Оңтүстік Қазақстан облысының рекреациялық ресурстарына табиғат компоненттерінің ықпалы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 Рекреациялық ресурстар туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
2 Оңтүстік Қазақстан облысына физикалық . географиялық сипаттама
2.1 Жер бедері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
2.2 Геологиялық құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
2.3 Климаты мен гидрографиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
2.4 Топырақ жамылғысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
2.5 Өсімдігі мен жануарлар дүниесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24

3 Оңтүстік қазақстан облысының рекреациялық ресурстары және олардың дамуы
3.1 Табиғи рекреациялық ресурстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
3.2 Тарихи рекреациялық ресурстар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...38

4 Оңтүстік Қазақстан облысының рекреациялық ресурстарына табиғат компоненттерінің ықпалы
4.1 Оңтүстік Қазақстан облысының геологиялық түзілісі және оның рекреациялық ресурстардың қалыптасуына ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .41
4.2 ОҚО.ң климат жағдайының туризм объектілеріне және туристік маусымдарға әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .43
4.3 ОҚО.ң жер бедері туризм объектілері ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46
4.4 ОҚО.ң табиғи кешендері туризм объектілері ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48
4.5 ОҚО.ң рекреациялық ресурстары мен емдік.сауықтыру орындарын туризм объектілері ретінде пайдалану мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..56
Пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58
Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60
Кіріспе
Зерттеу жұмысының өзектілігі Бұл жұмыс кіріспеден және төрт бөлім мен қорытындыдан тұрады. Ал бұл тақырыптың өзектілігі демалыс аймақтарын Республикадағы демалыс аймақтары деңгейінде қарастыру. Оңтүстік Қазақстан облысындағы Сарыағаш курорты еліміздегі басқа курорттар сияқты өте жоғары деңгейлі курорттардың бірі. Ал облысымызда көптеген жерлерде минералды, табиғи ыстық сулар табылған, ал оларға санаторийлер салу мемлекет тарапынан әлі жақсы қарастырылмауда. Жекеменшікке өтіп кету салдарынан көптеген демалыс объектілері жойылып кетуде. Емдік-сауықтыру аудандарына мемлекет тарапынан кешенді көмек көрсетлуі тиіс.
Зерттеу жұмысының жаңашылдығы: Оңтүстік Қазақстан облысындағы рекреациялық аудандарның емдік сауықтыру жұмыстарындағы потенциялын арттыру және туризмді дамыту үшін атқтаруға тиіс нақты жобалар мен ұсыныстар енгізілген.
Зерттеу жұмысының практикалық маңыздылығы: Оңтүстік Қазақстан облысының емдік-сауықтыру орындарының қызмет көрсету, инфрақұрылым салаларын дамыта отырып, халық игілігіне жарату. Облыстың рекреациялық аудандарына туристік бағыттар ұйымдастыру және туристік жобалар жасау.
Зерттеу жұмысының мақсаты : Оңтүстік Қазақстан облысының туристік рекреациялық аймақтарына жататын объектілер Батыс Тянь-Шань сілемдерінің арасына орналасқан. Туристік рекреациялық объектілерге «Ақ мешіт», «Біркөлік», «Ақсу», «Манкент», «Сарыағаш» сияқты шипажайлар мен демалыс үйлері мен Машат шатқалында орналасқан туристік базаларды, Сайрам шыңының етегінде орналасқан Әлтеке туристік базаларын атап көрсетуге болады. Бұдан басқа облысымызда көптеген демалыс орындары туризмнің дамуына өз үлесін қосуда. Мұндай туристік рекреациялық объектілер жалпы облыс көлемінде емес көбінесе Республика көлемінде қарастырылуда. Бұл жұмыстың мақсаты мұндай объектілердің қазіргі кездегі пайдалану мәселелері, бұған мемлекет қандай дәрежеде қарауда?
Зерттеу жұмысының міндеті: Оңтүстік Қазақстан облысындағы емдік-сауықтыру орындарын дамыту мәселелеріне теориялық негіздеме жасау; Оңтүстік Қазақстан облысындағы емдік-сауықтыру орындарының әлемдік деңгейге жету барысында қазіргі даму жағдайына сипаттама беру; Оңтүстік Қазақстан облысында дамытудың әлеуметтік-экономиканың алғы шарттарын қарастыру.
Зерттеу обьектілері: Оңтүстік Қазақстандағы емдік сауықтыру орындарының қазіргі жағдайы мен перспективасы.
Теориялық және әдіснамалық негізі: Жұмыстың басты методологиялық негіздері болып статистикалық, жүйелілік, салыстырмалы және әдеби материалдарға талдау жасау әдістері саналады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Александрова А.Ю. География мировой индустрии туризма. М.: 1998. – 348 с.
2. Багрова Л.А., Подгородецкий П.Д. Физико-географические (природоведческие) основы рекреационной географии. Учебное пособие. Симферополь: СГУ, 1982. – 173 с.
3. Большаник П.В. Рекреационная география. Учебное пособие. Омск, 2003. 108 с.
4. Веденин Ю.А. Динамика территориальных рекреационных систем. М. 1982. 286 с.
5. Географические аспекты исследования рекреационных систем. сб. статей. М. 1979. 140 с.
6. География рекреационных систем СССР. М. 1980. 361 с.
7. Горшкова Л.Ю., Крысанова Т.Д., Пичугина Н.В., Ушакова О.В. Рекреационная география. Словарь-справочник. Саратов, 2003. – 462 с.
8. Ердавлетов С.Р. География туризма. А. 2000. – 156 с.
9. Игнатенко А.Н. Рекреационные территориальные системы: научные основы развития и функционирования. Учебное пособие. Черновцы, 1989. – 381 с.
10. Ким А.Г. Рекреационная оценка территории и развитие туристко-рекреационного хозяйства Казахстана. А. Рауан. 1997. 368 с.
11. Казанская Н.Ф., Морфенин Н.Н. Рекреационная география. М. 1976. 216 с.
12. Котлярова Е.А. География отдыха и туризма. М. 1978. 124 с.
13. Климатологический справочник СССР. вып 18. Казахская ССР том 1. 1973.
14. Колотова Е.В. Рекреационное ресурсоведение. М.: 1998. – 314 с.
15. Кусков А.С., Понукалина О.В., Одинцова Т.Н. Рекреационная география. Учебное пособие. Саратов, 2003. – 328 с.
16. Максаковский В.П. Географическая картина мира. Книга І. М. 2006.- 495 с.
17. Мамадьяров М.
18. Мироненко Н.С., Твердохлебов И.Г. Рекреационная география. М. 1981. 329 с.
19. Медведков Ю.В. Человек и городская среда. М. 1978. 264 с.
20. Нефедова В.Б. и др. Методы рекреационного районирования. Вопросы географии. выпуск 93. М. 1973. с 81-108.
21. Николаенко В.Б. Рекреационная география. М. Владос. 2001. 281 с.

22. Құрманов Қ. Физикалық география терминдері мен ұғымдарының орысша-қазақша анықтамалық сөздігі. А., Рауан, 1993ж .
23. Ердавлетов С. Р. География туризма. А., 2000ж.
24. Нұрбеков Ж. Нұрын шашқан Оңтүстік. А., Эффект 2003ж .
25. Нұрғалиев Қ.Р. Қазақстан экономикасы. А., 1999ж.
26. А. Тәсілов. Сарыағаш курортында демалу мен ем алу. А., 2000ж.
27. Жатқанбаев Ж., Жатқанбаева Г. Сарыағаштың минералды суы. А., 2001ж.
28. Сыдыков С, Кон М. С, Бондаренко Н. М., Алещенков
29. Г.Р. Лечебные минеральные воды Казахстана. А., 1972г.
30. Е. С. Сейтенов., Я. Г. Параскевопулос, Э.К. Аханова. Лечебные минеральные воды. Издательство «Наука». А., 1987ж.
31. Замятин. Курорты Казахстана. А., 1985г.
32. Сайыпов. Теория и практика туризма. А., 1981 г.
33. Насыров Р. Р. Оңтүстік Қазақстан. А., «Қайнар» 1990ж.
34. Курорты энциклопедический словарь. А., 1983г
35. Пыхарев А. Н., Жолдасбеков А. А., Мамадияров М.Д. Организационно-проававые основы туристической деятельности в Республике Казахстан. А., 1998г.
36. Ердавлетов С. Р. Туристский Казахстан. А., 198 1 г.
37. Пирожник. Рекреационные ресурсы. А., 1982ж.
38. Ердавлетов С. Р. География туризма. А., 2000г.
39. Ким А.Г. Рекреационная оценка территории и развитие туристко-рекреационного хозяйства в Казахстане. А., Рауан 1997г.
40. Царфис П.Т., Киселев В. Б. Лечебные грязи и другие природные теплоносители. М., Учебник 1990г.
41. Мамадияров М. Д. Методические подходы к работе региональный концепции развитие туризма /На примере Южно Казахстанской области/ РКА., 2002г.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....................................................3
1 Рекреациялық ресурстар туралы
түсінік..........................................................5
2 Оңтүстік Қазақстан облысына физикалық – географиялық сипаттама
2.1 ... ... ... ... ... Өсімдігі мен жануарлар
дүниесі.....................................................................
..24
3 Оңтүстік қазақстан облысының ... ... және ... ... ... рекреациялық
ресурстар...................................................................
....31
3.2 Тарихи рекреациялық
ресурстар...................................................................
....38
4 Оңтүстік ... ... ... ... табиғат
компоненттерінің ықпалы
4.1 Оңтүстік Қазақстан облысының геологиялық түзілісі және ... ... ... ... ... ... ... объектілеріне және туристік маусымдарға
әсері.......................................................................
..............................43
4.3 ОҚО-ң жер бедері туризм объектілері
ретінде................................................46
4.4 ОҚО-ң ... ... ... ... ... ... ресурстары мен емдік–сауықтыру орындарын туризм
объектілері ретінде пайдалану
мәселелері..............................................................52
Қорытынды...................................................................
...........................................56
Пайдаланған әдебиеттер
тізімі......................................................................
........58
Қосымшалар..................................................................
...........................................60
Кіріспе
Зерттеу жұмысының өзектілігі Бұл жұмыс кіріспеден және төрт бөлім ... ... Ал бұл ... ... ... аймақтарын
Республикадағы демалыс аймақтары деңгейінде қарастыру. ... ... ... ... ... ... ... сияқты өте жоғары
деңгейлі курорттардың бірі. Ал облысымызда көптеген жерлерде минералды,
табиғи ыстық сулар ... ал ... ... салу ... ... ... ... Жекеменшікке өтіп кету салдарынан көптеген
демалыс объектілері жойылып ... ... ... мемлекет
тарапынан кешенді көмек көрсетлуі тиіс.
Зерттеу жұмысының жаңашылдығы: Оңтүстік Қазақстан облысындағы
рекреациялық аудандарның ... ... ... потенциялын арттыру
және туризмді дамыту үшін атқтаруға тиіс нақты жобалар мен ұсыныстар
енгізілген.
Зерттеу ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының
емдік-сауықтыру орындарының қызмет көрсету, инфрақұрылым салаларын дамыта
отырып, халық ... ... ... ... ... ... ... және туристік жобалар жасау.
Зерттеу жұмысының мақсаты : Оңтүстік Қазақстан облысының туристік
рекреациялық аймақтарына жататын ... ... ... ... орналасқан. Туристік рекреациялық объектілерге «Ақ ... ... ... ... сияқты шипажайлар мен демалыс
үйлері мен ... ... ... ... ... ... ... орналасқан Әлтеке туристік базаларын атап көрсетуге болады. Бұдан
басқа ... ... ... орындары туризмнің дамуына өз үлесін
қосуда. ... ... ... ... ... облыс көлемінде емес
көбінесе Республика көлемінде қарастырылуда. Бұл жұмыстың мақсаты ... ... ... ... ... бұған мемлекет қандай
дәрежеде қарауда?
Зерттеу ... ... ... ... ... ... ... дамыту мәселелеріне теориялық негіздеме жасау; Оңтүстік
Қазақстан облысындағы емдік-сауықтыру орындарының ... ... ... ... даму жағдайына сипаттама беру; Оңтүстік Қазақстан
облысында дамытудың ... алғы ... ... обьектілері: Оңтүстік Қазақстандағы емдік сауықтыру
орындарының қазіргі ... мен ... және ... ... ... ... методологиялық
негіздері болып статистикалық, ... ... және ... ... ... ... ... жұмысының жазылуының практикалық базасы: Қолданылған
әдебиеттер мен ... ... ... ... ... басылым беттерінен
алынды. Негізгі әдебиет ретінде Бұқаралық ақпарат құралдарындағы жарық
көріп жүрген ... ... ... ... ... ... ... және көптеген басқа мерзімді басылымдар да
пайдаланылды. Сонымен бірге, ... ... tv.kz, ... секілді басқа да интернет сайттары қолданылды.
1 РЕКРЕАЦИЯЛЫҚ РЕСУРСТАРЫ ТУРАЛЫ ... ... ... ... ... ... ... аса маңызды
массалық құбылысқа айналды, сол үшін рекреация феномені ғылымның зерттеу
объектісі болды. Көптеген мемлекеттерде ... ... ... ... ... ... ... Италия, Испания елдеріне жылына ондаған
миллион туристтер келеді, олардың саны ... ... ... ... ... ... ... ішкі өнімнің жартысынан астам бөлігін
құрайды. Рекреациялық әрекет және ... ... ... ... ... жатады.
ҚСРО кезінде рекреация мәселелері бойынша ... ... ... 70-80-ші жылдары жарияланып басталды. Қазіргі таңда рекреация
адамдардың өмір сүруінде аса маңызды орын ... ... ... тілінен аударғанда recreatio – қайта қалпына
келу деген, яғни ... қара ... және ... ... ... ... жұмсалуынан қайта қалпына келтіру, оның ден ... ... ... ... көтеру. Рекреациялық әрекет белгілі ... ... ... анықтайтын рекреациялық ресурстарға
негізденеді. Рекреациялық ресурстар деп рекреациялық іс-әрекеттің түрлерін
ұйымдастыруда ... ... ... ... ... эстетикалық ажарлылыққа және емдеу-сауқтыру маңыздылық
қасиеттеріне ие болатын табиғи және ... ... ... 2004). ... ден ... және ... қабілеттілігін
қалпына келтіру және ондай ... ... ... ... ... және ... ... белгілі бір бөлігі
рекреациялық ресурстары деп аталады (Реймерс, 1990)
Рекреациялық ... ... ... ... ие, ... ... рекреациялық жүйеде өзара әрекеттесуге демалатын ... ... ... ... инфрақұрылым, қызмет көрсету саласы, өндірістік
сфера, еңбек ресурстары, қоныстану жүйелері.
Территориялық рекреациялық жүйелері туралы түсінік. Қазіргі ... ... ... ... ... ... (ТРЖ)
болып табылады. Сонымен қатар рекреациялық география география, экономика
және мәдениеттанудың түйскен жерінде ... ... ... ... ТМД елдеріндегі зерттеушілер бойынша рекреациялық географияның
негізгі үш көз қарасы ажыратылады:
- ... орта көз ... ... ... ... көз қарасынан (адамның іс-әрекеті және оның мінезі
зерттеледі);
- субъективтік көз ... ... ... ... және ... ... ... жүйелер, процестер және құбылыстар
рекреацияның объектілері болып ... ... ... ... ... ... адамдары түсінеді. Рекреациялық
географияның көз қарасынан өзінің әлеуметтік ... ... ... ... ... ... қалпына келтіруге бағытталған адамдардың әр түрлі
іс-әрекетін рекреациялық әркет деп ... ... ... ... ... апталық, кварталдық, жылдық және өмірлік циклдері кіреді.
В.Б. Николаенко [15] бойынша, рекреациялық география жүйелердің
оптимальдық функциолануы ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерімен жүйелерді проектілейді; рекреациялық ... ... ... және ... ... ... береді;
территориялы-дифференциацияланған нормаларды және ... ... ... және оны ... ... жүйесін жасап
шығарады; территориялық рекреациялық жүйелердің аймақтық ерекшеліктерімен
таныстырады. Демек, рекреациялық география ... ... ... ... оның ... ... мен предметінің мақсатты функциясы
әлеуметтік деп анықталады. Рекреациялық география географиялық ... ... ... ... ... талдау-
статистикалық, экспедициялық зерттеу, математикалық модельдестіру әдістерін
пайдаланады. Рекреациялық географияның зерттеу предметі әлеуметтік сипатқа
ие болғандықтан бұл ... ... да ... және медикалы-биологиялық
ғылымдарының әдістерін қолданыдаы, мысалы, баланстық, социологиялық т.б.
Рекреациялық ... ... ... ... рекреациялық
жүйелердің даму және қалыптасуының объективті заңдылықтарын айқындау және
белгілі бір елдің ... ... ... және ... ... ... ... географияның басқа бір маңызды мәселесі рекреациялық іс-
әрекет жүргізу үшін жүй тармақтары арасындағы оптимальдық өзара байланыстар
және өзара тәуелділіктерді ... ... ... ... ... және олардың мамандануын негіздеу мақсатында әр түрлі
деңгейдегі және әр ... ... ... ... ... табылады. Одан
басқа рекреациялық географияның маңызды мәселесі өз өлкенің, Қазақстанның,
шет ... ... ... туралы ақпаратты түсінікті деңгейде
жеткізу.
Н.Ф. Реймерс [17] ... ... ден ... оның ... ... қалпына келтіру үйден тыс болу қажет, яғни туристтік
саяхатта, санаторияда, демалу үйлерінде т.б. ... ... ... ... ... қарастыруға себеп береді. Осы көз қарастан
демалудың белсенді және ... ... ... Белсенді түрі басым
туристтік, спорттық тағы басқа ... ... ... ... ... ... ... барлық түрлерін тыс демалу.
Демалу процесінің ұйымдастырылуы ... ... ... ... ... бөлінеді. Ұйымдастырылған ... ... ... ... ... түрінде болады,
яғни демалу процесі уақыт, кеңістік т.б. көрсеткіштер бойынша ... ... ... ... барлық рекреациялық объектілерді және
процестерді белгілі бір тәртіпке бейіделген ... ... түрі ... бір жүйеге немесе тәртіпке жатпайды, яғни қызмет
көрсету ... жоқ ... ... ... ... ... ... табиғи және антропогендік
түрлеріне бөледі. Рекреациялық ... ... ... ... су, ... ... ресурстары және теңіз жаға ... ... ... ... ... ... қалалар және басқада елді ... ... ... ... т.б.
Рекреациялық ресурстарды түрлері бойынша ажыратады, мысалы, ... ... ... т.б. және ... ... ... ... сауықтыру, спорттық және экскурсиялы-туристтік немесе тану
мақсатында пайдаланатын ресурстары.
Ғылыми географиялық ... ... ... ... және ... рекреациялық жүйе (ТРЖ)» деген терминдер
қолданады. Қазіргі ... ... ... ... ... ... ие ... бойынша шектелген кез келген орын – ... ... ... Ниагара сарқырамасы, Шардара су қоймасының плотинасы
т.с.с. Адамның ден саулығын және еңбек қабілеттілігін ... ... ... ... арналған су акваториясының немесе құрлықтың
учаскесі – рекреациялық ... ... ... ... ... көлдер т.б.
Үшінші термин жүйелі көз қарастан қарастырылады, ... ... жүйе деп ... ... жүйе ... ... және мәдени кешендерден, техникалық құрылыстардан, қызмет
көрстеу персоналдан, басқару органдардан және демалушылардан) геожүйе болып
табылады.
Территориялық рекреациялық жүйе ... 1969 жылы ... ... [15]. Оның ... ... ... ... авторлар
рекрациялық жүйенің адаптациялық моделін жасап шыққан. ... ... ... ... ... ... үш негізгі
стадиясын ... ... алды ... ... әрекеттегі
(«ситуация») және әркеттен кейін («із»).
Қабылдаудың ... ... ... ... рекреациялық шұғылдану
циклдерге қатысты рекреациялық қажеттілігінің сипаты мен ... ... ... – демалу ортамен адамдардың өзара
әрекеттесудің ерекше ... ... ... ... ... ... (әрекеттен кейін) – ... ... ... ... ... ... ... және сонымен қатар экономикаға,
мәдениетке және экологияға ... ... ... ... ... ... рекреациялық
жүйелердің функциолануын, құрылымын және құрамын, ... ... ... ғылыми бағыт ҚСРО-да ХХ ғасырдың 60-
ші жылдары «рекреациялық ... деп ... ... мен ... ... ... ... «туризм және демалу
географиясы», «бос уақытының географиясы», ... ... ... ... ... ... территория мен
жүйелердің объектілері негізінен табиғи және мәдени ескерткіштер ... ... ... мемлекеттік ... ... ... парктер, заказниктер туралы ережеде, ғылыми, мәдени-
тануда және сауықтыру қатынаста бағалы болып ... ... ... ... табиғи объекттер, кіші-гірім урочищелер ... ... ... жаға ... жеке бір тау жотасы), жеке ... ... ... ... өсіп ... ағаштар, т.с.с.,
сонымен қатар тарихи немесе ... ... ... ... ... ескертікштер құрамына кірмеген жасанды объекттер – ... ... ... ... ... деп ... ... архитектуралы-құрылыс, археологиялық, діни және
басқада ұқсас ... ... ... ... ... ... ... жүзі мұралар ескерткіштердің категориясына немесе
ұлттық (мемлекеттік) ескерткіштерге жатқызады.
Мәдени ескерткіштерді бес топқа ажыратуға болады:
1) археологиялық ескерткіштер;
2) тарихи ескерткіштер (ғимараттар, ... ... ... ... ... ... мәдениет және тұрмыспен, көрнекті мемлекеттік
қайраткерлерінің өмірімен, халық батырларымен, ғылым, әдебиет және ... ... ... ... ... ... ... қалдықтары, діни архитектура т.с.с.);
4) өнер ескерткіштері (скульптуралар, саябақ өнері т.с.с);
5) мемориалдық ескерткіштер ... ... ... ... ... және ... ... демалушылардың
белгілі бір ландшафтға келуінің негізгі себептері болу мүмкін
Жоғарыда көрсетілген территориялардан тыс, демалушылардың апта бойы
қысқа мерзімді ... ... ... жалпы мақсатта пайдаланатын
саябақтар, ормандар, елді мекендердегі жасыл ... ... ... ... және мәдени объектілерімен қатар рекреациялық территориялар
шегінде ... ... ... жүргізуді
қамтамасыздандыратын (емделу, сауықтыру, спорттық) рекреациялық мекемелер
түріндегі ... ... ... бар. ... ... ... ... жүйесі бар экскурсиялық
орталық болып табылатын қалалар, туристтік базалар, ... және ... ... ... ... ... ... рекреациялық іс-әрекетінің
түрі ерекше дамыды. Қазіргі ғылыми әдебиетте «туризм» ... ... көз ... түсіндірме береді. Анықтамалардың бірі бойынша туризм
деген бос уақытындағы белгілі бір мақсатпен ... ... ... бір ... ... ... ... уақытша тыс орналасқан адамдарға
қызмет ету саласы немесе ... ... мен ... етуін
қамтамасыздандыратын рыноктың бір сегменті болып табылады.
Жүйелі көз қарастан туризм географиялық элементтерден, ... ... ... жүйе деп ... ... ... ... транзиттік аймақ және
туристтік дестинация болып бөлінеді. Туристтердің тұтынуна жауап беретін
және ... ... ... ... тағы сол ... ... ... дестинация деп атайды. (ТМД ... ... ... мұндай термин жоқ, оның орнына «курорт» термин
қолдануда).
В.Б. Николаенко бойынша [15], ... ... ... ... ... ... тану, конгресстік, діни, білім
алу, ойын-сауықтыру, ғарыштық т.б. ХХ ғасырдың 90-ші ... ... ... ... ... ... ... басты маңыздылығы адамның
табиғатты қорғау мәселелерін қарастыру.
Саяхат жасаудың орнына және көлік түріне ... ... жаяу ... ... ... ... ... тау шаңғы, таулы,
спелеотуризм, альпинизм, құзға шығу (скалолазание), сонымен қатар авиа ... ... ... ... ... қала ... ... демалу
барысында айналадағы суаттарда шомылу, балық аулау, саңырауқұлақ теру
т.с.с.
Қала түрғындары елді ... де ... ... бар, ... музейлер, кинотеатрлар, театрлар, библиотекалар, ... ... ... әр ... спорттық құрылыстар (бассейндер, стадиондар,
ипподромдар, корттар т.б.), клубтар және қоғамдар т.б. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... үй жағдайында
өткізуге болады.
Рекреацияның типтері. Рекреация жаңаны ... ... ... ... ... ... Адамның өмірінде стресстік жағдай, шаршағандық көп
болған сайын, рекреацияда қажеттілігі күшейеді. Бұл ... ең ... ... ... ірі, үлкен қалалардың түрғындары болады. ... ... ... ... және ... ... ... қалпына келтіріледі.
Кеңістік көз қарасынан рекреацияның екі стандарты – белсенді және
пассивті түрлері ... ... ... ... ... немесе мекен
жайының шегінде демалуды «пассивтік рекреация» деп түсінеді. «Белсенді
рекреация» негізгі мекен жайынан алыс ... ... ... ... қайталану критериялары негізінде рекреацияның 5 түрін ажыратуға
болады:
1) Тәуліктік демалу – 24 сағаттық ... ... ... ... ... ... бұл – ... Апталық демалу – 7 күндік цикл. Демалуға ажыратылған уақыт ... ... – 8 ... Бұл ... ... ... жақын орналасқан демалу орындарына
бару, мысалы, саябақтар, ... ... ... ... ... ... Квартальдық демалу – 65 – 90 тәуліктік цикл. Орташа есеппен тікелей
демалуға ... ... ... 8 ... Демалудың квартальдық циклі басым
біркүндік, мекен жайынан алыс емес жерге барып демалуды ... ... ... түрақты мекен жайынан алысқа кету шарт емес.
4) Жылдық ... – 365 ... ... Демалуға арналған тікелей уақыт 10 –
14 тәулік деп белгілеуге болады. Демалудың жылдық циклі әр ... ... ... жайынан алыс жерде (оқу, діни, курорт, спорттық ... ... ... Бірақ мекен жайымен шектелуге де болады,
квартальдық демалу циклінен өзінің ұзақтылығымен сипатталады.
5) Өмірлік демалу – В.Б. ... ... [15] – ... 10 – 15 ... Бұл ... мекен жайынан аса ұзақ орындарға бару, мұндай циклдер
барлық адамдарда болмайды, оның ... ... ... ... және ... ... адамның іс-әрекеті
процесіндегі биологиялық еркешеліктерімен ... ... ... – күндізгі шаршағандық, адам белгілі бір уақыт бойы
ұйықтау, жұмыс орнынан тыс болу қажет. ... ... ... ... ден ... ... ... қарай демалуды талап
етеді. Шамамен апта бойы 40 – 50 сағат жұмыстан кейінгі демалу. Тәуліктік
және ... ... ... ... ... жері» арасындағы
қашықытық маңызды емес. Квартальдық рекреация күрделі ... ... ... әр ... ... ... ... ең маңызды себеп, бір орында
ұзақ уақыт бойы болудан шаршау, сондықта ... ... ... белгілі бір қашықтықта кетуі байқалады.
Кеңістікті жылдық белсенді демалу ...... ... ... туындысы. Олар әлуеметтік мәдени эволюцияның белгілі кезеңдеріне
сәйкес келеді. Бір қатар факторлар тәуелді бұл цикл әр түрлі ... ... ... ... ... жақсы жағдайға ауысудан басқа мекен
жайынан басқа бір әр түрлілікті іздеу ... ... Әр ... ... алысқа кетпей де жетуге ... ... көз ... бұл
пассивтік демалу, бірақ өізінің функциларын орындауда белсенді демалудан
айырмашылығы жоғары емес. Жылдық ... ... ... ... ... шарт
емес.
Рекреацияның шаруашылық потенциалы. Рекреацияның шаруашылық потенциалы деп
рекреанттар үшін сату және тауар мен қызмет ... ... ... ... негізгі қорды, сонымен қатар рекреацияның жағдайын жақсартатын
бірақ процесте тіккелей қатыспайтын ... ... ... ... ... ... территорияны рекреациялық мақсатта игеру
барысында пайда болады. Бұл ... ... ... ... және
рекреациялық игерілгендік деегн түсініктерді анықтауын қажет етеді.
Рекреациялық ... және ... ... ... ... ... шүғылданудың белгілі бір түрлеріне және олардың
комбинацияларына беуімделуінің көптарапты процесті – ... ... ... [12]. ... территориялық бөліну процесінде рекреацияның
шаруашылық ... ... ... және ... ... АҚШ ұлттық туризм саясатын зерттеу Орталығының
мамандары рекреацияның мынадай анықтамасын береді [15]: бос уақытты жасап
шығу және оны жеке ... ... ... ... ... ... «бос ... деген түсінікті еңгізу қажет.
Рекреациялық саланың дамуы бос уақыттың мәселесімен тікелей ... ...... және ... ... ... ... эпоханың, класстың,
әлеуметтік топтың беліглеріне ие динамикалық категория. Ол жұмыстан ... ... бір ... болып табылады. Бұл түсінікке адамның іс-
әрекетінің жан-жақтылығы ... ... бос ... ... ... яғни ... шығармышлықты өткізу немесе өзінің уақытын «босқа»
өткізуде.
Жұмыс және ... ... ... бос уақытын белсенді
өткізудің негізгі элементтерінің бірі демалу уақыты – апталық ... және ... ... т.б. Бос ... түсінігі мәдени талаптарды
қанағаттандыру, демалу мен ойын-сауықтырумен бір түсінікте ... [15] ... өмір бойы ... ... ... ... және жеке уақыт: әлеуметтік уақыт ...... ... ... және от басындағы өмірге арналған уақыт; жеке уақыт – ден
саулығына және мәдени дамуына арналған уақыт.
2. ... ... және ... әрекетте болу уақыты: еңбек, қоғамдық ... ... ... ... ал ... ... - демалуға арналған уақыт.
3. Өндірістік іс-әрекетінің ... және ... ... байланысты емес
уақыт.
4. Құрылымдалған және құрылымдалған емес уақыт: біріншісі – ... ... ... бойынша ұйымдастырылған уақыт, екіншісі - жобаластырылмаған
уақыт.
Уақыттың маңызды қасиеттерінің бірі оның ... ... ... ... ... ... ... = жұмыс уақыты + жұмыстан тыс уақыт.
Рекреациялық ... ... тыс ... бір ... ... ... әлеуметтік уақыт үш сегіздік қағидаға жауап береді (тәуліктің 24
сағатының – 8 ... ... ... 8 ... ... ... 8 сағаты
жұмыстан тыс кезең.
Б.В. Николаенко бойынша [15], бос ...... ... ... емес ... тыс ... бір ... ол
жұмыстан тыс сипаттағы әрекетті орындауға мәжбүри жұмсалатын уақыт (мысалы,
кеңістікте орын ... яғни ... үйге ... ... ... уақыттың ажыратылған массивтері индивидтің (адамның)
күштерін қарапайым және ... ... ... ... әр ... ... орындайды. Мысалы, инклюзивтік уақыт – күштің
қарапайым компенсаторлық қайта қалпына келтіру ... ... ...
күштің компенсаторлықты-кеңейтілген қайта қалпына келтіру уақыты, ... ... ...... ... ... ... уақыты. Сонымен
қатар, қоғамдық ұйымдастырылған рекреацияның ... ... ... ... ... ... құрылымына сәйкес рекреацияның
лайықты түрлерін ажыратады:
инклюзивті – ... және ... ... ... ... ... – түрақты рекреациялық іс-әрекет: қысқа мерзімді серуендеп ... ... ... ... ... ... – жұмыс атплығының соңына жататын рекреациялық іс-әрекет (уик-энд):
саяжайға, қаладан тыс ... ... бару ... ... ... – жұмыс жылының аяғына қатынасты рекреациялық іс-
әрекет.
Компенасторлық – адамның ... ... ... ... ... ... – адамның күштерін белгілі бір ... ... ... рекреациялық іс-әрекет.
Рекреациялық кеңістік және уақыт. ... ... ... жеке ... ... ... ... рухани ден сауылығын
сақтау, қайта қалпына келтіру және даму және интеллеткуалдық ... ... ... ... бір ... таңда, көп адамдардың рекрациялық уақыты бос уақытына сәйкес
келеді. Одан қалса бос ... ... ден ... ... ... және ... жұмсалатаны уақытты ... ... ... ... ... ... жаңа ... бірі бос
және жұмыстан тыс уақытты ... ... ... ... демалушылардың және демалысты ұйымдастыратындардың уақыттарын
ажырату қажет.
Демалушылар рекреациялық уақытын ... жеке көз ... ал ... ... ...... ... қамтамасыздандыруына бағытталған іс-әрекетті
функциолану және қалыптасу ... ... ... ... ... өмір ... шақ,
кәмелеттік, кәрілік), жыл, апта, тәулік болып табылады. Осы кезеңдердің
рамкасында әлеуметтік уақыттың ... ... және ... тыс ... ... бір ... қалыптасады.
Әдеттегі еңбек күнін сипаттайтын тәуліктік кезеңіне ... ... ... асқа ... ... кейінгі жұмыс емес кезеңдері кіреді.
Оның ұзақтылығы ... ... ... кезеңнің құрамына, кезекті
қайталанатын тәуліктік жұмыста тыс уақытымен сенбі-жексенбі ... ... ... оның ... 1-2 күн ... Жылдық кезеңге
отпускті уақыт кіреді, ол кезеңнің ... ... ... қарай әр түрлі
болып табылады, мысалы Қазақстанда, 18 календарлық күннен 56 күнге ... ... ... кеңістіктің бір бөлігі болып
табылады. Ол рекреациялық уақыт ... ... ... ... ... ... жеке ... адамдар тобының,
аймақ, мемлекет халқының, т.с.с. рекреациялық кеңістігі ... ... ... ... және ... ... Рекреациялық кеңістіктің қалыптасуы ... ... ... ... объектілері мен қасиеттерінен
рекреациялық тұтынуға ылайықты болып келетін.
Рекреациялық іс-әрекеті және ... ... ... ... және ... орны ... ... қарап ажырату
өте күрделі мәселе болып табылады. Экскурсия мен туризмнің арасындағы уақыт
бойы айырмашылығын тәуліктік цикл бойынша ажыратылады деп ... Яғни ... ... рекреациялық әрекет экскурсияға жатады, ал одан көп болған
жағдайда оны туризм деп есептейді.
Рекреациялық іс-әрекеттер әр ... ... ... Мысалы демалудың
барлық түрлерін екі үлкен топқа ... ... және ... ... ... ... бір классификациясы бойынша демалуды ұзақ
уақыт бойы (емделу, сауықтыру, спорттық, тану т.б.) және қысқа ... ... ... ... ... ... ... жазғы,
қысқы, өтпелі масымдарда демалу түрлеріне бөлуге болады. Жастық шақ бойынша
мектепке жетпеген балалардың, ... ... орта ... және ... ... ... ... бөлінеді. Осыған қосымша отбасымен демалу,
жеке демалу, аралас демалу, ұйымдастырылған және ұйымдастырылмаған демалу
болып бөлінеді.
Рекреацияның ... ... ... бар болуы қажетті
жағдай, ол жағдай әр түрлі масштабта ... ... ... аудан деңгейлері.
Белгілі бір территориядағы рекреациялық іс-әрекетті ұйымдастыру үшін
табиғи, мәдени-тарихи және ... алғы ... ... ... деп ... ... төмендегідей көрсеткіштер бойынша
қарастыруға болады:
1. Табиғи және ... ... ... ... мәдени-тарихи объектілердің ақпараттық мәні;
- объектілердің тану және тәрбиелік маңызы;
- ЮНЕСКО тізіміне жататын, ... ... ... ... бар болуы;
- ұқсас объектілер арасындағы типтілігі;
- түрақты мекен ... ... ... ... ... ... мен құбылыстардың басқа ... ... ... ... сұраныс орындарына қатынасты тарихи-мәдени объектілердің қол жетерлігі
және осы объектілер ... ... ... кешендердің сыйымдылығы және сенімділігі;
- объектілердің көлемі мен пішіндері және оны шолу мүмкіндігі.
2. Табиғи және тарихи-мәдени потенциал мен территорияның қол жетерлігі:
- ... қол ... ... қол жетерлік;
- уақыт бойы қол жетерлік;
- саяси қол жетерлік;
- әлеуметтік-экономикалық қол ... ... қол ... ... қол ... формальдық қол жетерлік;
- инфрақұрылымдық қол жетерлік.
3. Рекреациялық және туристтік инфрақұрылымның бар болуы.
- орналастыру индустриясы;
- азықтандыру ... ... ... ... ... ... ... Территорияның рекреациялық және туристтік ... және ... ... ... ... ... және жағдайы:
- территорияның медикалы-географиялық және физикалық-географиялық сипатты
көрсеткіштері;
- территорияның микроклиматтық ерекшеліктері;
- территорияның мәдени-тарихи ... ... ... игерілгендігі және рекреациялық игеруі;
- рекреациялық ресурстардың сиымдылығы;
- рекреациялық және туристтік ресурстары туралы ақпарттық құрамдастығы;
- рекреация және туризм ... ... ... және локализдену
факторлары.
5. Территорияны рекреациялық пайдалану дәстүрлері.
- ... ... ... ... территорияның әлеуметтік-мәдени өзгерістері;
- аймақтағы рекреация мен туризм дамуының дәстүрлі және ... ... ... ... және туризм орталықтары: олардың ... және ... мен ... ... ... ... ... және игерулік дәрежесі;
- территорияны рекреациялық пайдалану түрлері.
6. Жергілікті халықтың өмір сүру салт-дәстүрлері және ... ... ... ... ... және ... ... климат жағдайы;
- орографиялық жағдайы;
- гидрологиялық жағдайы;
- фауналық және флоралық ресурстары;
- ерекше қорғалатын табиғи территориялар және бірегей табиғи объектілер;
- адамның ... ... ... ықпалы, олардың комфорттылығы:
жергілікті жердің метеорологиялық ... ауа ... ... ... (жергілікті жердің бірегейлігі; ... ... және ... мен ... ... ... әрекеттесу формалары), фукционалдық (саңырауқүлақ, жидек теру,
балық аулау, өнеркәсіптік емес аң ... ... ... үшін ... ... және эстетикалық қасиеттері (рекреанттың психологиялы-
эмоциональдық сферасына территорияның әсер ететін қабілеті).
8. Рекреация мен туризм дамуына ықпалы бар жағымды және жағымсыз ... ... ... мұра ... ... объектілердің бар
болуы;
- техногендік іс-әрекетінің саладырының және ... ... орын алуы ... ... ... және ішкі туризмнің инфрақұрылымдық қамтамасыздану дәрежесі;
- жергілікті түрғындарды және еңбек ресурстарын пайдалану мүмкіндіктері;
- аймақтағы әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдайы.
9. ... ... ... ... ... ... ... демалуды ұйымдастыру формалары;
- демалуды ұйымдастырудың перспективтік бағыттары;
- рекреациялық инфрақұрылым және оның ... ... ... ... ... ... экологиялық жағдайы;
- территорияның рекреациялық және шаруашылықты маңыздылығы.
Табиғат ресурстарына рекреациялық баға ... ... ... ... ... ... пайдалану үшін оларды бағалау қажет.
Оларды бағалаудың үш міндетті кезеңін ... ... ... бағалауда объектілерді ажырату – табиғи кешендерді, олардың
компоненттерін және қасиеттерін;
- бағалауда баға беру көз ... ... ... ... және ... және де субъекттің қасиеттерімен
анықталатын бағалаудың критерийлердің қалыптасуы;
- градациялаудың бағалау шкаласының параметрлерін ... ... ... пен ... арасындағы бағалау қарым-қатынастарын көрсетеді.
Шкаланың әр бір сатысы берілген объекттің қасиеттерінің ... ... ... ... көрсеткіші болып табылады.
Рекреация үшін алғы шарттарды бағалаудың бес сатылы шкаласы мынадай
градациялардан ... аса ... ... ... ... аз ... жағымсыз.
Табиғат ресурстарын рекреациялық көз қарасынан бағалаудың үш негізгі
типті ажыратады: ... ... ... тип ... ... ... ... сәулелендіреді, олардың ... ... ... рекреациялық бағалауы басты рольді атқарады. Климат деген
белгілі бір ... ... тән ауа ... көп ... ... Оның ... ауа райы ... болады. Ауа райы өзара байланысқан және өзара
тәуелді метеорологиялық құбылыстар ... Ауа райы ... ... ... ... ... жағдайына ерекше көңіл аударылады.
Климатологтар мен курортологтар климатты бағалауда ауа ... ... ... оның ... ... де ... аударады.
Бағалаудың кешенді әдісінде шартты (эффективтік) температуралар жүйесін
қолданады. Метеорологиялық элементтердің кешенді ... ... ... ауа ... ... ... ... жылдамдығы, күн радиациясы және үзын толқынды
сәулелену.
Температура мен ылғалдылықтың ... ... ... ... ... деп ... (ЭТ); ... ылғалдылықтың
және желдың жылдамдығының көрсеткіші – эквивалентті-эффективтік температура
деп аталады (ЭЭТ); ... ... ... жылдамдығының және
күн радиациясының кешенді көрсеткіші – ... деп ... ... ... ... түсінікпен «комфорт зонасы» түсінік
тығыз ... ... ... ... адам үшін бұл ... +17°C ... ... болады. Ол температуралар аралығынан тыс адам салқындықты
немесе ыстылықты сезеді. Белсенді ... үшін ... ... +12°C - +16°C ЭЭТ ... ... рерсурстарды медикалық-биологиялық бағалаудың басқа
эффективтік әдіс – кешенді ... ... ол ... ... ... ... ... ықпалы түсінігінен шығып келеді,
соның ішінде «тәуліктік ауа райы», «белгілі бір кездің ауа райы – ... ауа ... ... ... ... ауа ... ... райының тәуліктік жүрісіне тәуелді адам организмінің функциялануының
тәуліктік ... ... Ауа ... ... ауа ... ... бөлінетін классификация көмегімен талдауға болады, ол ... ... 3 ... бөлінеді: аязсыз ауа райы (8 класс), ауаның температурасы
0°C өту ауа райы (2 ... және ... ауа райы (6 ... ауа ... ... ... жағымды, күндіз күн сәулесі жақсы
түсетін, тек ғана ... ... ... көрінетін жарық
және ультракүлгін нұрларының келуі ... ... ... ... ... ... сүйкімді болатын кезде.
Контрасттық өзгермелілігі мәніне сәйкес ауа ... ... ... өте түрақты (25 % дейін), түрақты (25 – 34 % дейін),
өзгермелі (35 – 50 % ... ... ... (> 50% ... райы жағдайының организмге ықпалын бағалауда адамның денесі мен
қоршаған орта арасындағы жылу алмасуына көп ... ... ... ... жылу сезімділігімен анықталады. Адамның жылу жағдайына
ауа райының ықпалы объективтік бағалауда, организмнің ... ... ... ... қолданады, ол адам денесінің
орташа температурасының өзгеруіне, немесе ... ... ... ... ... ала ... ... температураға тәуелді
кездесетін ауа райы типтерін 9 категорияға бөлінеді - өте суық ауа райынан
- өте ... ауа ... ... Клмфорттық жағдай – ең жағымды жылу
сезімділік адам ыстықты және ... ... ... ... ... ... ... шамасында.
Психологиялы-эстетикалық бағалауда табиғи ландшафттың немесе оның
компоненттерінің ерекше белгілерінің адамға эмоциональдық әсерін ... ... бір ... адамның эмоциональдық реакциясын қарастырады.
Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... пейзаждың элементтерінің әр ... ... ... тәуелді. Пейзаждық әр түрлілік
ландшафттың ішкі ... ... ... (жер ... ... гидрографиясымен, ландшафттың компоненттері арасындағы
өзара байланыстардың сипатымен). Ішкі пейзаждық әр ... ... бар, ... ... ... ... – қоныстар
(урочище) санының зерттеп жатқан ландшафттың жер көлеміне қатынасы;
ландшафттардың әр ... ...... ... ... қатынасы т.б.
Табиғи кешендердің ішкі эстетикалық қасиеттері тағы басқа көптеген
көрсеткіштерімен сипаттауға болады, ... ... ... ағаштардың
түрлері, қабаттылығы, бұталылығы т.с.с. Баға беруде орманды және ... ... ... ... ... балл ... Сонымен қатар
өсімдік пен жер бедері пішіндерінің үйлесімділік сипаты аса маңызды болып
табылады.
Экзотикалылық – ... ... ... ... ... ... ... ретінде анықталады.
Табиғат кешенінің рекреациялық бағаладуда бірегейлілігі – объект пен
құбылыстардың қайталанбайтығындық және ... ... баға ... ... ... үшін табиғиттағы
басқа ресурстарды ... ... мен ... ... ... ... Қазақстан облысының қысқаша физикалық географиялық
сипаттамасы.
Оңтүстік Қазақстан облысы Қазақстан территориясының оңтүстігінде
орналасқан. Облыстың ... ... мен ... ... Шатқал
жотасымен, солтүстік – шығысында Мойынқұммен, батысында ... ... ... Қырғыз жотасымен, оңтүстігінде Өзбекстан
республикасымен шектесіп жатыр.
Саяси ... ... ... ... Қызылорда облысымен,
солтүстігінде Қарағанды облысымен, шығысында Қырғызстан республикасымен, ал
оңтүстігінде Өзбекстан республикасымен шектеседі.
Оңтүстік Қазақстан облысы ... ... ... 1932 жылы
наурыз айының 10-шы жұлдызында ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысының жер
көлемі – 117,3 мың шаршы шақырым, бұл Қазақстан ... 4,3 ... ... саны ... ... ж), бұл республика халқының
14,7 пайызы болып келеді. Халықтың тығыздығы облыс бойынша орта есеппен ... ... ... 19 ... келеді, бұл республикадағы орташа
көрсеткіштен үш есе ... ... 11 ... 8 ... 13 кент және ... елді ... бар. ... аумағы 171 ауылдық округтерге және ... ... ... ...... қаласы.
1. Жер бедері
Облыс жері негізінен жазық, көпшілік бөлігін орташа ... ... 200-300 метр ... ... ... ... ... алып жатыр.
Солтүстігінде Бетпақдала шөлі, Шу аңғарының оңтүстігін Мойынқұм, батысында
Қызылқұм және ... ... қиыр ... Мырзашөл алып жатыр. Орталық
бөлігінде Жамбыл облысының аумағымен ... ... ... 217 ... ... созылып Қаратау жотасы (ең биік
нүктесі Бессаз тауының биіктігі 2176 метр) жатыр, ал ... ... ... ... Өгем жотасында облысымыздың ең биік
нүктесі Сайрам шыңы (4238 метр) бар. Өгем мен ... ... ... ... ... ... ... ең батыс сілемі болып табылады.
Қаржантаудың орташа биіктігі 2000 метр, ал ең биік нүктесі – ... ... – 2834 ... ... солтүстік батысқа қарай тарихы терең,
аңызға толы Қазығұрт (ең биік ... 1600 ... тұр. ... ... Келес өзенінің аңғарына тіреледі. Қазақстар осыдан мыңдаған
жылдар бұрын Қазығұртты кие ... ... ... ... ... кеме қалған, болмаса кереметі неге қалған ?! – деп басталатын
ғажайып дастан ... ... ... жер ... жазықтар мен таулы аймақтар жиі алмасып
отырады. Мұнда алуан түрлі құмды, сортаң шөлдерден биік тау ... ... ... ... ... Таулы аймақтарда болып
тұратын тектоникалық жер сілкіністері аумақтағы тау түзілу ... де ... ... ... ... зор ... етуші күштер: ағын сулар мен
желдер. Осы күштерге қосымша антропогендік, яғни ... ... ... ортаның, әсіресе жер бедерінің қалыптасуына зор әсерін
тигізетіні сөзсіз. Мысалы, каналдар мен суару ... авто және ... ... мен ... салынған аймақтар т.б.
2.2 Геологиялық құрылысы
Геологиялық құрылымы жөнінен ... ... ... ... жатады.
Қаратау жотасы – протерезой тақтатастарынан және ... ... ... ... ... құмтас кангломераттарынан және
девонның жанартау тектес тау жыныстарынан ... ... ... ... ... пермь дәуірінде ... ... ... ... ... мезезой – кайназой шөгінді тау
жыныстары кездеседі.
Облыстың қазіргі жер ... ... Орал – ... ... бөлігінің көтеріліп, құрлыққа айналу тарихымен
байланысты. Облыс территориясының әр түрлі бөлігі ... ... бір ... не ... не шөгу процестеріне ұшырап отырған.
Міне сондықтан облыста әр ... ... және әр ... ... рельеф
түрлерін кездестіреміз. Облыстың көп жері ... ... ... мен ... тау алды ... мен ... ... 2000 метрден асатын биік таулардан тұрады. [4]
2.3 Климаты мен ... ... ... географиялық орнына (яғни атмосфераның
ылғалдылықтың негізгі көзі мұхиттардантым шалғай ... және ... ... ... қуаң континенттік климат қалыптасқан. ... және ... ... және жазғы температуралар шұғыл ауытқып отырады.
Жазы ұзақ, облыс түстігінде 8 айға дейін созылады.Қысы жылы: ең суық ай ... ... ... -2 -9 0С.Ең суық ... ... тіркелген(-41
0С).
Жазы ыстық: шілде айының орташа температурасы 19 – 29 0 С. Ең ыстық
кезең Шардарада (47 0 С) ... ... ... 230 – 320 ... ... ... жылдық жауын – шашын мөлшері 100-170 мм, ... 300-450 мм, ал биік ... 1000 ... ... ... ... ... негізінен көктем мен күз айларында болады. Қар жамылғысының орташа
қалыңдығы 20-40 см ... ... 2 ... ... 5 айға дейін
жатады. Қар қарашаның соңы, желтоқсанның басында түсіп, наурыз айында ери
бастайды. Облыс аумағының ... ... ... ауа райы басым.
Сондықтан мұнда шұғылалы ашық күндердің ... ... ... ... 2150 ... 3000 сағатқа дейін артады. Жылына 150-ден
260 күнге дейін күн ұдайы ашық болады, бұлтты күндер ... 60 ... ... ... ... азаяды. Міне, осылардың нәтижесінде жиынтық радиация мөлшері
де солтүстіктен оңтүстікке қарай ... ... ... оңтүстік және
солтүстік батыс желі көбірек ... ... ... жылдамдығы 1,9 – 3,9
м/с. Желдің қатты тұратын аймағы – Ақсораң, онда желдің жылдамдығы 5,1 ... ... ... пен ...... желдері өте күшті соғады.
Облыстың қиыр ... жылу мен ... жыл бойы ... ... ... ерекшеліктеріне қарай оңтүстік шөл ... ... ... ... ... мөлшері (62-67 %)
наурыз айында ... жыл ... 40 ... қар қылаулайды, бірақ та көп
жатпай, тез еріп кетеді. Вегетациялық кезеңінің ұзақтығы 245-260 ... ... ... орташа тәуліктің температурасының жылдық жиынтық
мөлшері 4300-46000С. Жыл ... ... ... ... ... – 90 күндей. Жазы ұзақ – 160 – 170 күнге дейін созылады. [7]
Гидрографиясы. Облыстың су қорларын ірілі – ұсақты 127 өзен ... 5 мың ... 34 көл ... 110 млн. ... ... 30 ... 6 ... текше метр), 29 пайдаланылатын жер асты сулары және ... су ... ... ... ... аумағына жылына орташа есеппен
37 млрд. текше метрге жуық су ... ... ... су ... отырады.
Облыстағы ең ірі және ұзын өзен – Сырдария өзені басқа ... ... ... ... Арал ... ... Облыс аумағындағы
Сырдария өзенінің негізгі саласы Арыс өзені (378 км), ол ... ... ... ... (130 км), Ақсу (133 км), ... км), т.б. ... өзен ... толығады. Маңызды да ірі өзендер
қатарына Келес (102 км), ... (145 км) ... ... ... ең ... су ... – Шардара бөгені 1965 жылы ... су ... 5,2 ... текше метр, су өткізу мөлшері 200 м3/с.
Одан су ... ... (106 км), ... (10 км) каналдары арқылы 71,5 мың
гектар ... жер ... ... су ... ... 37 ... метр, ол Бөген, Арыс өзендерінің суларымен толығып отырады.
Облыстағы 500 мың гектардан ... ... ... ... үшін ... су ... 4743 км су қашыртқылары және 1900 дана тік дренажды
ұңғышалар, 61 мыңнан астам гидротехникалық ... ... ... ... ... ауыл ... басқа да мақсаттарға
пайдаланылады. Шошқакөлде (көлемі 8,6 млн.м3) аң ауланады, Сарыкөлден (10,2
м3) балық ауланады, Қызылкөл ... (5,9 м3) ем үшін ... ... жер асты ... қоры ... Бадам – Сайрам, Мырғалымсай,
Талас-Ақсу, Иқансу, Бөген жерасты су ... ... ... ... ... су қоры 260 млн. текше метрден асады, ... ... ... шипажайлары мен Темірлан ауылдарында арнайы ... ... ... ... жамылғысы
Облыстың топырақ жамылғысы табиғаттың зоналық заңына ... ... биік ... ... ... ... тау бөктерлеріндегі әртүрлі қоңыр және сұр ... ... және ... ... ... ... ескі алювиалды ойыс жазықтарды ... және ... ... мен ірі құмды алаптар алып ... ... ... ... ... ... ... институтының
көпжылдық ғылыми ... ... ... ... ... жуық ... түрлері мен ... ... ... Жалпы облыс жерінің ... екі ... 1. Тау ... 2. Тау ... аңғарлардың, тау
бөктеріндегі, т.б. биік және ... ... ... [1]
1. Тау топырақтары. Таулы аймақтар ... ... ... ... Осы ... аймақтың бір ерекшелігі биіктігі мұхит деңгейінен
4000 ... ... ... ... зоналардың таралуында
биік белдеулік ... заңы орын ... яғни тау ... ... көбейіп, ауа райы суыта түседі. Міне ... ... ... ... ... ... ( теңіз деңгейінен
250-300 метр.) таудың биік ... метр ... ... ... ... ... кездеседі, олардың топырақ, өсімдік
жамылғылары да, жануарлар дүниесіде әр ... ... ... Былайша
айтқанда, табиғаттың көлденең ... заңы ... ... ... ... шөл зоналарына дейін мыңдаған
шақырым қажет ... ... ... Батыс Тянь-Шань тау етегінен
биік шыңдарына дейінгі 3-4 шақырым ... ... ... ... ... дүние, табиғаттың осындай ерекшелігін
түсіне білген ... Орта Азия ... ... 1920 ... ... осы аймақта Мемлекеттік қорық
ұйымдастыру ... алға ... Бұл ... сол ... ... ... ... араласа бастаған Т.Рысқұловтан қолдау
тауып, 1926 жылы ... ... Ақсу – ... ... ... осы ... ... таудың шалғынды далалы
альпілік, субальпілік, ... ... ... ... ... ... топырақтары ... ... 132 мың ... яғни ... ... 1,1 ... ... Орта таулы аумақтарда таулы-орманды, ... ... ... ... сұр ... ... 570 ... жерінің 4,7 пайызы болады. Ал аласа таулар мен оларға ... ... сұр ... түзілген. Олардың көлемі 186,8
мың гектар, облыс жерінің 1,7 пайызы. ... ... ... ... ... 894,8 мың ... ... алып жатыр, ол облыс
жерінің 7,5 пайызы болып ... ... Тау ... ... тағы ... биік және ... топырақтары. Таулы аймақтарға қарағанда бұл топырақтардың
түрлері мол. Бұл ... ... ... осы ... ... топырақтар кездеседі. Тау етектерінің биіктеу ... ... ... және сұр ... ... көлемі 78,4 мың
гектар, облыс жерінің 6,6 ... Тау ... ... ... оңтүстік және солтүстік сұр топырақтарының
көлемі 1021,4 мың ... ... ... 8,4 пайызы. Тау етегіндегі
төменгі жазықтардың оңтүстік және ... ашық сұр ... ... ... мен биік ... ... шалғынды-сұр
топырақтары, биік шөл жазықтарының сұр құба топырақтары 2390,7 ... ... ... 19,5 ... оның ішінде ... ... ... мен ... түстес топырақтар және шалғынды,
шалғынды-батпақты ... ... ... ... ... ... алып жатыр. Оның ішіндегі сұр топырақ ... ... ... 193,4 мың гектар, облыс жерінің 1,6 пайызы: ... ... ... ... 539 мың ... облыс жерінің
4,5 пайыз, ал екі белдемдегі ... ... ... 457,3 ... ... ... 3,8 пайызы. Өзен бойларының топырақтары 300,9
мың гектар, облыс жерінің 2,7 ... сұр ... ... ... 1047,1 мың ... оьлыс жерінің 9,5 пайыз болса,
шөл ... ... ... ... 2486,1 мың гектар, облыс
жерінің 20,6 пайызын алып ... ... ... екінші топтағы, яғни облыстың ... ... ... 11108,7 мың ... ... ... облыс жерінің
91,5 пайызын алып жатыр. ... ... ... ... ... биік талардағы мәңгі ... мен ... ... ... көлдер мен өзендер алып жатыр. Олардың жалпы көлемі ... ... – 1,2 ... Ал бұл ... ... ... ылғалмен қамтамасыз етілуіне ... ... ... ... ауыл ... ... ... таудың биік альпілік, субальпілік белдеулері малдың жазғы
жайлауы ... орта және ... ... ... жер бедерлерінің
ыңғайына қарай жайылым, ... ... ... тағы басқа
дақылдар өсіруге болады. Ал ... ... ... ... ... ... бұл ... тәлімі егістерге
пайдаланылады. Таулардың төменгі ... ... ... негізінен суармалы егістіктер үшін ... ... су ... ... ... ... ... дақылы,
бау-бақша жемістері, көкөніс, мал азықтық шөптер, т.б. ... өзен ... көне ... шөл ... ... ... қоса ... егіледі. Жалпы облыс көлеміндегі
жартылай шөл, ... ... ... ... ... ... мен ... дүниесі
Өсімдіктер жамылғысы. Облыс ... ... ... ... астамы кездеседі, шамамен 8 ... ... 1-1,5 ...... 2,5 – 3 мыңдайы – саңырауқұлақтар, ... ...... 500 ге ... – мүк тәрізділер және 3 мыңнан ... ... ... ... Бұл ... ... 250 түрі ... облыс жерінде кездесетін эндемиктер. ... тән ... ... ... ... ... ... рафидофитон,
жалған шөлмасақ, жалған ... ... ... ... ... ... ежелгі флоралардың ... Сол ... ... ... ... ... ... кездеседі.
Облыс аумағындағы ... ... ... мен
эндемиктердің топтасуы биологиялық, ... ... ... ... ... ... ... құрғақ
субтропикалықтан ( Жетісай, Сарыағаш) бастап мұздықтарға ( Ақсу ... ... ...... шардағы барлық табиғи аймақтардың
сарқыншақтары кездеседі. ... ... ... Иран – ... ... – географиялық
аймақтың 2 ... ... ... ( жоңғар – ... және ... ... ). ... – солтүстік тұрандық шөлдер
Созақ ауданы ... ... ... ... ... түрлі. Тастақ жерлерге ... ... ... ... саз ... ... ... фитоценоздар кең
тараған. Бұл жерлердегі ... ... – сұр ... ... ... ... ... сонымен қатар ... ... ... ... күйреуік, қара сексеуіл және т.б. ... Шу ... ... ... ... Бұл ... тұзды – гипергалифитті шөлдер мен ... көп ... ... негізгі доминанттар: жалмаңқұлақ, жапырақты ... ... ... сарсазан, сонымен қатар ... ... ... де кең ... Шу ... сол жағалауында тек
өзіне тән ... бар ... ... ... ... – жүзгіндер, қоян сүйек, ақ сексеуіл, қысқа ... ... мал ... ... жусанның түрлері, ебелек
пен изен өседі. [17]
Оңтүстіктұрандық шөлдер ... ... беті мен ... ... ... ... Сарыағаш ауданына дейінгі
кеңістікті алып жатыр. Бұл шөлдерді ... 3 ... ... ... тау етегі мен бөктеріне тән адырлық шөлдер мен ... ...... ... саванналар, сонымен қатар ... тән ... ... ... Қызылқұм жатады.
Мұндағы негізгі эдификаторлар ( өсімдік ... ... ... ақ сексеуіл, раң, ... ... ... ... түк жемісті
мавзолея және бірқатар эфемеройдтар. ... ... ... ... астық тұқымдастар болады. Бұл ... тән ... ... қияқ ... ... түрлері және ... ... ... ... ... ... ... шөптесін өсімдіктер. Олардың ішіндегі ерекшесі – ... ... ... 100 ... метр ... 18-20 түрі
кездеседі. Тақыр ... ... ... ... ... ... алып жатыр. Өсімдік жамылғысының негізін қалайтындар жаушықты
қоңырбас, ... мен раң, ... ... ...... ... бессаусақ, сор ажырық, ... ... және ... ... ... ... ... эфемеройдтар толысады да
жаздың ортасында ... ... ... ... қалады.
Өзен аңғарларына тән өсімдіктер ... ... ... экологиялық қатарлар түзеді. Сарысу мен ... ... ... ... жоқ. Бұл ...... ... шеңгел мен
ажырық ... ... ... ... қарабарақ, төбесораң, сарсазан
кең тараған. Қалың ... ... ... көп. ... ... талдар, жиде, итмұрын тұнып тұрған ну тоғай. ... ... ...... ... ... ... шетінде ірі астық тұқымдастар – қамыс, ... ... ... және ... мия қалың өскен. Облыстағы таулар ... мен ... ... жатады. Таулық жер бедерлерінің
өсімдік жамылғысының құрылымы өте ... ... ... ... ... ... әр түрлі шөптесін – ірі астық тұқымдастардан тұратын жартылай
саванна;
- ... ... ... мен бұта – ... ( ... жапырақты, жемісті ормандар;
- су бойындағы бұталар мен ормандар;
- арша ормандары мен ... ... ... ... ...... ... және шие-шіліктер;
- тікенекті қатты шөптер мен бұталардан ... ... әр ... ... ... таулық шалғындар, т.б.
Бұл экожүйелердің көпшілігі ... ... ... ... түрлі шөптесін – ірі астықтұқымдастардан ... ... ... ... 600 метр жоғарыда кездеседі. Шөптердің ... ... ... Фитоценоздардың доминанттық негізін түкті бидайық,
жаман арпа, бозшағыл және ... ... ... от, ... шалғындық астықтұқымдастар құрайды. ... ... ... ... сасырдың ... ... ... ... айдаршөп, андыз, шырыштың түрлері
түзеді. ... ... ...... ... ... ... т көбенқұйрықтың түрлері және ... ... түр ... ... ұқсас. Бұл өсімдік
тұқымдастарына – итмұрындар, ... ... ... ... шиелер жатады. Бұл тұқымдастың түрі өте көп – 100 ... ... 50 ден ... ... ... ( 2000 ... ... жіңішке сасыр, кәдімгі тарғақшөп, қызыл от, андыз, таран, ... шие және ... ... [34]
Ксерофильді сирек ормандар мен ... ... мен ... ... ... ( ... ... Боралдайтау,
Қазығұрт ) шоғырланған. Бұл бірлестіктер терең ... мен адам ... ... ... бар жерлерде сақталған. ... – сары ... ... ... Өз ... жеке бірлестік
түзетін тағы бір түрі – тау ... ... ең ... ... ... бадам топтары. Бұдан басқа ... ... ... ... ... ... итмұрындар, шиелер, парсы
шетені немесе қызыл ... ... ... ... Олардың
ішінде Қызыл кітапқа енгендері де бар, олар – ... ... ... ... ... Шренк тобылғыгүлі, темірағаш, Кавказ таудағаны
немесе кәтреңкі. ... ... ... 100 шаршы ... түрі ... ... өсімдіктерінің құрамында жартылай
саваннамен ортақ түрлер көп. Осы екі ... ... « ... ... » енгені – Регель ... ... ... ... жуасы, грейг ... ... ақ ... ... жеміс ормандары әдетте беткейлерде, сайлар ... ... сулы ... ... ... ... ... түзуші түрлер – Түркістан доланасы мен жабайы ... ... ... жоңғар доланасы, сары ... ... ... қара тұт, ... және алша ... ... ... мен ормандар ( тоғайлар) Қаратау мен ... сай – ... ағып ... ...... ... ... болады. Ең алымен бұл тал – ... ақ ... ... блек ... іле ... сонымен қатар талас терегінің
ормандары. ... ... ... ... ... ... ... ал Қаратау мен ... ... ... ... жүзім сақталған. Батыс Тәңіртаудағы өзендер
аңғарында Тянь – Шань ... мен ... ... ... ормандары мен сирек ормандардың үш түрі бар: ... ... ... аршасы, сауыр арша және қара арша немесе Түркістан
аршасы. Кең ...... ... ол 1200 – 2000 метр ... белдемде тараған. Қаратау мен Машаттағы ... « ... » бұл ... ... кең ... көрсетеді. Сауыр арша
теңіз деңгейінен 1600 – 2500 метр ... ... ал қара ... – 3000 метр ... ... ... Қаратау мен Батыс ... ... кең ... ... ... түзушілер – қау мен боз
және бетеге. Еркекшөптің түрлері де ... рөл ... ... ... ... ... ... – бозды шөптесін
өсімдіктер көбейе түседі.
Қаратаудың далалық ... ... мен ... өзіндік
ерекшелік жартылай саванналық, фриганойдты ... ... ... - ... ... ... ... болуы.
Тау беткейлеріндегі бұталар да Қаратау мен Батыс Тәңіртауда ... Ал ... ... тұзды сортаңды жерлерде, ... ... ... ... ... өз алдына қалың болып
шие, үшқат, ... ... ... ... ... ... қара
арша, тобылғыгүл мен қылшалар кездеседі. [2]
Фриганойдтар немесе ... ... ... ... ... мейлінше толық кездесетін тікенекті бөстек тәрізді,
ксерофильді ... ... ... ... Олар ... 1000 – 2700 метр ... ... Фриганойдтардың айқын
өкілдерінің көпшілігі реликт, әрі сирек түрлер ... ... ... Қызыл кітапқа » кірген. Олар – Культайасов шренкиясы, тікен ... ... ... лепидолофасы, таспажапырақты
лепидолофа, мыңжылқы көбенқұйрығы, тау-сағыз және ... ... ... ... ... 1700 – 2400 метр
аралығында таулы ... одан ... ( 2300 – 2800 ... ... 2800 – 3500 метр аралығында – криофитті альпілік
шалғындар таралған. Таулы ... кең ... ...... ... ... тарғақшөп, шалғындық ... ... ... ... ... ... аршалар
белдемінде тараған. Шалғындық ... ... ... түрлер
шалғындық беде, Гельцер қалампыры, бұйра қымыздық, ... ... ... ... « Қызыл кітабына » енгізілген ... мен ... ... ... шалғындардың
құрамында. Альпілік шалғындардың түр құрамы ... олар ... ... ... ... ... ... Әдетте,
доминант болып келетіндері – ... ... ... ... ... тасжарғандар, көкгүлдер және т.б.
Батыс Тәңіртаудың ең биік ... ( 3500 – 4200 ... ... мен қармаңайлық – субнивальды белдемдік топтар кездеседі.
Ең ... ... ... ... – үш сала ... ... ... семізот және т.б.
Облыс жері өте көне ... және ... ... ... Бұл әрине өсімдіктер дүниесіне тікелей әсер ... ... ... ... ... ... қалың
орман, тоғайлар сиреп қалған. ... ... ... ... ... болып табылады. ... жер ... ... ... « Орта Азиялық мәдени өсімдіктер ошағының » қомақты
бөлігі болып ... ... ... ... бидай, арпа, күріш,
алма, өрік, жүзім және т.б. ... ... ... ... ... кітапқа » 176 түр ... бұл ... ... 45 ... ... флорасы - әлі де пайдалы ... ... ... отыр. Мұнда жемшөптік, дәрілік, ... ... т.б. ... өсімдіктер көп – ақ. Олардың ... ... ... ... ... өрік, алша, тау пісте, жабайы жүзім
сияқты түрлердің ... ... ... ... ... деп
танылып отыр.
Жануарлар дүниесі – Облыстың кең – байтақ табиғат аймақтары ... өте бай. Онда ... ... жуық ... кездеседі. Ал
балықтардың 8 түрі, қосмекенділердің 3 түрі, бауырымен ... ... ... ... астам түрі, сүтқоректілердің 8 отрядына жататын 50-
ден ... ... ... ... ... ... ... суларында, Шардара бөгенінде жайындар,
сазан, майшабақ, табан балық, жылан балық, ... ... ... ... класы бойынша шөлді-далалы жерлерде ... ... ... ... кездеседі. Таулы аймақтарда бақалар 2800 метр
биіктікке дейінгі ендіктерде тіршілік ете алады. Құрбақалар «Қызыл кітапқа»
енген. Жорғалаушылардың 9-ға жуық ... ... ... ... кесітке. Жыландардың 6 түрі кездеседі: оның ішінде оқжылан, қарашұбар
жылан, далалық сұржылан, жолақты шұбар жылан – улы ... ... ... ... ... сарықарын жылан улы емес ... ... ... ... ... жылан, сарықарын шұбар жыландар «Қызыл
кітапқа» енгізілген.
Мұнда құстардың 240-тан астам түрі кездеседі. Оның 14 түрі ... ... ... ... ішінде қара дегелек, сақалтай, бүркіт,
жыланжегіш, ителгі, лашын, ақ дегелек, кіші ... ... ... ... тау ... мекендейді.
Облыс жерінде сүтқоректілердің 8 отрядына жататын 50-ден аса түрлері
мекендейді. Көпшілігінің кәсіптік мәні бар, 1996 жылы ... ... ... де кездеседі.
Кеміруші отрядынан «Қызыл кітапқа» енген көк суыр ... Тянь – Шань ... ... ... ... Жұптұяқты сүтқоректілер отрядының күйіс
қайырмайтындар тобынан жабайы шошқаны таулы ... ... ... ... ... ... тау ... елік және маралдарды жоғары ендіктер
мен бұталы ағашты алқаптардан кездестіруге болады. Қазіргі ... ... ... ... ... қалу және көбейту мақсатында
трансплантациялау ... ... ... пайдалану жұмыстары
жүргізілуде.
Жыртқыштар отрядынан Батыс Тянь – Шаньдық қоңыр аюдың 60-70-ке ... Бұл аю ... ... ... ... Мысық
тұқымдастары мен қар барысы – ілбістің шамамен 10-15 жұбы мекендейді. Ілбіс
халықаралық табиғатты қорғау орталығының ... ... ... ... сілеусінін де, бұталы, ағашты алқаптардан ... ... мен ... да ... ... ... ... қарсақ, шие бөрі, қасқыр, түлкі, т.б. аңдардың саны артуда.
Сонымен ... ... ... қорықтар арасында Ақсу –
Жабағылы өсімдіктерінің бай және ... ... ... ... ... 5-7 ... өсімдіктер болса, мұнда 12 типті өсімдікке жататын 60
өсімдік формациясы бар. ... ... ... де ... ... ... жануарлар
фаунасында 330 түр, оның ... 6 ... 21 ... ... 50
сүтқоректілер түрі бар. Саны және түр құрамы жағынан басымы – кеміргіштер,
оның ішінде ... пен ... ... түрлері.
Қорықта құстар әлемі едәуір бай. Мұнда 268 құс түрі ... ... 110 жыл құсы және 130 ... құс бар. ... ... ... ... 11 түрі бар. Қосмекенділердің небары үш түрі -
бұл көлбақа, жасыл құрбақа және Қызыл кітапқа енген даната ... ... ... ... ... саны аз, ... ... авторлардың
мәліметтері бойынша түрдің саны 5, тіпті 7-ге ... ... ... ... және ... ... ... олар тек Әулие және ... ... ... көп ... ... 1 Оңтүстік Қазақстан облысының физикалық картасы
3. Оңтүстік қазақстан облысының рекреациялық ресурстары және олардың
дамуы
1. Табиғи рекреациялық ... ... ... ... ... курорт, санаторий,
компонент, рекреалогия және тағы басқа.
Рекреация — (поляктың rekreacia — демалу, латынның recreatia — ... ... ... ...... ... ... тынығу
мен бұқаралық туризм ... ... ... ... ... ... туризм экономиканың басты саласы болып отыр.
Рекреациялық ресурстар — тынығу қорлары олар ... ... ... жағасы, ормандар) және антропогендік (тарихи архитектуралык көрікті
жерлер) қолар болып табылады /1/. Яғни ... ... ... ...... ... ... қарастырады. Аз уақыт ішінде және
күнделікті апталық демалыс ... ... ... ... ... хайуанат бақтарын т.б. жатқызуға болады. Ал ұзақ
уақыт, яғни ... ... ... үйлерін, санаторийлер, курорттар,
демалысты таулы аймақтар, ... ... ... т.б. ... ... ... ортаның компоненттері жатады. Яғни олар:
климат, лондшафт жер беті және жер асты сулары болып табылады. Ал жер ... ... ... ... ... ... ресурстарға жатады.
Минералды сулар мен өсімдіктер адам денсаулығына деген маңызы өте зор. ...... етіп ... ... ... арқылы адамның күш
қуатын қалпына келтіру. Демалыс ... ... ... санаторийлер,
курорттар шоғырланған жерлер рекреациялық аудандар: Қара теңіз ... ... ... ... т.б. ... ... біздің елімізде де
жергілікті рекреациялық аудандар түзілген. Қазақстанда Көкшетау, Павлодар
облыстарында, Іле — ... ... ... ... ... және ... туристік базалар шоғырланған. Белгілі бір территорияға байланысты
рекреация мәселелерін ... ... ... рекреациялық география
зерттейді.
Рекреацияның дамуы рекреалогия ғылымының келіп, шығуына себепші ...... ... ... географияны, медициналық
географияны құрастыратын ғылым. Рекреациялык жүйе аудандық, облыстық, жалпы
мемлекеттік тұрғыда бөлініп ... ...... тек ТМД ... ғана ... ... ... сияқты басқа шет елдерде де рекреациялық ... және ... ... ... ... ... жоқ.
«Рекреациялық ресурстарға» әртүрлі жан-жақты түсінік берілгенімен, ортақ
объектілер мен ... ... Яғни ... ... табиғи ландшафтық компоненттер (флора, фауна, климат), тарихи
мәдени байлықтар, еңбектік ресурстар т.б.
«Рекреациялық ресурстар» мен «туристік ... ... ... ... және екеуі де адамның демалуға деген қажеттіліктерін
қанағаттандырады.
Жаңылыспас үшін барлық орта ... мен ... біз ... ... — ресурстар» деп атаймыз /2/.
Табиғи жаратынды ресурстарға мыналарды жатқызуға болады: технологиялық
қажеттіліктер, сыйымдылык, саялылық, және т.б. Технологиялық ... ... ... ... ... және ... ... Технологиялық міндетті немесе қажетті ...... ...... ... мәні жоқ. ... ... саудаға немесе туризмдік технологиялық қажетті ресурстар сай ... ... ... ... ... ... кіреді: табиғи
комплекстер — яғни таулы туризм және ... ... ...... ... трассалар тағы басқа. [27]
Оңтүстік Қазақстан облысы — Республиканың Оңтүстік ... ... 1932 жылы ... ... Бұл ... бар екі мың жыл ... отырықшы және көшпелі мәдениет
ұштастырылған қазақтардың байырғы ... ... ... ... ... және қазақтың, төл халқының мекендеген Орта
Азиялық мемлекеттер мен ... ... ... ... ... аумағы 117,3 мың шаршы шақырым, немесе Қазақстан территориясының 4,3
пайызын құрайды, көлік (темір жол мен автомобиль ... ... ... ... да ... ... ... Қазақстан облысы Өзбекстан
Республикасымен, сондай-ақ ... ... ... аймақтары мен
шекаралас түйісіп жатқан аумақта орналасқан. Облыста 11 аудан және ... ... 7 қала ... ... 13 ... поселкасы, 933
селолық және ауылдық елді ... бар ... ... саны 2001 ... есептеулер бойынша 2025,4 мың адамды
құрап отыр. Халықтың тығыздығы облыс бойынша орта есеппен 1 шаршы ... — 17,3 ... тура ... бұл ... ... ... орта көрсеткіштен үш есеге артық. Облыс Республика ... туу ... ең ... ... — 1000 адамға 22,6 сәбиден
келеді, және халық санының табиғи өсуінің ең ... ... (32,5 ... ... ... Қала халкының саны 735,8 мың адамды (36,3%), ... саны 1289,6 мың ... (63,7%) ... Облыста 100-ден аса ұлт
пен ұлыс өкілдері тұрады. Облыс халқының негізгі ... ...... — 16,8%, ... — 8,2%, ... — 1,3%, ...... — 1,1%, түріктер — 0,9%, украиндар — 0,7 ... ... ... ... ... облысының айтарлықтай өндірістік ... бар. ... ... орасан зор табиғи қорлар мен жеткілікті
еңбек ресурстары құрайды. Уран қоры ... ... ... мен ... ... ...... орын алады. Сонымен бірге,
облыста ... ... ... өнімдері, күкірт қышқылы, шифер,
автртрактор, машиналары, ... ... ... шұлық-ұйық, тігін бұйымдары, жиһаз шығарылады.
Облыста екі бағытта ... ... 445км ... ... ... 5,3 ... ... жолдары бар. Облыс орталығы Халықаралық Орынбор — Ташкент
және Түркістан — Сібір магистральдарының ... ... ... ... ... ... ... — Шымкент — Тараз — Алматы және ... ......... ... өтіп жатыр. Мұндай жолдар
облыс туризмнің дамуына өз үлесін қосып ... . ... (жер ... жер ... су ... ... есепке алу
тәртіптеу, бөлу және пайдалану, сел басу, судың бұлдіру ... ... ... ... су ... ... каналдар арзан су энергиясын
пайдалану, жерді суландыру және ... ... ... олардың
жүйелерін жасау, жердің ылғалдылығын сақтау, ыстық шипалы су ... ... мен ... ... салу ауыл ... ... және тағы ... суға деген мұқтажын өтеу сияқты
күрделі проблемалар Қазақстан Республикасы өз тәуелсіздігін алғаннан кейін
ғана қызу ... ... ... ... ... асырылынып келеді.
Сондай курорттардың бірі Сарыағаш курорты. ... ... ... ... ... болған екен. Ал, 1946 жылы «Орта Азия ... ... А. ... ... ... бұл ... бұрғылау барысында
мұнайдың орны өз бетінше атқылаған суды ашады. Геологтар ол ... ... 1101 метр ... ... су ... та ... және дәмі жұғымды
еді. Сол маңайдың тұрғындары сол суды ішкенде өз сырқаттарынан айыққан.
1949-59 ... ... ... ... ... және ... ... атындағы курортология және ... ... ... ... М.К. ... Л.Н. ... ... Г.А. Молдағұлова, А.С. Соколов, В.М. Файбусевич, А.С.
Садықовтар, ... 70-ші ... ... Н.Г. ... ... Е.С. ... Б.Ч. Әбдікәрімов, И.Г. Железников, Т.З.
Сейсембеков, Н.Х. ... ... ... ... ... ... оның асқазан ішек, бауыр, бүйрек, буын, кейбір ... ... ... ... мен) ... мол екенін
анықтаған. 1950 жылы ... ... ... ... ... ... ... (бас дәрігері С. Ибрагимов) 7-ші ... ... ... ... 15 ... ... душ ... Душ
қабылдауды медбике Галина Сергеевна Глазкова қадағалайды. [26]
1951 жылы мамырда сол жерден ұзындығы 25, ені 10, тереңдігі 1,5 ... ... онда ... және әйелдер бөлімі ашылады. Бассейнге
түсушілерді су ішіп ... ... ... ... ... А.С.Соколов қадағалап, зерттеулер жүргізеді. Сарыағаш курортының
тарихы осы бассейннен ... 2001 жылы ... ... ... елу ... ... ... ашылғанына елу бес жыл толды. Ал биыл курортқа елу төрт
жыл, ... ... ... елу тоғыз жыл толады. [13]
1951 жылы 20 ванналы минералды су емханасының құрылысы басталады да,
жыл аяғына ... ... 1952 ... ... айынан бастап емдеушілерді
қабылдайды. Содан кейін қорғасын зауытының қаржысы ... ... ... арасанымен емдеу мүмкіндіктері зерттелінеді.
Зерттеушілер: М.К. ... Н.А. ... ... ... ... бөлімінің басшылығымен қазір «ескі курорт» деп аталатын 250 ... ... ... ... ... ... ол 1963 ... дейін
халыққа қызмет көрсетеді.
1958 жылы Қазақстанның сол кездегі Министрлер ... ... ... ... қайтып жатып, Сарыағашқа соғуы оның өсуіне жаңа
бетбұрыс алып келеді. 1959 жылы «үлкен Сарыағаштың» ... ... ... ... өзеніне жақын, киелі жерге Әулие Иса-ата сағанасы
тұрған Керегетас төбесінің түбіне ... ... 1,5 ... ... ... ... 110 ... бес корпус, 1977 жылы, 160 орындықты 6 корпус
және осылармен қоса асхана, кинозал да ... іске ... ... 1977 жылы, Жасанды көл жасалынады. Минералды су ішуге ... ... жылы ... Ал, 1999 жылы ... емдеу емханасы салынады. Жалпы
алғанда, 9 корпус қазір адамдарға өз қызметін көрсетіп жатыр.
Сарыағаш шипажайы, яғни ... ... ... ... өзенінен 1,5
шақырым қашықтықта өзеннің сол жағында орналасқан. Бұл аймақтың климаты
күрт континенталды. Жазы ... әрі ... ... қысы өте суық емес. Жауын-
шашын қыс пен ... ... ... ... Бұл ... ... әйгілі демалыс орындарының бірі.
Сарыағаштың негізгі «дәрісі» — минералды суы ... ... ... ... жер астында кездесетін құрамында биологиялық белсенді және
минералды заттары бар, өзіне тән ... ... ... ... ... әсер ... ... су жатады. Қазір Сарыағаш минералды
суының курорт орналасқан ... 6 ... ... бар. ... суы үш рет ... ... ... зерттеліп, мемлекеттік
комиссияда бекітілген. [8]
Өзбек гидрологтары. Сарыағаш минералды суының абсалютті ... ... ... ... ... ... күрт ... дан 2-атм), дебиттің азаюы (5-7 ден 0,5-1л/сек) судың жақын ... өз ... жер ... ... тоқтататындығының хабаршысы екенін
айтады. Әрине таусылмайтын, тозбайтын ай ... еш ... жоқ. ... әзірше
Сарыағаш суы сарқылады деген мәселе туған жоқ.
Су құрамындағы иондар минералды судың шипалық ... ... ... ... ... басқа иондарға қарағанда гидрокарбонат
пен натрий иондары көбірек ... су ... ... ... ... суын ... ... судың құрамындағы гидрокарбонаттар
асқазан сөлімен араласа келе көмірқышкылын ... ол ... ... ... [19]
Сарыағаш суы таза табиғи күйінде 12 түрлі емде қолданылады. Ішу тіс
ұяларын, тоқ ішекті шаю, ... жуу, тік ... ... ... ... жасау, дуоденалды түтікшелеу, гинекологиялық шаю, минералды
ванналар, су астында ... ... ... душ ... ... ... арнайы түрлері бар.
Ал ең негізгі ем бұл ... суын ішу ... ... Бірақ минералды
суды ішуде аурулар түріне қарай ережені ... жөн ... ...... ең жиі қабылданатын ем. Сарыағашта
емделетіндердің 99,2 ... — осы емді ... Бұл ем ... ... ... мен бейімдеу механизмдері арқылы және ішкі ... ... жаңа ... ... ... оң ... тигізеді. Емнің
кезегін, ұзақтығын, температурасын санын ем ... ... ... ... т.б. ... емдеуші дәрігер анықтайды. Ваннаны күнара
немесе 2-күн қатарынан алып, 3-ші күні ... ... 450 метр ... ... ... ... ауасы жыл
он екі ай бойы ас ... ... ... ... ... ауруларында курорттың басқа емдік факторларымен бірге комплексті
қолданылады. Сарыағаш курортында климатпен емдеудің 2 түрі бар. ... ... ... және ... (күн сәулесімен емдеу) деп
аталады. Аэротерапия киіммен ашық ауада болу және ... ... ... таза ауада ванна (воздушные ванны) қабылдау арқылы жүргізіледі. ... ... ... күн сәулесі терінің капилярларын, бүйректің қан
тамырларын кеңітіп, терлеуді күшейтіп, қан қысымын ... ... ... ... ... кейбір түрлерінде негізгі ем
ретінде қолданылады. [14]
Сарыағаш санаторийіне «Қосқақ» емдік балшығын ендіру ... ... ... осы ... ... үлкен рөл атқаруда. Қосқак
балшығы Сарыағаш курортына ең ... ... мен ... аудандарының
қиылысқан жерінде, Сырдария өзенінен 8 шақырым, жерде жатыр. «Қосқақ»
балшығының мол қоры бар. ... ... ... ... ... өлкесінің шекарасында орналасқан көлемі «Қосқақтай» ғана
«Тамбұқан» көлі ... ... ... ... (Железноводск,
Петигорск, Ессентуки, Кисловодск, Нальчик т.б.) балшықпен қамтамасыз ... ... ... ... ... 50 ... «Қосқак» көлінің балшығы
да Сарыағаш курортының келешегі үшін маңызды болып табылады.
Көлдің ... ... екі ... тұратындығында. Екі көлдің арасы 600
метрдей. Физикалық, химиялык көрсеткіштеріне қарай «Қосқақ» ... ... ... ... емдік балшыққа жатқызуға болады. Сарыағашта 1999
жылдың басынан бастап «Қосқақ» балшығы емдік ... ... ... Ac ... ... созылмалы қабынуларында, гинекологиялық
(созылмалы андексит, кольпит, ... ... ... ... (созылмалы пиелонефрит, простатит т.б.) сырқаттармен буын
омыртқа ауруларында «Қосқақ» балшығымен емдеу аппликациялау ... ... және тік ішек ... аз ... арнайы аспаппен
балшық жіберу арқылы жүргізіледі. [7]
Адсорациялау (copy) ... ... ... тері бетіндегі улы
заттарды, микробтарды «жұтып» жібереді .
Массаж — адам ... ... ... әсер ... ... ... ... — уқалау деген мағына береді) бұл ем ... ... нерв ... ... ... ... ... шеткі қан айналасына, бұлшық еттерге әсер ... ... ... ... ... ... асқазан, ішек ауруларында арнайы дайындалған
медицина қызметкерлері жүргізеді.
Бүкіл Республикаға әйгілі ... су ... ... ... ... ... ... Сарыағаш ауданындағы «Алекс» және «Әсем
ай» ЖШС құяды. Жақынды олардың ... ... М.М» және ... ЖШС
қосылды.
Сарыағаш қаласының маңындағы Ынтымақ ауылынан минералдық су көзі болып
табылып отыр. Бұл жерде «Орталық ауылдық ... ... ... ... қаржысы есебінен қаржы бөлініп отыр. Бұл жердегі
ванналар ішек қарын, бүйрек және әйел ... ... Бұл ... ... адамдар өз денсаулығын қалпына келтіре алады. Бұдан басқа 1993 жылы
Сарыағаш өңірінде тағы 6 ... ... су ... ... ... ... ... Ордабасы ауданындағы Шұбар елді мекенінен
1970 жылы 465 метр тереңдіктен шипалы ... су ... Бұл ... ... қасиетке ие 15 түрлі зат ... ... Яғни ... ... бел мен тері ... ... ... беретіні анықталған.
Қазіргі уақытта мұндай саналар салынған.
Облыстағы Арыс қаласының маңынан ыстық шипалы судың 4 ашылған орны ... ... ... шипажайы салынған еді. Бірақ ... ... бұл ... ... қазір аурухананың құрамына қосылып отыр.
[18]
Облыстағы Түлкібас ауданындағы Рысқұлов ауылында «Ақбұлақ» санаторийі
ашылған. Бұл ... ... ... Тәуелсіз Қазақстанның
экономикасының дамуына байланысты, енді мұндай ... ... ... ... ... облысының экологиялык таза аймағында, Ақсу елді
мекенінде «Манкент» санаторийі орналасқан. Бұл ... таза ... ... ... жақсы демалыс пен шипалы ем ... ... Бұл ... ... ... жағдайлар жасалынған әрі сапалы
демалыс көзі. [16]
Манкент шипажайы Шымкенттен 30 ... ... Ақсу ... Бұл ... ... жылы Шымкент өлкелік Атқару кеңесінің
шешімімен Ақсу ауылының маңынан демалыс үйін ұйымдастыру үшін, 225 га ... ... ... салынуы 1923-ші жылдан басталып, 1924-шы жылы
аяқталды. Ал сол жылдан бастап адамдарға ... ... ... ... ... ... ... госпиталь болады. Яғни, соғыстан жараланған
солдаттарға ... ... ... ... дейін әскерлерге өз қызметін
көрсетеді.
Бұл жердің қысы жұмсақ болып келеді. Қыстағы орташа температура — 3° с
болады. ... ... ... ... ... ... ... (32,5°с),
сульфатты хлоридті, натрийлі сулар минералдығы 2,1 г/л болып табылады ... ... 500-ге ... ... ... ... комфортты люкс ханалар, барлық жағдайға ыңғайластырылған
коттеждер, фитобар, сауна, бассейн ұсынылады. ... суы ... ... ... хлор иондарымен қосылып асқазан қышқылдарын қалпына
келтіруге, хлор өттің жүруін ... ... ... иод ... жарақаттардың жазылуына, буындарға шорланып жиналған артық
тұздардың ... ... ... ... ішінің кебуі, мұрыннан су аға беретін аллергиялы ринит,
қызыл иектің қабынуы жиі кайталайтын тамақ баспасы, асқазан ішек ... ... ... өт ... ... тоқ ... ... буын
аурулары ревматизм (аяк қолдың ... ... ... ... ... ... бел ауруы, ұйқы бұзылуы, әйелдердің
жыныс аурулары, жұқпалы емес тері ... үшін де өте ... ... ... ... шипажайынан әкелінетін балшықтың емдік
қасиеті де өте пайдалы ... ... Ал ... ... ... суықтан
болған түрлі ауруларға өте пайдалы ем болып келеді. Яғни, олар ... ... тағы ... ... ... ...... қаласынан 45 шақырым қашықтықтағы
Оңтүстік Қазақстан облысының Төлеби ауданында орналасқан. Санаторий ... ... ... ... ... 1150 биіктікте. Тас жерден
бастау алған «Біркөлік» санаторийі 1976 жылдан бастап облыс ... ... келе ... бірден-бір емдеу мекемесі еді. Мұнда келген
емдеушілер өз ... ... таза ... де ... еді. ... ... жағдайлар жасалынған. Санаторийде — физиотерапия дәрі
егу кабинеттері мен ... және ... ... бар. ... ... ... ... мен фитотерапия және оттегілігі,
коктейлмен емдеу көрсетіледі. Түрлі больнеотерапия ... суы, ... ... ... ... иод ... хлорид натрий ваннасымен емдейді.
Санаторийге «Құланкен» ... ... ... ... ... қазіргі
уақытта мұндай жағдайларды санаторий өз емдеушілеріне көрсете алмай отыр .
Тәуелсіздігімізді алғаннан соң, экономиканың құлдырауының салдарынан ... ... ... орын алып отыр. Қаржының жетпеуінің салдарынан
санаторий өз жұмыстарын жүргізе алмай отыр. Жеке ... ... ... ... ... халге жетіп отыр. [28]
2. Тарихи рекрециялық ресурстар
Түркістан қаласы — ... ... ... ... ежелгі Ұлы Жібек
керуен жолының бойына орналасқан. Қаланың ежелгі аты — ... XIV ... ... ... ... жеңгенінің құрметіне ақынның басына зәулім кесене
салдырады. Яғни Қ.А. Яссауидің моласына кесене салдырады. Міне сол ... ... ... ... өтсе де ... сақталып, біздің күнімізге дейін
жетті. Қ.А. Яссауи кесенесінің аймағы келе-келе бүтіндей сағанаға айналған.
Оның ... ... ... ... ... (XVf) ХІХғ 2-ші ... 1980 жылы ескі суреттер мен сипаттамалар бойынша қалпына
келтірілген, ... (XVIf) ... ... және ... ... (XVIf) және басқа да қабырлар енеді. Софылық ғұрыптармен
Яссауиға табынушылыққа байланысты шілдехана (XVf) ... ... ... ата әулиелерінің жерасты мешіті (XII), Шығыс моншасы (XV-ХІХғ.ғ.)
секілді ... ... ... ... ХІХғ ... кесенесінің
қасынан жұма мешіт салынған.
Түркістан аумағында өздерінің сәулеттілік сапарларының ... ... ... ... ... Олардың қатарына Атабай
ауылындағы Шәмшат Ишаның ... ... Иқан ... ... ата ... ... Имам Маркоздың кесенесі және шабанақ ауылындағы мұнара,
т.б. жатады. Осы ауданда Сауран ... ... орны да ... Ақ ... ... Саса ... ұлы Ерденнің осында әртүрлі
діни ғимараттар медресе, ханака, мешіттер ... ... ... орай
біздің заманымызда олардың біреуі де сақталмаған. [18]
Көптеген сәулет ескерткіштерін облысының Солтүстік аудандарының далалы
аймақтарынан да ... ... ... бірі — ХХғ ... ... ... Ноғай ишанның мешіті онын қос мұнарлы көне порталдық
формалар мен ... ағаш торы және ... ... гүл ... тәжі ... ... ... түйіскен қасбеті ерекше әсер ... ... ХІХғ соңы мен ХХғ ... діни ... ... ... ... дәлелі болып табылады .
Созақта әркездерде шикі кірпіштен кесенелер салынған. Олардың катарына
Қарабураның, Қазаншы атаның, Әжі атаның, (Қазаншы ... ... ата ... ... ... ... ... Ақсүмбе мұнарасы нағыз көне ескерткіштер
қатарына жатады. Деректерде ... ... ... ... ... ... да ... мүмкін.
Жалпы алғанда Созақ ауданы мұндай кесенелерге бай. Тек тасты ауылының
өзінде ... аса ... ... ... Осы ауданда ірі Баба ата табыну
кешені орналасқан. Ол ... ... ішкі ... ... ... қаласына ұқсастырылып жүр. Ғимарат 1957-1958ж.ж. қазба жұмыстарының
барысында табылған. [11]
Қаратаудың солтүстік баурайындағы тағы 1 көзтартарлық сәулет ... ... Ол Шаян ... ... ... ... медресесі.
Қазақстанда медреселер Орта Азияға қарағанда кейінірек ... ... ... ... саны онша көп ... Ел аузындағы аңыз бойынша, ... ХІХғ ... ... Ишан ... ол ... ... кейін баласы
Сабыр жалғастырып, немересі Аппақ Ишаң аяқтаған.
Облыстың оңтүстігіндегі сәулет ескерткіштерінің ішіндегі ең ... ата ... ... ... ... Ол ... жотасынын
баурайында созылып жатқан Тұрбат ... ... ... ... ... негізін исламдағы софылық дәстүріне қатысы бар Исмаил
атаның кесенесі ... (Ол Қ.А. ... ... жатады.) Халық
аңыздары бойынша Исмаил ата малшылар мен қойшылардың пірі ... ... ... да кесенесі бар.
Тұрбаттың оңтүстігінде тау етегінде тағы да бар сәулет ғимараты Ысқақ
Ата кешені бар. ... ... діни ... пірі ... Атаның
кесенесінің атымен аталған, сәулет мәнері мен әшекейлеріне қарағанда ... ... ... ... ең озық ... жатады.
Шымкентке таяу Аққойлы мекенінде төбе үстінде бір ғажайып ғимарат ... ... ... ұқсамайтын монументтік құрылыс Ишан Базар
мешіті. Бұл ара ерте ... ... ... аймақтың діни қоғамдық өмірінің
орталығы болуы мүмкін. Қазіргі кезде ескерткіш ... ... ... ... ... ... көмегімен қалпына
келтіруге әрекет жасалуда .
Бәйдібектің ... ... ... ... жобасы (сәулетші
С.Тоқтамыс) басқаша жолмен шешілген. Бұл жерде негізге ... ... мен ... ... арқылы жаңа ғимарат салу идеясы емес,
ассоциативтік қатарлар түзу ... ... ... халықтық мұрасын
басқа, күрделірек деңгейде ... ... ... ... ... белгілі бөліктері партол, күмбез, мұнаралар өзге иілімділік
тілінің көмегімен сезімдік көркемдік ... Орта ... ... ... даналық көне өнерімен үндес жасалған. [24]
Облыс көлеміндегі православиелік ғибадат орындарының ... ... ...... ... шіркеуі. Ол "орыс стилі" деп аталатын
үлгімен салынған және Түркістан епархиясының ең тамаша ... ... ... Бірақ кейінгі қайта құрулар мен жөндеулер оның ... ... етіп ... ... ... ... ... салынған. Бұл қаланың аумағында 3 тарихи
ескерткіш сақталған. Қалада 7 парк пен ... бар, ... ... ... ... мен ХХғ ... қаланған болатын. Қазақ және орыс ... Ш. ... ... облыстық филормония, 3 мәдениет сарайы
бар. Абай ... ... және ... ... ... дендропарк,
ипподром, бүкіл елге танымал хайуанаттар ... ... пен ... ойын ... ... ... этнографиялық парктері қала
тұрғындарының да, қала қонақтарының да сүйікті демалыс орындары болып отыр.
4 ... ... ... ... ресурстарына
табиғат компоненттерінің ... ... ... ... ... ... және оның
рекреациялық ресурстардың қалыптасуына ықпалы
Оңтүстік Қазақстан облысының жер бедері ... ... ... ... ... облысының жер бедерінің құрлысы алуан түрлі. Облыстың
оңтүстік — шығысында Тянь-Шань ... ... ... ... Ал ... ... Алатауы, Қоржынтау, Өгем, жоталарын жатқызуға болады.
Палеозой эрасының ... ... ... тау ... кезінде пайда
болған. Солтүстік Тянь-Шань тау сілемінің бірден-бір бұтағы ... ... ... ... ... 400 километр жерде
созылып жатыр. Ал Қоржынтау, Пістелі тау, Ататау, Балаққуанту, ... ... тау, ... ... ... ... ... Қайыршықты, Қара үңгір,
Көктәнді, Шілікті, Балықты, Қосшағыл сияқты ... ... ... туризмнің қалыптасуына ықпал тигізіп отыр.
Облысымыздағы пайда болған түрлі таулар ... ... өз ... ... ... қатар Тәңір таудың, Алатаудың бұтақтары
мен сілемдеріне Ақсу-Жабағылы, ... ... ... ... ... ... Ақсай, Машат, Төменгі машат, Ұзын Машат,
Састөбе тағы басқалар жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Батыс Тянь-Шань тауының кұрамына жататын
Талас тауының массивтері Шатқал, Піскем, Өгем, Қаратау жоталарын ғалым С.С.
Чульс зерттеген. Ол ... ... ... тау ... ... ... ... жазған. Ол өз еңбегінде бұл таулардың қатпарлы-
жоқпарлы техтоникалық жолмен құрылғандығын ... ... ... ... Батыс жотасы Қазығұрт тауы болып табылады. [30]
Қазығұрт тауының ең биік нүктесі — 1768 метр. Қазығұрт тауы аты ... тау, ... ... үшін ... тауы қандай қасиетті болса, біз үшін
бұл тауда ... ... ... ... ең көне ... Кеме ... ... аталады. Бұл тауға экскурцияға, демалуға және тарихи қасиетті жерлерін
тамашалауға баруға болады. Бұл өте ... ... ... ... адам ... ... қасиетті сулар ағып жатады. Ол суға
шомылу немесе суын ішу арқылы ... ... өз ... айығып
жатады. Қазығұрт тауының геологиялық түзілісін аңыздарда Нұх пайғамбардың
дүние жүзін ... су ... ... ... ... тауы сол ... тұрғындары үшін өте пайдалы да ауа-райы ... ... Бұл жер ... ... ... тигізеді.
Аймақтың табиғат жағдайы өте жақсы .
Оңтүстік ... ... ... ... құрлымның қалыптасуы
Тұран ойпатының қалыптасуымен байланысты болып келеді. Яғни Тұран ойпатының
қалыптасуы Палеозой эрасының Пермь ... ... ... тау
құрылу жүйесімен сабақтас болып отыр. Ал оның негізгі фундаменті 1-6 ... ... ... ... ... ... ... болған. Оған шамамен 150 млн жылдай уақыт өткен.
Кейіннен келе платформаның ... су ... ... Ал бұдан кейін мезозой
және кайнозой тұнбаларының қалың қабаттары пайда болады. Оңтүстік ... ... ... өте ерекше құрылым деп ... ... ... эндогендік, экзогендік факторларға байланысты
түрлерінің дамуына әсерін тигізуде. ... жер ... және ... олардың құрамын, құрлысын, қозғалысын, даму тарихын кен
байлықтарының пайда болу ... ... ... жаратылыстану
ғылымдарының кегені Жерасты ... ... ... зерттейді.
Қазақстан жалпы 10 гидрогеологиялық аудандарға бөлінеді. Олардың 4-еуі
гидрогеологиялық массивтерді ... ... ... ...
Тарбағатай, Орталық Қазақстан Орал —Мұғалжар), ол алтауы ... ... ... ... ... - Арал, Шу — Сарысу,
Солтүстік ... ... ... және тауаралық жазықтар)
қамтиды. Бұл аудандастыру жер асты ... ... ... оның ... ... ... шараларын белгілеуге мүмкіндік береді. Қазақстан
ғалымдары жер асты суының қорлары, оны ... ... ... ... ... ... және грунт суларының болжамдық ... ... ... Арал және Каспий ... ... ... су ... ... шамалары белгіленеді.
[32]
Гидротермальдік кендер — жерасты ыстық суларының айналымы кезінде
түзілетін кендер. ... ... ... ... ... суынып, тау
жыныстарына айналғанда, гидротермальдік ерітінділер бу күйінде бөлініп
шығады. Бұл жер ... ... ... ... ... ... ... Гидротермалдік ерітінділер жердің терең қойнауындағы
минералдар мен тау ... ... су ... босауынан және
тектоникалық жарылымдар арқылы жоғарыдан ағып келген судың тереңде суынан
да пайда болады. Гидротермалдік кен ... ... ... ... жердің беткі қабаттарынан бастап 10 ... ... ... ... басында су ерітінділерінің ... ... ... ... келе бұл шама 25-50°С -қа дейін төмендейді.
Гидротермалдік кен тастар ... ... ... ... ... ... тектоникалық жарылымдар мен үлкенді-
кішілі ... ... ... ... кен ... ... ... толтырады да желі тәрізді кен орындары ... Ал ... ... ... ... ... оның ... сиыстырушы
жыныстары мен лимиялық реакцияға түсіп, кен минералдары солардың орнын
басады да ... ... ... Гидротермальдік кен денелері,
көбінесе, желі штокверк, қабат, т.б. пішінді ... ... ... километрге дейін созылып жатады, ал ені бірнеше сантиметрден
ондаған метрге дейін ... ... ... ... ... (мыс, ... ... молибден, висмут, никель кобльд тағы
басқа кендерін ... ... ... ... ... ниобий, уран,
қалайы кендері), силикаттық (металдар мен ... ... ... (алтын, күміс кендері), корбанаттық (кейбір темір және маргонец
кендері) болып бөлінеді. Гидротермальдік кендер ... ... ... ... ... ... химиялық, механикалық
ерекшеліктеріне, гидротермал ерітінділерді туғызған магманың құрамына және
сол тұстағы геотектоникалық жағдайға, ... ... және ... тағы ... табиғи факторларға негізделген. ... ... ... және ... ... түгел дерлік
кездеседі. Алтай мен Сарыарқада, Тарбағатай, Мұғалжар тауларында, ... ... ... ... ... тағы ... ... кездеседі. [29]
Жерасты суларының қалыптасуы, таралу орналасу заңдылықтары, қоры,
режимі балансы, ... ... ... және термальді сүтарын іздеу
және барлау жұмыстары жүргізілуде. Гидрогеология ... ... ... болуын, астасу жағдайларын, режимін, физикалық, химиялық, ендік тағы
басқа қасиеттерін ... ... және ... ортамен өзара
байланысын зерттейді. Жер тарихының ... ... ... ... ... ... ... түрлі шөгінділердің құрамы, қалыңдығы
көрсетіледі. Геологиялык карталарда белгілі бір ... ... ... ... негізгі сипаттары және олардың кен
байлықтарының болжамдық мөлшері көрсетіледі.
Палеозой эрасының ... ... ... аяғы мен ... болған қарқынды қатпарлану, тау түзілу және ... ... ... түзілген тау жүйесі бойынша — герцинидтер
пайда болды.
4.2 Оңтүстік Қазақстан ... ... ... туризм объектілері
және туристік маусымдарға әсері
Оңтүстік Қазақстан облысының ауа-райы құбылмалы. Қысы ... ... ... ... ... ауыл ... ... суармалы егін шаруашылығы мен кой ... ... ... ... қазақстанның батыс жағының климаты негізінен
құрғақ, аңызақ антициклонды болып келеді. [28]
Солтүстік шеті мен ... ... ара ... — 600 ... ... орташа температура — минус 12°С, Оңтүстігінде —
минус 2-4°С. Жалпы алғанда қыс айының орташа температурасы — ... ... ... ...... дейін төмендейді. Шөлді және шөлейт
бөлігінің жылдық орташа көрсеткіші бір ... ... ... ... күн
жылы кезде су балансының азайып кетуімен ерекшеленеді. Яғни күн ... бұл ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан
облысының Оңтүстік батысында бұрала аққан Сырдарияны бойлай ... ... ... Қызылқұмға жете сүйрейді. Жаз айларында Қызылқұм
аймағында күн ... ... ... ... ... ... Ал Қызылқұм мен Мойынқұм шөлдерінде түнге қарай ... 0 ... де ... ... ... ... өте құрғақ ауа қатты және тез суынады
да, ал күндіз тез ысиды.
Оңтүстік Қазақстан облысының ... ғана ... ... қарағанда
өзіне астасқан ғажап табиғаттың бояу тақтасын еске салатын алуан түрлі
ландшафты сыйғызғанын ... Бір ... ... ... ... дала ... сондай-ақ сирек ұшырасатын, әдеттегі ... ... әсем ... ... бір бөлігінде тіршілік қуаң
көрінгенімен де, оның дәл ... ... үшін ... ... жер ... солтүстігіне қарай Бетпақ дата мен Мойынқұм Қаратау қырқаларына
иек артқан. Нақ осы тұста, ... мен ... ... ... сан ... мал ... пайдаланылатын жерлер қалыптасқан.
Ал елдің Оңтүстік шетінде, Өзбекстанмен шекарада орналасқан Сарыағаш
өзінің жұмсақ қысымен, ыстық жазымен ... ... қыс ... ... ... 0°С жоғары болады. Көктем наурыз айлары мамырдан
басталады да, қыркүйек айына дейін жалғасады, күн өте ... және ауа ... ... Жер ... ... жылдық жауын-шашынның мөлшері 310 мм
болса, ал соның 2-Змм ғана жаз ... ... ... ... ... ... күн көзі ылғи ашық ... Ауаның құрғақтығы 10-15мм-ге
дейін төмендейді. Жел болмайды. Яғни мұндай ... ... ... тағы бір ... ... ... туғызып отыр. Ол 1980 жылы
Сарыағаш курортында мамандандырылған ... ... ... ... ... ... ... Бұл бөлімде бүйректің созылмалы
гломерулонфит ауруын Байрам-Әлі ... мен ... ... санаторийлеріндегідей шипалы ауа негізінде емдеу мамыр айынан
қыркүйекке дейін қолданылады.
Күз қазан ... ... ... ... дейін созылып, кейде
жаңбырлы, кейде салқын болғанымен, ... күн ашық ... ... ем ... ... ... серуендеп, таза ауада ұзағырақ
болуға жағдай мол. Таза ауада болу денсаулық үшін ... ... ... ... ... ... ... дүкен құруға, немесе
өзіңмен-өзің ой құшағында жеке ... тағы ... да ... ... ... көлеңкелі жеріндегі таза ... ... ... ... ... [19]
Бұл ем кезінде ағзаға ауа райының температурасы ылғалдылығы және ауаның
құрамы әсер етеді. Емді эквивалентті ... ... ... ... ауа ... ... термометрмен»), ауаның ылғалдылығын
(«сулы термометрмен») және жел жьпдамдылығын есептеу ... ... ... ... ... ... ... тиімді температура
18-20°С шамасында саналады.
Күннің спектрлік ... ... ... және ультракүлгін
сәулелердің адам ағзасына биологиялык әсері көп. Сарыағашта күн сәулесімен
емдеу, яғни ... ... ... ... ... ала
тексеруінен кейін үш режимде жүргізіледі. Ең өлшемді болғанда ғана ... ... және одан ... қалудан сақтануға болады. Күн ... ... ... кесте қолданылады.
Ем өлшемді болғанда ғана Күннің «өтіп» кетпеуінен және одан «күиіп»
қалудан сақтануға болады.
Жалпы алғанда Сарыағаштың жанға ... ... жыл он екі ай бойы ... ... ... ... ... омыртқа ауруларында
курорттың басқа емдік факторларымен бірге комплексті қолданылып ... ... ... ... да, ... ... да ... тигізіп
отырады. Климаты өте қолайлы аймақтардың бірі болып табылады. ... ... ... өзені ағып жатыр, жағасына барып ... ... ... ... ... ... да ауа ... өзгерістер
байкалады. Облыстың таулы аймақтары әсіресе көктем, жаз ... ... ... ... ... Облыста әсіресе Түркістан тасындағы Қ. А.
Яссауи ... ... ... ... ... Бұл ... ... өте
континентальды, шөлді болып келеді. Ауанын жылдық орташа температурасы 10-
12С. Жазы ыстық болып кетеді де, ал қысы ... ... ... ... 5°С -қа дейін төмендеп отырады. Жылы маусымға ... ... ... айларына дейінгі уақытты айтуға болады. Жылдық атмосфералық жауын-
шашынның мөлшері 250-300мм болады. Жылдың көктем, жаз, күз ... Қ. А. ... ... мінәжат етуге келіп жатады. Бұл жерге
туристер тек ... ... ғана ... ... қатар басқа шет елдерден
де келіп жатады. Бұл жерге туристер тек мінажат етуге ғана ... ... ... тамашалауға келеді. Облыстың Сайрам, ... ... ... да ... ... және сәулет өнерінің
ескерткіштерін тамашалайтын ... бар. ... ... ... ауа ... ... қысы ... қысқа, жылылық жиі қайталанып тұрады, жазы
аптапты, ... ... ... ... ... ... ... - 12°С, Оңтүстікте -2-4°С, шілдеде +26°-29°С. Ылғалдылықтың
жылдық мөлшері солтүстікке 150мм, ал биік таулы аудандарда ... ... ... ... ... ... орындар көптеп кездеседі. Яғни су кешендері- өзендер,
көлдер, су қоймалар, каналдар жаз айларында шомылуға деген ... ... және ... ... да болады. Мұндай өзен - көлдерге
Сырдария өзені, Бадам, ... ... ... Шу тағы ... ... мен ... ... Бөген тағы басқа су қоймаларды жатқызуға
болады. Адамдар мұндай шақтарда шомылып, демалып қана қоймай ... ... ... да ... ... Ақсу-Жабағылы мемлекеттік қорығы
орналасқан. Бұл жердің табиғаты да, климаты да ... өз ... ... Бұл қорық ... ... жер. ... ... жанға жайлы ауасымен ... ... және ... ... ... келіп жатады.
4.3 Оңтүстік Қазақстан облысының жер бедері туризм объектілері ... ... ... ... байланысты болады. Оңтүстік
Қазақстан облысының географиялық ... және ... ... байланысты 3 үлкен туристік рекреациялық ... ... ... ... ауданы толығымен ... ... ... қоса ... ... ландшафтты
зоналары және тау алды мен ұсақ таулы лондшафттар яғни, ... ... ... ... ... ... ... оған 8 ... ... ... Қазығұрт, Ордабасы, Сайрам, Төлеби және Түлкібас және Сырдария
өзенінің жағалауындағы Отырар ауданының ... ... ... ... тау ... ұсақ ... биік ... Оңтүстік Батыс Тянь-Шань
және Арыс өзені мен ... ... ... ... ... ... құрамына: Мақтаарал, Шардара, Сарыағаш
административті-территориялы аудандар және Отырар ауданының сол ... ... ... ... ... ... ландшафттар Шардара даласы ... ... және ескі ... ... мен Шардара суқоймасы кіреді.
[35]
Оңтүстік Қазақстанда болған адам осы ... ... ... ... есте ... Оңтүстік Қазақстан аумағы Батыс пен Шығысты тоғыстарын
халықаралық ... үшін аса ... ... көз ... ... ... сәтті орналасқандығы
соншалыкты, мысалыға көрші Өзбекстанға сапарымен келген ... ... ... туралы толық мағлұмат алу үшін ежелгі дала
ескерткіштерін ... ... аса ... ... ... әртүрлі танымдық, спорттық, экзотикалық турлар аң және балық ... мен ... ... ... ... қажетті алуан түрлі
туристік рекреациялық аймақтарға, табиғи ландшафттарға, өсімдіктер мен
жануарларға аса бай ... ... ... ... ... орындары сәулет өнерінің ескерткіштері бойынша
жеті ... ... ... олар әртүрлі (1-3 күндік), турлардың
бағдарламасында мына төмендегі ... бару ... ата мен ... ана ... ... ... әулиенің кесенесі (Отырар ауданы);
—Қ.А. Яссауи кесенесінің тарихи сәулет кешені, "Әзірет сұлтан музей
қорығы" (Түркістан қаласы);
... ... ... мен ... ... ата мен ... ана ... (Бәйдібек ауданы);
—Қарабура кесенесі (Созақ ауданы);
Халықтың қолданбалы қолөнерінің ежелгі дәстүрлерімен таныстыру ... ... бару ... ... ресурстарын ескере отырып, мына төмендегі шаралар
қарастырылған.
—экзотикалық орындарға 5 ... ... алу және ... үшін ... ... ... ... демалыс
аймағы, "қырық қыз", "Біркөлік", "Ақниет" турбазалар мен ... ... ... ... табиғат аясында көңілді демалыспен
ұштастыруға мүмкіндік беретін алты құрамдас маршруттар пайдаланылады. ... ... ... аса бай ... ... ... ... сегіз жүз екі тарихи және мәдени ... ... бес жүз ... ... ... ... ... екісі тарихи
да, он бірі монументалдық ескерткіштері бар . ... ... ... ... ... ... ерекше орынды
алады. Оңтүстік Қазақстан облысы ерекше туристік потенциолға ие облыс:
— Жоғарғы ... ... ... ... және ... жасалынуы яғни емделу мен жеке спортты сауықтыру ... ... Кең ... және монументалдық ескерткіштер тарихи мәдени мұралар,
ЮНЕСКО-ның тіркеуіндегі ескерткіштер және мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... ерекшеленуі;
— Кең көлемді мұсылман ренессанасының орталығы және жеке ... ... ... ... үлес ... Жеке ... ... пен ... ... ... ... кең көлемді іскерлік бизнестік туризмнің дамуына
жол ашылуы;
— Транспорттық және жүйелі ... ... және ... ... ... мен Қырғызстан
мемлекеттерінің территорияларына жақын орналасуы;
—Қонақ үйлерінің және ресторандардың жүйелі дамуы, кіші ... үлес ... ... жрыс көздері, жұмыстық туристік ресурстардың дамуы;
Бұларға қоса облыстың геополитикалық орынды орналасуы, саяси интенсивті
және іскерлік активті ... ... ... барлығы облыстағы
туризмнің дамуына үлес қосып отыр .
4.4 Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... - ... ... ... облысы - Ұлы Жібек жолының торабында орналасқан,
табиғаты әсем, тарихи өлкелердің бірі болып ... ... ... ... өзенін бойлай өткен, жартылай шөлейттегі ну тоғай
Қызылқұмға ... ... Өзен ... ... ... құстар мен
жануарларға ғана емес, сонымен қатар жабайы аңдар мен құстарға кең де ... бола ... Күре ... ірі су ... бірі - Сырдария өзені.
Облыстың су потенциялы ... ... ... ұзындығы 2219 шақырым,
Қазақстан территориясындағы ұзындығы -1400 ... ... ... ... Келес (241 шақырым), Арыс (378 шақырым), Бөген (164 ... және ... ... ... баурайы жылғаларынан ағып келіп
қосылатын сулар сондай-ақ Шу өзені (1186 ... ... ... ... ... ... ... негізінен тұзды және жазғы ... ... ... бар. Осы ... ... Акжайқын (48,2 шаршы шақырым),
Ақжар (7,2 шаршы шақырым) , Қалдыкөл, Қызылкөл тағы ... ... ... су ... ... 400 ... шақырым, су көлемі 5200
млн текше метр. Шардара су қоймасы 1958-1964 жылдары салынған.
Шардара су ... ... ең ірі су ... бірі. Бұл су
қойманың шаруашылық үшін маңызы зор. Әсіресе ауыл шаруашылығы үшін ... ... өте зор, әрі мал ... да тигізер пайдасы көп. [36]
Бөген су қоймасы. 1954 жылы Бөген су қоймасы іске қосылды. Ол Оңтүстік
Қазақстан облысының Ордабасы ауданында ... Бұл су ... ... аулау
мен шомылуға үлкен мүмкіндіктер туғызады.
Оңтүстік Қазақстан облысының солтүстік бөлігінде ... ... ... ... Бұл ... көлемі шағын болғанымен берері мол,
орналасқан жері де керемет ... ... ... тұрсаңыз көл суын қызыл
тостаққа құйып қойғандай. Табиғаты тамаша, жақсы бір ... ... ... ... Қызылкөлді тұрақты түрде Үшбас өзені толтырып тұратын. Қаратау
баурайына қазір аз қар түсуі себебінен ол су өз суын ... ... ... Соңғы жылдары көлді сақтап қалу үшін Баба ата жақтан лоток ... су көзі ... ... ... ... ... да ... бұрылып,
біраз жұмыстар атқарылды. Көл негізгі су көзін Қаратау тауынан еритін ... ... ... ... Жамбыл облысындағы Қаратау сілемдерінен алып,
қармен қоса, бұлақ суларын жинап, Қызылкөлге ... ... көл ... сақтап келген. [38]
Сонымен облыстың ортаңғы бөлігін көгалдар ... ... ... ... ... ... тау ... құрайды. Тау сілемдері
Қоржынтау, Сайрам шыңы (4238м) бар. Өгем ... ... ... жотасы
Солтүстік-батыстан Оңтүстік-шығыска қарай облыстың ортасын ала созылып
жатыр. Қазығұрт тауы (биіктігі 1768м) аты аңызға ... ... ... ... ... тауын айта кетуге де болады. Бұл тау бөктерінде
көптеген туристік базалар орналасқан. Яғни олар ... ... ... ... ... Бұл жер ... ... демалуына
әбден мүмкіншілік туғызатын жағдайлар жасалған. Таза ауа, ... ... ... ... ... Төле би, Қазығұрт аудандарында атпен және жаяулап
саяхаттаушыларға, сондай-ақ туризмнің басқа да түрлеріне кең жол ашылған.
Қазақы тазы ... ... ... ... құс салу ... ... ... туризмге ден қоюшылардың қызығушылығын ... Төле би ... жер ... табиғаты тамаша аймақтар бар. [37]
Ақсу Жабағылы қорығы ... ... ... ... қорықтар
қатарына жататын Батыс Тянь-Шаньның көрікті жері. Қорық 1926 жылы құрылған.
Қорық Ақсу мен ... ... ... ... ... бай ... пен жануарлар дүниесі қамтылған. Мұнда жануарлар мен
құстардың 55-тен аса түрі және ... аса ... түрі бар. ... ... Кітапқа енгізілген.
Тянь-Шань тауының көзтартар жоталары мен сайлары, Ақсу өзенінің арнасы
ешкімді бейжай қалдырмайтыны анық Қорық табиғаты ... ... ... ... ... ... ауданындағы бақылауға алынған табиғи
ескерткіштер Ақбиік ауылындағы ... ... ... ... ... сайы және тағы ... да ... көрікті аймақтар бар. Батыс Тянь-
Шаньның тамаша табиғатын 2003 жылы ... ... ... ... ... атап ... Комиссия осынау көп бөлігі Оңтүстік
Қазақстан облысына қарайтын табиғат ... ... ... ... үшін
шекаралас үш мемлекетті біріктіруге шақырды. Ақсу Жабағылы қорығы ең ежелгі
кұрылған қорықтардың бірі ... ... ... ... ... бірі
болып, ұлт мақтанышы болып табылады. [35]
Қорықтың қазіргі аумағы 75043га. Қорық Түлкібас пен Төлеби аудандарының
жерінде орналасқан. Бұлардан басқа, қорыққа ... ... ... ... палеонтологиялық жерлер енгізілген. Теңіз
деңгейінен 1000 ... 4280 метр ... ... ... ... ... ... мен мұз қарлы белдеудегі өсімдік түрлері қорықтың тау ... ... ... ... ... сипатталады және Тянь-
Шань қырқалары мен Ақсу Жабағылыдан өзге еш жерде кездеспейді. ... ... ... ... ... ... ... жұмбақ түйінін шешіп, жер шарындағы тіршіліктің ... ... ... ... сондай-ақ белгілі дәуірден климаттық өзгеріс
ерекшеліктерін айқындауға жол ашты. Талас ... ... ... ... 400млн жыл бұрынғы палеозой дәуірінде тасқа айналған
жануарлардың жиынтығы бар. ... көне ... ... да өздерінің
із таңбаларын осы жерге қалдырған. ... ... сол жақ ... ... 3700 метр ... ... ... тасы табылды.
XIX ғасырдың соңында жойылып кеткен бұл жануарлар осы ... тек ... 60 ... ... не бары 40 жыл ... ғана әкелінді. Олар
жерсініп те кетті. Түйе, ит, жылқы сияқты үй ... мен ... ... ... ... ... тіпті би мен жазалау
көрінісі де жер ... ... ... ... ... ... ... табылады. Бұл аймаққа адамдардың жазғы экскурцияға шығуға
мүмкіндік туылған. Бұл жерден табиғаты бұл ... ... ... ... ... коймайды. Биік тау жоталары мен өсімдіктердің көп ... ... ... ... [32]
Сонымен қатар Солтүстік аймағында ... ... ... ...... ... ... ең жасы. Ол 2004 жылдың
1 ... ... ... ... № 240 ... ... ... оның құрылу тарихы ұзақ та ... ... ... ... Қаратаудың бірегей қалдық ... ... ... ... ғасырдың 70-ші жылдарынан бастап, көптеген
қазақстандық ботаниктер М.С. ... П. ... Н. Х. ... ... « ... қорықтық жұмыстардың ғылыми негіздері »
комиссиясының ... ... Б. А. ... 1975 жылы қорықтың
ұйымдастырылуы жайлы нақты шешімін ұсынды. 1982 жылы ... ... Е. И. ... ... ол ... ... ... мен қалдық
өсімдіктер мен бай ... ... 140000 га ... едәуір биік
бөлігінде қорық құру ... ... ... ... жазды.
Зоологтар ( Ю. Г. Афанасьев, Б. А. Губанов) және ... ( Н. ... Н. В. ... П.М. ... С. М. Самойлова ) далық
зерттеуде үш жыл бойы ( 1981, 1982, 1985). ... ... ... ... ... » ... ... әр жылдарда зерттеулер жүргізді. Нәтижесінде ... ... 41,2 ... кішірейді. 1998 жылы ТОО « Экожоба
» Қазақстан биоресурстары мен ... ... ... ... ... ... ... Негіздеменің
қосымшм және ақтық ... 2002 жылы ... ... ... ... жөніндегі Трансшекаралық жоба бойынша Е. И.
Рачковская жетекшілігімен ... ... ... ... ... ауданының әкімшілігімен шекараны келіспегенннен кейін, қорыққа деген
территория (34,3 мың га ) тек Оңтүстік Қазақстан ... ... ғана ... ... орталық үй-жайы Түркістан қаласынан 40 шақырым жердегі Кентау
ауданында орналасқан.
Қорық ... ... ... ... биік жері ( ... ... ... 2167 м ... ... бөлігінің оңтүстік баурайын
алып жатыр.
Анық шектелген жіңішке сілеим ... ... жағы ... ... ... жер ... тау. ... тек
солтүстік шекарасында жалпақ тау өлкесі Бессаз үстірті орналасқан.
Жер ... ... ... - ... ... ... жыныстарының жекелеген қабаттары жиі сығылған, өзгеріске
ұшыраған, тіпті аударылып тасталған.
Қатпарлардың ... ... ... ... ... ... қарай қозғалғандары байқалады.
Ауданның геологиасы едәуір күрделі. Девон дәуіріндегі ... ал ... ... ... ... жыныстардың көп болуы
тән. Таудың төменгі қабатының көп ... ... бор ... ал тау ... кайназой дәуірінің ең жас түзілістерінен
құралған. Кейде территорияда кристалдық кварциттердің ( ... ... ... ), онда да ... ... ... жыныстардың ( гранитоидтар
мен порфирлер) шығып ... ... ... ауа райы – ... ... ... жылдыұқ
орташа температурасы 8-12 0С ... ... Ең ...... ( ... температура – 50С), ең ыстық ай – шілде
( 25-270С ). Жылы ... ... ... ... ... +50С –тан
жоғары болғанда 220 күн, ... ... – 160-180 күн. ... ... ... – 400 мм ... ... жоғарғы бөлігінде 500 мм
және жекелеген жылдарда 700 мм. Олардың жыл ... ... ... ... ... мен ... көп ... Қорық тауында мамырдың
ортасында жиі қатты найзағай ойнап, жауын шелектеп құйяды. Қыста ... ... ашық және ... ... ... жылдамдығы 3-4 м/сек
артпайды.Қар жабыны онша биік емес – ... ... ол ... ... да, ... ... ... ботаника – география аудандастыру бойынша
Қаратау ... ... ... ... тау ... ... Бұл
провицияны тік белдеулік ерекшелігі мен өсімдік ... ... ... жаңа ... ... ... Е. ... бөлген. Аласа тау ( 1200, кеде 1600 метр ) ... ... ... ал орта тау далалы белдеуді алып жатыр. Осы екі
белдеуімен ... ... ...... белдеуде кәдімгі сұр
топырақ, далалы белдеуде ... ... ... және ... ... Тек ... ... ғана субальпі түрлі шөптері
бар өзіндік тау ... ... ... ...... ... ... жағалауы сатыларында жайылма орманды-шалғынды топырақ ... ... ... ... ... 400-ден астам түрі кездеседі.
Олардың 25%-і сирек кездесетін өсімдіктер. Қазақстанның ... ... ... ... (көктікен тау сағызы). Дәрілік өсімдіктердің 61 түрі
белгілі ... ... ... ... ... жылдары айтарлықтай
өзгерд Хайуандардың кейбір түрлері мысалы тянь-шань аюы мен ... ... ... ... ... қоян, архар сияқтылары сирек ... ... Атап ... Қаратау эндемигі қаратау тау қойы, архарының
саны жылдан-жылға азайып, құрып кету қаупінде тұр. Тас ... мен ... тау қойы ... ... ... ... ... 30-ға жуық түрі кездеседі. Жыртқыштардан
қасқыр, түлкі, қарсақ ... ... Тау ... ... ... 80-ге жуық түрлері есепке алынған. Олардың бүркіт,
құзғын, сұңқар, сақалтай сияқты кейбір ... ... ... ... ... көлбақа мен құрбақа, ... 5 ... ... 1 түрі ... ... ... ... дейін қатты антропогендік әсерлер
астында болды (шектен тыс мал жаю, ... ... кесу ). ... басты міндеті – қатаң қорғау, қорғалатын барлық ... алу және ... ... ... мен ... жағдайына
бақылаулар ұйымдастыру. Оларды ... ... ... үшін ... ... қажет, ең алдымен жотаның солтүстік жотасы баурайы
есебінен, ... ... ... ... ... құмайдың ұялы тобы
бар, сонымен қатар сирек кездесетін ... ... ... ... ... ... ... облысының рекреациялық ресурстарын денсаулық
сақтау және туризм объектілері ретінде пайдалану мәселелері
Табиғи ұлттық ... ... ... ... ... ... ... немесе тамашалауға
бару арқылы адам апталық немесе күнделікті активті түрде демалады. Ал бұл
демалыс түрі адам үшін өте ... ... ... Адам ... ... демалыс аймақтарына бару ... ... ... ... алады.
Табиғи және мәдени тарихи комплекстер және оның ... ... және ... күш береді, және оның еңбекқорлығын арттырады.
Рекреациялык ресурстарға — табиғи және ...... ... және
олардың элементтері де жатады. [22]
Рекреациялық ресурстар мақсатына қарай және ... ... ... ... ... демалысты—емделу ресурстары—минералды сулар, балшықтар, климаттық
жағдайлар: орман, дала, шөл, ... және көл ... ... ... ... ландшафтты климаттық
жағдайлар, яғни оған теңіз ... өзен ... ... ... туризмді ресурстар — ... ... және ... ... және ... объектілері музей т.б.
Табиғи рекреациялық ресурстар — санаторийлер, курорттар, ... ... ... көл жағалауларында демалуды жалпы табиғат аясында
демалуды қарастырады. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... Оңтүстікке қарай ... төрт ... ... ... ауыстырады. Олар: орманды
дала, дала, жартылай шөлді және шөлді зоналар болып табылады. Республиканың
Оңтүстік, Шығыс, бөліктеріндегі таулы ... ... ... ... ... Қазақстанның Оңтүстік, Оңтүстік шығысындағы созылып жатқан
Тянь-Шань, Жоңғар ... ... ... Алтай таулары да таулық
туризмнің ... ... ... мен таулық шаңғы тебу ... ... ... ... ... ... облысы, Нарынқол ауданында
шаңғы тебу және альпенизмді ... ... ... Мыңжылқы-Хантәңірі
халықаралық базасы орналасқан. Таулы және тау алды ... яғни ... ... ... демалуға мүмкіндік туғызады. [40]
Орта таулы белдеулердегі табиғи және климаттык жағдай кысқы ... пен ... ... ... ... Қар қалыңдығы орта есеппен
алғанда 30-60см-ді ... ... ... ... ... ... күрт
континентті. Тропикалық және экваторлық ... ... ... ... ... ... ... Солтүстік жағының
климаты суық болып келеді. Оңтүстіктің ауа райы ... ... ... ... ... ресурстарының қоры, климаттық комплекс ... ... су ... және балшықтардың яғни, емдік балшықтардың
шоғырланған жері рекреациялық шаруашылықтың және емделу сауықтыру ... ... ... әсер ... ... ... өзен көл жағалаулары шомылуға, серуендеуге, су
спортының және туристік рекреацияның дамуына өзінің әсерін тигізеді. ... ... ... ... ... ландшафты —
климаттық жағдайлармен ерекшеленеді.
Оңтүстік Қазақстан облысында емдеу сауықтыру, ... ... ... ... төрт орны ... отыр. Бұл ресурстардың
қоры 3,267мың м3-ты құрап отыр. Ал бұл ... ... ... ... ... келтіруге қажетті, емдік қасиеті бар элементтер
кездеседі. Яғни: ... ...... ... және басқа элементтер болып
табылады. Мұндай сулардың мол қорының ... ... оны ... ... ... ... ... толтырарлық емес.
Облыстың географиялық орналасуы спорттық туризмнің дамуына ... тауы ерте ... ... ... ... кейіннен спорттық туризмнің дамуына үлес қосатын орталық болды.
Бірақ та облыстағы таулық ... ... ... ... ... да, ... ... дәрежесі жеткіліксіз болып табылды.
Жалпы туризмнің жағдайы Республикада аумақ көлемінде дамуда. ... ... ... ... зерттеу аймақтарда жоқтың қасы. Ал
қазіргі туризм туралы дерективті материалдар болуына қарамастан, зерттеулер
жан-жақты ... ... ... ... ... информацияның
құрамына енбей отыр. Қажетті зерттеулер туристік бизнесте ... ... ... ... ... ... ... болғанмен ол істер
бірақ жүргізілуде.
Оңтүстік Қазақстан облысының ... және ... ... берген есебі бойынша 1992 жылы облыста 57 туристік фирмалармен
ұйымдар ... ... ... ... ескі ... ... ... 1990 жылға
қарағанда 1999 жылы туристік ... ... ... ... ... зерттеулерге қарағанда 1991 жылы ... ... ... ... ... ... бойынша 1992 жылы облыста 57
туристік фирмалар мен ұйымдар болды.
Қазіргі уакытта мұндай ... ескі ... ... ... 1990 ... 1999 жылы ... рекреациялық объектілердің көбісі жауылып
қалған.
Жүргізілген зерттеулерге қарағанда 1991 жылы облыста 138 ... ... ... 1999 жылы 50%-ға ... ... Көптеген
объектілер ұрланған немесе тасталған, яғни ... ... ... кең көлемде сұраныс болуына қарамастан, оларға көңіл
бөлінбеуде. Яғни ... ... ... ... жаяу ... ... ... және тағы басқа туризм түрлеріне.
Жүргізілген ретроспективті анализдер облыстағы туризмнің динамикасы мен
жағдайын былай сипаттайды: соңғы он жыл ... ... және тағы ... ... ... ... мен ... жүруі созылып отыр. Қажетті инвестицияның болмауы да әсерін
тигізуде.
Материалдық база сұранысқа жауап ... ... ... шыға ... ... ... фирмалары мен ұйымдары тұрақты
қамтамасыз етілмеген және ... ... ... ... ... салық саясаты, кедергі келтіріп отыр. Мұның бәрі экономикалы
өрлеуді қажет етіп отыр және ... ... ... мен ... ... орнату қажет екендігін көрсетіп отыр. [24]
Облыста туристік рекреациялық ... ... ... ... ... ... саласында облыс бойынша да және Республика
бойынша да ... ... Бұл ... ... ... ... де ... келіп жатады. Туризмге енді
мемлекеттің көңіл бөлулеріне байланысты курорт ... ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта шипажай
емделушілерге деген барлық жағдайларды жасауда. Жылдан-жылға экономиканың
дамуы көптеген ... ... ... Тек ... ғана ... ... облыстың басқа жерлерінде де Сарыағаштың минералды суындай
сулы ... ... ... қолға алынып, мемлекет тарапынан бақылау
орнатылса, нұр ... нұр ... ... ресурстар күрделі болып келеді. Х-ХІІ ... ... ... ... ... ... ететін кесенелер яғни, Ислам ата, Исақ ата ... ... ... ... маңдағы Арыстанбаб кесене мешіті, керуен
сарайлары ... және ... және ... ... ... ... ескерткіштер мен мешіттер бар. Бұлардың барлығы атақтылығымен
туристерді өзіне тартады. Мұндай 807-ге жуық ... және ... ... ... VII ... ... және экскурциялық
объектілер болып табылады. Бұлардың барлығы құндылығымен ерекшеленеді.
Бұлардың барлығы реглигиялық туризмнің ... әсер ... ... ... астындағы мұражай.
Құнды экскурциялық ресурстардың болуына қарамастан 5-7% объектілер ғана
Республика және шетелдерге ... ... ... ... яғни
тарихи-мәдени ресурстарды туристік салада қолдану шектелген. Өйткені
олардың барлығы ... ... мен ... ... ... ... 10-40 ... жерлерде 90%-ға жуық рекреациялық
орындар, бау бақшалы елді мекендер орналасқан. Бұған ... пен ... ... ... ... Бұл суқоймаларға Арыс, Бадам, Бөржар, Ақсу,
Сайрамсу сияқты өзендер келіп құяды. Бұл аймақтар өзінің бай ... ... және ... мен ... ... ... ... туғызады.
Бұл аймақтар қалаға жақын және әрі тиімді болып келеді.
Қорытынды
Қорыта айтсақ, ... ... ... ... ... ... ... келешекте халық игілігіне жарайды. Қазақстан Республикасының
экономикасының көтерілуіне байланысты, енді ... ... ... ... ... Республикасының рельефі әртүрлі болып келеді.
Солтүстік Тянь-Шань жүйелері Алтай, Сауыр Тарбағатай, ... ... ... ... ... ... Оңтүстік бөліктерін алып
жатыр. Бұл таулардың баурайында ... ... ... ... ... орналасқан. Республика бай курорттық ресурстармен
ерекшеленеді. Минералды сулардың 300-ге жуық ұңғымасы мен бұлақтары ... ... ... ... ... ... ең әйгілілерінің бірі
Сарыағаш минералды суы. Бұл ... ... ... ... басқа элементтер кездеседі. Бұл су шыққан аймақта ... ... ... ... ... ... деген ұғымды білдіреді) - табиғи
емдік факторлары: минералды суы, емдік балшығы, жайлы ауасы бар және ... сол ... ... ... ... ... пайдалануға
мүмкіндігі бар шипажай. Сарыағаштың дұрысы Сарыағаш санаторийі немесе
шипажай деп атау ... ... ел ... «Сарыағаш курорты» деп аталып
кеткен. Курорттың айырмашылығы ... - ... ... алдын-алуға табиғат-ананың көмегін көбірек пайдаланып, ... ... аз ... елдерінде жаңа курорт концепциясы бойынша курортты ... ... ... ... туристік маркетингтік ... көзі ... ... ... ... және ... ірі ... Маями-Бич (АҚШ), Вайкики (Гавай), Уница (Франция), Оңтүстік
Анталия (Түркия) шипажайларында әртүрлі курорт ... ... ... мен
көңіл көтеру, спорттық рухани қажеттіліктер үрдісінен шығуға, ... көп ... ... ... аса көңіл бөлінеді. Ал Сарыағаш
курортын да қажетті жағдалардың ... ... ... да ... ... қатарына қосыла алмай отыр. Бірақ
Сарыағаш ... суы ... ... кем ... ... ... тарапынан
көңіл бөлініп қарастырылуы қажет.
Шымкент каласындағы «Көл» базарының орны осыдан 5-6 жыл бұрын кішігірім
көлшік еді. Ол ... ... ... ... Кейін ол жердің суын
сорғызып базарға ... Енді ... ... ... ... ... хан ... бойы
суға толып, көлкіп кетеді. Ал қазіргі ... ... ... туралы
мәселелер қарастырылуда. Оның орнына, саябак ашу көзделуде. Мұндай іс-
әрекет іске асса өте ... ... ... ... ... ... діни мекеменің бірі. Бұл
кейде екінші ислам орталығы ... ... Бұл ... түристерді тартып
отырады. Қазіргі уакытта бұл жерге реконструкция жұмыстары жүргізіліп
жатыр.
Бұл ... ... ... ... ... ... Мұндай мекме
басқа жақын елдерде жоқ. Бұл ұлтымыздың мақтанышы болып табылыды.
Бұдан басқа Сайрам, Отырар аудандарында ... ... ... ... кездеседі. Бұладың көбісі де қайта калпына келтіру, жөндеу
жұмыстарын қажет етіп отыр.
Жалпы алғанда Оңтүстік Қазақстан ... ... ... тарихи-мәдени
рекреациялық-туристік объектілер, орындар көптеп кездеседі. Мұндай орындар
мен объектілер халық үшін өте ... ... ... ... көктемгі,
жазғы мезгілдерде демалу аймақтары өте көп. Бұл ... ... ... және ... ... Яғни олар Қаратау, Қазғұрт тауларының баурайы
мен Бадам, Тоғыс, ... су ... және ... ... Ақсу ... ... ... көптеген ауасы жанға жайлы демалыс ... ... ... ... келешекте жанға жайлы, емдеу-сауықтыру және
атақты орын болуына сенемін. Өйткені халық жағдайы жылдан-жылға ... ... даму ... ... Қазақстанымыздың,
президентіміздің арқасында елде, экономикада, ... - ... де ... көркеюде.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Александрова А.Ю. География мировой индустрии туризма. М.: 1998. – 348
с.
2. Багрова Л.А., ... П.Д. ... ... ... ... Учебное пособие.
Симферополь: СГУ, 1982. – 173 с.
3. Большаник П.В. Рекреационная география. ... ... ... 2003.
108 с.
4. Веденин Ю.А. Динамика территориальных рекреационных систем. М. 1982.
286 с.
5. Географические ... ... ... ... сб. ... 1979. 140 ... География рекреационных систем СССР. М. 1980. 361 с.
7. Горшкова Л.Ю., Крысанова Т.Д., Пичугина Н.В., ... ... ... ... ... 2003. – 462 с.
8. Ердавлетов С.Р. География туризма. А. 2000. – 156 с.
9. Игнатенко А.Н. ... ... ... научные основы
развития и функционирования. Учебное пособие. Черновцы, 1989. – 381 с.
10. Ким А.Г. ... ... ... и ... ... ... ... А. Рауан. 1997. 368 с.
11. Казанская Н.Ф., Морфенин Н.Н. Рекреационная ... М. 1976. 216 ... ... Е.А. ... отдыха и туризма. М. 1978. 124 с.
13. Климатологический справочник СССР. вып 18. Казахская ССР том 1. 1973.
14. Колотова Е.В. ... ... М.: 1998. – 314 ... Кусков А.С., Понукалина О.В., Одинцова Т.Н. Рекреационная география.
Учебное пособие. Саратов, 2003. – 328 с.
16. Максаковский В.П. ... ... ... ... І. М. 2006.- ... Мамадьяров М.
18. Мироненко Н.С., Твердохлебов И.Г. Рекреационная география. М. 1981.
329 с.
19. Медведков Ю.В. Человек и ... ... М. 1978. 264 ... ... В.Б. и др. ... рекреационного районирования. Вопросы
географии. выпуск 93. М. 1973. с 81-108.
21. Николаенко В.Б. Рекреационная география. М. Владос. 2001. 281 ... ... Қ. ... география терминдері мен ұғымдарының
орысша-қазақша анықтамалық сөздігі. А., Рауан, 1993ж .
23. ... С. Р. ... ... А., ... Нұрбеков Ж. Нұрын шашқан Оңтүстік. А., Эффект 2003ж .
25. Нұрғалиев Қ.Р. ... ... А., ... А. ... ... ... демалу мен ем алу. А., 2000ж.
27. Жатқанбаев Ж., Жатқанбаева Г. Сарыағаштың минералды суы. А., 2001ж.
28. Сыдыков С, Кон М. С, ... Н. М., ... Г.Р. ... ... воды Казахстана. А., 1972г.
30. Е. С. Сейтенов., Я. Г. Параскевопулос, Э.К. ... ... ... ... «Наука». А., 1987ж.
31. Замятин. Курорты Казахстана. А., 1985г.
32. Сайыпов. Теория и практика туризма. А., 1981 ... ... Р. Р. ... Қазақстан. А., «Қайнар» 1990ж.
34. Курорты энциклопедический словарь. А., 1983г
35. Пыхарев А. Н., Жолдасбеков А. А., ... М.Д. ... ... ... деятельности в Республике
Казахстан. А., 1998г.
36. Ердавлетов С. Р. Туристский Казахстан. А., 198 1 ... ... ... ресурсы. А., 1982ж.
38. Ердавлетов С. Р. География туризма. А., 2000г.
39. Ким А.Г. ... ... ... и ... ... ... в Казахстане. А., Рауан ... ... П.Т., ... В. Б. ... ... и ... ... М., Учебник 1990г.
41. Мамадияров М. Д. ... ... к ... ... ... ... /На ... Южно Казахстанской
области/ РКА., 2002г.
Қосымша 1
Қосымша 2

Пән: География
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Модель және компьютерлік модельдеу негіздері50 бет
Клетка туралы ілім.7 бет
Тілдер типологиясының негізгі ұғымдары30 бет
Шардара суқоймасындағы көксерке (Sander lucioperca) және ақмарқа (Aspius aspius) балықтардың қоректенуі26 бет
Delphi компоненттерінің анықтамалығын құру технологиясы16 бет
XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы қоғамдық жағдайдың Отырар өңірі ақындары шығармашылығына ықпалы11 бет
XXI ғасыр басындағы Қазақстан-АҚШ өзара ынтымақтастығына энергетикалық әлеуеттің ықпалы және мәні107 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары ( Оңтүстік Қазақстан облысының мәліметтері негізінде32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь