжанов, Ж.Ы.Намазбаева, Г.Қ.Нұрғалиева, И.Н.Нұғыманов, ... ... ... Г.А.Уманов, Э.И.Шыныбекова,
Н.Д.Хмель, т.б еңбектеріне арқау болды.
Дипломдық жұмыстың жаңалығы: жас ұрпаққа тәрбие беруде құндылығы шексіз
халық ... ... ... негіздері Қ.Бөлеев,
Р.Қ.Дүйсембінова, Қ.Жарықбаев, С.Қалиев, К.Ж.Қожахметова, ... ... ... ... ... Ш.М.Мұхтарова, Қ.А.Сарбасова, Л.С.Сырымбетова т.б. ғылыми
зерттеулерінде қарастырылды.
Сол сияқты экологиялық білім беру мен ... беру ... ... ... ... ... Ғ.Қ.Ділімбетова,
З.К.Конурова, А.Кушенов, М.А.Лигай, Г.Мұқышева, Ө.Өмірәлиев К.Ж.Сарманова,
Н.С.Сарыбеков, М.Н.Сарыбеков, Г.М.Смирнова, ... ... ... және т.б. ... ... құндылығы зор.
70-жылдарда зерттеу әдіскерлерінің көңілі, әсіресе, табиғат қорғау ... ... ... жайындағы сұрақтарды қарастыруға,
оқушылардың биоэкологиялық білімін игеруге ... ... ... ... ... ... ... ортамен байланысы А.Н.Захлебныйдың, И.Д.Зверевтің,
И.Т.Суравегинаның және т.б. зерттеулерінде көрініс ... ... ... ... ... ... т.б. ... мәдениет пен оның қалыптасу процесі Б.Т.Лихачев, Д.А.Урсул,
Е.В.Никанорова, ... және т.б. ... ... ... ... ... ... мәдениетін
қалыптастырудың жолдары ... ... ... ... және т.б. ... еңбектерінде ғылыми-
практикалық тұрғыда шешімін тапқан.
Экологиялық тәрбие берудің ... ... ... ... ... ... еңбектерінде
қарастырылған.
Экологиялық білім мен тәрбие беруді пән сабақтарында жүзеге асыру ... ... ... пәні ... ... қазақ тілі мен әдебиеті
(Ә.Дайырова, Қ.Құрманбаева, Ө.Танабаев), химия ( Қ.О.Шайхеслямова) ... ... ... ... ... тілі ... ... пәндерін оқытуда экологиялық білім
беру мен тәрбие мәселері жан-жақты қарастырылған.
Оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыруда ... ... ... қалыптастыруда (Ш.М.Абеуова),
мектепалды топ ... ... ... ... ... ... ... экологиялық мәдениетін
қалыптастыру (Ж.Р.Жексембаева) т.б ... ... ... ... мен ... беру ... барысында жан-жақты талданып,
нақтылай түсті.
Дегенмен, педагогикалық, психологиялық және ... ... ... ... ... бүгінгі күнге дейін
өлкетану жұмыстарында қазақ халық ... ... ... ... ... ... ... болатындығы назардан тыс
қалып келгендігін көрсетеді.
Оқушылардың экологиялық мәдениетін қалыптастыруда өлкетану жұмыстары
барысында қазақ халық педагогикасы ... ... ... ... ... ... ... өз деңгейінде ... ... және ... ... қазақ халық
педагогикасы құралдары ... ... ... ... ... мен бұл мәселенің педагогикалық теория мен
практикада жеткіліксіз зерттелуі ... ... ... ... ... мен ... ... мен өлкетану сабақтарында оқушылардың экологиялық
мәдениетін қалыптастырудың теориялық негіздерін анықтау;
– педагогикалық процесті ... ... ... жұмыстары барысындағы ... ... ... ... ... ... мен өлкетану сабақтарында географиялық білімді
қалыптастырудың өлшемдері мен көрсеткіштерін айқындау.
Диплом жұмысының әдістері: философиялық, ... ... және ... ... ... ... ... жасау,
өлкетану бойынша бағдарламаларды, оқулықтарды, жеке ... ... ... ... қатарлы педагогикалық тәжірибелік жұмыстарын
қорыту, зерттеу бойынша арнайы сауал-сұрақ, әңгіме, ... ... ... пікір алысу, педагогикалық моделдеу, педагогикалық
эксперимент, математикалық және ... ... ... ... ... ... ... екі тараудан,
қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
І БӨЛІМ. География сабағының тәрбие берудегі маңызы
1.1. ... ... ... мен ... ... ... анаға теңеген. Өйткені табиғатта тіршілік өсіп-
өнеді. Өзіндегі барды адамға, жан-жануар, құстар, жәндіктерге т.б. ... ... ... ... ... қолданылатын заттарынан
анық байқауға болады. Мысалы, түскиіздегі ою-өрнек, хош ... ... ... ... ... кұс ... мен ... адамның
табиғатқа құштарлығынан туындаған.
Халық емшілері жануарлардың, өсімдіктердің қасиеттерін науқастарды
емдеуге қолданған. Табиғатта басы ... ... жоқ. ... сырын терең
білмей, оған қалай болса солай қарау үлкен апатқа соқтырады. Бір ... ... ... тұтып, ормандар аяусыз балталанды, аң-құстар
қырып жойылып, шамадан тыс ауланды, тың игеру ... жер ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңда адамзат
тағдырына ядролық апаттан гөрі экологиялық апат аса ... ... ... ... ... ... душар еткен – ана экологисының нәтижесі.
Әр нәрсенің арнасы білуден басталады. Сондықтан ... ... ... ... дейді. Шынында да солай. «Экология» деген сөз «тіршілік ету мекені»,
«өмір сүрген орта» туралы ғылым дегенді ... ... рет 1866 ... ... ... неміс биологі Эрнест Геккель ғылымға енгізген және
«экология табиғат пен тірі ағзалардың ... ... ... ... ... берген. Ата – бабамыз көздің ... ... ... ... ... ... ... үсті тұнған байлық. Бүгінде
тәуелсіз Қазақстанда ғана емес бүкіл әлем ... ... апат ... ақыл – ... ... алып ... атом станциялары, зауыттар т.б
ғылыми прогресс ... ... ... жеңілдете түсумен қатар
қауіп қатер туғызуда.
Осындай иен байлыққа тәуелсіз республикамыз да ие. Бірақ табиғат тозып
бара жатыр. Одан ... ... орта мен ... ... ... залал
ұшан теңіз. Біздің облысымызда да табиғаттың тозып, экологиялық жағдайдың
қиындап бара жатқанын ... ... Оның бәрі ... жауапсыздығынан.
Облысымыздың әр жерінен өрттің жиі шығуы, тал мен шеңгелдің құруға ... ... ... ... ... ...... қоршаған
ортаға жыртқыштықпен қарауының салдары.
Адамның өзі сол ... пен Жер – ... ... ... пен ... сүйе ... оны ... – адамның азаматтық борышы.
Қазіргі демократия жағдайында көп нәрсеге қол жетті. Көмкерулі жатқан
талай сырлар ашылып, құпиялардың көбесі сөгілді.
Бүгінгі күні ... ... ... ... ... бірі ... қоршаған табиғи ортадағы жан-жануар, өсімдік, өзен – су, ауа ... ... ... ... ... ... болашақ ұрпаққа қаз-
қалпында қалдыра білу болып табылады.
Оны іске асыру үшін мектептерде, тіпті бала бақшадан бастап ... ... мен ... беру ... [1. ... білім беретін мектепте жүргізілетін барлық пәндердің табиғатпен
байланыстылығы бар. Әсіресе, география, биология, химия, физика пәндерінің
алатын орны ... ... пәні ... ... ... экологиялық
білім мен тәрбие беру құралы. Төменгі сыныптарда ... ... ... ... ... ... жер ... құрамдас бөлігін
(атмосфера, литосфера, гидросфера) оқып – үйренуге құлшына түседі. Сол үшін
6 сыныпта «Литосфера» ... жер ... ... жыныстардың құрамында
болатын өзгерістердің, топырақ эрозиясының экологиялық себебін ... ... ... ... ... бөлімшесіндегі алтын қазу жұмыстары
барысында көптеген жайылымдық жер бүлінуде, кені бар жыныстар ... соң ... ... ... ... ... баяу жүргізілуде.
Гидросфера тарауын оқытқан кезде туған ... ішкі ... ... қорғау бағытындағы жұмыстары туралы өздері қорытынды
жасайды.
Табиғаттың адамға берген ең үлкен сыйы – су. ... жер ... ... ... ... ете ... Су табиғаттағы барлық тіршілік
атаулының құрамына кіреді.
Су ресурстарына тау-кен өндіруші, ... жылу ... ... кәсіпорындарының техногенді салмағының түсуіне
байланысты Шығыс ... ... ... ... ... өте қатты ластанған өзендерінің қатарына жатады. Жер беті
суларының ең жоғары ... ... ... ... және ... ... тарауында экологиялық мәселелер өте көп. Әсіресе, ауаның
ластану көздері, қышқыл жаңбырлар, озонның жұқаруы ... ... ... ... ... өмір мен байланысты жүзеге асыра ... ... ... ... ... Облысымыздағы
экологиялық жағдайдың барған сайын нашарлауы 150-ден астам кәсіпорынның
болуы. Облыс бойынша жылына ауаға 112 млн. 5 мың ... ... ... ... зиянды түтіні бүлдіруде. «КазақМырыш», Өскемен жылу
энергетика орталығы, Өскемен жылу ... ... ... улы ... ... өте қауіпті.
Мысалы, 8-сыныпта «Қазақстанның өсімдіктер дүниесі» тақырыбын өткенде
оқушыларға халқымыздың ерекше қастерлеп, талай ... бойы ... ... ... табиғат байлығының бір тобы - өсімдіктер әлемі екенін
түсіндіремін. Өсімдіксіз жер ... ... ... да ... емес.
Қытай дәрігері Шин Нон «Сенің денеңнің қуаты - өсімдіктің шырынында»
деген.Әйгілі ғалым және ... Ибн Сина ... үш қару бар. Олар ... ... ... деп жазған. Дәрілік өсімдікті халық - өмір шөбі деп
атайды. Өсімдіктерден алынған дәрілік препараттар химиялық ... ... ... адам ... ... ... бір ... жақын.
Қазіргі кезде дәрілік өсімдіктің 150 ден астам түрлерінен дәрілер жасалады.
Мысалы, Ұлан ... ... ... ... ... көптеген
түрлері өседі. 1997 жылға дейін ауылымызда дәріханада осы шөптерден жинап,
кептіріліп дәрілер жасалатын. ... ... ... жағдайға
байланысты дәрі жасайтын дәріхана жоқ. ... ... осы ... ... де ... ... адамдар бар. Мысалы, Жакупов Мәмпас ата. Ол кісі
күзде көптеген дәрілік шөптерді ... ... ... ... іш ауруына, ыстығы көтеріліп ауырған адамдарға емдік қасиетінің
пайдасы зор.Адыраспан – ... ... Оны өсіп ... ... кез ... ... болмайды, оны дұға оқып барып алу керек. Себебі : ол ... шөп ... ... ... ... ішін ... ... іліп қояды.
Өсімдік – тіршілік тірегі.Ғаламшардағы өсімдіктер жылына ауа қабатына
400 млн. т. оттегін бөліп шығарады. Жылына 1 адам ... алу үшін 173 ... ... ... ... желектер ауаны шаң мен улы газдардан тазартады. ... ... ... ... ... ерекше зат бөліп шығарады, айналадағы
шуды да ... Ал шу ... ... жүйесіне әсер етіп, қан қысымын
көтереді. Сондықтан ... ... ... ... механизм атқара
алмайды. Қазақ әр қашан жасыл әлемді аялап, құрметтеп, «көкті жұлма, көктей
соласың» деп өз ұрпақтарын даналық ... ... ... қатты тұрмыстық қалдықтарды залалсыздандыру ең маңызды
проблемалардың бірі ... ... ... облыс аудандарында қаражаттық
қиындықтарға байланысты қоқыс тастайтын жерлер қараусыз ... ... ... ... ... ... полигондары Шығыс Қазақстан облысында жоқ десек те болады.
Мысылы, 6 сынып оқушыларына мынадай тапсырма бердім, отбасыларының ... ... ... ... тізімін жазып, көп қабатты үйлерден
күнделікті қанша қоқыс шығатынын есептеу, ... ... ... толық
айырылып, шіруін есептеуін, олардың ... ... ... ... ... үшін ... ... айтылатынын білу.
Заттардың толық айырылып, шіріп кетуі:
Қағаз - 2-10 ... ... – 80 ... - 200 ... – 500 ... – 1000 ... ... ... ... болады.
Тағы да бір экологиялық мәселені қарастыратын ... ... ... ... ... ... ... өсуін, өмірге
келген сәбилердің аурушаң болуын, аналар денсаулығының нашарлауын тікелей
экологиямен ... ... ... ... ... ... ... 2
жылда балалар арасында : бүйрек аурулары, қан ... тері ... ... ... бәрі ... ... деп ... болса да шиеленіскен экологиялық мәселені ... ... ... ... ең бір ... жолы – ... және ... екндігін айта отырып, 10-сынып оқушыларына кәсіптік бағдар беріп,
жаңа маман ... ... ... ... беру ... ... нақты материалды меңгере отырып, ойлануға, ... ... ... өз ойын ... ... ... білуге, меңгерген білімінен
қорытынды шығаруға үйренеді.
Оқушылардың туған жерге, ... ... ... артады.
Қорыта келгенде, аймақтық компонент жергілікті жер ... ... ... ... ... ... пәні ... табиғатпен байланысты болғандықтан кез- келген
тақырыбында тәрбие беріп отырамын. Халқымыздың өмірі қоршаған ортамен тығыз
байланысты, оны ... таза ... ... баяндылығы ғана емес, рухани
адамгершілік міндеті деп санау керек [5. 45-б].
1.2. Өлкетанудағы экологиялық білімнің маңызы
Қазіргі ... ... аяқ ... кезімізде адамзат баласының
айналасын қоршаған орта мен оның ... ... ... шешу ... Республикасының мемлекеттік көлемдегі саяси-экономикалық ... ... ... ... ... ... ... білім беруді
дамыту тұжырымдамасында «Орта білім берудің басты мақсаты – жылдам өзгеріп
отырған дүние жағдайларында алынған ... ... ... ... еркін бағдарлай білуге, өзіөзі іске асыруға, ... және ... ... ... ... жауапты шешімдер қабылдауға
қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру» делінген. Демек, жалпы білім беретін
мектептердегі жас ... ... ... мен ... ... мұрасының
сабақтастығын сақтай отырып оқыту, тәрбиелеу, әрбір шәкіртті жеке ... ... ... ұстаздардың алдына қойылған мақсаттары.
Қазақстан Республикасының географиялық жағынан ... ... Жер ... ... әлемде Ресей, Канада, Қытай, АҚШ, Бразилия,
Австралия, Үндістан және Аргентинадан кейінгі тоғызыншы орын ... ... ... ... ... ... мол жеріміздің қаймағын бұзбай
келер ұрпаққа жеткізу бүкіл қазақ халқының аманаты. ... ... ... ... ... ... стратегиялық жолдауында:
«Табиғатқа жанашырлық жасау, бұл адамзаттың келешегіне жақсылық жасау болып
табылады. Қазіргі кезде экологиялық ... ... адам ... ... тигізіп отыр, сондықтан болашақ ұрпаққа экологиялық ... ... ... ... ... ... - ... жылдары републикамыздың табиғаты бұрын-соңды болмаған экологиялық
дағдарыстарға ұшырап отыр. Экологиялық дағдарыстың неғұрлым ... ... ... ... тиімсіз пайдалануы, ауаның
ластануы, судың тартылуы, ... ... ... ... ... ... ластануы қоршаған табиғи ортаға үлкен зиянын тигізіп
отыр.
Ендеше бүгінгі таңдағы ... ... ... ... ... ... ... атамекенге, туған өлке табиғатына деген
сүйіспеншілік сезімдерін оятып, ол арқылы туған өлке табиғатының ... оны ... ... ... ... ... жұмыс
жүргізулері қажет. Осыған байланысты жастарға жаппай үздіксіз ... мен ... беру ... мемлекеттік деңгейге қойылып отыр [2. 78-б].
Туған өлке ... ... және ... ... оны ... мен
бүлінуден қорғау үшін адамзамтты ... ... ... ... ... ... ... Отанға деген
сүйіспеншілікке байланысты. Патриоттық сезімді тәрбиелеу өз Отаныңды терең
танудан ... Бұл ... ... ... ... ... ... ұғымдарға емес, нақты заттарға негізделуі керек. Осыған
орай біздің жеріміз, орман, ... ... мен ... өндіріс
орталықтары, біздің мектептеріміз – осылардың барлығы ... ... ... табылады» - деп тұжырымдайды. Елінің нағыз азаматы болу
үшін ең ... өз ... оның ... байлығын, тарихы мен
мәдениетін, өнерін біліп, зерттеу қажет. Тек ... ... ... ... ... ... өмірін ғана емес, сонымен қоса өлкенің орманды,
далалы, ... ... ... не ... ... білу керек. Ал туған
өлкенің табиғатында оқушылардың психологиялық, логикалық ... ... ... ... мен ... қалыптасуына ықпалын тигізетін
сарқылмайтын материалдары көп.
Өлкетану – ... ... ... туған өлкесінің (мектеп
маңын, ауыл, аудан, қала, облыс, өлке, Қазақстан) ... ... және ... ... ... ... Осы ... оқу
мен тәрбиені өмірмен, қоршаған ортамен тығыз байланыста қарастыруға болады.
Өлкетанудың зерттеу объектісіне: ауа, су, ... ... ... дүниесі және сол өлкенің тарихы, мәдениеті, шаруашылығы жатады.
Туған өлке табиғатын зерттеудің ғылыми-педагогикалық негізін ... ... ... ... ... Ол ... ... зерттеудің
білімдік және тәрбиелік маңызын көрсетіп, оқытудағы ... ... ... ... ... ... ... табиғатты қорғау
сезімдерін оятып, оның адамгершілік, эстетикалық дамуындағы табиғаттың
маңызын аша ... Ол: ... ... зиян ... ... ... тек оның ... білу және оның табиғи күшін
пайдалану ғана қалады» - деді. [3. 93].
Қазақстанда өлкетану білімінің алғашқы ... ...... ... Ол ... ... туындысы деп ұғынып, орман мен тоғайды, өзен
мен көлді, далалы мен ... ... ... үшін ... ... Ш.Уәлиханов қазақ халқының тұрмыс-тіршілігін, әдет-
ғұрыптарын жете зерттеп, олардың ... ... ... ... ... ... ... халқы табиғаттағы кейбір аңдар мен ... деп ... ... ... ... деп, ... атып
өлтірмейді. Осындай құрмет тұту, ата-дәстүрін сақтау адам баласына бақыт
пен байлық, құт пен ... ... - деп ... ... ... ... байланыстығын көрсетеді. [3. 305-б].
Өлкетану – қызықты және тірі мектеп. Өлкетану жұмыстарымен ... ... де өте ... Олар өз білімдері мен педагогикалық
шеберліктерін тереңдетуге, оны әрі ... ... ... ... мүмкіндік алып, экологиялық білім мен тәрбие беруде нақтылық
пен сенімділікті енгізеді. ... – бұл ... ... ең ... жолы. Өлкетану жұмысының құрылымы ... және ... ... ... Өлкетану жұмысының құрылымы
| ... ... ... ... ... | |
| ... | |
| | ... (регионалдық) |
| |Оқу ... ... ... |
| ... мен ... оқу | |
| ... | |
| ... | ... | | |
| | ... тыс |
| | ... ... |
| ... тыс ... |
| ... | |
| |лық ... ... мен | |
| ... ... | |
| ... ... | |
| | ... ... |
| | ... |
| ... ... ... ... | | |
| | ... өз күшімен |
| | ... ... ... ... ... ... «кішкене елтану» ретінде
қарастырады. Ол: «Өлкетану – бұл ... мен ... жек ... ... ... ... тұтастығы жағынан өлкені ғылыми және жан-
жақты тануға жетелейтін ғылыми пәндер жиынтығы» - деп ... [4. ... ... ... ... - өз өлкеңді (ауыл, аудан, қала,
облыс, ... ... ... оның қоғамдық өмірін, географиялық,
экологиялық, экономикалық, демографиялық және табиғи, мәдени ресурстарын
есепке алып ... мен ... ... ... ... ... ... академик, табиғаттың жанашыры Нұрғали Сарыбекұлы Сарыбеков (1934-
1998ж.) бүкіл ғұмырын табиғатты ... ... ... ... ... ... Ол ... ғылыми ізденістері жолында табиғатты қорғаудың негізгі
заңдарын мен табиғатты қорғауға тәрбиелеу формуласын жасап шығарды.
Табиғатты қорғаудың негізгі ... ... ... ... мол ... ... заңы;
3)Табиғаттың көркемдігін немесе сұлулығын сақтау заңы.
Академик Нұрғали Сарыбековтың ... ... осы ... адам
баласы орындамайтын болса, онда табиғат олардың ... ... өтей ... үш ... ... табиғат адам баласына өмірдің орнына - ... ...... ... ... орнына – жоқшылық, рахат
көңіл-күйдің орнына – азап, сор әкеледі. Демек, ... ... ... досы етіп ... ... ... ... жұмыстарына жұмылдыру
қажет.
Табиғатты қорғауға тәрбиелеу формуласы:
Э + Т Қ = ТМП
Бұл жерде:
Э-экология. Бұл ... ... рет 1866 жылы ... ғалымы Эрнест
Геккель енгізген. Экология дегеніміз - бұл тірі ағзалардың ... ... ... ... ... ... Экология табиғатты
қорғаудың ғылыми негізі.
ТҚ-табиғатты қорғау. Бұл қазіргі кезде жан-жақты өсіп келе ... ... ... ... Ол ... қажетімізге мейілінше пайдалану
барысында, оны ... ... ... мол ... ... ... жолдарын зерттейтін ғылым.
ТМП-табиғатты мәңгілікке пайдалану. Табиғатты мәңгілікке ... ... әр ... ... мен ... ... ... білім алған болуы
керек. Егер осы талаптар орындалмаса, табиғат та, оның туындысы адам да ... ... біз ... ... пайдалану үшін экология мен
табиғатты ... ... ... ... ... ... сақтау
керектігін түсінеміз.
Тағдыр теңдеуі:
Ж (ж) = Ж (қ)
А (ж) = А ... ... (ж) – ... жақсылық.
Ж (қ) – шексіз қайтармалы жақсылық.
А (ж) – жасалынған арамдық.
А (қ) – шексіз қайтармалы арамдық.
Бұл ... мәні адам ... ... де, ... да не істесе, сол
оның ұрпағына қайтып келеді. Егер адамзат жақсылық ... ... ал ... ... жамандықпен қайтады. Осыдан келіп жақсылық
тарату педагогика ғылымының және әрбір педагогтың ... ... ... ... ... ... [1, 125-б]. Біртуар ғалымның осы
принципі негізінде адам баласы өз ... ... ... ... ... келесі өлең жолдарында анық байқалады:
Ауыл азаматы есіңде болсын,
Жолаушы жадыңда ... ... - өмір ... ... - ... құр қалған.
3.Ауыз су - өмір тірегі, оны таза ұстау,
Адамгершілік арыңмен өлшенетін парыз.
4.Жолаушы азамат!
Сенің адамгершілік ... ... таза ... ... ... ... жолдарында сөздің тәрбиелік мәні зор, баршамыз қолдайтын ұлағатты
тағылым.
Туған жер дегенде тұла бойы елжіремейтін адам жоқ. Сондықтан да ... ... ... атамекенін арымен де, жанымен де жақсы көріп, ұл-
қызындай аялай білген. Өлкетану – ... жер ... ... ... ... заманда пайда болғаны бәрімізге мәлім. Өлкетанудың білім сапасын
көтеруде ықпалы зор. ... ... ... ... ... мен
тәрбие беру олардың дүниетанымын кеңейтеді, табиғи ... ... ... ... ... ... ... Өлкетану жұмыстары
оқушылардың терең білім алып, танымдық қызығушылығын арттырып, табиғи
ортаға ... ... ... ... ... қоршаған табиғатында
оқушылардың санасында табиғатты сүюі, туған жерді қорғауы – Отанға деген
патриоттық сүйіспеншілікті қалыптастырады. Өлкетану ... пен ... ... өлкетануда білім беру мақсаттарына қол жеткізуге бағытталған
міндеттердің қатарына оқушылардың ... ... ... ... шешуге ат салысуы да болады. Мұндай қажеттіліктерді мұғалімдер
практикалық және ... ... ... ... ... ортаны қорғау бойынша қоғамдық пайдалы еңбекке қатыса
отырып, ... ... ... мен ... іс ... ... алады. Екіншіден, бұл оқушыларға қоғамдық мәні бар экологиялық
мәселелерді шешуге, жеке үлес ... ... ... ... ... анықтауға және алдын алу шараларын жүргізуге мүмкіндік береді.
Жергілікті ... ... ... ... қоршаған орта,
әлемдік экологиялық дағдарыс планета халықтарының өміріндегі сан ... ... ... ... ... экологиялық проблемалардың зардаптың көлемі ... жас ... ... ... ... қажет. Ол үшін
экологиялық білімді игеруі ... ... ... екі ... ... ... оқытудың барысында экологиялық мәселелердің бір-
бірімен байланыстылығын ғылыми ... ... ... ... тыс
уақытта жүргізілетін тәрбие жұмыстары нәтижесінде олар ... ... ... ... ету ... ... ... мен тәжірибені меңгереді.
Сондықтан экологиялық білім беруге әртүрлі әдістерді пайдаланамыз. Оларға
табиғатқа экскурсия, экологиялық үйірме, ... ... және ... ... ... ... ... оқушыларға экологиялық білім мен
тәрбие берудегі қоршаған ортаның жай-күйі үшін ... ... ... ... ғылыми білім, шеберлік, көзқарас пен сенім
жүйесін орнықтыру болып табылады [6. 112-б].
ІІ БӨЛІМ. Өлкетану сабағында ... ... ... ... ... өлкетанудың маңызы
Мемлекетіміздегі білім беру жүйелері мен ... беру ... ... ... бүгінде мектептің алдында мына ... шешу ... ... ... ... жаңаруларға лайық жаңаша және икемді
ойлауды қалыптастыру.
– Ұлттық мәдениетті меңгерте отырып әлемдік ... ... Ана ... ... ... ... өзге тілдерді меңгеру және ... өз ... ... ... ... Мемлекеттік тілге, рәміздерге құрметпен қарау және ... ... өмір ... ... арқылы демографиялық жағдайға
ықпал ету және т.б.
Өлкетану ... ... 5–9 ... оқушыларының бойына
отансүйгіштік қасиеттерді ... ... ... Отан от ... ... оның туған өлке тарихымен
байланысты туындайтынын аша ... ...... ... ... ... – сол өлкеде туып, өсіп, ... ... ... ... ... және рухани құндылықтарымен ... ... және ... сезімін оятудың қайнар көзі [10. 48-
б]. Сондай-ақ ... ... ... ... «патриотизм»
сөзі (грек тілінде patris – Отан) Отан, өз халқына ... ... ... ... энциклопедияда, «патриотизм – ... ... оған ... ... іс-әрекеттерімен оның мүддесі үшін
қызмет етуге ұмтылу» деп ... ... ......... natio – ұлт, ... сөздерінен құралған. Оның мәнісі
ұлтаралық, халықаралық сезім дегенді білдіреді. ... ... ... ... тығыз байланысты, екеуі де еліне,
халқына, ұлтына, сондай-ақ басқа елдер мен ... ... ... деген сөз. Ал Қазақстандық патриотизм дегеніміз осы елде
тұрып, тіршілік етуші барлық халықтарға деген ... ... ... ... ... ... ... бойына туа біткен биологиялық
қасиет емес, ол-әлеуметтік, тарихи тұрғыда отбасы, ауыл-аймақ, ... ... ... ... арқылы жастардың бойына біртіндеп қалыптастырылатын
сүйіспеншілік сезім екендігіне көздерін жеткіздік [7. 58-б].
«Ұлтжандылық» ... ... ... туып ... ... ел ... өнер адамдары мен еңбек ардагерлеріне деген ... ... ... ... адам ... ... ... екені нақтылы мысалдармен өмірмен байланыстырыла түсіндірілді.
Ұлтжандылық сезімнің негізгі құндылықтары: адамның жеке ... оның ... ... ... ... ... және рухани құндылықтар
жасаудағы іс-әрекеті, айналасындағы еңбек, өнер ... ... ... ... ... ... ... еңбектегі және өнер
саласындағы табыстарына мақтаныш сезіммен қарауы, туған ... ... ... өлке ... деген қызығушылық білдіруі, сүйіспеншілік әсем
сезімдердің жеке тұлғаның бойынан көрініс табуы екені пайымдалды.
Ал ... ... ... ... ... ... ... сезімді туғызатыны, Қазақстан халықтарының
әлем халықтарының мәдениетіне сүйіспеншілік, ... ... ... ... ... жыршысы Жамбыл Жабаевтың совет халықтары достығын жырлауынан,
шынайы патриоттық іс-әрекетті тәрбиелеуден ... ... ... Қазақстан Республикасының Президентінің Қазақстан Республикасына
патриоттық тәрбие берудің 2006–2008 ... ... ... ... Жарлығы және білім беру мекемелерінде тәрбие берудің
кешенді ... ... ала ... ... ... ... орта мектептің 5–9 сыныптарында әдебиет, тарих,
география, ... ... ... ... ... ... таңдау курсы бағдарламасын және оны меңгертудің
моделін жасадық. Сондай-ақ оны ... және ... тыс ... ... ғылыми-әдістемелік кешенін жасап, эксперименттік мектептердің
іс-тәжірибесінде байқаудан өткізіп, нәтижесін сараптадық.
Оны іске-асыруда мына мақсаттар басшылыққа ... ... ... ... және ... процесс деген біртұтастық
көзқарасты басшылыққа ала отырып, мұражай материалдары ... ... ... ... ... ... сезімді ұялату;
– мұражай материалдары арқылы, оқушылардың ... ... ... ... ... ... ... деген құштарлық сүйіспеншілік сезімдерін ояту;
– оқу-тәрбие процесінің біртұтас үрдіс екеніне аса жоғары мән ... ... ... бойына сіңірілген білім, білік, дағдыларды
сыныптан тыс тәрбие жұмыстарында жалғасын тауып ... ... ... азаматтық тәрбиенің нәтижелік ... ... ... ... талдай отырып, сөз өнеріне деген талғамы ... ... ... ... ... ... ... өз орнын таба
білуіне бағыт-бағдар беру [8. 94-б].
Сыныптан тыс жұмыстарда оқушылардың пән сабақтарында ... ... ... ары ... дамытуға, оларды іскерлік қабілетіне қарай
топтастырып қоғамдық істерге ... ... ... ... жолдастықты нығайтуға, жеке бастық және ... ... оң әсер ... ... ... ... ... жан-жақты
қарастырылды. Өлкетанудың таңдау курсының кіріктірілген ... ... ... ұстандық:
– Біріншіден, әр пәндегі тақырыптық қайталаушылыққа жол бермеу,
жүйелілік, бірізділікті ... ... әр ... ... ... кіріктіре оқыту арқылы
келешекте оқушылардың апталық жүктемесін азайтуға, ... ... ... ... ... алуына мүмкіндік жасау.
– Үшіншіден, оқушыларға туған өлке тарихын ... және ... өнер ... өмір ... ... ... ... елжандылық-отаншылдық сезімдерін шыңдай түсу.
– Төртіншіден, оқушылардың пән сабақтарында алған теориялық білімдерін
туған өлке ... ... ... ... ... Бесіншіден, бағдарламадағы материалдардың Ұлттық мәдениет пен туған
жер табиғатына сәйкестігін қарастыру.
– Алтыншыдан, бағдарлама ... әр ... ... ... жеке бас ... сай келуін, яғни олардың білімді
биологиялық-психологиялық қабылдау мүмкіндігі тұрғысынан қарастыру.
Өлкетанудың таңдау ... ... ... ... ... ... ... Үлгі ретінде 5 сынып бойынша кіріктіре өткізуге
арналған жобаны ғана ... ... ... ... ... ... ... бағдарламасы бойынша 5
сыныпта туған ауылының тарихымен байланысты материалдарды игерту ... ... өз ... ... мен мәдениетіне, ал 7 сыныпта Алматы
облысының өткені, бүгіні және болашағы жайында мол мағлұмат ... 8 ... ... мәдени-экономикалық, шаруашылық және білім-ғылым
саласындағы жетістіктері, ал 9 сыныпта Республикамыздың бүгінгі тарихынан
мағлұматтар беру ... ... ... ... 5–8 ... арналған өлкетанудың
таңдау курсының жалғасы және қорытындысы болып келеді (2-кесте).
№2-кесте. «Өлкетану» атты факультативтік курс тақырыптары
|Тақырыптар ... саны ... ... |
| ... ... ... курсының мақсаты мен |2 |- ... ... ... | | | ... ... батырлары мен |2 |2 |Проблемалық ... және ... ... мұралар | | ... ... өнер ... |2 |4 ... ... ... ... әнші, | | ... ... | | | ... ... мен Ауған соғысының|2 |2 ... және ... ... | | | ... ... мен ... |2 |4 ... және ... |
|ардагерлерінің өнегесі | | | ... ... ... ... |4 ... және ... ... ретінде | | | ... ... ... |- |2 ... және жоба қорғау |
|Ауданның флорасы мен фаунасы |- |4 ... ... ... ... | | ... жоба ... |
| |12 |22 | ... |34 ... | ... ... таңдау курсының кіріктірілген бағдарламасы мен 9
сыныпқа арналған өлкетанудың факультативтік курс ... ... ... оқушыларының бойына сіңірілуге тиісті елжандылық
қасиеттердің моделі жасалып ... ... ... ... соң
эксперименттік мектептерде оқушылар бойына сіңірілетін елжандылық
қасиеттердің ... іске ... ... ... ... жасалып ұсынылды. Ол төменде былайша берілген (2-
сурет).
Оқушылардың елжандылық жөніндегі білім, ... ... ... ... мектеп мұғалімдерімен, сынып жетекшілерімен
өлкетанудың кіріктірілген таңдау ... мен ... ... және ... ... моделінің мазмұнын, оларды іске
асырудың педагогикалық-әдістемелік жұмыстар технологиясының ... ... 12 ... семинар-кеңес өткіздік. Семинар-кеңесте
эксперименттік материалдарды меңгертудің әдіс-тәсілдері, сыныптан тыс
тәрбие ... ... мен ... ... сөз ... барысында біз ... ... ... ... жүйе ретінде қарастырып, оқу-тәрбие жүйесіндегі елжандылыққа
тәрбиелеуге мүмкіндігі мол пәндерді ала ... біз ... ... ... ... жүзеге асыруды көздедік. Осылайша кешенді жұмыстар ... ... ... қол ... [9. ... ... талаптарды ескере отырып, педагог-ғалым А.С. Белкин
ұсынған төмендегі бағыттар мен ... ... ... ... іске ... баса ... ... Олар мыналар:
Бірінші бағыт-танымдық бағыт. Ол оқу ... ... ... ... ішінде «Таным қуанышы» амалы елеулі нәтижелі болып шықты. Мәселен,
оқуда айтарлықтай жетістіктерге жете ... ... ... ... сабақ басталды деген сөзден қуаныш сезіміне бөленбейтіні белгілі.
Ал біз оларды оқудан тыс ... ... ... оның ... ... туғызу арқылы, олардың танымдық әрекет ... ... ... Сонымен қатар танымдық әрекеттің өз ... ... ... ... ... ... ... – Өлкетану материалдары арқылы мектеп оқушыларының
бойына сіңірілетін елжандылық қасиеттердің моделі
2-сурет – Мұражай материалдарын меңгертудің
педагогикалық-әдістемелік жұмыстар технологиясы
Екінші ... ... ... ... қабілетті арттыру. Мысалы, орташа
оқушыларға оқу әрекеттерін орындауға ... тың ... олар ... ... оқып, зерттей отырып, ... ... ... ... ... ... ... күн өткен сайын
күрделі міндеттер қою арқылы оның ... ... іске қосу ... әр ... ... қол ... Мәселен, география сабағында
оқушыларға адыраспан туралы тапсырма берілгенде, олар оның ... ... ... ... ел ... ... айта келіп, тіпті бас
ауруының қай түрлеріне пайдаланылатыны туралы өз ... ... ... бағытына баулу: Тарих, география, әдебиет
сабақтарында жергілікті жер ... ... ... ... ... қатені кім бірінші боп байқауы және оның қате екендігін
дәлелдей білуі талап етілді. Бұл әдіс оқушылардың сабақты ... ... ... етті және ... ... дәйектеріне сүйеніп, ойды дұрыс дәлелдеу
мәдениеті қалыптасты.
Төртінші бағыт – танып-білуге деген ... ... Бұл ... әр ... ... бес ... бөлініп жарысып отырды.
– Көп біледі, бірақ ол ... өзі ... Көп ... әрі ол ... өздері де білетіндер.
– Аз біледі, әрі ол туралы өздері де ... Аз ... әрі ол ... ... әлі ... ең ... ... деген оқушылардың оқуға деген қызығушылығын
арттыру мақсатын көздедік және оған қол жетті ... де ... ... ауыл ... ... ... материал жазып келу, суретін
және мақала ... ... ... ... тізімін жасап келу, мақалаға
аннотация жазу т.с.с жеңіл тапсырмалардан ... ... ... ... ... тұжырымдарын міндетті түрде атап
өту арқылы көзқарастарды ... ... бұру ... ... сыныптар
арасында «біз өлкемізді жақсы ... бұл ... ... табыс» деген
пікірлер қалыптасты.
Бесінші бағыт-педагогикалық-психологиялық ықпал ету. Аталмыш бағыттың
мақсаты оқушылардың ... ... ... ... ... ... әсер етуді көздеу. Мұнда ... ... ... ... ... ... және т.б. амалдар мен
әдістерді қолдандық.
Алтыншы бағыт-шығармашылық қабілеттерін дамыту. Бұл ... ... ... ... ... мен ... дамыту арқылы
азаматтық ұстанымын қалыптастыру көзделді. Шығармашылық жұмыс эвристикалық
қиялдау бағытымен тығыз ... іске ... ... ... Ұлы ... болмағанда, еліміздің дамуы қандай деңгейде болар еді?», «Осыдан жүз
жыл бұрынғы ... ... мен ... ... облысы», т.б. Біз негізінен
өлкетану материалдарын пайдалана ... ... ... ... қалыптастыруды басты назарда ұстадық. ... ... ... ... ұстанымы әр оқушының өзінің кіші Отанын
тануында болып отыр.
Мұражайға ... ... ... олар туралы әдеби кітаптар оқу,
жергілікті ақындардың өлеңдерін жаттату, ... ... ... ... «Кім көп біледі?» деген ... ... ... ... ... іс-шаралары жүргізілді. Сөйтіп, ... өз ... ... ... ... ... ... артып, мақтаныш
сезім ұялады.
Жетінші бағыт-сауықтыру, шынықтыру бағыты халықтық спорттық ойындарды
үйреніп, оның шығу ... ... ... өз ... ... спорт
шеберлерінің өмірі мен шығармашылығын таныту арқылы өлкесін, ... ... ... ... Ол өз өлкесінің табиғатына ... ... оны ... және ... ... сақтау,
өлкенің экологиялық жағдайын зерттеу, оны жақсарту жолдарын іздету арқылы
өлкесіне ... ... ... ... ... ... Ол әр ... бойына еңбек ету дағдыларын
қалыптастыру, еңбек адамдарына құрметпен қарау, кәсіп түрлерін таңдауға
бағдар беру, ... ... ... ... мен ... ... ете отырып, өз өлкесінің азаматтарына мақтаныш
сезім туғызуға тәрбиелеу көзделді.
Оныншы бағыт-пәндік-білімдік бағыты. Ол ... ... ... ... ... ... ... сүйене отырып, өз ... ... жер ... ... орындарының табыстарын зерттеу
арқылы елжандылыққа тәрбиелеу.
Он бірінші бағыт-отбасы бағыты. Ол өз ата-анасының, әулетінің өмірі мен
шежіресін зерделей отырып, ... сүю, ... ... жетістіктерін
мақтан тұту сезіміне тәрбиелеу көзделеді [11. 210-б].
2.2. Өлкетану сабағында оқушыларды отансүйгіштікке тәрбиелеу негіздері
Жоғарыда ... ... ... әрқайсысының атқаратын қызметін
қорыта келіп, олардың бірінің оқушы бойына ... ... ... ... психологиялық-педагогикалық қабілет-
қасиеттерді дарытушылық, шығармашылыққа баулу әрекеттері көзделсе, сонымен
бірге ... ... ... өмір ... сақтауға үйрету, табиғатты
қорғауға баулуда әрі ... әрі ... әрі ... ... ескеруге тура келеді. Өлкетану жұмысының құрылымдық-
ұйымдастырушылық және ... ... ... ... ... ... айқындау педагогикалық теориялық
әдебиеттер бойынша үш деңгейде: жоғары, орташа және төмен деп ... ... ... ... талаптарына сай келуі ... ... осы ... ... ... сай немесе жартысынан біршама
көбірек болуы керек. Ал ... ... ... көрсеткіштер талаптарына
жауап бере алмаған жағдайда қолданылады. Өлшем көрсеткіштері үш сферада:
бірінші ... ... ... ... ... іс-әрекеттік көрсеткіштермен айқындалады.
Танымдық-білімдік көрсеткіш оқушының ... ... ... ... көзқарасын білдіруі, теориялық білімін таныта білуі және
оны іс-тәжірибеде қолдана білуі ... ... ... ...... ... оқушының белгілі тәртіптерді
сақтауынан, іс-әрекеттерді жүзеге асыруынан көрініс табады.
Ал ... ... ... ... ... ... істі ... ынталы, ынтасыздығы, идеялардың орнықты немесе
орнықсыздығы, ... ... ... немесе тұрақсыздығы ... Осы ... ... ... ... ... елжандылық
қасиетті айқындаудың көрсеткіштері мен өлшемдік деңгейлерін беріп отырмыз
(3-сурет).
Біз сыныпта және ... тыс ... ... ... ... ... сұрау-тесті, бақылау және
шығармашылық іс-әрекеттер арқылы жоғарыдағы өлшемдер мен ... ... ... айқындадық.
Оқушылар бойындағы елжандылық қасиеттердің төмен болуының басты
себептерінің бірі – ... ... ... ... ... алшақтауы болса, екіншіден оқулықтарды құрастырушы авторлардың
сұрау-тапсырмаларды құрастырудағы біржақтылығы, яғни ... ... ... ғана ... ... оның тәрбиелік жағына жете ... ... ... ... ... ... әдебиеті пәні оқулығының
көпшілігіне тән.
Сондықтан біз оқулықтардың білімдік, әсіресе тәлімдік қызметіне баса
көңіл бөліп, оны ... ... ... ... ... таңдау курсы бағдарламасында басымдық бағыт ... ... ... қасиеттерді қалыптастыруда әр баланың тек ... ... ... ... ... ... ... емес, сол арқылы
елін, жерін, ел қорғаған ерлерін танығаны, сүйгені керек. Осындай ... ... ... ... ... ... асыруға және өлкетану
материалдарын мейлінше кіріктіруге бағытталған жұмыстар ... тыс ... ... яғни ... ... ... ... балалардың жан-жақты қызығушылығы мен ... және ... ... ... ... формалары
жатады. Олар: факультативтік сабақтар, үйірме, клуб ... мен ... ... курстары. Сонымен қатар факультатив сабағында оқушылардың
білімін бағалау ... де ... ...... ... ... қасиеттер мен деңгейлік өлшемдер
Жоғарыда аталған эксперименттік мектептерде ... ... ... «Жас ... «Жас ... «Жас ... атты ... жүргізіледі. Төмендегі кестеде факультативтік курс мазмұнына
кіріктірілген тақырыптар ... ...... ... кіріктіру тақырыптарының үлгісі
|Факультатив атауы |Тақырыбы ... ... ... ... | | ... тарихшы 5 сынып |«Қазақстанның өткеніне |Жамбыл ауданының |
| ... ... ... ... ... 7 сынып |«Нағыз азамат дискуссия» |Ауданымыздың біртуар |
| | ... ... ... 8 сынып |Ана тілін түлеткендер ... ... |
| | ... ... ... 6 сынып |Ел қорғаған ер бабаң |Жамбыл ауданының |
| | ... ... ... 7 сынып |Жасыл ел ... ... ... тарихшы 8 сынып |Қоғам және азамат |Ауданымыздың қоғам |
| | ... ... ... 8 ... ... және ... ... ауданының |
| | ... мен |
| | ... ... ... ... ... таңдау курсына өз тілектерімен 272
оқушы жазылып екі жыл бойы ... ... ... тыс ... ... ... үшін педагог-ғалым Н. Монаховтың отбасының ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін
айқындаудың диагностикалық картасы жасалды. Оны 3 бағытта жүргіздік:
1. психологиялық қатысымдық деңгейі;
2. адамгершілік бағыттылығы;
3. ата-ананың педагогикалық мәдениеті (4-кесте).
№4-кесте – ... ... ... ... тәрбиелік мүмкіндігінің
диагностикалық картасы (Н. Монахов әдістемесі бойынша)
|Отбасының ... ... даму ... ... |
|тәрбиелік | ... | ... | |
| ... (Т) ... (О) ... (Ж) ... ... патриоттық |Патриоттық тәрбиенің|Отбасы |
|тәрбиенің ... ... ... ... ... |
|мақсаты мен |міндеттері ... ... ... – |
|міндеттерін ... ... емес ... ... | ... ... |
| | ... шығады | ... ... ... ... ... ... ... |сихологиялық |
|психологиялық |төмен. Педагогикалық |деңгейлері бар, ... ... ... бірнеше мәрте|бірақ әлсіз. ... |
| ... ... ... |қалыптасқан. |
| ... ... ... |Өз ... |
| | ... мән ... ... |
| | |Өз ... ... |
| | ... | ... жалғасы
|Отбасының |Тәрбиелік мүмкіндіктің даму деңгейінің сипаттамасы |
|тәрбиелік | ... | ... | |
| ... (Т) ... (О) ... (Ж) |
|Патриоттық |Патриоттық тәрбие |Патриоттық тәрбие ... ... ... ... мен |әдістері мен ... ... ... ... ... |тәрбиенің |
|өмірде қолдана ... ... ... ... мен ... ... | ... теориялық|құралдарын |
| | ... ... ... ... | ... |Теориялық |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... |
| | | ... ... |Жауапкершілігі |Жалпы ... бала ... ... ... ... ... |
|тәрбиесі үшін |мүлдем жоқ. Үйде ... ... ... |талаптар қоймайды, |бірақ кейбір |ен ... ... ... мен ... ... ... ... ... ... ... ... ... |патриоттық сезім ... ... ... ... ... Патриоттық | |
|сипаты. ... ... ... | |
| ... ... қателіктер| |
| ... ... ... Отбасында | |
| ... жат ... | |
| ... ... ... жоқ, | |
| ... |кей ... | |
| | ... | |
| | ... ... | ... беделі |Ата-ананың бірі немесе|Ата-ана өнегесінде |Ата-ананың ... ... ... де бала ... ... ... ... |тұлғасына кері әсер |байлыққа құмарлық, |тәрбие |
| ... ... және т.с.с ... |
| | ... ... бар. |
| | ... ... | |
| | ... | ... мен ... ... жоқ ... ... ... |
|мектептің | ... ... ... | ... бар. |үйлесімді. |
|тәрбие берудегі | ... ... | ... | ... ... | |
| | ... белсеніп | |
| | ... | ... ... ... ... ... – Диагностикалау нәтижесі
|Отбасының саны |Тәрбиелік деңгейі |
| ... ... ... |
|5 ... |125 |51% |25% |24% |
|6 ... |132 |48% |29% |23% |
|7 ... |118 |52% |26% |22% |
|8 ... |133 |49% |27% |24% |
|9 ... |130 |52% |28% |20% ... Сыныптарда |114 |55 |27% |18% ... : |752 |51% |27% |22% ... ... 752 ... ... ... берудегі мүмкіндігі
22 % жоғары, 27 % орташа, 51 % төмен екендігі анықталған соң, осы бағыттағы
жұмысты оңтайлы ұйымдастыру ... ... ... қаралып, іске
асырылды. Олар ата-аналар арасындағы ... ... ... пікір
алысу т.б. жұмыстар арқылы жүргізілді. Аудандық бұқаралық ақпарат ... ... ... ... материалдарды жиі насихаттау,
жергілікті әкімшіліктен ауданда әскери-патриоттық ойындар ... ... ... [12. ... ... ... облысы, Жамбыл ауданындағы
Қарғалы ауылындағы № 1 және ... ... ... ... ... ... ... Жамбыл орта мектебі, Қарақастектегі
Сүйінбай және Дегерестегі О. Әубәкіров атындағы мектептерде ... ... жж. ... Эксперименттік жұмысқа (эксперименттік
сыныптардан 272 оқушы), бақылау сыныптардан 189 оқушы (жиыны 461 ... ... 86 ... қатынасты. 2003–2006 оқу жылдарында жоғарыда
аталған ... оқу ... ... тыс және ... тыс ... ... материалдары жайында жан-жақты жүйелі білім берілді.
Алған білімдері ... ... мен ... ... ... және ... бақылау жұмысы, эссе, реферат, ғылыми жоба
жазу арқылы тексеріліп, ... ... ... ... ... үш ... іске асырылды: бірінші – алғашқы-анықтаушы (2003–2004)
кезең; екінші – ... ... ... ...... (2005–2006) кезең [13. 96-б].
Алғашқы анықтаушы эксперимент кезеңінің ... оқу ... ... болды (6-кесте).
№6-кесте – Алғашқы анықтаушы кезең
|Білімділік тәрбиелік |Эксперименттік ... ... ... ... | |
| ... ... деңг |
| ... |
| ... – | ... ... - | ... |
| ... | ... |зерттеу |
| ... ... ... |
|Танымдық |өлкетану туралы|өлкетанудың |өлкетану туралы|өлкетану туралы |
| ... ... ... |терең, жан - |жүйелі, ... ... ... ... ... ... ... |жақты білімдері|жан-жақты білімі|
|білімдерінің |педагогикалық |білімдердің |бар. ... ... ... ... ... ... |Оларды ... ... |Бұл ... ұмтылыс|толықтыруға |
| ... ... |бар. ... ... |
| ... ... ... | |ұмтылыс бар. |
| ... ... ... ... | |
| ... ... | | |
| | ... | | |
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
| ... ... ... ... – |өлкетану туралы|өлкетануға |жұмысының ... ... ... ... ... ... |
| ... |қызығушылық |педагогикалық |іс–әрекетегі ... өлке ... ... ... ... ... ... |бірақ әлсіз |қажеттілігін |терең түсінеді. |
|материалдардың|педагогикалық |екендігі ... ... ... |іс–әрекетте |байқалады, |Жалпы ... ... ... ... ... |педагогикалық |деген тұрақты |
|іс-әрекетте |қажеттіліктерін|педагогикалық|өлкетану ... ... ... ... ... ... деген |үнемі ізденіс |
|құндылығы | ... ... |пен ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... | |
| | ... | | |
| ... ... ... өлке ... өл ... ... |білімдерді |туралы білім |ке туралы бі - |өлкетанымдық |
| ... |– ... ... іс |
|Мұғалімнің |іс-әрекет |дерді кәсіби ... ... ... ... ... ... |педагогикалық|іс – әрекетте |қолдана алады. |
|оқушылардың |қолдану ... ... ... ... формалары |
|практикалық |біліктері |қолдану ... |мен ... ... ... ... ... |Балалардың ... ... ... ... ... мен ... бір |
|–әрекеттерін |деген ұмтылыс |Балалардың |практикалық іс|мақсатқа сай ... ... ... ... пен |- әрекеттерін |тиімді және |
| | ... ... ... |
| | ... ... |-пен |
| | |н ... – |ұйымдастырады. |
| | ... ... | |
| | ... ... | |
| | ... | | |
| | ... | | ... өлкетану жұмысына болашақ мұғалімдерді кәсіби даярлау
процесі өзінің құрамына келесі компоненттерді ... ... ... ... ... ... мен ... мұғалімдерді кәсіби дайындаудың мақсаты ретінде, олардың
педагогикалық өлкетануға деген даярлығын қалыптастыру алынады.
«Педагогикалық ... ... ... ... ... ... педагогикалық процесс және кәсіби даярлау
теорияларына негізделіп, ... ... ... ... болашақ
мұғалімдердің педагогикалық өлкетану жұмысына даярлығының ... ...... ... ... ... немесе қиындық тудыратын
факторларды жою, оларға қарама–қарсы факторларды құру. Модельдеудің көмегі
арқылы педагогикалық процеске қатысушылардың дамуын ... ... ... құрылады.
Теориялық қағидалар «педагогикалық өлкетану», «болашақ мұғалімдердің
педагогикалық ... ... ... ... және оның
кұрылымының мазмұны ... ... ... түрде болашақ
мұғалімдерді педагогикалық өлкетану жұмысына кәсіби даярығын қалыптастыру
процесінің ... ... ... ... [21. ... |
| ... ... |
|Б |
|Ъ |
... ... |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... ... ... ... |
|У |
|Ш |
|Ы |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| ... - ... ... педагогикалық өлкетану жұмысына кәсіби
даярлығын қалыптастыру процесінің моделі
Модельдің инвариантты жүйесін ... ... ... ... ... – өлкетанымдық дайындығының мақсаты, міндеттері және
нәтижелері алынды [21. ... ... ... ... ... ... ... бойынша болашақ мұғалімдердің даярлығы
– жеке тұлғаның ...... ... ... ... ... маңызды мотивтер, мінез – құлық тәсілдері, білім,
білік пен дағдылардан тұратын біртұтас құбылыс.
Вариативті элементтер ретінде болашақ ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын әдістер, құралдар және
ұйымдастырушы – педагогикалық жағдайлар алынады.
Аталған модельдің ... етуі ... ... ... ... және ... – педагогикалық жағдайларды сақтауға сәйкес,
білім беру процесінің субъектілері ... ... ... ... ... ... ... іс–әрекетті жүзеге асырады. ... ... ... ... және ... ... Қажет болған жағдайда, білім беру ... ... ... ... ... түзетулер енгізіледі.
Осылайша, аталған модел өзін–өзі реттейтін жүйе ... ... ... ... ... ... мұғалімдердің кәсіби дайындығының
педагогикалық ұйымдастырылған процесі болып табылады.
Бұл ... ... тек қана ... ұйымдастырылған оқу – кәсіби
іс – әрекеті барысында қалыптасады. Осы контекстіде даярлық бір ... және одан тыс ... іс – ... ... жүзеге
асырудың қажетті шарты болып табылады, екінші ... ол ... оқу – ... іс – ... қаланған нәтижесі болып
саналады. Сонымен қатар, педагогикалық ... ... ... ...... ... сапасын арттыруға ықпал
етеді [22. 44-б].
Жоғарыда көрсетілген мақсатқа жету жолында келесі міндеттерді шешу
қажет:
- ... өлке ... ... деректерді және жетекші ұғымдарды, өлкетанымдық
білімдерді студенттердің меңгеруі үшін жағдай жасау; ... ...... жүйелердің өзара әрекетін ... ... ... ... ... (география, геоэкология,
археология, топонимика және т.б) және ... ... ...... туралы ұғымдарды қалыптастыру;
- туған өлкені зерттеу, табиғи – ... ... ... зерттеу бойынша
біліктер мен дағдыларды қалыптастыру (тарихи – ... ... - ... ... ... ... қайта құру бойынша
табиғатты қорғау іс – әрекеті біліктері мен ... ... ...... жеке ... сапаларды қалыптастыру: патриоттық
және азаматтық, өз өлкесінің құндылығын құрметтеу, жергілікті өлкенің
тұрғындарының іс – ... ... ... деген қызығушылық, оның
шаруашылығы мен экономикасын дамытуға, оны ... мен ... ... деген
қажеттілікті, туған өлкеге деген эмоционалды – сезімдік және ... ... ... ... ... өлкетанымдық іс – әрекет әдістерімен
қаруландыру және өлкетану материалын оқушыларды оқытуда, тәрбиелеу мен
дамытуда ... оқу ... ... ... ... ... ... біздің көзқарасымыз ... ... ... ... ғана ... ... бар мүмкіндіктерді ескере отырып, болашақ ... ... ... ... ... өлкетанымдық мәліметтерді шоғырландыру мақсатында, туған өлке
туралы болашақ мұғалімдердің білімін жүйелеу, ... және ... ... ... ... мен ... ... мақсатында оқу –
әдістемелік кешенді құру және қолдану;
- жоғары оқу ... оқу ... ... ...... ... мен әдістерін қолдану, оның ішінде топсаяхат, жобалар,
зерттеу сипатындағы ... ... ... т.б. қолдану;
- студенттер үшін міндетті, практикалық жұмыстарды ұйымдастыру арқылы,
жергілікті жерде өлкетанымдық зерттеу және ... іс – ... ... ... калыптастыру [23. 91-б].
Педагогикалық өлкетану жұмыстары бойынша болашақ мұғалімдердің кәсіби
даярлығын ... ... ... мен ... іс ... ... мен ... әдістері, формалары, құралдары арқылы жүзеге
асырылады. Аталған даярлықты анықтайтын формалар мен әдістердің арасында
мыналарды бөліп қарастыруға болады: дәрістер, ... және ... ... ... арнайы курс және өлкетану практикумы
бойынша жұмыстарға қатысу, шығармашылық тапсырмалар мен жобаларды ... ... және ... ... ... ... орталықтарда және
жазғы лагерьде, туған өлкеге туристік саяхаттар ұйымдастыру.
Сабақтардың әртүрлі тақырыптары мазмұнының көлемі бойынша ерекшеленуі
мүмкін және оны ... ... ... ... ... және есте сақтау деңгейлеріне байланысты меңгеруі мүмкін.
Сондықтан, студенттердің оқу – ... ... ... ... ...... іс – әрекетіне қызығушылықтарын дамытатын ... ... ... 75 ... және 593 студент қатысты, оның
254 – і эксперимент тобында, 339 бақылау ... ... Біз ...
эксперименттік зерттеу жұмысын 3 курстан бастап жүргіздік. ... ... 3 ... І ... ... ... себебіміз
педагогикалық практика алдындағы теориялық білімдерді қорытындылай ... ... ... жұмысына даярлығын қалыптастырудың негізі
болатын «педагогикалық өлкетану» атты арнаулы курсты енгізу көзделді.
Қалыптастыру ... ... ... ... болашақ
мұғалімдерде педагогикалық өлкетануға байланысты білім, білік ... ... ... ... [24. ... ... ... болашақ мұғалімдердің даярлығын
қалыптастыру процесін ... ... үш ... ... ... ... қорытынды. Тәжірибелік - эксперимент жұмысының бірінші
кезеңде болашақ мұғалімдердің педагогикалық өлкетану ... ... ... ... ... ... өлкетану туралы
түсініктері мен білімдері оларды кәсіби іс – әрекетте пайдалану біліктері
тексерілді. Анкеталық сұрақтарының ... ... ... ... ... ... ... кезде төмен дәрежеде
екендігін көрсетті. Олардың ... ... ... дайындық
деңгейінің төмен болу себебі: құндылық – бағдарлы, танымдық, практикалық
компоненттер бойынша ... ... ... ... ... іс – әрекетте пайдалана алмауына байланысты. ... ... ... ... жүргізілген сауалнамалар да оқыту
әдістемелерін жетілдіру ... ... ... ... 8 - ... ... ... мұғалімдерді педагогикалық өлкетану жұмысына
даярлаудың деңгейлік көрсеткіштері (1 - педагогикалық ... ... ... ... ... – эксперимент барысындағы бақылау |
| ... |
| ... ... ... - ... |
| | | ... | |
| ... |15,5 % |17,5 % |12,6 % ... | | | | |
| ... % |28,5 % |12,1 % |
| |і | | | |
| ... |24,9 % |24,8 % |66,1 % |
| ... |44,9 % |29,2 % |9,2 % |
| ... |- |8,1 % |5,4 % ... тобындағы | | | | ... | | | | |
| ... % |29,7 % |21,6 % |
| |і | | | |
| ... |57,8 % |43,3 % |37,8 % |
| ... |35,5 % |18,9 % |35,2 % |
| ... | - |2,2 % |2,2 % ... ... | | | | ... | | | | |
| ... % |20 % |20,2 % |
| |і | | | |
| ... |56,8 % |31,1 % |32,8 % |
| ... |24,3 % |46,7 % |44,8 % ... ... мұғалімдердің өлкетанымдық біліктерінің саулнама
нәтижесінде білім деңгейлерінің эксперимент тобында да, бақылау тобында ... ... ... ... Бұл көрсеткіштегі білім
деңгейінің ... ... ... арнайы пән сабағы ретінде
жүргізілмеуіне, педагогика, психология, ... ... ... ... ... ... қаралмайтындығы, болашақ мұғалімдердің
ғылыми – әдістемелік ... ... ... ... ... үш кезеңнен тұратын қалыптастыру экспериментінің ... ... ... ... ... ... жасадық.
Эксперимент жұмысының екінші кезеңінде болашақ мұғалімдердің
практикалық мәнге ие ... ... әрі ... дамыту жұмыстарын
жүргіздік. Студенттердің оқу ... ... ... ... (4 ... шығармашылық тапсырмалар жүйесі, сабақтың фрагменттерін
құру бойынша орындайтын жұмыстарға негізделді. Бұл ... ... ... ... жұмыстары бойынша шығармашылық ізденуге
ынталандырып, өлке материалдарын жинақтау, оларды пайдалану іскерліктерін
қалыптастырды [25. ... ... ... ... ... ... деңгейлік көрсеткіштері (2 - педагогикалық ... ... ... ... ... ...... барысындағы бақылау |
| ... |
| ... ... ... ... - |Практикалық |
| | | ... | |
| ... |11,1 % |15,6 % |28,6 % |
| | | | | ... ... | | | | ... | | | | |
| ... % |30,4 % |22,5 % |
| |і | | | |
| ... |34,4 % |38,5 % |25,5 % |
| ... |22,3 % |15,5 % |23,4 % |
| ... | 9,4 % |4,7 % |10,5 % ... ... | | | | ... | | | | |
| ... % |21,5 % |19,5 % |
| |і | | | |
| ... |46,1 % |28,4 % |25,5 % |
| ... |28,1 % |45,4 % |44,5 % |
2 - ... ... ... ... мұғалімдерді педагогикалық
өлкетану жұмысына даярлығын қалыптастырудың деңгейлік көрсеткіштерінің
динамикасы төменде көрсетілген.
Тәжірибелік - эксперимент жұмысының ... ... ... ... ... жобаларды орындау ұсынылды, оқушыларды
оқытуға қажет, өлкетанушылық білім мен біліктерді қалыптастыруды болжайтын
топсаяхаттар жүргізу ұсынылды. ... ... ... ... даярлық деңгейін анықтауға ... ... ... ... ... өлкетану» курсы бойынша
педагогикалық білім және біліктерді өзіндік бағалау ... ... ... ... ... және ... ... жүргізілді, ал
практикалық тапсырмаларды орындау шамасына қарай, студенттердің өлкетану
саласындағы білім мен ... ... ... ... ... топ студенттерімен ... ... ... ... ... ... мен аудиториядан тыс жұмыстар
жүргізілсе, ал бақылау топтарында өлкетанымдық жұмыстардың мәнін анықтауға
арналған сабақтар ... ...... ... нәтижесі
эксперименттік топ студенттерінде өлкетанымдық біліктің қалыптасу деңгейін
әр уақытта жоғарылатуға мүмкіндік беретін біз қолданған әдістемелер ... ... ... ... ... ... қалыптасу деңгейлері анықталды. Тәжірибелік - эксперимент
жұмысының қорытынды нәтижесі 4 кестеде көрсетілген [26. 94-б].
№10-кесте. ... ... ... ... жұмысына
даярлаудың деңгейлік көрсеткіштері (эксперименттің қорытынды нәтижелері)
|Деңгейлер ... ... - ... |
| | ... | ... ... 3 | | | ... студенттері (1- |31,4 % |49,3 % |19,3 % ... ... | | | ... | | | ... ... 4 | | | ... ... (2- |43,5 % |29,2 % |27,3 % ... ... | | | ... | | | ... ... 3| 22,5 % | 43,3 % | 34,2 % ... ... (1 - | | | ... ... | | | ... | | | ... ... 4| 28,5 % | 29,4 % | 42,1 % ... студенттері (2 - | | | ... ... | | | ... | | | ... ... барысында біз сауалнаманы жүргізу ... ... ... ... жұмысына даярлығы деңгейін
белгіленген компоненттер бойынша соңғы рет сынақтан ... ... ... қорытындысы 3 – суретте берілген.
Эксперимент тобы ... ... - ... эксперимент жұмысының қорытынды нәтижелері
Суретке жасаған талдаудан мынаны ... ... ... ... ... ... ең жоғарғы деңгей
эксперимент тобында – 51,2 %, жеткілікті – 46,2 %, орта 32,1 %, ... ... %, ... ... ең жоғарғы көрсеткіш – жоғары 16,2 %, жеткілікті
24,4 %, орта 41,3 %, ал ... 44,5 % - ды ... ... ... ... ... кәсіби даярлаудың
нәтижесі ретінде өлкетанымдық білім, білік және ... ... ... ... мұғалім өзінің педагогикалық өлкетанымдық даярлығына болашақ
кәсіби іс – әрекетінің нәтижелерінің өзара әсерін ұғынады, ... ... ... ... ... ... ... бағыттылығын
сезінеді. Оқушыларға жергілікті өлкені ... ... ... ... көзімен емес, оны жасаушы, іс – әрекет ... ... ... ... ретінде тәрбиелеуге үйренеді. Болашақ
мұғалімнің кәсіби іс – ... ... ... ... ... бағдары, мұғалімнің жұмысындағы ... ... ... және ... ... ... [27. 49-б].
ҚОРЫТЫНДЫ
Егерде өлкетану материалдарын ... ... ... ... ... жасалып, оны оқу-тәрбие жүйесіне
тиімді пайдаланса, онда оқушы – жастардың өзін-өзі тәрбиелеуге ... ... ... ... ... болады. Өйткені өлкетану материалдары
оқушылардың ... ... ... терең танып білуіне, елжандылық
сезімінің арта түсуіне мүмкіндік туғызатын білімдік те, тәлімдік те ... ... ... ... ... өлкетану материалдары арқылы оқушыларды
елжандылыққа ... ... ... ... оған ... ... ... Негізгі мектептердің оқу-тәрбие ... ... ... мен ... ... ... кіріктіре тиімді
пайдаланудың білімдік, тәлімдік және дамытушылық функцияларын практикада
іске асырудың мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларына меңгерте отырып, оларды елжандылыққа тәрбиелеудің
моделі жасалды.
– Оқушыларды елжандылыққа ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарының
технологиялық үлгісі жасалып ұсынылды.
– Мұражай ... ... ... ... ... ... тұтас педагогикалық ғылыми-әдістемелік жүйесі педагог-ғалым
А.С. Белкин ұсынған он бір бағыты ... ... ... ... ... ... ... Өлкетану материалдарын пәнаралық кіріктірілген бағдарлама негізінде
меңгертудің тиімді деген әдіс-тәсілдері ... ол ... де, ... тыс тәрбие жұмыстарында да кең түрде қолданылды.
– Оқушылардың Отансүйгіштік, азаматтық тұлғасын қалыптастыруда мектеп пен
отбасының және қоғамдық ұйымдармен, мектептен тыс ... ... ... және оны іске ... ... ... қарастырылып, тәжірибеде қолданыс тапты, қорытындысы сынақ
нәтижесінде нысанаға алынды.
– Мұражай материалдарын өлкетанудың кіріктірілген ... ... ... ... ... олардың қазіргі қоғам
талаптарына сай әлеуметтенуіне толық жағдай жасау жүйелі ескерілді, ... ... ... ... пайдаланылып, әр оқушының өзіндік
«Мен» қалыптасуына, ... ... ... ... ... істерді жүзеге асыруда педагогикалық заңдылықтар мен ұстанымдар
басшылыққа алынып, гуманистік ... ... ... материалдарын негізгі мектептің оқу-тәрбие үрдісіне кіріктіру
оқушылардың бос ... ... ... жол ... ... ... мінез-құлық иесіне айналу қауіпінің өз-өзінен
сейілетінін тәжірибелік эксперименттік ... ... ... ... ... ... ... азаматы етіп шығаруда ата-аналар мен мектептің,
мектеп пен қоғамдық ұйымдардың бірыңғай тәрбиелік ... ... ... ... ... ... оң тәжірибесі жинақталды.
Отбасының тәрбиелік мүмкіндіктерін ескере отырып, ... ... ... ... жұмыс барысында оқушылардың теориялық
білімдерінің арта ... және оны ... ... пайдалана білу қабілеттерінің артқандығы байқалды.
– Мектеп бітірген ... ... ... ... ... ... азаматы болып шығуы үшін төмендегідей нақты ... ... ... ... ... ... үшін ең ... өмірін бірыңғай педагогикалық жүйеге айналдыру, оқу ісін тәрбие
мәселесімен тығыз ... ... Осы ... ... ... ... жиі ұйымдастырып отыру;
– аудан-ауыл тарихы туралы кітаптар, соның ... ... ... ... ... ... ... қазақфильм шығарған кинолар, деректі фильмдер
мен ойындарды, мультфильмдерді көбейту, ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, Алматы облысының
Шарын, Медеу шатқалы, Шымбұлақ, Марал сай, Ақ қайың, Ақсай ... ... ... және ... ... ... ... мен киелі мекендерін жол жүрмей-ақ сабақта және ... ... ... ... ... бейнематериалдар ауылдық мектептер үшін
аса қажет. Ал ол үшін республика көлемінде аудиокарта және видеотекалар
жасау қажет;
... ... ... ... ... да ... ... әсіресе батырлар жырынан бастап, қазіргі
патриотизмді ... ... ... ... деп санаймыз;
– Қазақстан Республикасының әр аймағы бойынша өлкетану ... мен ... ... ... ... ... ... ол оқушылар бойында қазақстандық патриотизмді ... ... ... ... ... ... ... мектептерінің 12 жылдық оқу жүйесіне ... ... орта ... 10–12 ... ... ... ... түрде зерттеу ісін жалғастыру ... ... ... қазіргі білім беруде жетекші тенденциялар мен
біртұтас педагогикалық процестің өмірмен байланысын жүзеге асыруына тікелей
ықпал ететін білім берудің интеграциялық ... ... ... ... ... ... ... даярлау кәсіби -
педагогикалық ... ... ... ... ... оның ... ... бағдарлы, практикалық компоненттер енеді.
Жүргізілген зерттеу ... ... ... ... ... ... ... байланысты төмендегідей қорытынды
жасауға мүмкіндік алдық.
- болашақ мұғалімдердің педагогикалық өлкетану ... ... үшін оның ... ... сай ... ... ... әрекет керек.
- жоғары оқу орындарындағы ... ... ... болашақ
мұғалімдерді педагогикалық өлкетану жұмысына даярлығын қалыптастыруға
мүмкіндік ... ...... ... болашақ мұғалімдерді педагогикалық
өлкетану жұмысына даярлығын қалыптастырудың әдістемесінің нәтижелілігі
дәлелденді.
Жүргізілген ...... ... ... ... жұмысын жүзеге асыруға даярлығы келесіждей ... ... ... ... ... ... өлкетану жұмысына даярлығын
қалыптастыру біртұтастық жүйесіндегі жүйелілік, пәнаралық байланыс
принциптеріне негізделсе;
- болашақ мұғалімдердің даярлығын қалыптастыру мазмұнын ... ... ... ... ... мұғалімдердің педагогикалық өлкетану туралы білімдерін жан
- жақты ... және осы ... ... ... дағдыларын
қалыптастыру мақсатымен оқу - әдістемелік кешені ... ... оқу ... оқу ... ... ... процесске
бағытталған оқытудың формалары мен әдістері, ғылыми ізденіс сипатындағы
тапсырмалар, практикумдар қолданылса.
Жоғары оқу ... ... ... ... ...... формалары мен әдістер кешенін қолданудың тиімділігі
анықталды және ... ... ... әдістерін кешенді қолдану және
олардың көптігі, сабақтардың әртүрлі ...... ... ... ...... дайындығының тиімділігіне жетуді
қамтамасыз етеді, сонымен бірге болашақ мұғалімдердің біліктілік ... ... ... ... ... шығармашылық практикалық
тапсырмалар мен жобалардың тақырыптары мен курстық ... ... ... ... ... ... мен белсенділігіне,
шығармашылықпен айналысуға, ... ... ... және
педагогикалық өлкетануға қызығушылығын дамытуға ықпал етеді [29. 75-б].
Тәжірибелік – эксперименталды ... ... ... ... ... ... ... практикалық
біліктері мен дағдыларын, теориялық білімдерінің қалыптасу деңгейін арттыру
тенденциясын ... ... ... оны біз ... ... көрсетеді, сонымен бірге студенттердің ... ... ... ететін, формалар мен әдістердің, ұйымдастырушы ... ... оны ... ... ... ... ықпал етті.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы педагогикалық өлкетану жұмысын ... ... беру ... интеграциялық компоненті ретінде
қарастырумен ... ... ... ... рет студенттерге білім
беруде қазіргі заманғы тенденциялармен ... ... ... ... ... ... ... болашақ мұғалімдерді
кәсіби даярлаудың компоненттері мен көрсеткіштері ... ... ... онда ... және ... ... ... – өлкетанымдық дайындығының мазмұны, құрылымы, жоғары оқу
орындарының оқу – ... ... ... оқу ... мен
бағдарламаларын жетілдіруге көмек ... ... ... ... нұсқаулар тәжірибеден өткен және практикаға енгізілген.
Болашақ мұғалімдерді педагогикалық өлкетану ... ... ... және ... ... баса ... ... оқу орындарында және жалпы орта білім беретін мектептерде қолдануға
ұсынылады. Себебі оның тиімділігі ... ... ... зеттеудің мақсатына жеттік, қойылған ... ... ... ... жүйе мен оны ... ... әдәс - тәсілі
негізінде, педагогикалық өлкетану жұмысына болашақ мұғалімдерді даярлаудың
тиімділігі туралы ... ... ... ... отырып, біз аталған
мәселе бойынша студенттерді дайындауды ... үшін ... ... ... ... ... ... деп санадық:
- бар мүмкіндіктерді ескере отырып, болашақ мұғалімдердің даярылығының
мазмұнын өлкетанушылық білімдермен байыту;
- өлкетанымдық ... ... ... оқу – әдістемелік кешенді
құру және қолдану, жергілікті жер туралы болашақ ... ... ... ұштау, кеңейту және жүйелеу, аталған салада зерттеу
біліктері мен дағдыларын меңгеру;
- cтуденттер үшін ... ... ... ... және ... іс
– әрекетті ұйымдастырудың арнайы біліктерін меңгеру;
- географиялық ... ... жер ... жан–жақты білім, педагогикалық
өлкетанудың теориясы мен әдістемесі негіздері бойынша, міндетті ... ... ... ... және ... студенттердің курстық және диплом жұмыстарын педагогикалық өлкетану
мәселелері бойынша, пәндердің кең тізімінде ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын ұйымдастыру
мен жүргізу бойынша, оқу – әдістемелік құралдар сериясын жарыққа шығару;
- пәнаралық ... ... ... ... ... ... – экономикалық және жаратылыстану – ғылыми пәндер блогын
оқытудың кәсіби – өлкетанушылық бағыттылығына назар ... ... ... Адам және ... ... ... 2000 ж. Экология.
2. «Қазақстан мектебі» журналдар. 2000-2003 ж.ж.
3. Өсімдік – табиғат қазынасы. «Дидар» газет басылымдары. 2007-
2008 ж.ж.
4. Экология және ана мен бала ... 1991 ... ... және ... 2003-2008 ж.ж.
6. Сарыбекоа Н.С. Жалпы білім беретін орта мектепте оқушыларды
табиғат қорғауға тәрбиелеудің педагогикалық негіздері.
Алматы, 1993.
7. Сарыбеков Н.С. ... ... к ... ... ... ... К.Д. Знай свой край. Москва, 1986.
9. Барков А.С. ... ... ... ... Ш.Ш. ... Алматы, 1962.
11. Оқушыларды өлкетану материалдары арқылы елжандылыққа
тәрбиелеудің әдістемесі // ... және ... ... және
заман». Халықаралық ғылыми-практикалық ... / Абай ... ... Ұлттық педагогикалық
университеті. – Алматы, 2005.
12. ... ... ... ... ... арқылы
елжандылыққа тәрбиелеудің тиімді әдіс-тәсілдері // Қазақстан
республикасындағы білімнің даму ... мен ... ... және ... ... пед. ғыл. д-
рлық, КСРО Педагогика Ғылымдары Академиясының корреспондент-
мүшесі, ... ... ... ... ... ... 100 жылдық мерейтойына арналған халықаралық
ғылыми-практикалық конференция материалдары. – Алматы, 2005.
13. Оқу тәрбие үрдісінде оқушыларды елжандылыққа ... ... ... // ...... ...... Оқушыларды өлкетану материалдары ... ... // ... – образование. – 2005. – № 4 (22).
15. Оқу-тәрбие үрдісінде оқушыларды елжандылыққа ... ... ... // ... Отаным –
Қазақстан». Қазақстан Республикасының Ата заңының 10
жылдығына ... ... ... ... – Талдықорған, 2005.
16. Елжанды ұрпақты тәрбиелеудегі ауыл ... ... ... маңызы // Білім берудегі менеджмент. – 2006.
– № 4.
17. «Өлкетану» таңдау курсының кіріктірілген бағдарламасы ... іске ... ... // «Қазақстанда жоғарғы
педагогикалық ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-практикалық конференция
материалдары. – Атырау, 2007. ... ... Ауыл ... өлкетану материалдарын жүйелі пайдалану
арқылы жас ұрпақты елжандылыққа тәрбиелеу // ... – 2007. – ... ... ... ... кіріктірілген бағдарламасы. (5–9
сыныптар бойынша) Тарих, әдебиет, география, ... ... // ... бағдарлама. – Алматы, 2007.
20. Мектепте өлкетану жұмысын ұйымдастыру. ... ...... ... ... өлкесінің ежелгі тарихы. Оқу құралы. – Тараз, 2007.
22. Ұлы Жібек жолының Жуалыдағы сілемдері туралы ... ... ... Азия және ... Түркі өркениетінің бастауы»
атты Халықаралық ғылыми – ... ...... 2006.
23. Жаһандану үрдісінде болашақ мұғалімдерді педагогикалық
өлкетану жұмысына кәсіби даярлау мәселесі // ... ... ... ... ... ... -
практикалық конференция материалдары. – Қарағанды, 2008.
24. Болашақ мұғалімдерді педагогикалық өлкетануға даярлаудың
кейбір мәселелері // ... және ӘТУ ... ... – 2008. ... Болашақ мұғалімдерді кәсіби даярлауда – ... ... әдіс - ... Бишкек, Вестник КНУ -2008. 1
серия, Выпуск - 4.
26. Профессиональная подготовка будущих учителей к ... ... по ... // ... ... ... ... языкам и литературе в вузах.
Ташкент ТГЮИ, - 2008. ...... ... ... мен ... мұғалімдерін өлкетану жұмысына
даярлаудың қазіргі жағдайы. «Қайнар» ... ... ... -2008. №4/2.
28. Болашақ мұғалімдерді педагогикалық ... ... ... ... тәрбие беру мәселесі //
Оңтүстік Қазақстан ғылымы мен білімі. «Педагогика сериясы». -
2008. №3(68).
29. ... ... ... ... ... курсының мазмұны, формасы мен әдістемесі // 12 ... ... ... ... ... проблемалары.
Педагогика ғылымдарының докторы, профессор Н.Д.Хмельдің 80
жылдығына арналған Республикалық ...... ... – Алматы, 2008.
-----------------------
С
У
Б
Ъ
Е
К
Т
С
Т
У
Д
Е
Н
Т
Мақсаты: болашақ мұғалімдердің педагогикалық өлкетану жұмысына ... ... ... өлке ... білімдер жүйесін студенттердің меңгеруі үшін жағдай
жасау;
- педагогикалық өлкетанымдық жұмыстың біліктері мен дағдыларын
қалыптастыру;
- тұлғалық кәсіби – өлкетанымдық сапаларды қалыптастыру;
- болашақ мұғалімдерді ... іс – ... ... қаруландыру
және өлкетану материалын оқушыларды оқыту, тәрбиелеу және дамытуда қолдану.
Нәтижелер:
Болашақ мұғалімдердің педагогикалық ... ... ... ... – педагогикалық шарттар:
- болашақ мұғалімдерді педагогикалық өлкетану жұмысына ... ... ... ... ... ... негіздеу;
- болашақ мұғалімдерді даярлау мазмұнын педагогикалық өлкетану білім,
біліктерімен толықтыру;
- болашақ мұғалімдердің педагогикалық өлкетану туралы білімдерін жан
- жақты ... және осы ... ... ... ... ... оқу - әдістемелік кешенін жасап қолдану;
- - жоғары оқу орындарының оқу процесінде біртұтас педагогикалық
процесске бағытталған оқытудың формалары мен ... ... ... ... практикумдар қолдану.
-
-
- практикум, жобалар әдісін, топсаяхат ұйымдастыру.
Мазмұны:
Педагогикалық өлкетанымдық білімдерді менгеру, ...... ... ... ... өлкетанымдық біліктер мен
дағдыларын меңгеруі.
Оқушыларды оқыту, тәрбиелеу және дамытуда өлкетану жұмыстарын қолданудағы,
әдістемелік дайындық.

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы өлкетанудың мәні мен мақсаттары84 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Хан шыңғыс флорасы және экологиялық сипаттамасы45 бет
Қазақ, ағылшын және орыс тілдеріндегі жаргон сөздер4 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды байланыстырып сөйлеуге үйрету жолдары27 бет
Тарихи өлкетану курсының жұмыс бағдарламасы.30 бет
Бастауыш мектептерде дамыта оқыту технологиясын сөз тіркесінде қалыптастыру47 бет
Бастауыш мектептерде жаратылыстану пәндері арқылы экологиялық білім беру14 бет
Есту қабілеті нашар балаларды арнайы мектептерде оқыту және тәрбиелеудің маңызы38 бет
Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь