Қазақстанның салық жүйесін жетілдіру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

1.бөлім. Салық түсінігіне экономикалық баға беру ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1. Салық мәні,мазмұны және элементтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.2. Жалпы мемлекеттік салықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3. Тікелей салықтар және жанама салықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.бөлім. Қазақстан Республикасының салық жүйесінің қалыптасуы ... ..
2.1. Салық жүйесі туралы көзқарастар мен пікірлер ... ... ... ..
2.2. Қазақстан Республикасының салық жүйесінің даму кезеңдері ... ..
2.3. Нарықтық экономикадағы салық реформалары және салықтық қатынастар үйлесімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.бөлім. Қазақстан Республикасының салық жүйесін жетілдіру
3.1.Қазіргі кездегі салық жүйесі және оны жетілдіру жолдары
3.2. Мемлекеттің салық саясатының негізгі проблемалары
3.3. Салық салу қызметін ұйымдастыру
3.4. Қазақстан салық жүйесіндегі кейбір мәселелерді шешу жолдары.
КІРІСПЕ
Салықтар баршаға белгілі көптеген ғасырлар бойы қоғамның экономикалық базалық құрамы және мемлекеттің кірісін қалыптастырудың маңызды қаржылық құралы ретінде қолданылып келеді. Теориялық жағынан салық салу жүйесі – қоғамның әлеуметтік құрылымын танып білудің шартты жағдайы және объективті қажеттілігі.
Қоғамның даму процессінде әлеуметтік-экономикалық жүйедегі салықтардың атқаратын рөлі күн өткен сайын жаңа нысанға айнала отырып, артып келеді. Бұл әсіресе нарықтық қатынастардың қалыптасып дамуы жағдайындағы экономикадағы өрлеу кезеңдеріне тән нәрсе, өйткені салық салу жекелеген тұлғалардан бастап мемлекетке жеткенге дейін оның барлық деңгейіндегі әлеуметтік процесстерге әсер ете алатын бірден бір макроэкономикалық құрал болып табылады. Бұдан да басқа, халықаралық экономикалық қарым қатынастардың ұлғаюуына байланысты салық жүйесі белгілі бір жекелеген елдердің ішкі жұмысы болудан қалды. Осылайша, салық салудың бір жағынан шаруашылық байланыстарға терең бойлауы, екінші жағынан оның жалпылығы қазіргі кезде салықтардың атқаратын рөлінің жан-жақты қанат жаюына жағдай жасап отыр.
Салық - мемлекет бiржақты тәртiппен заң жүзiнде белгiлеген, белгiлi бiр мөлшерде жүргiзетiн, қайтарымсыз және өтеусiз сипатта болатын бюджетке төленетiн мiндеттi ақшалай төлем.
Салық мәселесі мен салық салудың бай тарихы бар. Салыққа ғылыми көзқарас XVII-XIX ғасырларды пайда болды. Оған дәлелді теориялық экономия классикалық мектебі ағылшын өкілдері еңбегінен табамыз: В. Петти , Д.Рикардо, А.Смит.
А. Смиттің айтуы бойынша, салық төлеушілер үшін, бұл құлдық емес, еркіндіктің белгісі. К. Маркс «Салық – бұл меншік, жанұя, тәртіп және дінмен қатар жүретін бесінші құдай» деп анықтады. АҚШ-тың мемлекеттік қайраткері және ғалымы Б. Франклин (1706-1755 жж.) «өмірде салық пен өлімнен құтылатын ештеңе жоқ» деп айтқан.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Салық саясаты мемлекеттің әлеуметтік саясатын жүзеге асырудың негізі ретінде // Казахстан в эпоху глобализации: экономика, образование, право. Материалы международной научно – практической конференции 29 апреля 2004 года. Том 1. –Алматы: Казахская Академия труда и социальных отношений. 2004. –333-341б.–0,6 б.б.
2. Нарықтық экономикасы дамыған елдердегі салық салудың әлеуметтік функциялары // Ұлттық экономика жаһандану жағдайында. Халықаралық ғылыми симпозиум. ҚР ҰҒА академигі, э.ғ.д. О.Б.Баймуратовтың 70 жылдығына арналған. –Алматы: Т.Рысқұлов атындағы ҚазЭУ. 2005. –61-169б. – 0,5 б.б.
3. Нарықтық экономиканың дамуы жағдайындағы салық салу жүйесінің әлеуметтік функциялары // Т.Рысқұлов атындағы ҚазЭУ хабаршысы. 2004. № 6 (41). –70-75 б. – 0,6 б.б.
4. Мемлекеттің әлеуметтік дамуына әсер ету тұрғысындағы Қазақстанның қазіргі кездегі салық жүйесінің ерекшелігі // Қаржы – қаражат, 2005. №6. -22-27 б. –0,4б.б.
5. Қазақстан Республикасында салық жүйесін әлеуметтік тұрғыда жетілдірудің алғы шарттары // Экономика и статистика. Агенство РК по статистике. –Алматы, 2006.№3. –130-139б.– 0,8 б.б.
6. Нарықтық экономиканы әлеуметтендірудің алғы шарттары // «Инновациялар мен оқу- білімді жетілдіру арқылы білім экономикасына» VII Халықаралық ғылыми - әдістемелік конференция. –Алматы: Алматы экономика және статистика академиясы.17-18 қазан 2006ж. –58-162 б. –0,4 б.б.
7. Салық салудың әлеуметтік сипаты: теориялық аспектлері // Развитие экономической мысли в Казахстане. Материалы международной научно – практической конференций 19-20 октября 2006г. –Алматы: Т.Рысқұлов атындағы ҚазЭУ. –147-154 б. – 0,5 б.б.
8. Непроизводственные платежи как источник доходов государственного бюджета // Материалы международной научно-практической конференции, 12-14 февраля 2008, Часть I, Алматы : Экономика, 2008
9. Торговые рынки: государство, налоги и социум //Материалы международной научно-практической конференции «Казахстан: конкурентоспособность и модернизация», 22-24 апреля 2008 .- Алматы: Экономика, 2007.- С. 339-345
10. Роль и место местных бюджетов в бюджетной системе // Материалы международной научно-практической конференции «Третьи Рыскуловские чтения», 22-24 мая 2008.- Алматы: Экономика, 2008.
11. Развитие партнёрского взаимодействия между налоговыми органами и субъектами рынка на примере непроизводственных платежей // Материалы Республиканской научно-практической конференции молодых учёных и студентов «Молодёжь – стратегический потенциал Казахстана», 18-20 мая 2008.- Талдыкорган, 2008.- С. 3-8
12. Воздействие непроизводственных платежей на социально-экономические индикаторы // Материалы VIII Республиканской научно-технической конференции «Творчество молодых – инновационному развитию Казахстана», 22-24 апреля 2008.- Усть-Каменогорск, 2008.- С. 431-434
13. Ответственность власти и налоговых органов в процедуре реализации конфискованного имущества // Материалы международной научно-практической конференции «Человеческие ценности – основа развития экономики Казахстана». - Алматы, 2007.- С. 218 -226
14. Об итогах легализации имущества через налоговые органы // Материалы международной научно-теоретической конференции, посвящённой 15-летию университета «Туран» «Концептуальные основы современной эпохи и казахстанская модель социально-экономического развития», 18-19 октября 2007.- Алматы, 2007.-С. 699-706
15. Проблемы осуществления налогового контроля по непроизводственным платежам // КазЭУ хабаршысы, 2007, № 2(56).- С.193-197
16. Пути увеличения доходной базы и укрепления финансовой самостоятельности местных бюджетов. // КазЭУ хабаршысы .- 2007,№ 2(62), С.216-219
17. О введении всеобщего декларироваия доходов гражданами Республики Казахстан // КазЭУ хабаршысы», 2007, № 4(58). - С.282-286
18. Обеспечение партнёрства между налоговыми органами и субъектами рынка // Қаржы қаражат. Финансы Казахстана. - 2008, № 2-3.- С.3 -7
19. Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» кодексі, Алматы, 2008 жыл
20. Бухгалтер бюллетені №23, маусым 2008 жыл
21. Бухгалтер бююлетені №33, тамыз 2008 жыл
22. Бухгалтер бюллетені №20, мамыр 2008 жыл
23. Бухгалтер бюллетені №16, сәуір 2008 жыл
24. Бухгалтер бюллетені №10, наурыз 2008 жыл
25. Үмбеталиев А.Д., Керімбек Ғ.Е. «Салық және салық салу» Алматы, 2008 жыл
26. В.Г Князева Д. Г.Черника «Налоговая системы зарубежных стран» Закон и право , 1997 г
27. Карагусова Г.Д. «Налоги : сущность и пракика использования» Алматы 1994 г.
28. „Қазақстанның нарықтық экономикасының қаржы-несиелік проблемалары”,- Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті, Алматы: 2002, 248-303 бб.
29. „Қаржы қаражат” экономикалық журналы. 12/99 „Салық жүйесін жандандыру жолдары”, 3-8 бб.
30. Карагусова Г. “Сущность налогообложения”,- Алматы: 200,22-23 бб.
31. Сейдахметов Ф.С. “ Налоги в Казахстане”,- Алматы: 2002, 115-119 бб.
32. Масаимова С.Ж. „Мировой опыт налогового стимулирования развития производства” –Вестник КазЭУ 8/2003, 16-20 бб.
33. Туралыкова Е. “ Совершенствование налоговой системы РК”,- // Бухгалтер и налоги №6-2004, 31-33 бб.
34. Алибеков М.О. “ О главном налоговом реформировании”,- // Аль-Пари, №9, 2000, 52-56 бб.
35. Сахариев С.С., Сахариева А.С. „Жаңа кезең – экономикалық теориясы”,- Алматы: „Данекер” 2004, 7-13 бб.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ.....................................................................
.......................................
Кіріспе.....................................................................
.............................................
1-бөлім. Салық түсінігіне экономикалық баға
беру...................................
1.1. Салық мәні,мазмұны және
элементтері.................................................
1.2. ... ... ... ... және жанама салықтар
...........................................
2-бөлім. Қазақстан Республикасының салық жүйесінің қалыптасуы......
2.1. Салық ... ... ... мен ... Қазақстан Республикасының салық жүйесінің даму кезеңдері......
2.3. Нарықтық экономикадағы салық реформалары және салықтық қатынастар
үйлесімі....................................................................
.......................
3-бөлім. Қазақстан ... ... ... ... ... ... жүйесі және оны жетілдіру жолдары
3.2. Мемлекеттің салық саясатының негізгі проблемалары
3.3. Салық салу қызметін ұйымдастыру
3.4. Қазақстан салық жүйесіндегі кейбір ... шешу ... ... белгілі көптеген ғасырлар бойы қоғамның экономикалық
базалық құрамы және ... ... ... ... ... ... ... келеді. Теориялық жағынан салық салу ... ... ... ... танып білудің шартты жағдайы және объективті
қажеттілігі.
Қоғамның даму ... ... ... салықтардың
атқаратын рөлі күн өткен сайын жаңа нысанға айнала отырып, артып ... ... ... ... қалыптасып дамуы ... ... ... тән ... ... ... салу ... бастап мемлекетке жеткенге дейін оның барлық ... ... әсер ете ... бірден бір макроэкономикалық құрал
болып ... ... да ... ... экономикалық қарым
қатынастардың ұлғаюуына байланысты салық жүйесі ... бір ... ішкі ... ... ... Осылайша, салық салудың бір жағынан
шаруашылық байланыстарға терең бойлауы, ... ... оның ... ... ... ... рөлінің жан-жақты қанат жаюына жағдай
жасап отыр.
Салық - мемлекет бiржақты тәртiппен заң жүзiнде белгiлеген, белгiлi бiр
мөлшерде жүргiзетiн, ... және ... ... ... ... ... ақшалай төлем.
Салық мәселесі мен салық салудың бай ... бар. ... ... XVII-XIX ғасырларды пайда болды. Оған дәлелді теориялық ... ... ... өкілдері еңбегінен табамыз: В. Петти ... ... ... ... бойынша, салық төлеушілер үшін, бұл құлдық емес,
еркіндіктің белгісі. К. Маркс «Салық – бұл ... ... ... ... ... ... бесінші құдай» деп анықтады. АҚШ-тың мемлекеттік
қайраткері және ғалымы Б. ... ... жж.) ... ... ... ... ... жоқ» деп айтқан.
Шарль Монтескье (1689-1755 жж.) ризықтың қанша бөлегін ... ... ... ... ... етіп ... амалын табатын
данышпандық пен ақылгөйліктен асатын ештеңе ... ... ... ... мақсаты кәсіпорын (фирма), тұрғындар қаржыларын қоғамдық
қажеттілікке (өндірістік және әлеуметтік) тарту болмақ.
Қосымша құн салығы 1958 жылы Францияда енгізілді. ... ... ... салығы әлемнің 40-тан астам елінде қолданылады. Оның ішінде Еуропаның
18 елінде бар. Әлемдік тәжрибеде қосылған құн салығының көлемі ... ... 18%-ға ... ... ... қосымша құн салығының көлемі 15%- ... ... ... ... ... өтпелі кезеңде салық жүйесі
экономикалық реттеуші, экономиканы мемлекеттік реттеудің қаржылық-несиелік
механизм негізі болып табылады. Мемлекет ... ... ... тигізетін
әсерін нақты реттеуші ретінде қолданады. Салықтар, барлық ... ... ... ... ... қуатты құралы болып табылады. Салық
салу жүйесінің дұрыс құралуынан, барлық ұлттық ... ... ... мемлекеттің құрылуымен пайда болды және оның бар болуының
негізі ... ... ... дамуының барлық тарихының жалғасуында
салық үлгілері және әдістері өзгерді, өңделді, мемлекет қажеттілігіне қарай
икемделді.
Салық өзінің даму сатысында ... ... әсер ете ... ... ... ... ... және орнатылған мерзімде алынатын мемлекетпен
бекітілетін міндетті төлемдер.
Салықтың экономикалық мәні ... ... ... ... іс ... асыру арқылы қалыптасқан ұлттық ... ... ... болмасын кез келген елдің қоғамдық әуелеті мен тұрақтылығы,
экономикалық дамуы мен өркендеуі салық ... ... ... ... ... еліміздің тәуелсіздігімен бірге сапқа тұрған салық
жүйесі іргелі де маңызды салаға ... ... осы ... ... ел ... болған көптеген өзгерістер, оның ... ... ... ... жаңа ... заңын – Салық кодексін ... 12 ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаев үстіміздегі жылдың
18 ақпанындағы Қазақстан халқына Жолдауында «Қазақстан өз азаматтары ... ... ... стандарттарын жасай отырып, әлемнің тиімді дамып келе
жатқан елдердің қатарына қосылуға тиіс. Біз мұны ... бен ... ... ... жағдайда ғана істей аламыз» деген. Сол ... ... ... ... көшуі және ортақ нарытық
қатынасына ... ... ... ... ... жүзі ... ... заңдары бір ізге түсіп жатыр. Мысалы,
қосылған құн салығын халықаралық салық деп айтуға толық негіз бар. ... ... құн ... ... алу ... ... ... тұрғыдан айтарлықтай шығындардың болғаны рас. Дей тұрғанмен,
осының өзінде үлкен алға ... ... ... ... ... алынып тасталды, салық салу әдістемесінің өзі оңайландырылып, алға
қарай түбегейлі қадам жасалды, яғни, кірістерді оңтайлы ... ... ... ... құн ... ... (жұмыстарды, қызмет
көрсетулердi) өндiру және олардың айналысы ... ... ... ... салық салынатын айналым құнының бiр ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағындағы тауарлар импорты
кезiндегi аударымды бiлдiредi. ... ... ... ... ... ... қосылған құн салығы сатылған тауарлар (жұмыстар, қызмет
көрсетулер) үшiн есептелген ... құн ... ... мен ... ... ... көрсетулер) үшiн төленуге тиiстi қосылған құн
салығының сомасы арасындағы айырма ... ... ... жұмыс салықтық жүйедегі қосылған құн салығының түсінігі
мен мәнін және орнын қарастыруға ... ... ... үш ... ... әдебиеттер тізімінен тұрады.
Жұмысты жазудың теориялық, тәжірибелік, әдістемелік ... ... ... ... ... мен ... заңнамалар
пайдалынылды .
1-бөлім. Қазақстан Республикасының салық жүйесі
1.1. Салық мәні,мазмұны және элементтері
Салықтар дегеніміз – мемлекеттік бюджетке заңды және жеке ... бір ... ... ... төлемдер.
Салықтар дегеніміз, жалпы мемлекеттік қажеттіліктерді ... ... ... ... ... ... ... акті
заңның негізінде, сондай-ақ, заңда белгіленген мөлшерде және уақытта ... жеке ... ... ... ... және ... негізінде
бюджетке алынатын ақшалай төлемдер. Осы ... ... ... ... ... ... да ... көзқарасына тоқталамыз.
Көптеген экономистер салықтардың түсінігін, мәнін ашуға тырысты. Алғаш
рет салықтардың мәні Д. Рикардоның еңбектерінде зерттелген. "Салықтар - ... ... ... ... үкімет иелігіне түсетін өнімнің бөлігі"
деп көрсетті ол.
Салық теориясына Ресейдің ғалымдары да өзіндік үлес ... Н. ... ... ... ... ... ... " Салық - қоғамның немесе
мемлекеттің бір мақсатқа жетудегі мәні. ... ... ... ... ... және салық салуға құқық берді ".
Ал А. Соколов: " ... ... ... ... жабу ... ... шешу үшін ... алынатын мәжбүрлік алым ... ... ... бұл ... ... ... мәнін көрсетеді. Ол
тек ғана салықтың фискалдық кызметін жүргізіп қоймай, осы
Жиналған салықтарды ... ... ... ... ... ... В.И. салықтарды “міндетті жарна” деп атайды және мынадай
түсінік береді: " міндетті жарна дегеніміз заңды және жеке ... ... және ... ... ... ... ... бөлігін заңмен белпленген тәсілмен ақшалай түрде алу ".
Ал салық жөнінде, мемлекеттің заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... анықтама берген. Белгілі
ғалым Пепеляев С.Г. салыққа мынадай анықтама ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
мақсатында, мемлекеттік мәжбүр етумен ... ... ... және дербес ақысыз түрінде заңды және жеке ... ... ... ... меншіктері”.
Осы автордың айтуы бойынша, егер қандай да болмасын міндетті төлемді
алу заңда белгіленіп, ... ... ... алу заңсыз болып
табылады. Ал салық телеуші бұл жерде азамат ... ... ... ... иесі де ... ... ... оның жеке меншік ... ... ... ... ... экономист-ғалым Қарағүсова Г.Ж. " салықтар деп,
жалпы мемлекеттік мұқтаждықтарды ... ... және ... ... ... ... еріксіз немесе міндетті алымдарды ... ... ... қүқық саласының Қазақстан бойынша берілетін бір әйгілі ғалымы
Худяков А.М. өз еңбегінде салықтардың түсінігін беріп қана ... ... ... ... ... ... ... ашып көрсеткен.
Бұл ерекшеліктер салықтардың өз қүқылық және экономнкалық ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан енгізіледі және алынады. Бұл жерде
мемлекет саяси субъектісі ретінде ... ... ... ... ... төлемі. Бұл жерде
мемлекет салық төлеушілердің келісімін қажет қылмайды. Осы ... ... ... көрініс тапқан: Заңды түрде белгіленген
салықтарды, алымдарды және өзге де міндетті ... ... ... әрі ... ... ... Салық- әрқашанда ақшадай түрдегі төлем. Осы белгісі бойынша салықтар
әртүрлі мүліктік міндеттемелердің - ... ... және ... ... ... ... ... еріксіз алу. Бұл жерде салық төлеушіге
оның ақшаларын еріксіз алу механизмі құрылады.
5. Салық- заң ... ... ... алу. ... ... ашық ... негізделген күйінде алады. Яғни жеке меншіктегі ақшалар
мемлекет меншігіне ауысады.
6. Салық- міндетті төлем. Салық ... ... ... жөніндегі
міндетті салық қызметі органдарының төленген салықты қабылдау жөніндегі
міндетімен ұштасады.
7. Салық- тек құқылық формада қездесетін ... ... ... заң актілерімен белгіленеді.
8 .Салық- тек мемлекеттік кіріске түсетін төлем.
9. Салық- ... ақша ... ... ... ... баламасыз төлем. Яғни, салық қандайда болмасын көрсетілген
қызмет немесе сатып алған ... ... ... ... ол тек ... ... ... салықтардың басты белгісі салық
нысанасының ауысуы, меншік иесінің ... ... ... ... ... ... жеке ... салық төлеу кезінде мемлекет қарамағына
өтетін ақшалары мемлекет меншігіне айналады.
Ал ... ... ... ... мемлекет қарамағына
түскенімен, олардың (заңды түлғалардың, ақшалардың) иесі ... ... ... Бұл ... мемлекет салықтарды белгілеу және алу ... ... ... ал ... ... белгілеу және алу кезінде -
меншік иесі ретінде болады. Салықтарды алу кезінде мәжбүрлі (еріксіз) ... ... ... ... ... ... міндетті төлемдер - өз
кірістерінің бөлігі, ал салықтар – бөтен кірістердің бөлігі.
Салықтар ... ... пен ... ... ... және ... дамыту мақсатында ұлттық табысты және жалпы
ішкі өнімді, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... қатынастарды көрсетеді. Сондықтан, олар мемлекеттің заңды және
жеке тұлғалармен ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Енді салық салу саласында міндеттемелерін және олардың орындалу
тәртібін анықтайтын заңды құрылымға, яғни ... ... ... ... Тек ... ... заңның элементтерінің жиынтығы арқылы салық
төлеушінің ... ... ... ... ... есептеледі.
Салық заңдарында белгіленген салық элеметтеріне мыналар жатады: ... ... салу ... ... салу ... салық ставкасы; салық
салу әдісі; ... ... ... салық төлеу мерзімі; салықтарды төлеу
тәсілдері және тәртібі; ... ... банк ... және ... ... ... мен міндеттері және жауапкершіліктері. Енді
осы салық элементтерінің әрқайсысын жекелеп қарастырамыз.
Салық төлеуші- өз меншігі есебінен салық төлеу жөніндегі ... ... ... яғни салық субъектісі. Бұл жерде салық төлеушілер деп, ... ... салу ... бар заңды және жеке тұлғаларды айтамыз.
Экономикалық термин ретінде " ... ... ... " ... ... яғни салықты нақты төлейтін тұлға деген мағынада.
Сонымен, Қазақстан аумағындағы салық төлеушілер мыналар болып табылады:
Кез келген ұйымдық-құқықтық формадағы заңды ... ... ... заңдары бойынша заңды тұлға болып
табылатындар;
2) біздің республикамызда заңды тұлға ретінде ... ... ... ... ... ... ... болып табылатындар. Бұлар
үшін салықтарды филиалдары, агенттіктері, оқшауланған бөлімшелері ... ... ... ... жеке тұлғалары, яғни азаматтары, шетелдік
азаматтар және азаматтығы жоқ адамдар.
Салық салу обьектісі - ... ... ... ... ... мен ... ... және т.б. болып табылады.
Қазақстанда заңда көзделген салық салу обьектілері мыналар болып
табылады:
а) заңды және жеке ... ... ... ... ... б) ... және жеке ... мүліктері;
в) мемлекет тарапынан көрсетілетін қызметтер;
г) өнімдер мен қызметтердің ( жүмыстардың ) ... ... ... кейбір топтары мен түрлері;
е) шаруашылық айналымы;
ж) қаржылық операциялар;
з) табиғи ресурстарды пайдаланушылардың төлемі
Бұл жерде ескертетін бір жай, ... да ... заң ... ... ... ... рет (бір ... алынады, сондай-ақ
салық төлемдерін арттыратын заңдарды қолданудың кері күші болмайды.
Салық салу бірлігі - есептеу үшін берілген салық ... ... Бүл ... ... салу ... деп ... есептеу негізіне
салынған салық обьектісінің бір бөлігін айтамыз.
Мысалы, жер ... 1 ... 1 ... ... 1 акр; ... ... 1 қорап сигарет; табыс салығында - теңге, доллар, евро, рубль және
т.б.
Салық ставкасы - салық салу бірлігіне қатысты ... ... ... ... Салық ставкасы салық салу нормасын сипаттайды. Құрылу әдісіне
байланысты салық ставкалары тұрақты және ... ... ... ... ... - ... табыс мөлшерін есепке ... ... ... ( жер ... ) ... ... салық бірлігінің шекті
сомасымен белгіленеді. Пайыздық ... ... ... ... болып екіге бөлінеді.
Пропорционалды ставкалар - бірыңғай пайыз түрінде белгіленеді, бұл
жерде ... ... ... ... ставкалар - табыстар мен мүліктердің өсуіне ... ... ... ... ... ... ставкалар екіге
бөлінеді: қарапайым және ... ... ... - ... ... табыстың құны
артқан сайын өсе түсетін салық ставкалары.
Күрделі прогрессивтік ставкалар - ... ... ... ... ... ставкасы белгіленеді.
Регрессивті ставкалар - салық салу объектісінің өсуіне ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Мысалы, кәсіпорындардың
жеке тұлғаға табысын төлеу кезінде, бұрынғы тапқан табыстарын есепке ... ... ... ... ғана салық сомасын есептеуі.
Кейбір әдіс бойынша, төлеушінің ... ... ... ... ... және осы ... ... салық төлеушінің
жеңілдіктерінің ... ... ... ... ... ... Әрбір
кәсіпорынның бухгалтериясында нақты салық төлеушінің бір жыл бойындағы
табысының жалпы сомасын алып ... ... да ... есептелінеді.
Салықтың есептелген сомасын төлеу кезінде бұрын осы табыстан ұсталған
салық сомасына азайтылады.
Салықтардың төлеу ... ... ... үш ... ... бойынша салық төлеу, салық төлеудің ... ... ... ... ... ... әдісі.
Салық төлеу мерзімі - салықтар мен басқа да міндетті ... ... ... ... ... ... ... салық бойынша салық
төлеуші ағымдағы он күндік төлемдерін мына ... ... ... ... ... үші, ... ... үші күндері төлейді.
Салық жеңілдіктері – төлеушілердің заңда көзделген жағдайда, салық
төлеуден ішінара ... ... ... ... ... ... Салық
жеңілдіктеріне мыналар жатады: салық ... ... ... салық
төлеуден ішінара босату, салық салуға жатпайтын объектілерді анықтау; салық
мөлшерін төмендету; мақсатты салық жеңілдіктерін беру; ... ... ... ... ... ... ... мерзімін кейінге калдыру.
Мысалы, табыс салығы бойынша - мынадай заңды тұлғалардың табысы салық
салудан босатылады: мүгедектердің ... ... ... ... ... ... және т.б
Сонымен, салықтардың мәнін қарастыра отырып, мемлекеттің салықтарды
дамыту мен ... ... ... ... салудың қоғамның қандай
мүшелерінің мүддесі үшін жұмыс атқаратынын көруге болады.
Біріншіден, қоғамның барлық мүшесі елдің қауіпсіздігін және ел ... жеке ... ... ойлайды. Сондықтаң да қоғамның
барлық мүддесі үшін әскери күштер мен ... ... ... ... ... ... қоғамда мемлекетті ... ... ... керек.
Үшіншіден, қоғамдағы білім беру және емдеу мекемелерін толығымен ақылы
түрге көшіргенмен де, ... үйі мен ... ... үйлерін ұстауға,
уақытша жұмыссыздарға жәрдемақылар және зейнетақылар төлеуге ... ... ... ... осы және басқа да ... ... ... ... ... сондықтанда бұл мақсаттағы шығындар
салықтар арқылы жабылу қажет.
Салықтар – шаруашылық ... ... , жеке ... пен екі ... ... ... арқылы жүзеге асырылатын, қаржы
қатынастарын сипаттайтын экономикалық категория. Салықтардың экономикалық
мәні мынада: салықтар шаруашылық жүргізуші субъектілер мен ... ... ... ... бір бөлігін білдіреді. Сондай – ақ
шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халық табысының белгілі бір ... ... ... ... ... ... көрсетеді.
«Салық»ұғымымен «салық жүйесі»ұғымы тығыз байланысты. Мемлекетте
алынатын салық түрлерінің, оның құру мен алудың нысандары мен ... ... ... жиынтығы әдетте мемлекеттің салық жүйесін
құрайды.
1991 ... ... яғни КСРО ... ... елде көбінесе экономиканы
басқарудың әміршіл-әкімшіл жүйесіне, бағаларға ... ... ... ... ... жүйесі қызмет етті. Бюджеттің басты кіріс көздерінің
бірі болған айналым салығы ... ... ... және ... ... ... қолдануға және мемлекетті реттеп отыруға бағытталған болатын.
Қазақстан егемендікке ие ... ... ... ... ... ... ... республикада жаңа салық жүйесі қалыптасты.
1991 жылғы желтоқсанның 25-інен бастап біздің елімізде салық жүйесі
жұмыс істей бастады. Ол ... ... ... ... ... ... Бұл заң ... жүйесін құрудың қағидаттарын, салықтар мен
алымдардың түрлерін, ... ... түсу ... белгіленген алғашқы
құжат еді.Осы заңға сәйкес Қазақстанда 1992 жылға қаңтардың 1-нен бастап 13
жалпы мемлекеттік салық,18 ... ... мен ... ... ... ... 1995 ... басында салық
реформасының ұзақ мерзімді тұжырымдамасын ... онда ... ... мен ... ... бірте-бірте халықаралық салық салу
қағидаттарына сәйкестендіру көзделді. ... ... ... ... ... ... ... төлемдер туралы»1995 жылғы сәуірдің 24-
інде Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар ... ... ... 42 ... мен ... ... ... олардың саны небәрі 11
болып қалды.
Қазақстан Республикасы Президентінің 1995 жылғы сәуірдің 24-індегі ... бар ... ... ... 1999 жылғы шілденің 16-сындағы №
440-1 заңына сәйкес заң мәртебесін алды. Осы ... ... ... және ... ... ... бұл ... мен толықтырулар еңгізіледі.
Салықтардың, оларды төлеушілердің, салықтарды алу әдістерінің, салық
жеңілдіктерінің жиынтығының болатындығынан ... ... ... ... болуы мүмкін.
Барлық өркениетті елдерде салықтардың бүкіл жиынтығы әр түрлі
қағидаттар бойынша ... ... ... ... ... ... және ... сүріп, дамуының негізі болып ... ... ... да ... оның ... ... қайта құрылуымен,
жаңаруымен бірге қалыптасады.
Әр бір мемлекетке өзінің ішкі және сыртқы саясатын жүргізу үшін ... ... ... ... ... салықтарды экономиканы дамыту,тұрақтандыру барысында қуатты
экономикалық тетік ... ... ... ... ... үшін,олардың экономикалық маңызын түсіну
қажет. Ал салықтардың экономикалық маңызы олардың атқаратын қызметіне
тікелей қатысты.
Салықтар негізгі ... ... ... ... ... ... қайта бөлу.
Жоғарыда көрсетілген негізгі функциялармен қатар ... ... ... атап кетуге болады.
Реттеушілік қызметі – салықтың ең негізгі қызметі. Осы қызмет арқылы
салықтар ел экономикасына өз ... ... яғни ... ... ... ... реттеудің ең басты мақсаты - өндірістің дамуына ықпал
ету. ... ... салу ... ... ... ... болып
саналады.
Жоғарыда көрсетілген салықтық реттеудің тетіктері тек қана өндірістің
дамуын ... қана ... ... ... ақша және баға ... шетелдік
инвесторларды ынталандыру, шағын және кіші кәсіпкерлікті дамыту ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқару үшін,
олардың басқа да экономикалық тетіктермен тығыз байланыста болуы ... ... ... ... мен ... ... алатын орыны
ерекше. Себебі ғылыми негізделмеген, шектен тыс жоғары қойылған стафкалар
кәсіпкерлердің ынтасын ... ... ... және ... ... азайуына әкеліп соқтырады. Осы сияқты ... де ... жағы және бар. ... ... ... ... ... мынаны байқауға болады:
а-егер төленетін салық мөлшері салық төлеуші табысының 50 процентінен
асып ... онда ол ... ... ... ... ... ... салық төлеуші табысының 45-50 ... ... онда жай, ... ... ... ... ... салық төлеуші табысының 35-40 проценті мөлшері
аралығында болса, онда ұлғамайлы ... ... ... екінші қызметі – фискалдық немесе бюджеттік қызметі. Бұл
қызметі (функциясы) арқылы мемлекеттік ... ... ... ... ... міндеті артады. Себебі, салықтар мемлекеттік бюджеттің
кірісін ... ... ... ...... тағы ... ... іске асуын қамтамасыз етеді.
Қайта бөлу қызметі арқылы түрлі субъектілер табысының бір бөлшегі
мемлекет пайдасына өтеді. Бұл ... іс - ... ... ішкі ... ... алатын үлес салмағы арқылы анықтайды. Соңғы ... ... ... ... ішкі ... ... ... 40 проценттен көбірек болып отыр. Бұл экономикасы ... ... ... ... ... мемлекет мүддесі үшін қаржы көздерін
орталықтандырудың бір ... ... мына ... ... салықтардың қызметін (функциясын)
пайдалана отырып еліміздің салық жүйесін анықтайды. Салық ... ету ... ... жалпы экономикалық саясатты негізге ала
отырып ... ... ... ... ... 35 – ... заңды түрде
белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де ... ... ... ... әрі міндеті болып табылады, - жазылған.
Салықтардың әлеуметтік – экономикалық мәнімен мазмұны олар ... ... ... ... ... ... ... фескалдық, реттеуші
және қайта бөлу сияқты негізгі үш функияны орындайды. ... әр ... ... ... категориясының ішкі қасиетін, ... ... ... ... ... тән ... ... Оның
көмегімен бюджеттік қор қалыптасады. Мұның өзі салықтардың ... ... ... Өйткені салықтар мемлекеттік ... ... ... ... ...... шараларды
жүзеге асыруды қамтамасыз етеді.
Салықтардың реттеуші функциясы мемлекеттің экономикалық ... ... ... болады. Ол халық шаруашылығының дамуына
қабылдаған бағдарламаларға ... ... ... Бұл ... ... таңдау ставкаларының алу әдістерінің өзгеруі, жеңілдіктерімен
шегермелер пайдаланады. Бұл ... ... ... өндірістің
құрылымына, қордалану мен тұтыну ауқыбына ықпал етеді.
Қайта болу функциясы арқылы ... ... ... бір ... қарамағына өтеді. Бұл функцияның іс-әрекетінің көлемі ішкі жалпы
өнімде салықтардың алатын ... ... ... ... ... ішкі ... ... салықтар үлесінің төмендеу тенденциясы орын
алып отыр. Егер 1997 жылы ішкі ... ... ... ... ... 1998 жылы ол 16,6 пайызға,2000 жылы-22,6 пайыз,2001 жылы - ... ... ... ... ... – 29 ... ... – 33,3 пайыз).
Салық салу объектілерін есепке алу және оларды бағалау тәсілдеріне
қарай салық ... ... төрт ... ... кадастырлык, салық
төлеушінің декларациясы бойынша, табысты алу ... ... ... ... салық салу саясаты- салық ... ... ... оның ... ... ... экономикалық мақсаттар мен
міндеттеріне қарай әзірленген экономикалық саясатқа сәйкес жүргізеді.
Нарықтық экономиканың ... ... ... ... ... немесе салық саясатының басты мақсаты - салық жүйесін құру және ... ... ... ... ... салық механизмін іске асыру.
Салық жүйесі - өзінің құрамы ... ... ... ... ... жүйесі компоненттерінің құрамы мынадай : қаржы қатынастары және
осы қатынасты анықтайтын салықтар; салық ... яғни ... ... мен ... нұсқаулар мен әдістемелік құжаттар; салық салуды
басқару және салық қызметі ... ... ... ... мен ... мен ... ... салық салуды ұйымдастыру, салық салудың
негізгі принциптері және т.б-лар салық механизміне жатады. Салық жүйесінің
жақсыда, тиімді қызмет ... ... салу ... тигізер ықпалы өте
зор.
Енді осы салық жүйесінің құрамы мен ... салу ... ... да бір ... ... ... тетіктер және элементтер
болады. Салық салу механизмі де сол сияқты белгілі бір салық ... салу ... ... ... ... ... салық ставкасы, салық өлшем бірлігі салық
оклады, салық ... ... ... ... мен ... ... және ... қызметі органдарының құқы мен міндеттері, - салықтың
төлеуін бақылау, салықтық жазалау шаралары.
Енді осы әрбір элементке қысқаша түсінік берейік.
Салық ... ... ... ... – заң бойынша салық төлеу
міндеті жүктелген жеке және заңды тұлғалар.
Салық объектісі – табыс, ... ... ету ... ... көрсету, ақшамен
жасалатын операциялар, мүлікті басқаға беру, табиғи қорларды ... құн, ... және ... көзі – ... ... ... ... немесе бәсі өлшем бірлігінен алынатын салық мөлшері.
*Ставкалар тұрақты немесе процентпен белгіленеді.
*Тұрақты ставкалар салық объектісінен ... ... ... ... ... ... соммамен тағайындалады.
*Проценттік ставкалар үш түрге бөлінеді: үдемелі ... ... және ... ... ... ... салық салынатын табыстың өсуіне
сәйкес ұдайы үдеп, өсіп отырады.
Регрессивтік ставкалар, керісінше, салық салынатын табыстың ... ... ... ... салық салу ... ... ... бір процентпен тағайындалады.
Салық оклады – салық төлеушінің белгілі бір салық объектісінен төлейтін
салық сомасы.
Салық ... ... ... сәйкес салық төлеушіні біртіндеп
немесе салық төлеуден түгел ... ... ... салықтан
босатылатын, салық салынбайтын минимум, шегерістер, ... ... ... ... ... ... ... төлеу мерзімі – салық төленетін уақыт.
Салық төлеу тәртібі – белгіленген мерзімде салықты төлеген ... ... ... ... ... керек екенін, яғни төлеу кезінде
белгілі бір дәйектілікті белгілейді.
Салық қызметінің негізгі ... ... ... ... ... ... ету, оның ... зерделеу;
• заңдардың, салық салу мәселелері жөнінде ... ... ... ... әзірлеуге қатысу;
• салық төлеушілерге олардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіру, салық
заңдары мен салық салу жөніндегі ... ... ... салық төлеушілерге уақтылы хабарлап отыру.
Салық төлеушілер өз тарапынан мынадай міндеттерді атқарулары тиіс:
1. уақытылы салық инспекциясына тіркеліп, ... ... ... ... ... комитетінің актілеріне сәйкес есеп құжаттамаларды
жүргізуге, осы есеп құжаттамаларды бес жыл бойы сақтауға;
3. белгіленген мерзімде салық декларациясын тапсыру;
4. атқарылған жұмыс немесе ... ... үшін ... ... ... ... салық қызметінің талабы бойынша атқарушыға төленген
соммалар туралы ... ... ... ... салық төлеу тәртібін, салық төлеу мерзімін қатаң
сақтауға;
1.2 Жалпы мемлекеттік салықтар
Жас тәуелсіз еліміздің ... ... ... ... ... ... ... түсу - маңызды мәселе. Өйткені, ... ... ... білім беру мекемелерінің, зейнеткерлер мен
студенттердің, басқа да толып жатқан халық жіктерінің ... ... ... хақ. ... ... ... бюджетке шоғырланатын
ақша қаражаттарының формалары шаруашылық жүйелері мен әдістерінен, ... ... ... ... шешуге тәуелді. Бұрын бюджет
кірістері мемлекеттік ... ақша ... ... ... ... ... ол заңды және жеке түлғалардың салықтық
және салықтық емес төлемдерінен тұрады.
Қандай да ... ... ... ... ең маңызды, басты
түрі мемлекеттік кірістерді қалыптастыру екені бізге белгілі. Мемлекеттік
кіріс деп, мемлекет қарамағына әр түрлі ... ... ... ... және
оның өзіне тән міңдеттерін шешуге, сондай-ақ, функцияларын жүзеге ... ... ... ... ... Сол ... қатарынан салықтар да өзіне тиісті, өте маңызды орын алады.
Салықтар мемлекеттің басқа да ... ... ... ... ... ... ... және олар әркашан да мемлекеттің мемлекет болып
қалыптасуының, сондай-ақ оның ... ... ... ... ... ... мемлекетті ұстауға қажетті қаражаттар сол ... ... ... ... ... ... болса, кейінінен олар
тұрақты, жүйелі түрде ақшалай алынатын міндетті төлемдерге - салықтарға
айналған.
Салықтардың, ... ... ... ... ... болуы олардың
құқықтық табиғатын, мәнін ашып көрсететін ... ... сол ... ... әлеуметтік әділеттілік, демократиялық және
құқықтық принциптері көрініс берген. Әртүрлі меншік ... ... ... ... мен ... негізделуі де
мемлекеттің экономикалық жүйесімен шартталған болатын.
Сонымен ... ... мәні ... ... ... ... мен халық табысының қалыптасуындағы ... бір ... ... ... ... ... мен ... табысының белгілі бір мөлшерін мемлекет үлесіне
жинақтап, ... ... ... көрсетеді.
Салықтар мемлекеттің құрылуымен бірге пайда болады және ... ... ... ... ... ... ... қүрылымының өзгеруі,
өркендеуі қашан да болса оның ... ... ... ... ... ... ... өзінің ішкі және сыртқы саясатын жүргізу үшін белгілі
бір мөлшерде қаржы көздері қажет. Салықтар - ... ... ... ... мемлекет экономиканы дамытып, тұрақтандыру барысында
қуатты экономикалық тетік ретінде пайдаланады.
Салықтардың функционалдық, сипаттамасын нақтыландыру, яғни қызметтеріне
талдау жасау ... ... ... ... және экономикалық табиғатын,
сондай-ақ атқаратын қызметтерінің ... ... ... ... ... ... кезеңде өздері атқаратын рөліне байланысты,
мемлекет ... ... ... ... шешуге септігін тигізуге,
қажетті экономикалық тұтқа және ... ... ... ... түрдегі негізгі үш қызмет бар. ... ... бөлу және ... қызметтер. Негізінде экономикалық теория жене
басқа ... ... осы ... үш қызмет көрсетілмегенімен, кейбір
белгілі экономист-ғалымдардың еңбектерінде ... қоса тағы ... ... ... қызмет-салықтардың және басқа да ... ... ... және ... ... ... отыруын
қамтамасыз етеді. Фиск - латын тілінде мемлекеттік қазына деген мағынада
айтылған. Сондықтан, ... ... ... ... ... түсім көздері - салықтар мен басқа да ... ... ... ... ... ету ... ... болып
табылады. Қысқаша айтқанда, қаражаттарды бюджетке жұмылдыру ... ... ... ... ... бұл ... ... түсетін ақшалай кірістерді ұлғайта түседі. Ал қайта
бөлу қызметі, әртүрлі субьектілерінің ... ... ... ... ... бөлу ... Бұл ... барысында жалпы ұлттық өнім
көлеміндегі салықтардың үлесі ... яғни ... ... бөлу ... бөлу арқылы оның қандай ... ... ... қорға
қосылғанын көрсетеді.
Үшінші қызметі - салықтық реттеу, яғни реттеуші ... ... ... салық түрлерін азайту және негізделген салық
жеңілдіктерін енгізу арқылы, заңды және жеке ... ... ... ... ... ... ... ету. Бұл қызмет өзінің осындай ... ... ... деп те ... Салықтық реттеу (салықпен реттеу деген
де болады) мүмкіндігінше тиімді салық ... ... ... ... ... жеңілдік көрсету, кейде кейбір түрлерін алу тәсілін
өзгерту сияқты әрекеттерден тұрады. Әсіресе бұл ... ... ... ... ... өте ... болады.
Мемлекет үстінде аталған салықтардың қызметін қолдана отырып салық
салу, салық қызметі саласындағы әртүрлі шараларды жүргізеді және ... ... ... ... ... ... әзірлейді. Салық салу
саласыңдағы жүзеге асырылатын шараларды ... ... бір даму ... ... ... ... ... да осы қызметтер арқылы жүргізіледі.
Енді осы ... ... ... ... ... қана ... басқа да авторлардың пікірлеріне тоқталайық. Белгілі
экономист-ғалым Қарағұсова Г.Ж. айтуынша ... ... ... ... ... ... ... жұмылдыру қызметі арқылы мемлекет тиісті шығындарын
қаржыландыруға қажетті салықтарды жиыстырады;
2.қайта бөлу ... ... ... экономика аясының әртүрлі саласына
ықпал етеді, әлеуметтік саясатты ... ... ... ... ... ... қайта бөледі, табысты өте төмен топтарға
жәрдем береді. Мысал ретінде үдемелі ставкалы табыс салығын көрсеткен;
3.ынталандыру қызметі - ... ... ... ... ... ... жағдайлар жасауды жүзеге асырады;
4.шектеу кызметі, салық саясаты арқылы мемлекетке тиімсіз (пайдасыз)
өндірістердің дамуын шектеу немесе тоқтата тұру ... ... ... ... мен ... табыстарын,
өндірістің құрылымы мен көлемін және қаржылардың қозғалысын ... ... мына ... ... ... ... пайдалана
отырып еліміздің салық жүйесін анықтайды. Салық механизмінің қызмет ету
жолдарын белгілейді, жалпы экономпкалық саясатты негізге ала ... ... ... категориясының нақты формалары болып ... ... ... төлемдерінің түрлері жатады. Салық дегеніміз - ... ... ... ... шығындарын жабу үшін, заң жүзінде
бекітілген төлемі. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... дейміз.
Салық жүйесі тікелей және жанама салықтардың ара ... ... - ... ... ... мен ... алынатын мемлекет
түсімі, екіншісі - тауар бағасына немесе қызмет ... ... ... ... ... ... Тікелей салық салуда ақша
қатынастары мемлекет пен қазынаға ... ... ... тура ... ... ... мемлекет пен төлеуші арасьында ... яғни ... ... ... ... салықтар өз кезегінде нақты ... ... ... жеке және заңды түлғалардың кіріс көздерінен немесе декларация
бойынша алынатын ... ... ... ... біреулерін тек заңды түлғалар, келесісін тек-жеке
тұлғалар, ал үшіншісін - ... да жеке ... ... ... ... да әр ... - ... және қосылған құнға
салынатын салықтар. Олардың ... өте ... ... ... ... ... да қолданылады. Алыну обьектісі мен колданылу әдістері
әр түрлі болып келетін, тікелей және жанама салықтардың жүйесі, ... - ... және ... ... толықтай атқаруына
мүмкіндік береді.
Нарықтық экономикалық қалыптасу кезеңінде салық саясатының ... ... ... ... ... ... - ... жүйесін құру және оның
тиімді қызмет етуіне мүмкіншілік ... ... ... іске ... ... құрамы мынадай: қаржы қатынастары және осы қатынасты
анықтайтын салықтар; салық механизмі, яғни ... салу ... мен ... мен әдістемелік құжаттар; салық салуды ұйымдастыру, салық салудың
негізгі принциптері және тағы басқалар ... ... ... ... ... ... ... істеуіне салық салу механизмінің тигізер
ықпалы өте ... ... ... өте ... және ... ... екенін білдік.
Салық жүйесінің мемлекеттің ... ... ... даму ... ... қандай да болмасын дамыған елдің салық жүйесі бізге ... ... ... елдерінің салық жүйесінің тенденциясын және жалпы
сипаттамасын қарастыру және талдау жасап отыру біздің міндетіміз.
Салық салу ... ... ... бір принциптерді колданады. Салық
салу принциптері салық теориясының басты элементі болып ... ... ... ... ... қарлығаштары, саяси экономикалық,
теорияның ең ірі классиктері Адам Смит, Вильям Питти және т.б. болатын.
Кезінде салық жүйесін құрудың төрт ... Адам Смит ... ... күні ... ... ... ... елдерде) салық салуды ұйымдастыру
принциптері ретінде қолданылады.
1.Біршіш қағида - салық әрбір салық ... ... ... сәйкес
алынуға тиісті;
2.Екінші қағида - салық мөлшері мен оны төлеу мерзімі заң жүзінде ... және дәл ... ... ... - ыңғайлылық қағидасы, яғни ... ... ... ... және осы ... ... ... әдіспен алынуға тиісті;
4.Төртінші қағида - үнемділік қағидасы, яғни салық алу кезінде ... ... ... аз ... ... салу кезінде, аталмыш принциігіерді басшылыққа алу барысында
мемлекет тарапынан белгілі қағидаларды ... ... ... ... кезде қолданылатын салық салу прпнциптері тікелей салық салу
жүйесіне бағынышты ... ... ... ... ... ... еңбегінде салық салу принцпптерінің ең қолайлы деген түрлерін атап
көрсеткен:
1.Салық салмағының тең болуы, яғни әркім мемлекет қорына " әділ ... ... ... ... қарапайым және анық болуы, яғни салық төлеушілерге
түсінікті болуы қажет;
3.Салық салудың теңділігі және ... яғни ... ... жету ... мүмкіндігінше әртүрлі жеңілдіктерді
азайту;
4.Салыктарды басқару және заңдылықты сақтау жөніндегі әкімшілік
шығындар ... аз ... ... ... кезеңде, мемлекет алдында тұрған бірден-бір ... ... ... ... халық арсында ойдағыдай етіп бөлу. Әзірше
осы мәселе жөргінде екі принцип барын білуіміз қажет.
Біріншісі, тапқан ... ... ... яғни ... көрсетілетін қызметтердің бәрі оның азаматтарына кәдімгі тауар
ретінде берілуге ... ... ... ... ... ... ... мүмкін, ал сол үшін бәрі бірдей төлейді. ... ... ... ... ... мен ... пайда болғаны баршаға
мәлім. Сондықтан мемлекеттен берілетін жәрдем ақыларды, субсидияларды тек
табысы төмен, ... ... көзі жоқ ... беру ... ... қабілеттілігі принцппіне негізделген. Бұл жерде салық
айырмашылығы салық төлеушілердің нақты табыстарына және тұрмыс деңгейлеріне
байланысты болады
Мельников В.Д. өз ... ... ... мәні бар ... ... ... ... (Я.Корнай және т.б. ұсынған) атап көрсеткен.
Бүл принциптер нарық қатынастары жағдайындағы салық жүйесінің ... ... ... ... ... өткен ол принциптер мыналар:
1.Салық салу формаларын белгілеу барысында ... ... жөн. ... төлеушілер салық төлеуден жалтара алмайды.
2.Салық жүйесі мүмкіндігінше бейтарап ... ... ... ... ... ... ... жүйесі арқылы ынталандыруға (жеңлдік беру
арқылы) немесе жазалауға жол бермеуі керек. ... ... ... салық салуда немесе кейбір әлеуметтік саясат, денсаулық ... ... ... ... бұл қаржыларды салық
ставкаларын өзгерту (жоғарлату жолымен алуға болмайды).
3.Прогресивті салықтардың орнына тікелей ... ... ... ... ... ... ... және күрделі
жұмсалымдардың өсуіне кедергі келтірмеуіне тиіс. Көп өнімді жұмыс істегенде
прогресивті салықты қолданбай, салықтардың ... ... ... ... ... ықпалының нәтижесі қандай болатынын ескерту
қажет.
Сонымен салық жүйесі мемлекеттің экономикалық ... ... ... ... еске ала ... ... пікірімізше, салық
салу (салық қызметі) принциптері мүмкіндігінше мына ... ... ... және ... жалпыға бірдей және нақтылық; теңділік
және әділеттілік; ыңғайлылық және ... ... ... ... және ... ... және үнемділік;
жеңілділік және бірдүркінділік.
Заңды тұлғалардан алынатын табыс салығы салық жүйесінің құрамының ... ... ... Бұл ... заңды тұлғалардың табысына салынатын
тікелей салық.
Салық ... ... ... ... ... табысы бар заңды
тұлғалар (мемлекеттік кәсіпорындар, шаруашылық серіктестіктері, ... ... емес ... ... ... ... ... банкісінен басқа резидент және резидент
емес заңды тұлғалар;
-кәсіпкерлік қызметінен алынған ... ... ... емес ... ... салу ... болып, салық салынатын табыс саналады.
Салық салынатын табыс жылдық жиынтық, табыс пен белгіленген шегерістер
арасындағы айырма ретінде анықталады.
Жылдық жиынтық табыс.
Жылдық ... ...... ... ... жыл ... ... алған табысы. Заңды тұлғаның жылдық жиынтық табысына ... ... ... ... түрі жатады, оларға:
1. өнімді (жұмысты, ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ амортизациялауға жатпайтын
активтерді, олардың құның инфляцияға орай түзетуді ескере отырып
сату кезіндегі құнының өсімінен түскен табыс;
3. сату ... тыс ... ... ... ... ... кредиттер мен депозиттер үшін төлемдер
және процент бойынша басқа да табыстар;
• заңды тұлғаға қатысудан ... ... ... алынғанда
дивиденттер, сондай-ақ заңды тұлғаны тарату кезінде мүлікті
бөлуден түскен табыс,бұған инфляцияны ескере ... ... ... ... ... тегін алынған мүлік пен ақша қаражаты;
▪ роялти;
▪ өтелетін шегерістер;
▪ басқа да табыстар;
▪ есепті жылы анықталған өткен жылдардағы ... банк және ... ... ... ... ... ... табыстар;
Резидент емес заңды тұлғаның табыс мөлшерінің мынадай ерекшелігі бар:
-Резидент емес заңды тұлғаның барлық қызметінен ... ... ... ... өнімнен алынатын жалпы түсімнің үлес
салмағы;
-Резидент емес заңды ... ... ... Қазақстан
Республикасының аумағындағы қызметке байланысты ... үлес ... ... ... табыс салығы жалпы мемлекеттік салықтар
қатарына жатады.
Жеке ... ... ... ... ... ... ... салық. Салық жылы салық салынған табысы бар жеке тұлғалар табыс
салығын төлеушілер болып табылады.
Қазақстан Республикасының азаматтары, шет ... ... ... жоқ ... ... ... ... жеке тұлғаларға жатқызылады.
Резидент – Қазақстанда салық жылы басталатын немесе салатын кез келген
тізбекті 12 ... ... 183 күн ... одан да көп ... ... ... не ... Қазақстан ... ... ... жеке ... ... ... келген жылының
алдындағы жылы Қазақстанның резиденті болса ғана өзінің келген кезіңнің
алдындағы ... үшін ... ... ... Жеке ... ... болған жылы аяқталған жылдан кейінгі жылы резидент болса ... ... ... ... ... ... үшін резидент ретінде
қаралады.
Салық төлеушінің бір жылғы жиынтық ... мен ... ... ... ... ... ретінде есептелген табысы табыс салығын ... ... ... ... ... жылдық жиынтық табысы резидентінің қандай
көздерден алынғанына қарамастан Қазақстан Республикасында және ... сырт ... ... ... ... ... резиденттің жылдық жиынтық табысына оның Қазақстан
Республикасында ... одан сырт ... ... қарамастан Қазақстандағы
көздерден алынған табыстары кіреді.
Кәсіпорындардан, мекемелерден, ұйымдардан немесе негізгі жұмыс орнынан
басқа жерде кәсіпкерлік ... ... жеке ... ... ... нысанда табыс алушы жеке тұлғалардың табысы айлық есептік
көрсеткіштің ... ... ... ... мекемемен байланысты емес бейрезидент жеке ... ... ... ... ... көрсетілген
шегерістерге құқығы жоқ.
1-кесте. Жеке ... ... ... ... ... ... бойынша
салық салынуға тиіс:
|10 еселенген жылдық есептік ... ... ... сомасының 5 |
|көрсеткішке дейін ... ... ... ... ... |10 еселенген жылдық есептік ... 20 ... ... ... ... салық |
|есептік көрсеткішке дейін ... асып ... 10 ... еселенген жылдық есептік |20 еселенген есептік көрсеткіштен |
|көрсеткіштен ... ... ... ... ... асып ... көрсеткішке дейін |түсетін 15 проценті ... ... ... ... |30 ... ... ... |
|көрсеткіштен 40 еселенген жылдық |алынатын салық ... асып ... ... ... ... 20 ... ... ... ... ... |40 еселенген есептік көрсеткіштен |
|көрсеткіштен 50 еселенген жылдық ... ... ... асып ... көрсеткішке дейін |түсетін 30 проценті ... ... ... есептік |50 еселенген есептік көрсеткіштен |
|көрсеткіштен және одан ... ... ... ... асып |
| ... ... 40 ... |
1.3. Тікелей ... және ... ... ... мәні және ... жоғарыда айтылған болатын.
Оған тоқталмай, енді салқтарды топтастыру ... ... ... ... ... ... бойынша топтастырамыз немесе
жіктейміз:
1) салық салу объектісіне байланысты;
2) қолданылуына қарай;
3) салық салу ... ... ... ... ... ... салу ... бағалау дәрежесіне қарай.
Салық салу объектісіне қарай салықтар тікелей және жанама салықтар
болып жіктеледі.
Тікелей ... ... ... тікелей табысқа немесе мүлікке
салынады.
Тікелей салықтарға мына салықтар ... ... және жеке ... ... ... ... ... салығы;
- жер салығы;
- бағалы қағаздармен жүргізілетін операцияларға салынатын салық;
Жеке тура салықтар-бұл жеке адамдар мен заңды ұйымдардың табыстары ... ... ... ... салықтардың айырмашылығы-жеке салық салу
әрбір салық төлеушінің жеке ... мен ... де, оның ... ... ... ... ... тарифке үстеме түрінде белгіленген салық
төлеушінің кірістері мен мүлкіне тікелей байланысты емес ... ... ... ... ... салық, акциздер жатады. Жанама
салықтарға сондай-ақ сыртқы экономикалық қызметтен ... ... ... ... ... ... және ... салынатын салық түріндегі
кеден кірістері, ішкі рынокте сатылатын тауарлар бағасы мен ... ... ... ... ... ... ... мүдделерін білдіреді. Оларды
саналы қолдану баға белгілеудің процесіне жағымды ... ... ... ... әсер етуі ... ... салудың мәні салықтың тауар бағасына (немесе қызметтің
тарифіне)қосылатындығында, кіріктілетіндігінде. Бұл ... ... ... ... ... төлейді, алайда тұтынушы мен мемлекет
арасында тікелей байланыс болмайды.
Салықты алатын және оған ... ... ... қарай орталық
(жалпымемлекеттік) және жергілікті салықтарды ажыратады.
Пайдалану тәртібіне ... ... ... ... және мақсатты
(арнаулы)болып бөлінеді.
Жалпы салықтар тиісті деңгейлердегі бюджеттерде шоғырландырылады және
жалпымемлекеттік ... ... ... ... нысаналы арналымы болады және әдеттегідей түрлі
арнаулы қорлардың ... ... ... арналады.
Объектінің экономикалық белгілері бойынша табысқа салынатын салықтар
және тұтынуға ... ... ... ... ... ... төлеушінің салық салынатын кез ... ... ... ... ... салынатын салықтар-бұл тауарлар мен
қызметтер көрсетуі тұтыну кезінде төленетін шығынға салынатын ... ... ... ... мен оны алу, ... салу ... ... есепке алмай ... (жер ... ... ... ... ... ... негізінде жүзеге
асырылады.
Мағлұмдамада салық төлеушілер табыстың көлемін, қажетті жеңілдіктерді,
шегерімдерді көрсетеді және ... ... ... ... ... ... ... салық мағлұмдамасын есепті салық кезеңіне
сәйкес тапсырып отырады. Мәселен, корпорациялық табыс салығын, жеке ... ... ... салынатын салықты және жер салығын ... ... ... ... заңды тұлғаларды қоспағанда) салық
органына олар бойынша мағлұмдаманы есепті салық кезеңінен кейінгі жылдың 31-
інші наурызына дейін ... ... ... ... ... ... салық төлеушілер:
Төлем көзінен салық салынбайтын табыстары барлар;
Тұрғын үй салу мен осындай құрылыс үшін ... ... ... ... ... ... 2000 ... есептік көрсеткіштен жоғары
сомаға біржолғы ірі сатып алуды іске ... ... ... тыс жерлерден табыстар алатын жеке
тұлғалар;
Қазақстан Республикасының шегінен тыс ... ... ... ... бар жеке ... ... ... жемқорлыққа қарсы күрес туралы
заңнамалық ... ... ... беру ... міндеттеме жүктелген
адамдар;
Қазақстан Республикасы Парламентінің депутаттары, судъялар табыс етеді.
Салық ... ... ... ... ... ... ... жазбаша өтініш алған жағдайда уәкілетті мемлекеттік орган салық
мағлұмдамасын табыс ету ... екі ... ... ... ... ... ... мағлұмдамасын тапсыру мерзімін ... ... ... ... әдіс ... ... ... жұмыс істейтін ұйымның, мекеменің
бухгалтериясы одан салықты табыс алынған ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің сан алуан түрлеріне
берілетін патент негізінде төленеді. ... ... ... қолдану
құқығын куәландыратын және салық соммасының бюджетке төленгендігін
растайтын құжат.
Салық есебінің екі ... ... ... ... ... ... сәйкес табыстар мен шегерімдер жұмысты орындау, қызмет
көрсету, мүлікті жөнелту мен кірістеу және ол бойынша ... ақы ... ... ... ... әдісі бойынша табыстар мен шегерімдер ақы төлеудің уақытына
қарамастан жұмысты орындау, қызмет ... ... ... және ... ... тиеп жіберу мезетінен бастап есепке алынады. Бұл әдіс салық
службалары үшін қолайлырақ және оның ... ... ... қабылдаған. Төлеушілер үшін оның кемшілігі – салық төлемдері
жеткізілім тіпті уақытында ... ... да ... ... ... ... ... ұрындырады.
Қазақстан Республикасының салық жүйесі салықтардың және баждардың
түрлерін, салық қатынастарын ... ... ... және ... ... қамтиды.
Қазақстан Республикасындағы салықтардың,салық сипатындағы алымдардың
тізбесі мыналарды қамтиды:
1. Салықтар:
1. корпорациялық ... ... жеке ... ... ... құн салығы.
4. акциздер.
5. жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары мен арнаулы төлімдері.
6. әлеуметтік салық.
7. жер салығы.
8. көлік құралына салынатын ... ... ... ... ... заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркегені үшін алынатын алым.
2. жеке кәсіпкерлерді мемлекеттік тіркегені үшін ... алым ... ... ... және ... ... мәмілелерді
мемлекеттік тіркегені үшін алым.
4.радиоэлектрондық құралдарды және жиілігі жоғары ... ... үшін ... ... ... ... мен ... мемлекеттік тіркегені
үшін алым.
6. теңіз, өзен ... мен ... ... кемелерді мемлекеттік
тіркегені үшін алым.
7. азаматтық әуе кемелерін мемлекеттік тіркегені үшін алынатын алым.
8. дәрі-дәрмек құралдарын мемлекеттік тіркегені алым ... ... ... ... ... ... ... жүру
алымы.
10.аукциондардан алынатын алым.
11.елтаңбалық алым.
12.жекелеген қызмет түрлерімен айналасу құқығы үшін лицензиялық алым.
13.телевизия және ... ... ... ... ... ... пайдалануға рұқсат беру үшін алым.
3. Төлемақылар:
1. жер учаскелерін пайдаланғаны үшін төлемақы.
2. жер бетіндегі көздердің су ресурстарын пайдаланғаны үшін төлем ақы.
3. ... ... ... үшін төлемақы.
4. жануарлар дүниесін пайдаланғаны үшін төлемақы.
5. орманды пайдаланғаны үшін төлемақы.
6. ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды ... үшін ... ... ... ... үшін төлемақы.
8. кеме жүретін су жолдарын пайдаланғаны үшін төлемақы.
9. сыртқы ... ... ... үшін төлемақы.
4. Мемлекеттік баж.
5. Кеден төлемдері:
1. кеден бажы.
2. кеден алымдары.
3. төлемақы.
4. алымдар.
Салықтардың және бюджетке төленетін басқа да ... ... ... ... ... Заң мен ... ... арналған республикалық
бюджет туралы заңда белгіленген тиісті бюджеттердің ... ... ... ... ... ... ... службасының – Қаржы
министрлігін, облыстардағы, аудандардағы, қалалардағы және қалалардағы
аудандардың салық комиттеттерін ... ... ... ... салық
және бюджетке төленетін басқа да ... ... ... ... ... жарналарының толық және дер кезінде аударылуын
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... бақылауды жүзеге асырады.
«Салық» және «салық салу» ұғымдарын ажырата білген жөн: ... ... және ... ... ... ... ... отырып салық төлемдерін өндіріп алу (есептеу
және ... ...... атап ... баға немесе тарифке үстеме
түрінде белгіленген салықтар, олар салық төлеушінің табыстарына ... ... ... ... ... салықтар мемлекеттің фискалды
мүдделерін білдіреді. Оларды саналы пайдалану баға белгілеу ... ... ... және тұтыну құрылымына әсер етуі мүмкін. Бұдан басқа,
салық төлеушілер үшін табыстарға тура салық салудың ... гөрі ... ... салудың өсуі жақсырақ. Сонымен бірге тұтынуға салынатын
салықтар болып табылатын акциздердің, сатудан алынатын салықты, ... ... ... ... ... артықшылығы болады, өйткені:
олардан жалтарыну қиынырақ; олармен экономикалық бұзушылық аз байланысты;
олар ... ... ... аз ... ... ... ауыстырушы тауарға да тапшылықтың жоқтығын қоса олар ... ... ... ... ... жасырымдылығын қамтамасыз етеді
және т.с.с.
Алайда тұтынуға салынатын салық ... ... де бар, ... ... инфляциялық және регресифтік ... ... ... бұл ... оң нәтижесі олардың теріс әсерін жауып
кетеді. Егер баға өсетін болса, сонымен ... ... ... да өсетін
болса, онда бұл салықтардан түсетін түсімдер бағаның ... ... Бұл ... бағдарламаларды іске асыруға қаражаттар алуға
мүмкіндік ... ... ... ... ... автоматты механизм
кіріктірілетін болды.
Салық салу жүйесінде ортақ заңдылықтың ... есте ... ... дағдарысы жағдайында,тұралаушылықты - өндірістегі, саудадағы
және экономиканың басқа секторларындағы тоқырауда – салық салуды тұтынысқа
объективті қайта бағдарлау ... Осы ... ... ... мұндай
жағдайда қысқармайды, тіпті кейде халықтың жұмыспен ... ... оны ... ... кеңейту, экономиканың
құрылымын қайта құруға, оның тіршілікті ... ... ... ... ... және ... кезек күттірмейтін шығыстарды
арттыру қажеттілігінен көбейеді. Сондықтан салық ауыртпалығын ... ... ... ... болады. Бөлгіштік процестегі
белгілі бір теңестіруге жанама салықтардың өзіндік әлеуметтік бағыттылығы
осында ... ... ... ... ... ... ... салықтардың ішіндегі ең маңыздысы 1992 жылы еңгізілген ... ... ... – ҚҚС ... ... Салық төлеуші мемлекетке оны
төлеу нәтижесінде шеккен шығысының орнын ... ... ... ... ... ... сатып алушыға аударады. Салық салу ... ... ... өнім ... бар таза өнім) болып
саналатын қосылған құн ... ... ... ... ... ... жарнамаға жұмсалатын және басқа бірқатар шығындар қамтылуы мүмкін.
Демек, бұл салықтың ... – оның ... ... ... ... ... ... түсім – ақша емес, тек салық салынатын айналым ... ... ... ... қосылған құн болып табылатындығында. ҚҚС
дүние жүзінің 40-тан астам елдерінде, соның ішінде Еуропа ... 17 ... ... Бұл ... ... мынада: ол жаңа
құн жасалынған орын бойынша ... ... ... ... ... төлеушілер үшін де есептеудің салыстырмалы қарапайымдылығымен
ерекшеленеді және үшіншіден, бағалардың өзгеруіне, төлеушінің ... ... ... ... мемлекет бюджетінің кірістерін
қалыптастырудың сенімді және тұрақты базасын қамтамасыз етеді.ҚҚС ... ... ... ... ... аса маңызды көздерінің
бірі болып саналады. 2001 жылы ... ... ... ... бұл ... үлес салмағы 21,8 % құрайды.
Салық және бюджетке төленетін ... да ... ... ... Республикасының кодексі (Салық кодексі) бойынша қосылған құнға
салынатын салық деп тауарларды ... ... ... ... ... ... ... қосылған, оларды өткізу бойынша салық
салынатын айналым құнының бір ... ... ... сондай-ақ
Қазақстан Республикасының аумағында тауарлар импорты кезіндегі ... ... ... ... ... бюджетке төлеуге тиісті ҚҚС
сатылған тауарлар (жұмыстар, қызметтер көрсету) үшін есептелген ҚҚС ... ... ... ... ... ... бойынша есепке алу
механизмі көрінісін табады. Заңнамаға сәйкес салық салынатын айналым және
салық салынатын импорт ҚҚС-тың ... салу ... ... ... ҚҚС-
тың төлеушінің тауарларды (жұмыстар, қызметтер ... ... ... ... ... салынатын айналым болып табылады, оған Салық
кодексіне сәйкес қосылған құн ... ... және ... ... Республикасы болып табылмайтын айналым қосылмайды. Салық
салынатын айналым мөлшері, оған қосылған құн ... ... ... ... ... бағалар мен тарифтерді негізге ала отырып, өткізілетін
тауарлар (жұмыстар, ... ... құны ... ... ... ... қызметтер көрсетудің) құны қандай бір
өзгеріске түскен жағдайда, салық ... ... ... ... түрде
түзетіледі.Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... әкелінетін немесе әкелінген
тауарлар ... құн ... ... қоспағанда салық салынатын
импорт болып табылады.Салық салынатын импорт мөлшеріне кеден заңнамасына
сәйкес ... ... ... ... ... ... ақ
қосылған құнға салынатын салықты қоспағанда, ... ... ... ... ... және бюджетке төленетін басқа да міндетті
төлемдер соммалары қосылады.
Жанама салықтар арасындағы фискалдық маңызы жағынан ... ... - ... ... ... – ақ ... тауарларынан, заттары
мен қызметтер көрсетуден, өндіріліп алынатын баждар мен ... ...... ... және ... алушы төлейтін тауарларға
салынатын салық. Акциздерді өзінің айрықшалықты ... ... ... жоғары бағалары мен тұрақты сұранымы болатын тауарларды
өндірушілер ... ... ... ... де ... мүмкін,
бұл орайда салық сомасы тарифке кіріктіріледі.
2-бөлім. ... ... ... ... ... жолдары
2.1. Ғалымдар мен тәжірибешілердің ... ... ... көз қарастар
Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Салық комитетінің мекен ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері
бойынша анықталған бұзушылықтарды жою ... ... ... ... ... Бұл ... ... кодексінде салық актісі
бойынша хабарламаларға жасаған салық төлеушілердің шағымдарын уәкілетті
мемлекеттік органның қарауы ... – ақ ... ... ... камералдық бақылау нәтижелері
бойынша салық төлеушілерге салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті
төлемдердің есептелген сомасы туралы ... ... ... ... ... ... түсініктеме жасаймыз.
Салық кодексінің 517 – ... ... ... ... ... ... де, ... – ақ камералдық бақылау түрінде де
көзделген.
Салық кодексінің 18 – ... ... ... ... мен айыппұлдар сомаларына қатысты Салық тексерістері ... ... ... ... шығымдарын қарау тәртібі
айқындалған.
Айтылғандарға байланысты, алдағы ... ... ... және ... ... Қазақстан Республикасы Қаржы
министрлігінің Салық комитетіне түсуіне жол бермеу үшін ... ... ... ... ... комитеттеріне және № 1 Аймақаралық салық
комитетіне осы ... ... ... ... ... ... мен
салық төлеушілерге жеткізу тапсырылады.
Қандай да болмасын мемлекеттің салық жүйесі негізінен екі ... ... ... ... ... ... ... қызметі.
Фискалды қызмет ешкімді де алаңдата қоймайды себебі кез келген мемлекеттің
өмір сүруі үшін қаражаттың қажеттілігі өте маңызды ... ... ... ... мемлекеттің немесе кәсіпкерлердің болсын, аса қызықтыратын
мәселесі болып ... ... ... ... екі жағы ... ... ... туындаса, ал ... ... ... ... ... салықтардың атқаратын реттеуші қызметіне кеңінен
тоқталсақ, оның оншалықты өз ... ... келе ... ... ... ... реттеушілік ролі негізінен ... ... ... ... : ... ... түсетін кіріс мөлшерінің
белгілі бір деңгейін ұстап отыру және кәсіпорындар мен жеке ... ... ... ... 2030 жылға дейінгі даму стратегиясында болашақтағы
мемлекетіміздің негізгі байлық көзі шикізатты, соның ... ең ... ... ... табылады. Осыған сәйкес, салық жүйесінің ... ... ... бірі ... ... ... тиімділігін арттыру болып табылады.
Үкімет басшысының хабарлағанындай, 1999 жылдың қорытындысы бойынша,
мұндайды экспорттау тек салық түрінде ғана ... ... ... АҚШ ... ... ... түспей қалған. Мұндай көлемдегі қаржы
республикалық бюджетіміздің ... бір ... ... құрайды. Егер
бұл көрсеткіш тек қана мұнай саласында орын ... ... онда ... шикізатын экспорттаудан түспей қалған қаражаттардың мөлшерін қандай
болар екен ?
Осындай көлеңкелі ... ... ... ... ... ... аса зәру болып отырған тұрғындардың
бөлігі көп ... ... ... ... ... ... базаның
кемуінен, экспорттаушы емес экономиканың басқа салаларында қызмет атқарып
отырған кәсіпорындарға ... ... ... арта ... ... жою үшін, ең алдымен салық заңына жаңадан
өзгертулер енгізу аса қажет. Кіріс ... атап ... ... ... ... ... ... енгізілмеген, демек,
жіберілген кемшіліктер алдағы ... да ... ... ... ... әбден саралануы және салық жылының басынан бастап
іске асуы қажет. Салық төлеушілер үшін салық жүйесінің ең ... үш ... ... ... ... ... қалуы аса маңызды шарт болып табылады.
Тұрақсыз экономика жағдайында бұлай болу ... ... ... ... ішкі ... ... ... бағаға тәуелді жағдайында бұл өте
қиынға соғады.
Қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... қиынға
соғады, ал олардан түсетін экономикалық тиімділік айтарлықтай болары анық.
2.2. ... ... ... ... даму ... қаржы көздерін жасақтаудың ең негізгі құралы ... ... ... ел ... қайта құруға, өндірістің ұлғайып
дамуына және саяси-әлеуметтік шаралардың толығымен іске ... ... ... ... ... тұлғалар арасындағы қаржы
қатынастарының жиынтығы ... мен ... ... салу ... мен
тәсілдері, салық заңдары мен салыққа қатысты актілер, салық салу органдары
мен салық қызметі жиынтығы құрайды.
Кез ... ... ... ... оның ... ... және ұлттық ерекшеліктеріне орай қалыптасады. Сондықтанда
Қазақстанның салық жүйесі дамуының үш кезеңін көрсетуге болады:
1 Қарапайым ... ... ... басқарудағы салық жүйесі
3 Жаңашыл салық жүйесі
Енді осы салық жүйесі кезендерінің өзіндік ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... жүйесі Қазақстан
аумағында революцияға дейін қалыптасты. Бұл салық жүйесі, бір ... ... ... ... әдет-ғұрыпты, қоғамдық-саяси және
экономикалық жағдайларды еске ала ... ... ... ... ... ... орта ... мемлекеттермен болатын сауданың, шаруашылық және
экономикалық байланыстардың әсерінен қалыптасаты.
Қазақ феодалдары мал ... ... ең ... жерлерді өз
қолдарыңда иемденіп мал ұстаушы көпшелі халық пен жер ... жер ... ... болды. Мал шаруашылығы
аудандарына малдың жиырмадан бір бөлігі зекетті, ал жер ... ... ... бір ... - ... ... Сонымен қатар хандар ... ... ... ... ... ... ... азық-түлікпен қамтамасыз ету мойындарында болды. Халық өз хандарына
ерікті түрде соғым, сыбаға ... ... ... ... үкімін оннан бір
бөлігі ретінде соттық бажды (хандық) және көшпелі көпшенді керуендерден баж
жинады.
Сонымен бұл ... ... ... сол аймақтағы байлар мен хандардың
жеке қажетін қанағаттандыруға, өсіп-өркендеуіне байланысты қалыптасуымен
ерекшеленеді.
Революция төңкерілісінен кейін жаңа ... ... алуы ... ... ... ... ... өзгерістер енгізді, Кенес
Одағы біртұтас салық ... ... оның ... ... ... ... салықтар көбінесе азық-түліктен алынды.
Бұл салық жүйесінде әкімшілік - командалық басқару етек ... ... ... ... ғана ... ... ... мен мекемелердің жұмысын
қадағалап, бақылап, басқарып отырды.
Қазақстанның 1992 жылға дейін өзіндік салық жүйесінің ... ... жөн, ... ол жалпы Одақтың салық жүйесіне енді. Оның ... ... ... ... ... ... салық жүйесін
қалыптастыру міндеті тұрды.
Осы мақсатта ... ... 1991 ... ... " ... ... ... жүйіесі туралы " ... ... ... ... ... ең ... бастамасы болып
табылды Бұл еліміздің экономикасын реформалаудағы күрделі істердің
бірегейі. Осы ... ... ел ... ... ... ... іске аса бастады.
Қабылданған Заңға сәйкес 1992 жылдың бірінші қаңтарынан Қазақстан
Республикасында:
1 Жалпы мемлекеттік салықтар;
2 ... ... ... ... ... мен ... ... салықтар мен алымдар енгізілді;
Дегенмен, өмірге келген әрбір жаңа құбылысқа кездескен ерекшеліктермен
қатар кемшіліктер де бұл Заңда да тыс ... ... ... ... ... ... ... шектен тыс
дәлелсіз беріліен салық жеңілдіктері, салық ставкаларының бір салық бойынша
бірнеше ... ... ... ... ... ... тыс ... және
тағы басқа кемшіліктер салық жүйесінің одан ... ... ... ... ... ... бұл өмір ... сай. Экономиканы реформалау
1-2 жылдың ішінде мүмкін еместігін баршамыз ... ... ... де ... ... ... ары ... дамиды.
Қазақстан Үкіметі 1995 жылдың басында салық реформасының үзақ ... ... Бұл ... ... ... жүйесін салық
заңдылығын бірте-бірте халықаралық салық салу ... ... ... ... ... концепцпясы іс жүзіне асырудағы бірінші кезең Қазақстан
Республикасы ... 24.04.95 жылы ... Заң күші бар ... ... ... ... да ... төлемдер туралы" Жарлығы ... ... ... 1995 ... бірінші шілдесінен бастап
жаңа салық жүйесі іске ... Бұл жаңа ... ... ... ... ... ... талабына бейімделіп, халықаралық тәжірибеге ... ... ... ... 45 түрлі салықтар мен алымдардың саны едәуір
қысқартылып , жалпы ... мен ... саны 11-ге ... ... ... өмірге енгенінен бастап оған көптеген өзгерістер мен
толықтырулар енгізіліп, салықтар саны ... 17-ге ... ... ... 2002 ... 1 қаңтарынан бастап Қазақстан
Республикасының жаңа ... ... ... енді. Осы кодекс бойынша 9 ... мен 27 ... ... төленетін басқада міндетті төлемдер заңды
және жеке ... ... ... ... ... аралығындағы Мемлекеттік бюджет кірісіндегі
салықтық түсімдердің өсу серпіні
(млрд.тг)
|Түсімнің түрлері ... ... ... ... ... түрлері алатып сөзсіз.
Қазақстан Республикасының "Салық және ... ... ... да ... ... ... ... Қазақстаң Республикасында мынадай салықтар
қалыптасқан;
1 Корпорациялық табыс салығы;
2 Жеке ... ... ... ... ... ... Акциздер;
5 Жер койнауын пайдаланушылардың арнайы салығы мен ... ... ... Жер ... ... және жеке ... ... салынатын салық;
9 Көлік құралдарына салынатын салық.
Салық төлеушінің салық заңдарына сәйкес мемлекет алдында туындаған
міндеттемесі деп ... Оған ... ... ... ... ... тіркеу
есебіне тұруға; салық салу обьектілері мен салық салуға ... ... ... және ... ... ... да міндетті
төлемдерді есептеуге, салық есептілігін жасауға, оны белгіленген мерзімде
табыс етуге, салық және бюджетке төленетін ... да ... ... міндетті.
Мемлекет салық қызметі органы арқылы салық төлеуішден - оның салық
міндеттемелерін толық көлемінде орындауын талап ... ал олар ... ... ... ету ... ... көзделген тәртіппен
мәжбүрлеп орындату шараларын қолдануға құқылы.
Жоғарыдағы Қазақстан Республикасының даму кезеңдері керсеткендей, салық
жүйесінің даму кезеңі деп бір орында, өзгеріссіз ... ... ... ... жономикасының дамуы, нарықтық қатынастарға көшу жолында қалыптасатын іс-
тәжірибелер, ... ... ... ... ... салық жүйесі де өзгеріп, дамып, бара-бара жақсара түсуі тиіс.
2.3. Нарықтық экономикадағы салық реформалары және салықтық қатынастар
үйлесімі
Салықтар ... ... ... ... табысының бөлігін
мәжбүрлеп алудың нақты нысаны ретінде мемлекеттік ... және ... ... ... барлық артықшылықтары мен кемшіліктерін
бейнелейді.
Салық реформасы салық салу жүйесінің қызмет ету жүйесін ... ... және оны ... ... ... ... ... қатынастарын
шектеулі немесе түбегейлі қайта құруды білдіреді. Аталған қайта құруды
салық қатынастары мемлекет дамуының экономикалық, ... ... ... ... ... сәйкес келмеуімен байланысты салық
саясатының негіздерін қайта қарастыру қажеттілігімен шарттастырылған.
Кез келген салық ... ... ... нәтижесі ел экономикасын
дамытудың басым міндеттерін ... ... Ол- ... ... ... толтыру үшін салық түсімдерінің қажетті деңгейін қамтамасыз
ете отырып, ұлттық ... ... ... ... көлемін қамтамасыз ету, салық жүйесінің
фискалды функциясының тиімділігіне тәуелді. Сондай-ақ экономикалық ... ... ... салу ... ... функцияларын, яғни реттеуші және
ынталандырушы функцияларын табысты жүзеге асырумен анықталады. ... ... ең ... ... ... ... ... тиімді
орындауымен тығыз байланысты.
Экономикалық ғылым және тәжірибе ... ... ... ұсынған. Мазмұны бойынша ... ... ... ... ... ... Жүйелі салқ реформасы кезінде бүкіл салық
салу жүйесінің ... және ... ... ... ... Бұл кезде салықтар тізбесі түбегейлі өзгереді,
тікелей және жанама салықтардың ұзақ ... ... ... ... ... неғұрлым жалпы нысанда салықтар
құрылымымен және ... ... ... ... салуды қайта құруды
білдіреді. Бұл салықты қайта құрулар ең ... ... салу ... ... мөлшерлемелерін тағайындау, салық жеңілдіктерін ... ... ... құру ... ... ... ... экономиканы қалыптастыру барысындағы Қазақстан Республикасының
салық реформаларына көз ... Бұл ... 4 ... ... ... ... реформаларының I кезеңінде, 1991-1994 жылдары
салық жүйесінің ... ... ... II кезеңде, 1995-1998 жылдары
салық жүйесі ықшамданып, макроэкономикалық тұрақтылықты қамтамасыз ету,
кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... ... ... қызмет
етті. III кезең, 1999-2001 жылдары ... ... ... бюджет кірістерін жоғарлату көзделді. VI кезеңде, 2002 жылдан
бастап нарықтық ... ... ... ... ... бағытталған тұжырымдамалық жаңа салық жүйесі қабылданды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... 1991 жылы ... ... ... салық мәселелері бойынша құжаттар пакеті қызмет еткен.
Әдеттегідей өз ... ... ... ол сол ... ... ... айырмашылығы болмады. Бірақ Қазақстанның тәуелсіздігі
жарияланғаннан кейін, нарықтық қатынастардың қалыптаса бастауына ... ... ... де ... 1992 ... 1 ... ... күшіне енген
«Қазақстан Республикасының ... ... ... заңына сәйкес келетін
келесі салықтар ... ... ... ... ... бірдей міндетті
жергілікті салықтар мен алымдар; ... ... мен ... ... ... ... заңдылығына өзгерістер енгізіліп отырды, бірақ олар
жүйелі ... жоқ және ... ... ... нарықтық емес әкімшілік
сипатта болды. Салықтар және ... ... ... ... ... ... ... отырды, бірақ олар жүйелі болған жоқ және
ззінің бағытталуыбойынша нарықтық емес әкімшілік ... ... ... ... ... ... да міндетті төлемдердің саны көбейе ... ... ... ... жаңа ... ... де ... ретсіз
енгізіле берді. Бірінші кезең, аяғында салық заңдылығы ... ... ... ... және ... ... жүйесінің қызметін қиындататын,
заңдар және ішкі заңдық актілерге айналды. 1995 жылдың басында ... ... ... басқарылмайтын және тиімсіз жағдайға жетті, ал салық
төлеушілерге ... ... ... ол ... ... ... кері ... тигізіп, қоғамдағы экономикалық
реформаларының тежеуішіне айналды.
1995 жылдың 1 шілдесінде енгізілген «Салықтар және басқа да міндетті
төлемдер туралы» Заң күші бар ... ... ... ... ... ... ... 1995 жылға дейін салықтар, жоғарыда
аталып өткендей, жалпы мемлекеттік ... ... ... ... ... мен ... жергілікті салықтар мен алымдар болып үшке
бөлінсе жне олардың жалпы саны 45 ... енді ... ... ... және ... ... мен алымдар болып бөлінді және олардың
саны 11-ге ... ... ... ... ... ... экономика
субъектілерінің қаржы-шаруашылық қызметі үшін ыңғайлы жағдай ... ... қол ... жағдайлар жасалды. Салық
жүйесі бірінші кезеңмен салыстырғанда барынша ықшамдалды.
1999 жылы салық заңдарындағы өзгерістерге ... ... ... және ... ... бөлінуіне шектеу койылды, ... ... ... ететін «Салықтар, алымдар және бюджетке
төленетін ... ... деп ... ... саны ... 17-ге дейін
жетлізілді. 1998 жылы бюджеттен тыс қорлардың қысқартылуына ... ... ... ... пен ... ... енгізілді. Үшінші
кезеңдегі салық реформасы құрылымдық реформаға ... ... ... ... кеңейтуге, мемлекттік бюджетке түсетін салық түсімдерінің мөлшерін
жоғарылатуға бағытталды.
2002 жылғы салық реформасы ... ... ... ... ... кодексінің енгізілуімен байланысты болды. Салық жүйесі жаңғыртуға
және шаруашылық жүргізудің нарықтық ... ... ... Салық
реформасының төртінші кезеңі ерекшеліктеріне инвестициялық белсенділікті
қолдау, ... салу ... ... ... ... ... ... салық жүйесін енгізу жатады.
Сонымен кез келген салық реформасының мақсаты, елдің ... ... даму ... ... болашақтық
фискалды тетіктерді қалыптастыру болып табылады. Салық салу реформасы
саяси, экономикалық және ... ... ... ... ... ол ... тиімділігі жағынан неғұрлым инерциалы болып келеді.
Осыған байланысты салық реформалары салық ... ... ету ... ... және ... жою жолымен, тым ұзақ уақыт
аралығында жүзеге асырылады. Аталып ... ... ... ... ... бөлгенмен, әрбір кезең ... ... ... ... етпейді, оған үнемі өзгерістер енгізіліп отырады. Салық
қатынастарының ... ... ... ... ... объективті
қадамымен анықталады. Нарықтық экономиканың салық реформалары ... ... ... отырады.
Салықтар өзінің мәні және мазмұнына қарай жинақтала келіп, әр ... ... ... ... ... ... көптеген нысандары
түрінде болады. Салықтар құрамы, құрылымы, оларды алу ... ... ... ... ... әрекет ету өрісі,
жеңілдіктері бойынша бұл жүйелер бір-бірінен елеулі айырмашылықта болады
және ... ... ... ... ... ... ... мұқият талдау кезінде екі негізгі жалпы белгілерді айқындауға
болады: 1) мемлекеттің салықтан түсетін ... ... ... ... ... 2) ... ... экономиканың теориялық жалпы қабылданған
қағидалары базасында құру.
Әр түрлі елдердің салық ... әр ... ... ... және
әлеуметтік шарттар негізінде құрылған. Әрине, олар ... ... ... ... құру үшін ... және әлеуметтанушыларға талаптар
ретін өңдеу қажет ... ... ... ... ... ... салық ауыртпалығын тарату біркелкілігі немесе басқа сөзбен айтқанда,
әркім мемлекеттік кірістерге өзінің «әділетті үлесін» ... ... ... әр ... ... ... шешімдерді
қабылдауға әсерін тигізбеуі қажет, немесе мұндай әсер ең аз ... ... ... ... қол ... үшін ... пайдалану кезінде,салық салудың теңдік және әділеттік қағидаларын
бұзуды ең аз шамаға жеткізу қажет;
- елдің экономикалық өсуі және ... ... ету ... саясатын пайдалануда салықтық құрылым әсер етуі қажет;
- салық жүйесі әділетті болуы қажет және салық төлеушілерге түсінікті
болуы ... ... ... және салық заңдылығын сақтау бойынша ... ең аз ... ... ... ... ... салық жүйесінің сапасын бағалау үшін негізгі
критерийлер ретінде ... ... ... құру ... әр түрлі салықты қолданудың салдарын қайта
тарату күрделі проблемалардың бірі болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... базасын анықтаудан, және
салықтың қызмет өрісіне тәуелді болады. Ел ... ... ... ... және ... жағдайынан, нарықтар құрылымынан және жаңа
салықтық жағдайларға бейімделу ... ... ... Салықтық өзгерістер
баға өзгерістеріне әкеледі, бұл салық ... ... ... ... ... таратуға әсерін тигізеді. Қайта таратудың
соңғы нәтижесі барлық ... ... ... ... ... Бұл өте ... ... бірақ жалпы ережелер және қорытындыларды
жасауға болады.
Тұтыну салықтырына қатысты бұл қорытындылар ... ... ... енгізу бағаның өсуіне әкеледі және салық салынатын тауарларға
сұранысты қысқартады;
- бағадағы және өндірістегі өзгерістер ауқымы ... пен ... ... ... ... ... сұраныс және ұсыныс икемділігіне ... ... ... ... ... ... ... шектен жоғары салық мөлшерлемелерін жоғарылату кезінде
салықтық түсімдер төмендеуі мүмкін.
Өндіріс факторына салықтар ... ... бұл ... ... ... бөлінеді:
- салық өндіріс факторында табыстың жалпы ... ... ... ... ... және ... таза ... төмендетеді;
- салық ауыртпалығын қайта тарату сұраныс және ұсыныстың икемділігіне
тәуелді болады;
- бұл салықтар шешуші ... үй ... ... ... ... ... ... салық салу өзгерістерінің соңғы нәтижесі нарық
құрылымына, ұжымдық келісімшарттарға және ... ... ... қатыныстар үйлестігі мемлекеттің, салық төлеушілердің және
өзге мемлекеттердің ... ұзақ ... және ... ... ететін салықтық қатынастар жүйесін құруды ... ... ... мен шаруашылық субъектілеріне салық
ауыртпалығы ... ... ... ... мен ... ... және ... теңдігін қамтамсыз етуді; барлық
деңгейлердің салықтық ... ... ... салу ... ... үшін ... негіздерді қалыптастыруды салықтық қатынастар
үйлестіру бағыттары ретінде қарастыруға болады. Алғашқы үш ... ... ... ... қол ... Ал ... қатынастарды
еларалық үйлестіру қажеттілігі, ортақ кеден және ... ... ... мемлекттерді біртұтас халықаралық одаққа біріктіру кезінде
пайда болады. Салықтық ... ... ... бағыты салық
салудың белгілі элементтерін ... ... ... ... ... салық жүйесі және салық саясатын құрылымдастыруды
білдіреді. ... ... ... ... ... бірлесу үшін
біртұтас салық жүйесіне бірден көшуді білдірмейтіндігін айта ... ... ... ... ... немесе экономикалық бірігу, сондай-ақ
тәуелсіз елдердің бірігуі негізінде конфедеративті ... ... ... ... үйлестіруі бірыңғай салық кеңістігін
құруды қарастырады. Осы ... ... ... ... ... жолында
құрылған бірлестіктер және одақтар толығымен құрылмады, әсіресе ... ... ... ... бөлігінде. Сондықтан қазіргі кезде
бірігуге байланыстарды жүзеге ... ... ... ... көп көңіл бөлінуде.
Мұндай еларалық үйлестірудің айқын мысалы ретінде 2003 ... ... ... ... ... құру туралы Қазақстан,
Белоруссия, Ресей және Украина мемлекеттерінің шешімін қарастыруға ... ... осы ... ... ... ерекшеліктеріне тоқталады.
Бірыңғай экономикалық кеңістікке кіретін төрт елдің салықтар және
алымдар ... ... ... ... даму ... Барлық төрт елдегі салық
реформалары бір уақытта 1990 жылдың ортасында басталған, бірақ ... ... ... ... ... ... Бұл салықты реттеу
бойынша заңдылытарды өңдеуде айқындалады.
Қазақстан және Ресейде салықтық ... 1990 ... ... Осы екі елде бір команда жұмыс жүргізді, Алматыда қазақстандық
және ресейлік салық кодексін өңдеушілерге бүкіл ... ... ... ... ... 1994 жылы ... екі топ осы елдер үшін, батыс
стандарттарына негізделген үлгілік салық кодексін ... ... ... ... ... үшін ... ... идеалы сияқты көрінді,
бірақ екі құжат та парламеннтерде талқылаудан өтпеді.
Ресейде салық ... ... ... 1998 ... ал ... бөлімі
2002 жылы қабылданды. Осы құжаттардың негізгі нормативтік құжат ... ... 1991 ... ... ... негіздері туралы заң, салық
қатынастарын реттеген, негізгі нормативтік акт болды.
2002 ... ... ... Белоруссияда Салық кодексінің тек жалпы
бөлімі қабылданды. Қазіргі кезде салық салу ... ... ... ... салық бойынша мөлшерлемелер және жеңілдіктер, ... ... ... ... ... алымдарды тарату Белоруссияда
салықтық және бюджеттік заң актілерімен реттеледі.
Украинада да Салық кодексі талқылану ... ... ... заңдар, қаулылар және нормативтік актілер жүйесімен реттеледі, ал
осының нәтижесінде салыққа ... ... ... жеңілдіктердің кең
мүмкіндіктерін күрделі және шиелініскен жағдайды көрсетеді.
Сонымен, ... ... ... қарастырылатып отырған елдерде салық
заңдылығын ... ... ... ... ... кодексінің болмауы олардың салық ... ... ... бір ... ... ... ... үдерісі шегінде заң жобасын тақылауға
мүмкіндіктер беретін, ... ... ... бұл ... ... векторы да болмауы нәтижесінде жойылып кетеді. Қазақстан мен
Ресейдің тек ... ... ... ... ақ ... даму ... елеулі айырмашылықтары бар.Жеке параметрлер бойынша осы екі елдің
арасындағы алшақтық, олардың ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан, ... ... ... ... реттеудің ортақ ережелерін
талқылау,, ... ... ... зерттеу проблема болып табылады.
Мемлекеттік басқару қағидаларындағы айырмашылық, осы елдердің ... ... ... ... Ресей Федерациясында үш деңгейлі
салық жүйесі қызмет етеді. Бірінші- бұл федералды деңгей. ... ... ел ... қызмет етеді және жалпы ... ... Бұл- ... ... ... бөлігін құрайтын, неғұрлым жоғары
кірісті көздер, олардың есебінен федерация субъектілері бюджеттерінің және
жергілікті бюджеттердің қаржылық ... ... ... ... -федералдық заңдар талаптарынан шығатын федерация субъектілерінің
заң шығарушы ... ... ... ... ... ... Ресей аумағындағы міндетті салықтарға ... ... ... ... белгілі шекте мөлшерлемелерді реттейді, сондай-ақ
салықтық жеңілдіктерді тағайындайды. Үшінші деңгей-жергілікті салықтар.
Салық салудың екі деңгейлі жүйесі ... ... ... ... ... республикалық және жергілікті салықтарға
бөлінеді. Қазақстанда бір деңгейлі салық ... ... ... ... ... бұл ... республикалық және жергілікті
бюджеттер арасында салықтық ... ... ... ... ... елдердің салық жүйесі салықтар және алымдардың
саны бойынша, айналым салықтарын пайдалану деңгейі ... ... ... деңгейлері арасында бөлу бойынша айырмашылықта болады.
Барлық төрт мемлекеттің ортақ белгісіне, ... ... ... ... ... деңгейде болуы және жалпы мемлекттік салықтар
ішінде заңды және жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... салықтың болуы жатады. Ренталық төлемдер барлық төрт елде әр
түрлі болғанымен, олар ... ... әр ... деңгейлеріне сәйкес келеді.
Салықтық кірістердің неғұрлым жақын құрылымы Ресей және ... ... ... ... бір ... ... төлемдермен
қамтаммсыз етіледі. Қосылған құнға салықпен қоса олар кірістердің ... ... ... ... ... ... табыс
салығы мен қосылған құнға салық ... ... ... үлкен рөл
атқарады, олардың кірістерінің 70% қамтамасыз етеді. Украинада түсімдердің
елеулі бөлігі баждарға байланысты, олар 40% ... ал ... ... ... ... ... 2/3 бөлігін құрайды. Сонымен
барлық төрт елдің салықтық кірістерінің құрылымы жалпы сипатқа ... ... ... ... ... табылады.
Осы елдермен салыстырғанда Қазақстанға салық ауыртпалығының ең төменгі
мөлшері, ал Белоруссияда ең ... ... ... тән. Егер ... және ... ... ауыртпалығының мөлшерін шамалы төмендету
үрдісі байқалса, Ресейде керісінше, соңғы жылдары ол ... ... жылы ... ... ... ... ... Белоруссияның салық
ауыртпалығы көрсеткішіне жақындады., ал Украина бұл ... ... алға ... аралық орын алды.
Халықаралық салыстыруларға сүйенетін болсақ, барлық қарастырылып
отырған мемлекеттердегі салық ауыртпалығы ... ... ... ... ... ақ дамыған елдермен салыстырғанда төмен. Мысалы, 1997
жылы ... ... ... ... ... ... салықтың орта
мөлшерлемелері 20,6 пайыз, әлеуметтік салық 43,5 пайызды, ... ... ... ... Яғни олар ... төрт ... кез
келгенімен салыстырғанда да ... ... ... ... салық
ауыртпалығының мұндай төмендеуі, жоғары тәуекелдіктің орнын толтыру ретінде
қарастырылады. Жоғары ... және ... ... ... стратегияның дұрыстығы тұрақтану кезеңінде күмән туғызады.Яғни, енді
осы елдердің барлығында салықтық реформалар ... ... ... емес, оларды ықшамдауға, ынталандыруды нығайтуға, салықтық түсімдер
құрылымын ... және ... ... ... ... төрт елде де ... ... жүргізілуде, бірақ олардың
жалпы векторлары да сәйкес келмейді. Сонымен қатар, қызмет ететін салықтық
жүйені реформалаудағы ... ... ... ... ... сипатымен Қазақстан ерекшеленеді. Ресей ... ... ... ... ... орынға қоюға болады, ал одан кейінгі орынды
Украина және Белоруссия алады. Салық жүйесін бірыңғайландыру ... ... да бар. Егер ... Ресей тәжірибесі барлығын айқын
көрсетсе, Қазақстандағы және ... ... ... ... ... ... ... елдердегі салық жүйелерінің ортақтықтары басым ба,
әлде айырмашылықтар басым ба деген ... ... беру ... ... ... ... ... елдердегі салықтар мөлшерлемелерін
салыстыру; екіншіден, бюджет кірістеріндегі неғұрлым үлкен үлен алатын,
сәйкесінше негізгі ... ... ... салықтарды бөліп алу;
үшіншіден, қарастырылатын елдрдің жалпы салықтық ауыртпалығын ... ... ... ... ... ... ... талқылаулар
шеңберіне кіреді және қазіргі кезде кейбір бірыңғайлыққа қол жеткізілгенін
байқауға болады. Ресейде, ... және ... ... ... ... және әлкуметтік салық ... ... бұл ... ... ... ... Ресей және Белоруссияда
кәсіпорын пайдасына ... ... ... ... ... ... негізгі салықтардың бірі ... ... ... ... ... ... ... бірыңғай табыс
салығының прогрессивті емес мөлшерлемелері айқындалды. 2004 жылдың басынан
бастап, Украина да Ресей ... ... ... ... ... ... ... одан кейін оны15 пайызға дейін және одан да жоғары
көтеру ... ... ... ... ... ... сандық
сипатында қарастырылып отырған төрт елде кейбір ортақ белгілер бар, бірақ
толық бірыңғайлық және ... ... айту әлі ... кезде құрылған салық жүйесінде үнемі жетілдіру нәтижесі және
оның реформасы жалғасуда. ... ... ... ... ... ... байқалды, бұл бірігу үдерісі жаңа ... ... ... ... ... ... ... салық жүйесі және оны жетілдіру жолдары
«Салық» ұғымымен «салық жүйесі» ... ... ... Мемлекетте
алынатын салық түрлерінің, оны құру мен ... ... мен ... ... ... ... ... мемлекеттің салық жүйесін
құрайды.
1991 жылға дейін, яғни КСРО ыдырағанға дейін елде ... ... ... ... ... ... ... реттеуге
сәйкес келетін салық жүйесі қызмет етті.
1991 жылғы ... ... ... ... елімізде салық жүйесі
жұмыс істей бастады. Ол «Қазақстан Республикасындағы ... ... ... негізделеді. Бұл заң салық жүйесін құрудың қағидаттарын, салықтар мен
алымдардың түрлерін, олардың бюджетке түсу ... ... ... еді. Осы ... ... ... 1992 ... қаңтардың 1-нен бастап
13 жалпы мемлекеттік салық, 18 жергілікті салықтар мен алымдар енгізді.
Салық ... ... ... ... ... ... жиынтығы салықтар мен алымдар, ... салу ... ... ... заңдары мен салыққа қатысты ... ... ... ... қызметі жиынтығы құрайды.
Кез келген мемлекеттің ... ... оның ... ... және ұлттық ерекшеліктеріне орай қалыптасады. ... ... ... ... үш ... көрсетуге болады:
Қарапайым салықжүйесі;
Әкімшілік басқарусалық жүйесі;
Жаңашыл салық жүйесі.
Қазіргі уақытта, 2002 ... 1 ... ... шамасында
ҚазақстанРеспубликасының жаңа Салық кодексі күшіне енді. Осы кодекс ... ... ... мен 27 ... ... ... басқа да міндетті төлемдер
заңды және жеке тұлғалардан алынады.
Салық ... ... ... ... ... ... сөзсіз.
Қазақстан Республикасының «Салық және бюджетке төленетін басқа да ... ... ... ... ... ... мынадай салықтар
қалыптасқан:
Корпорациялық табыс салығы;
Жеке табыс салығы;
Қосылған құнға салық;
Акциздер;
Жер қойнауын пайдаланушылардың арнайы салығы мен ... ... ... және жеке ... ... ... салық;
Көлік құралдарына салынатын салық.
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясында ... ... көзі ... ... ... ең ... ... болып табылады. Осыған сәйкес, салық жүйесінің алдында
тұрған ... ... бірі ... ... ... ... арттыру болып табылады.
Үкімет басшысының хабарлағанындай, 1999 жылдың қорытындысы бойынша,
мұнайды экспорттаудан тек салық түрінде ғана мемлекеттік ... ... АҚШ ... ... ... ... қалған. Мұндай көлемдегі қаржы
республикалық бюджетіміздің төрттен бір бөлігіндей мөлшері құрайды. Егер
бұл көрсеткіг стек қана ... ... орын ... ... онда ... шикізатын экспорттаудан түспей қалған қаражаттың мөлшері қандай болар
еді?
Осындай көлеңкелі ... ... ... ... ... қажеттіліктрге аса зәру отырған тұрғындардың ... ... ... ... ... ... салынатын базаның кемуінен,
экспорттаушы емес экономиканың басқа салаларында қызмет ... ... ... ... ... арта түсуде.
Аталған кемшіліктерді жою үшін, ең ... ... ... ... ... аса ... Салық төлеушілер үшін салық жүйесінің ең
болмағанда үш-бес ... ... ... ... қалуы аса маңызды шарт болып
табылады.
Аса бір ойландырып жүрген ... бірі – жеке ... ... ... ... Қазіргі таңда кәсіпорындарда қызмет
атқаратын жеке тұлғалардың ... екі ... ... ... ... салық салынады. Сонымен қатар жалақының он пайызы зейнетақы
қорына аударылады. Мәселенің жайын жалақыны ... ... ... ... ... онда ... ... барысында кәсіпорындардың қосымша
қаржыға шығындалуын ... Бұл ... ... ақысын көтеруге
кәсіпорындар мүдделі емес деген сөз. ... ... ... ... кәсіпорындар әр түрлі ... ... ... мөлшерін азайтып
көрсетуде. Осыған байланысты ... ... ... ... ... ... орташа жалақы мөлшерін көтеруге ... ... ... жолдармен жалақыны көтеруге ынталандыруға болады
деген мәселелер тұр.
Республикамызда өмір сүріп отырған жалақылары ... ... ... заңымызда жеңілдіктер қарастырылмаған деуге болады. Мысалы, салық
заңында жеке тұлғалардың ... ... ... ... жеке ... үшін ... есептеу көрсеткіші деңгейінде
және әрбір бір айлық есептеу ... ... ... ... немесе
мүлдем табысы жоқ әрбір жанұя мүшесі үшін бір айлық есептік көрсеткіші
мөлшерінде шегерім ... ... ... Яғни ... ... 45000 ... және ... 4500 теңгені құрайтын жеке тұлғалардың табыстарына
қолданылатын шегерімдердің шамасы бірдей. Бұл ... ... ... ... ... ... ... әділдік принципі алдыңғы орынға ... ... егер ... ... ... жеке тұлғаларға
салынатын табыс салығына осындай өзгерістерді енгізетін болса, ... ... ... азаматтарға едәуір көмек болар еді.
3.2. Мемлекеттің салық саясатының негізгі проблемалары
Салықтар мемлекеттің егемендігінің бір ... ... ... меншігі мен заңдарынан түсетін табыстан ерекшеленеді. ... ... ақша ... ... Заң ... сияқты мемлекеттің
егемен құқы болып табылады.
Салық саясаты мемлекеттің мемлекеттік ... ... салу ... ... ... ... бойынша толық жұмысбастылықты, төлем
балансының тепе-теңдігіні қамтамасыз етуге және ... ... ... деп ... ... ... салық ... ... ... салық жүйесі арқылы жүзеге асыруды
мақсат тұтады, яғни салық саясатының негізгі мақсаты осы ... ... ... ... және бұл ... ең ... ... бұл үздіксіз процестер.
Сондай-ақ дискрициондық емес салық саясаты ұғымы бар, ал ... ... ... ... ауытқулары кезінде өзгеруі, бұш
саясат таза ... ... ... ... ... өсуі ... ... не өсіреді, не ... бұл өз ... ... ... тигізеді. Бұл жерде аталған таза салықтық
түсімдер – ... ... ... ... мен Үкімет төлеген
трансферттер сомасының айырмасы. Осыған орай салық саясатын ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуге қабілетті
мемлекет және басқару ... ... ... және экономикалық
мақсатты тактикалық және стратегиялық құқықтық ... деп те ... ... ... ... ...... төлеушілерден салық
төлемдерін алу немесе құқықтық Ережені қамтамасыз ету ғана ... ... салу ... қалыптасатын шаруашылық-экономикалық қатынастарды жан
жақты бағалау. ... ... ... ... сұранысты көтеру
мақсатында, әдейілеп бюджет ... ... ... яғни бұл ... ... ... салықтарды төмендету арқылы жүзеге асырылады. Ол
жаңа жұмыс орындарын ашуды, қаржыландыруды ... ... ал ... ... ... ... ... мүакін.
Жоғары дамыған салықтық қатынастар жағдайында салық саясаты ұлттық
табысты өндіріс құрылымын ... ... ... ... ... ... ... мақсатында қайта бөлу ... ... ... ... барысындағы негізгі мақсаты:
мемлекеттің жалпы шаруашылығын реттеу үшін жағдай туғызу;
Нарықтық қатынастар процесінде ... ... ... қатысты
теңсіздіктерді жою;
«Қазақстан – 2030 ... ... ... және ... ... ... юхалқына Жолдауында Елбасы
үкімет алдында қазақстандықтардың өмір сүру сапасының өсуіне және бәсекеге
қаблетті мемлекет құруға ... ... ... ... ... салу саласында мынадай проблемаларды шешу қажет:
салық төлеушілерді есепке ... ... ... және жеке шоттарын жүргізу
кезінде;
салық есептілігін электрондық түрде берген және жеке ... ... ... ... ... ... ... бақылауды жүзеге асыру кезінде;
«Салық аудитін электронды бақылау» ... ... ... ... ... ... ... көмегімен салық
тексерулерін жүргізу және ... ... ... ... ... салық төлеушілердің банктік шоттарында ақшалай
қорлардың қозғалысы туралы ... алу ... ... ... жұмыс істеу кезінде автоматтандырылған өзара ... ... ... ... ... ... жүйелерін қолданудың
тиімдщілігіне теріс әсер ететін ақпараттық ... ... ... ... ... ... негізгі бағыттары мыналар болып
табылады:
- жалақыны көлеңкелі төлеуді азайту мақсатында ... ... ... өндірісті кейіненн дамыту және кеңейту ... ... ... ... азайту;
- қосыған құн салығын экспорт бойынша және ел ... өтеу ... ... ... өсу ... ... қазақстандық экономиканың
бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалардың кірістеріне біртіндеп қайта бөлу
мүмкіндігін қарау;
- салық төлеушінің салық салынатын кірісін айқндалған кезде әлеуметтік
сипаттағы ... ... ... ... ... мақсатында жеке
тұлғалардың табыстарын жалпы декларациялауға мүмкіндігін қарау,
Сыбайлас жемқорлықты азайту, салық ... ... ... ... ... ... жеңілдету мақсатында салықтық
әкімшілендіру бөлігінде заңнаманы одан әрі ... ... ... ... бірі Франклин: «Өмірде
салық пен өлімнен қашып құтыла алмайсың» - деп атап ... ... ... бар: туылған күні және салықты төлеген күні.
Мұндағы мақсат дамыған мемлекеттер үшін салық төлеу ... бір ... ... ... ... ... ... болып саналады. Себебі,
уақытында төленбеген салықтың айыппұл мен өсімпұлы өте жоғары болады. Осы
дәстүр біздің еліміздің ... ... өз ... бір қадам алға
жылжытар едік.
Салық саясаты және болжамдар департаменті (бұдан әрі - ... ... ... және ... ... министрлігінің
(бұдан әрі - Министрлік) құрылымыдық бөлімшесі болып табылады.
Департамент өз қызметін Қазақстан Республикасының Конституциясына және
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... және ... актілеріне, Министрлік туралы ережеге,
Министрлік басшылығының бұйрықтары мен тапсырмаларына және осы ... ... ... негізгі міндеттері мыналар болып табылады:
қолданыстағы салық заңнамасына талдау жасау негізінде ... ... ... ... ... және ... шетелдік мемлекеттердің салық саясатын жүргізу
тәжірибесі ьойынша ақпараттар ... және ... осы ... халықаралық
экономикалық және қаржылық ұйымдармен ынтымақтастық жасау.
3.3. Салық салу ... ... ... ... салық қатынастары нысандарының элементтерін,
яғни салық түрлерінің ... ... ... ... ... ... әдістерін, іс-қимылының тәсілдерін қамтитын салық механизмін құруға
және оның жұмыс істеуіне ... ... ... ... ... ... арнаулы нұсқаулық қолданылоды.(1-сызба ... ... ... ... ... ... ... салықтарды құру мен
алудың нақтылы әдістерін анықтайды, салықтың тиісті ... ... ... ... ... ... элементтеріне мыналар жатады: салық субъектісі , ... ... ... ... ... салудың өлшемі, салық
мөлшерлемесі, үлес, салықпұл, салық жеңілдіктері, салық ... ... ... ... төлеушілер мен салық органдарының міндеттіліктері мен
құқықтары, салықтарды төлеуді ... ... ... ... ... және ... субъектісі немесе салық төлеуші. Ол – салықты және бюджетке басқа
төлемдерді төлеуші тұлға, алайда нарық механизмі арқылы ... ... ...... салынушыға аударылуы мүмкін.
Салық салынушылар – нақты салық ... ... жеке ... ... ... яғни мемлекет азаматтары.
Салық объектісі. Мүлік пен іс-әрекеттер салық ... және ... ... ... болып табылады, олардың болуына байланысты
салық төлеушінің салықтық міндеттемесі тувндайды.
Салық базасы. ... ...... салу ... мен ... ... ... құндық, заттық немесе өзге де сипаттамалары, олардың
негізінде бюджетке төленуге тиіс салықтар және ... да ... ... ... ... ... мыналар болып табылады:
Табысқа салынатын салық. Бұған корпорациялық табыс салығы мен жеке
табыс ... ... ... ... Олар ... құнға салынатын салықтарды,
кеден баждарын қамтиды;
Капиталға салынатын салық. Оған жер ... ... ... салық
және басқалары жатады.
Салық мөлшерлемесі. Салық мөлшерлемесі – ... ... ... салық есептеулурінің шамасын білдіреді. Ол салық базасының ... ... ... ... сомамен белгіленеді.
Салық кезеңі. Жекелеген салықтар мен басқа да міндетті төлемдерге
қатысты ... ... ... ... ... деп ... ол ... салық базасы анықталады және бюджетке төленуге ... ... ... да ... ... сомасы есептеледі.
Салықпұл – субъектінің бір объектіден төлейтін салық сомасы.
Салық жеңілдіктері – заңнамаға ... ... ... ... ... ... ... жеңілдіктеріне мыналар жатады:
Салық салынбайтын минимум – ... ... ... босатылатын салық
объектісінің ең аз бөлігі;
Табыстың есептелген сомасынан шегерілетін ... ... ...... ... ... ... бойынша; күрделі
қаржыларға, әлеуметтік объектілерді ұстауға, табиғат қорғаушараларына
жұмсалатын шығындардың сомасынан – пайдаға ... ... ... ... ... ... ... кіріктірілмейтін сома (мысалы, босату
кезіндегі ұйғарымды жәрдемақы, халықтан алынатын табыс ... ... ... ... ... жеке ... мен төлеушілердің санаттары үшін салық
мөлшерлемесін төмендету.
Салық жеңілдіктеріне сонымен қатар төлеу мерзцмцн ұзарту және ... ... ... ... да ... ...... бойынша заңмен белгіленген жеңілдіктердің іс-
әрекет ететін уақыты.
Салық төлеушілер мен салық органдарының құқықтары мен ... ... пен ... ... салық заңнамасымен реттеледі.
Салықтық бақылау– салық службасы органдарының ... ... ... ... қорларына міндетті зейнетақы жарналарының
толық және уақтылы аударылуын бақылауы.
Салықтық бақылау мынадай нысандарда жүзеге ... ... ... ... салу ... мен салық салумен байланысты объектілерді есепке
алу;
Бюджетке түсетін түсімдерді есепке алу;
Қосылған құнға ... ... ... ... ... тексерістері;
Камералық бақылау;
Салық төлеушілердің қаржы-шаруашылық қызметінің мониторингі;
Фискалдық жады бар бақылау касса-машиналарын қолдану ... ... ... ... таңбалау және сату тәртібін
сақтауды тексеру;
Уәкілетті органдарға бақылау жасау.
Кедендік бақылау агенттігі өз ... ... ... ... шекарасы арқылы тауарлардың өтуімен ... ... ... және ... ... ... да міндетті төлемдерді өндіріп алу
жөніндегі салықтық бақылауды Салық кодексыне және кеден заңнамасына сәйкес
жүзеге асырады.
Салық құпиясын салық төлеуші және оның ... ... ... ... органдары алған кез келеген мәліметтер құрайды.
Салық заңнамасын бұзған салық төлеушілерге олардың жасырған сомасын,
төмендеткен ... ... алу бұзу ... ... үлестік
немесе еселенген көлемде айыппұлдар, бюджетке төленетін ... ... ... үшін ... түрінде санкциялар қолданылады.
3.4. Қазақстан салық жүйесіндегі кейбір мәселелерді шешу ... да ... ... салық жүйесі негізінен екі ... ... ... ... ... ... реттеуші қызметі.
Фискалды қызмет ешкімді де алаңдата қоймайды, ... кез ... ... ... үшін ... ... өте ... нәрсе. Реттеуші қызмет
әркімнің, мейлің мемлекеттің немесе кәсіпкерлердің болсын, аса қызықтыратын
мәселесі болып табылады.
Қазақстандағы салықтардың ... ... ... ... оның ... өз ... сәйкес келе бермейтін жақтарын
байқауымызға болады. Салықтардың реттеуші ролі негізінен мынадай шараларға
жауап беруі ... ... ... ... ... ... белгілі
бір деңгейін ұстап отыру және кәсіпорындар мен жеке тұлғаларға салынатын
салықтардың ... ... 2030 ... дейінгі даму стратегиясында болашақтағы
мемлекетіміздің негізгі байлық көзі шикізатты, соның ішінде ең ... ... ... ... Осыған сәйкес, салық жүйесінің алдында
тұрған маңызды мәселелердің бірі шикізатты ... ... ... ... ... табылады.
Үкімет басшысының хабарлағанындай, 1999 жылдың қорытындысы бойынша,
мұнайды экспорттаудан тек ... ... ғана ... ... 500
миллион АҚШ доллары шамасындағы қаржы түспей қалған. Мұндай көлемдегі ... ... ... бір бөлігіндей мөлшерді құрайды. Егер
бұл көрсеткіш тек қана ... ... орын ... ... онда ... ... ... түспей қалған қаражаттың мөлшері қандай болар
еді?
Осындай көлеңкелі экономиканың келеңсіз ... ... ... ... аса зәру ... ... тұрғындардың
бөлігі көп зардаптар шегуде. Екінші жағынан, салық ... ... ... емес ... ... ... ... атқарып
отырған кәсіпорындарға жүктелетін салық ауыртпалығы арта түсуде.
Аталған кемшіліктерді жою ... ең ... ... ... жаңадан
өзгертулер енгізу аса қажет. Кіріс министрінің атап өткеніндей, жаңадан
қабылданған ... ... ... ... ... ... кемшіліктер алдағы уақытта да жіберілуі мүмкін. Әрине енгізілген
өзгерістер әбден саралануы және салық жылының ... ... іске ... ... ... үшін салық жүйесінің ең болмағанда үш-бес жылға
дейін тұрақты болып ... аса ... шарт ... табылады. Тұрақсыз
экономика жағдайында бұлай болу әрине мүмкін емес, ... ... ... ... ... ... ... жағдайында бұл өте қмынға
соғады.
Жер қойнауындағы табиғи байлықтарды өндірушілердің табыстары әлемдік
бағаға байланысты екенін ... ... ... ... ... салығына
прогрессивті ставканы енгізген дұрыс болар еді. Егер шикізаттың қалыптасқан
бағасы орташа көрсеткіштен жоғары болып қалыптасса, онда осындай ... ... ... ... ... ... қосымша
табыс табады. Бұл артық табыс мөлшері қазіргі салық заңында кәсіпорындардың
ішкі пайда нормаларына ... ... ... ... ... ... отыр. Бұл
аталған салықтың кемшілігі мынада: ішкі пайда нормасын анықтау кезінде оның
мөлшеріне әр ... ... мен ... жағдайлар әсер етуі мүмкін және
пайда нормасын қайта-қайта қарастырып отыру қажет, өйткені ... ... күн ... ... ұшырауы мүмкін.
Аталған кемшіліктерді жою үшін шикізатты өндірушілерге салынатын табыс
салығының базасын кәсіпорынның ішкі пайда нормасынан ... ... ... ... бағасы мен шикізатты өндіру мен
тасымалдауға кеткен ... ... ... ... Бұл арада
неліктен шикізаттың сатылу бағасы емес, сатылған ... ... баға ... ... Оған ... кез ... шикізатты болсын, дацын
өнімдерді болсын экспорттаушы ... ... ... жасалған келісім
шарттарда төмендетіп жазып, сөйтіп табыс мөлшерін азайтып көрсетуі ... ал ... бір ... қалыптасқан шикізат бағасын кемітіп көрсету
мүмкін емес және оның ... ... онша ... ... ... ... өзіндік құны мен тасымал шығынын анықтау көп ... ... ... Бұл ... ... ... ... орын алуы мүмкін, мәселен, Қазақстан шикізаты сапасының төмендігі.
Шын мәнінде туындайтын қайшылықтарды реттестіру қиын емес.
Егер экспортталатын ... ... ... күрт ... ... ... шешілмек деген сұрақтың қойылуы сөзсіз. Оған жауап беру үшін,
мұндай экспорттың еліміз үшін маңыздылығын ... ... ... ... ... ... ... шикізатты еліміз үшін маңызды болып
қала берсе, онда өндіруші кәсіпорындарға мемлекет тарапынан көмек көрсету
аса қажет. Салық салу ... ... ... үшін ... ... ... да ... қажет. Мұндай әрекет шикізатты өндірушілер мен
экспорттаушылар үшін ... ... ... ... ... ... қолданылып келген үстеме пайдаға
салынатын салықты алып тастап, бір ғана ... ... ... ... ... ... бір ойландырып жүрген мәселенің бірі – жеке ... ... ... ... ... таңда кәсіпорындарда қызмет
атқаратын жеке тұлғалардың жалақыларына екі ... ... ... ... ... ... ... қатар жалақының он пайызы зейнетақы
қорына аударылады. Мәселенің ... ... ... ... ... ... болсақ, онда жалақы үлестіру барысында кәсіпорындардың қосымша
қаржыға шықындалуын байқаймыз. Бұл қызметкерлердің еңбек ... ... ... емес ... сөз. ... ... ... күннің
өзінде кәсіпорындар әр түрлі жолдармен нақты ... ... ... ... ... Қазақстан салық жүйесінің алдында қалайша
еліміздің азаматтарының орташа жалақы ... ... ... ... қандай жолдармен жалақыны көтеруге ынталандыруға болады
деген мәселелер тұр.
Республикамызда өмір сүріп ... ... ... ... үшін
салық заңымызда жеңілдіктер қарастырылмаған деуге болады. Мысалы, салық
заңында жеке ... ... ... ... ... жеке ... үшін ... – бірайлық есептеу көрсеткіші діңгейінде
және әрбір бір ... ... ... ... ... табатын немесе
мүлдем табысы жоқ әрбір жанұя ... үшін бір ... ... ... ... ... ... етіледі. Яғни жалақы мөлшері 45000 тенге
болатын және жалақысы 4500 тенгені ... жеке ... ... ... шамасы бірдей. Бұл әрине әділдікке жатпайды,
алсалықтардың классикалық үлгісі бойынша әділдік ... ... ... ... ... ... және субъективті жақтарды ескере отырып, келесі
ұсыныстарды ... ... ... жеке тұлғаларға ... ... ... және оны тек ... төменгілерге ғана қолдану,
екіншісі, табыс салығынан ең ... ... ... ... егер ... ... ... жеке тұлғаларға
салынатын табыс салығына осындай ... ... ... ... ... дәрежедегі азаматтарыға едәуір көмек болар еді.
Қорыта айтқанда, жоғарыда аталған ұсыныстарды жүзеге ... ... ал ... ... экономикалық тиімділік айтарлықтай болары
анық.
Қорытынды
Осы жазылған дипломдық жұмысымды қорытындылай ... ... ... ... айтуға болады .
Сонымен тақырыбымды қорыта келсем, салық – мемлекеттік бюджеттің
түсімдерінің ең ... ... ... ... салықтар – бұл
мемлекет біржақты тәртіппен заң жүзінде белгіленген, белгілі бір ... ... ... ... қайтарусыз және өтеусіз сипаттағы міндетті
ақшалай төлемдер. Салықтар қаржының бастапқы категориясы ... ... ... ... ... бірге пайда болды және мемлекеттің өмір
сүріп, дамуының негізі болып табылады.
Мемлекетке түсетін салықтардың, ... ... және ... ... және ... ... ... мен әдістерінің
жиынтығы салық жүйесін құрайды.
1991ж. желтоқсанның 25-інен бастап біздің елімізде салық жүйесі жұмыс
істей бастады. Ол ... ... ... ... ... заңға
негізделген. Осы заңға сәйкес Қазақстанда 1992 жылғы қаңтардың 1-інен
бастап 13 жалпы ... ... 18 ... ... мен ... ... ... жүйесі салықтардың, алымдардың және
баждардың түрлерін, салық қатынастарын реттейтін құқықтық нормаларды және
салық ... ... ... ... жекелеген санаттары – арнаулы салық режімі – шағын
бизнестің субъектілері, шаруа (фермерлік) қожалықтары, ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметтің жекелеген
түрлері үшін белгіленетін және салықтардың жекелеген түрлерін есептеу мен
төлеудің, сондай-ақ ол ... ... ... ... оңайлатылған
тәртібін қолдануды көздейтін бюджетпен есеп айырысудың ерекше тәртібі.
Қазақстан Республикасының қазіргі салық ... ... құру ... ... ... ... ... тиісті элементтері арқылы
салық салудың ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің қайта
құрылуымен, жаңаруымен қабаттаса жүреді.
Ұйымдық-құқықтық жағынан алғанда ... – бұл ... ... ... бір ... және ... мерзімде қажет қорына
түсетін міндетті төлемдер.
Салықтардың экономикалық мәні мемлекеттің заңды және жеке ... ақша ... ... ... ... ... ... ретінде қаралуы мүмкін.Салықтарда мемлекеттің
экономикалық мазмұны нақты ... ... ал ... ... мәні , ... ... мен рөлі қоғамның экономикалық
құрылысымен , ... ... және ... ... философ Френсис Бэкон салықтарды төлеу ... ... ... ... ... жоғарыда келтірілген мәселелер курстық жұмыстың толықтай мазмұнын
ашады және ол болашақ білікті мамандар үшін өз пайдасын тигізеді . Бірақ ... ... ... ... ... жүйесін бастағысы келген адамға аз
болады, салықтың әлі де ... ... ... ... қарастыруға
болады.
Сонымен, салықтар нарықты экономиканы реттеудің ең тиімді нысаны болып
табылады.Салық негізінде құрылатын ... ... ... ... ... ... және ... кепілдік қызметінің
мүмкіндігі белгілі болады.Салық мөлшерін заңды хұқы бар мекемелер мен ... ... ... ... бар ... ... ... аса нәзік және күрделі аспапғол жеңілдіктер мен жазалау
шаралары арқылы шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... дамыған елдерде салықталдың тізімі бір бетке
сиып кете алады,ал жеңілдіктер томдарды алып жатады.
Әкімшілік-әміршілік жүйе жағдайындағы экономикада ... адам ... ... ... халықты үкімет алдында тұқыртып ұстаудың құралына
айналды.Ал нарықтық қатынастары дамыған ... ... ... ... ... ете ... ... да болар,Америкада іскер адамның екі
туған күні бар деп ... ... күні және ... ... инспекторымен есеп айырысқан күні.
Салық кодексінде жеке табыс салығы және әлеуметтік салық бөлігінде 2004
жылдың 1 қаңтардан ... ... ... ... ... ... ай ... есептеу тәртібі өзгерді.
201.00 нысан бойынша төлем көзінен салық ... ... ... салық агенттері есепті тоқсаннан кейінгі айдың ... ... ... ... 201.00 ... ... ... басқа
осы есепке қосымша нысанды табвс етеді.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... жағдайларды қоспағанда,жеке табыс салығы бойынша ... ... орны ... ... ... салық жылынан кейінгі
жылдың 31 наурызынан кешіктірмей табыс етілуі керек.Ал ... ... ... жеке ... ... ... ... қолданылатын
қызметінен түскен табыстарынан жеке жеке табыс салығы ... ... ... ... Салық саясаты мемлекеттің әлеуметтік саясатын жүзеге асырудың негізі
ретінде // Казахстан в ... ... ... образование,
право. Материалы международной научно – практической конференции 29
апреля 2004 года. Том 1. ... ... ... ... и ... 2004. ... ... Нарықтық экономикасы дамыған елдердегі салық салудың әлеуметтік
функциялары // Ұлттық ... ... ... ... ... ҚР ҰҒА академигі, э.ғ.д. О.Б.Баймуратовтың 70
жылдығына арналған. –Алматы: Т.Рысқұлов атындағы ... 2005. ... 0,5 ... ... ... ... жағдайындағы салық салу жүйесінің
әлеуметтік функциялары // Т.Рысқұлов атындағы ҚазЭУ хабаршысы. 2004. №
6 (41). –70-75 б. – 0,6 б.б.
4. Мемлекеттің ... ... әсер ету ... ... кездегі салық жүйесінің ерекшелігі // Қаржы – қаражат, 2005.
№6. -22-27 б. ... ... ... ... ... ... тұрғыда жетілдірудің
алғы шарттары // Экономика и статистика. Агенство РК по статистике.
–Алматы, 2006.№3. –130-139б.– 0,8 б.б.
6. Нарықтық экономиканы әлеуметтендірудің алғы ... // ... оқу- ... ... арқылы білім экономикасына» VII Халықаралық
ғылыми - әдістемелік конференция. –Алматы: ... ... ... академиясы.17-18 қазан  2006ж.  –58-162 б. –0,4 б.б.
7. Салық салудың әлеуметтік сипаты: теориялық аспектлері // ... ... в ... ... международной научно –
практической конференций 19-20 октября 2006г. –Алматы: Т.Рысқұлов
атындағы ... ... б. – 0,5 ... ... ... как источник доходов государственного
бюджета // Материалы международной научно-практической конференции, 12-
14 февраля 2008, ... I, ... : ... ... Торговые рынки: государство, налоги и социум //Материалы ... ... ... ... ... 22-24 ... 2008 .- Алматы: Экономика, 2007.- С. 339-
345
10. Роль и ... ... ... в ... ... // ... научно-практической конференции «Третьи Рыскуловские
чтения», 22-24 мая 2008.- Алматы: Экономика, ... ... ... ... ... ... ... и
субъектами рынка на примере непроизводственных платежей // Материалы
Республиканской научно-практической конференции молодых учёных и
студентов ...... ... ... 18-20 ... Талдыкорган,  2008.-  С. 3-8
12. Воздействие непроизводственных платежей на социально-экономические
индикаторы // Материалы VIII Республиканской научно-технической
конференции «Творчество молодых – инновационному развитию Казахстана»,
22-24 ... 2008.- ... 2008.- С. ... ... ... и ... органов в процедуре реализации
конфискованного имущества // Материалы международной научно-
практической конференции   «Человеческие ценности – основа развития
экономики ... - ... 2007.- С. 218 ... Об ... ... ... через налоговые органы // Материалы
международной научно-теоретической конференции, посвящённой 15-летию
университета «Туран» «Концептуальные основы современной эпохи и
казахстанская модель социально-экономического развития», 18-19 ... ... ... ... ... ... налогового контроля по непроизводственным
платежам // КазЭУ хабаршысы, 2007, № 2(56).- С.193-197
16. Пути увеличения доходной базы и ... ... ... бюджетов. // КазЭУ хабаршысы .- 2007,№ 2(62), С.216-219
17. О введении всеобщего декларироваия доходов гражданами Республики
Казахстан // КазЭУ хабаршысы», 2007, № 4(58). - ... ... ... ... налоговыми органами и субъектами рынка //
Қаржы қаражат. Финансы Казахстана. - 2008, № 2-3.- С.3 ... ... ... ... және ... төленетін басқа да
міндетті төлемдер туралы» кодексі, Алматы, 2008 жыл
20. Бухгалтер бюллетені №23, ... 2008 ... ... бююлетені №33, тамыз 2008 жыл
22. Бухгалтер бюллетені №20, мамыр 2008 жыл
23. Бухгалтер бюллетені №16, сәуір 2008 ... ... ... №10, ... 2008 жыл
25. Үмбеталиев А.Д., Керімбек Ғ.Е. «Салық және ... ... ... 2008 ... В.Г ... Д. ... ... системы зарубежных стран» Закон и
право , 1997 г
27. Карагусова Г.Д. «Налоги : сущность и пракика использования» ... ... ... нарықтық экономикасының қаржы-несиелік проблемалары”,- Әл-
Фараби атындағы Қазақ Ұлттық ... ... 2002, 248-303 ... ... ... экономикалық журналы. 12/99 „Салық жүйесін жандандыру
жолдары”, 3-8 бб.
30. Карагусова Г. “Сущность налогообложения”,- Алматы: 200,22-23 ... ... Ф.С. “ ... в ... Алматы: 2002, 115-119 бб.
32. Масаимова С.Ж. „Мировой опыт налогового стимулирования развития
производства” –Вестник КазЭУ 8/2003, 16-20 бб.
33. Туралыкова Е. “ ... ... ... ... // ... ... №6-2004, 31-33 бб.
34. Алибеков М.О. “ О главном налоговом реформировании”,- // Аль-Пари, №9,
2000, 52-56 бб.
35. Сахариев С.С., Сахариева А.С. „Жаңа ...... ... ... 2004, 7-13 бб. 

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 77 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасының индустриялық-инновациялық дамуының 2003-2015 жылдарға арналған стратегиясы74 бет
Оңтүстік Қазақстан облысында мақта егілуінің, оны жетілдірудің қысқаша тарихы және мақта кластерінің болашағы71 бет
Қазақстан Респбуликасындағы экологиялық қауіпсіздікті жетілдіру жолдары21 бет
Қазақстан Республикасындағы ақша айналымының қазіргі жағдайы және оны жетілдіру38 бет
Қазақстан Республикасындағы туризм индустриясын жетілдіру жолдары47 бет
Қазақстан Республикасының салық жүйесiн жетiлдiру38 бет
«Жеті жарғы» атауының мәні мен мағынасы19 бет
«Жұмысбастылық пен жұмыссыздық: демографиялық және әлеуметтік көрсеткіштерге байланысты»34 бет
«Оралоблгаз» Ақ-да есеп-қаржы жұмыстарының ұйымдастырушылық - экономикалық сипаттамасы және ұйымдастырылуы37 бет
«Қазақстан халық банкі» акционерлік қоғамы қолма-қолсыз есеп айырысуының ұйымдастырылуына талдау37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь