Мектеп тәжірибесінде авторитарлық тәрбиенің позитивті және қарама-қайшылықты жақтарын зерттеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3


1. АДАМЗАТ ҚОҒАМЫНДАҒЫ ТӘРБИЕНІҢ МАҢЫЗЫ МЕН БАҒЫТТАРЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... .

1.1

1.2 Авторитарлық тәрбие . тәрбие бағыты ретінде тарихи дамуы мен зерттелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Авторитарлық тәрбие бағытының тұлға қалыптасуына психологиялық әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1.3 Авторитарлық тәрбиенің қарама.қайшы көзқарастар арқылы жеке тұлғаға позитивті әсер етудің педагогикалық мүмкіндіктері ... ... ... .


2. МЕКТЕП ТӘЖІРИБЕСІНДЕ АВТОРИТАРЛЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ПОЗИТИВТІ ЖӘНЕ ҚАРАМА.ҚАЙШЫЛЫҚТЫ ЖАҚТАРЫН ЗЕРТТЕУ ЖҰМЫСТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

2.1 Авторитарлық тәрбие бағыттарының тұлға қалыптасуында әсерін диагностикалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2 Мектеп тәжірибесінде тәрбие бағыты ретінде авторитарлық тәрбие элементтерін қолдану әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3 Авторитарлық тәрбиенің позитивті әсері мен қарама.қайшылықты жақтарын зерттеуге бағытталған тәжірибелік жұмыстар және оның нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
КІРІСПЕ


Педагогикалық іс-әрекет – бұл нәтижесіне оның қатысушыларының өзара қарым-қатынасы әсер ететін іс-әрекет түрі. Мектеп оқушыларын оқыту мен тәрбиелеудің күрделі және жауапты міндеттерін сәтті шешу оқытушының тұлғасына, оның ұстанымына, кәсіби шеберлігіне, білімі мен мәдениетіне тікелей байланысты.
Оқытушы мен оқушы ... мектептегі негізгі екі тұлға. өзара қарым-қатынастары сабақ барысына шешуші әсер ететін тұлғалар. Сондықтан, мектепте терең өзара түсіністік, мейірімділік, сыйластық пен достастық атмосферасын қалыптастыру өте маңызды.
Оқыту мен тәрбиелеудің негізі болып табылатын мұғалім мен оқушы арасындағы рухани қарым-қатынасқа қандай құралдармен немесе жолдармен қол жеткізуге болады?
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі уақытта білім беру жүйесінде көптеген инновациялар пайда болып отыр. Осыған байланысты педагогикалық практиканың дәстүрлі формаларының тиімді және тиімсіз жақтарын талдау маңызды рольге ие болып отыр. Сондықтан, педагогикалық іс-әрекетті, оның ерекшеліктері мен авторизмді педагогикалық әрекеттің кең тараған формаларының бірі ретінде зерттеуге деген қызығушылық күшейіп отыр (В.А.Караковский, КГМитрофанов, Г.Н.Прозументова, Ю.Н.Турчанинова, А.Н.Тубельский және т.б.).
Педагогикалық практиканың жаңа формалары мен қалыптасқан жағдайларын зерттеу осы практика мен педагогикалық іс-әрекеттің мүмкін негіздерін қалыпқа келтіру мен талдау қажеттігін туғызады. Бұл жерде іс-әрекетті талдау шеңбері педагогикалық практиканы субьектілердің өздерінің іс-әрекет практикасы ретінде (Л.С.Выготский, А.Н. Леонтьев), бірлескен іс-әрекет практикасы ретінде (В.В.Рубцов), іс-әрекеттегі адамның даму практикасы ретінде (Л.С.Выготский, Г.П. Щедровицкий) зерттеуге мүмкіндік береді.
Әсіресе, қазіргі педагогикада жүріп жатқан өзгерістерді педагогикалық практиканы зерттеу шеңберінде түсінуге болады. Педагогикалық іс-әрекетке қатысты әр түрлі түсініктер бар, оның ішінде оны кәсіби біліктілікті меңгеру процесі (В.А.Сластенин), педагогтың маңызды кәсіби сапасын қалыптастыру (В.Э.Тамарин), педагогтың шығармашылық потенциалын дамыту (В.И.Загвязинский), қарым-қатынас мәдениетін қалыптастыру (К.Г.Митрофанов, Е.Н.Ковалевская, Ю.В. Сенько), түсіністік пен ой туындату мәдениеті (В.Е. Клочко, О.М. Краснорядце-ва), педагогикалық іс-әрекеттің рефлексивті формаларын қалыптастыру (А.О. Зоткин, И .Д. Проскуровская) деп түсіндіретіндер де бар. Егер педагогикалық іс-әрекетті субьектті «қалыптастырушы» деп алатын болсақ (JI.C. Выготский, Г.П. Щедровицкий), онда жоғарыда аталған түсініктер өзара көмекші роль атқарады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:


1 Развитие системы общего среднего образования в современном мире: учебное пособие / Составитель Абылкасымова А.Е., Ушаров Е.А., Омарова Р.С. –Алматы: НИЦ Ғылым, 2003.
2 Развитие образования и науки на пороге ХХІ века. Сборник №3. Издательство МГГУ, 1996.
3 Садыков Т.С., Абылкасымова А.Е., Жумабекова Р.М. Развитие системы среднего общего образования: -Алматы: НИЦ Ғылым, 2002.
4 Бухвалов В.А. Развитие учащихся в процессе творчества и сотрудничества. –М.: Центр “Педагогический поиск”, 2000.
5 Зимняя И.А. Педагогическая психология. / И.А. Зимняя - М., Логос, 2004.
6 Макаренко А.С. О воспитании. / А.С. Макаренко - М., Политиздат, 1990.
7 Сухомлинский В.А. Методика воспитания коллектива. / В.А. Сухомлинский - М., Просвещение, 1989.
8 Выготский Л.С. Собрание сочинений в 6 т., М.:1982. Том 2.
        
        мазмұны
|Кіріспе |3 ... ... | |
| | ... ... ... ТӘРБИЕНІҢ МАҢЫЗЫ МЕН БАҒЫТТАРЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ | |
| ... ... | ... тәрбие - тәрбие бағыты ретінде тарихи дамуы мен | |
| ... ... | |
| ... ... ... тұлға қалыптасуына психологиялық | |
| ... |
| ... | ... ... ... ... арқылы жеке | |
| ... ... әсер ... ... | |
| ... ..... | |
| | | ... ... ... АВТОРИТАРЛЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ПОЗИТИВТІ ЖӘНЕ | |
| ... ... ... | |
| ... | ... ... бағыттарының тұлға қалыптасуында әсерін | |
| ... | |
| ... |
| ... | ... ... тәрбие бағыты ретінде авторитарлық тәрбие | |
| ... ... | |
| ... | |
|2.3|Авторитарлық ... ... ... мен ... | |
| ... ... ... тәжірибелік жұмыстар және оның | |
| ... |
| ... | |
| | | ... | ... ... | |
| | ... әдебиеттер тізімі | ... | |
| | ... | ... ... | ... ... – бұл ... оның ... өзара
қарым-қатынасы әсер ететін іс-әрекет түрі. Мектеп оқушыларын ... ... ... және жауапты міндеттерін ... шешу ... оның ... кәсіби шеберлігіне, білімі мен мәдениетіне
тікелей байланысты.
Оқытушы мен оқушы ... мектептегі негізгі екі ... ... ... ... ... ... әсер ... тұлғалар. Сондықтан, мектепте
терең өзара түсіністік, мейірімділік, сыйластық пен ... ... өте ... мен ... ... ... табылатын мұғалім мен оқушы
арасындағы рухани қарым-қатынасқа ... ... ... жолдармен қол
жеткізуге болады?
Тақырыптың өзектілігі. Қазіргі уақытта білім беру жүйесінде көптеген
инновациялар пайда болып отыр. ... ... ... ... формаларының тиімді және тиімсіз жақтарын талдау маңызды рольге ... ... ... ... ... оның ерекшеліктері мен
авторизмді педагогикалық әрекеттің кең тараған формаларының бірі ретінде
зерттеуге деген қызығушылық ... отыр ... ... ... ... және т.б.).
Педагогикалық практиканың жаңа формалары мен қалыптасқан жағдайларын
зерттеу осы практика мен ... ... ... ... келтіру мен талдау қажеттігін туғызады. Бұл жерде іс-әрекетті
талдау шеңбері педагогикалық ... ... ... ... ... ... А.Н. ... бірлескен іс-әрекет
практикасы ретінде (В.В.Рубцов), іс-әрекеттегі ... даму ... ... Г.П. ... ... ... ... қазіргі педагогикада жүріп жатқан өзгерістерді педагогикалық
практиканы зерттеу шеңберінде түсінуге болады. Педагогикалық ... әр ... ... бар, оның ... оны ... ... ... (В.А.Сластенин), педагогтың маңызды кәсіби сапасын
қалыптастыру (В.Э.Тамарин), педагогтың шығармашылық ... ... ... ... қалыптастыру (К.Г.Митрофанов,
Е.Н.Ковалевская, Ю.В. Сенько), түсіністік пен ой туындату мәдениеті (В.Е.
Клочко, О.М. ... ... ... ... ... (А.О. Зоткин, И .Д. Проскуровская) деп
түсіндіретіндер де бар. Егер ... ... ... деп ... ... (JI.C. ... Г.П. ... жоғарыда аталған түсініктер өзара көмекші роль атқарады.
Мұндай іс-әрекет кезінде педагогикалық ... ... ... ғана емес, әсіресе, авторитарлы педагогикалық іс-әрекет
сапасының ... болу ... да ... іс-әрекет түрі ғана емес, тұлғаның сапасы (Т.Адорно,
Г.В.Залевский, К.Г.Митрофанов, Л.М.Фридман и др.), ... ... ... ... ... ... Р.Берон, Д.Ричардсон және т.б.) ... де ... ... ... түрлері мен типологиясы психологияда ... да ... ... ... келген (И.Акимов, П.Б.Ганушкин,
В.Клименко, М.Ю.Кондратьев, Н.Ф.Маслова, К.Г.Митрофанов).
Авторитаризмді педагогикалық іс-әрекеттің түрі ретінде қарастыру ... ... ... ... оны ... ... іс-әрекет
түрлерін, оның ішінде серіктестікті, диалогты, достастықты (В.А. Кан-Калик,
С.Соловейчик) дамыту арқылы жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... кезде авторитаризмді адамзат практикасының
феномені ретінде қарастыратындар да табылуда.
Сондықтан, менің дипломдық жұмысымның ... ... ... ... ... және ... ... деп
аталады.
Авторитаризмнің әлемдік педагогикалық практикада кең тарауына оның
табиғи ... жол ... ал осы ... оның ... ... ... кең ... тарауына жол бермей отыр.
Осы себепті, педагогикалық әрекеттердің авторитарлы мазмұны ... ... оның ... ... түрі ... ... үшін арнайы педагогикалық шарттар қажет. Мұндай ... ... ... ... беру ... ... ... мен рефлексия
процесіне педагогтарды көптеп тарту;
- мектептің дамушы білім ... ... ... іс-
қимылдарын құру қажеттігі мен мүмкіндігі;
- педагогтардың өз жұмыстарында педагогикалық және бірлескен іс-
әрекеттің әр ... ... ... ... ... ... шекарасын тиімді жағына кеңейту
мақсатында әр ... ... ... мен ... анықтап,
енгізуі.
Тақырыптың зерттеу нысаны: мектептегі тәрбие процесіндегі ... ... ... ... ... ... іс-
әрекеттің сапасы, оның позитивті және қарама-қайшылықты жақтары.
Зерттеудің теориялық-әдіснамалық негіздері іс-әрекеттегі ... ... ... адамды іс-әрекет дамытады (Л.С.Выготский, А.Н.Леонтьев,
Д.Б.Эльконин, Г.П.Щедровицкий), ... ... ... ... ... ... жиынтығы қалыптасады (В.В.Рубцов),
субьектінің, ... және ... ... ... ... ... ... қалыптасады (С.И.Гессен) деген
қағидалардан құралады.
Дипломдық жұмыстың теориялық маңыздылығы авторитаризмнің әр ... ... ... және ... (мәдени) формаларының анықталуымен,
авторитаризмнің бір формадан екінші формаға өту, сонымен бірге ... ... ... ... шарттарының ашылуымен
сипатталады.
Дипломдық жұмыстың мақсаты: ... ... беру ... ... тиімді және тиімсіз жақтарын анықтай ... ... ... ... жұмыстың міндеттері:
- педагогикалық іс-әрекеттегі ... ... ... ... ... ... тарихи дамуына шолу жасау;
- авторитаризмді педагогикалық іс-әрекеттің ерекше мазмұны ретінде
қарастыру;
- авторитарлы ... ... және ... ... отырып, талдау жасау;
- мектептегі іс-әрекеттің авторитарлы формаларын тиімді жақтарына қарай
өзгертудің теориялық негіздерін құру.
Тақырыптың ғылыми жаңалығы педагогикалық ... ... ... ... ... ... педагогикалық іс-
әрекеттің табиғи (эмпирикалық) формасынан рефлексиялық (мәдени) формасына
айналдыруға деген ұмтылыстан көрінеді. Бұл ... ... ... ... ... ... және өз іс-әрекетінің даму
мақсаттарын қалыптастырады;
- педагог өз практикасында жобалық іс-қимылды ... ... ... және педагогикалық практиканың әр түрлі модельдері
мен формаларын пайдаланады;
- педагог өз іс-әрекетінің және ... ... ... ... ... жұмыстың құрылымы кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан және
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1. АДАМЗАТ ҚОҒАМЫНДАҒЫ ... ... МЕН ... ... ... тәрбие - тәрбие бағыты ретінде ... ... ... ... көз ... ... авторитарлы тәрбие
үстемдігінің арта түсетініне көз жеткіземыз. Бірақ ... ... ... ... мен педагогтар гуманистік педагогикаға көңіл ... ... ... ... ... репрессияға бейім дәстүрлі мектептен
гуманистік бағыттағы педагогикаға қадам басты деп айтуға болады.
Ежелгі ... ... ... мен ... ... ... ... бағытта болды. Бұл авторитарлы тәрбие жүйесінің ХХ ғасырдың
соңына дейін ... етіп ... ... Баланың тұлғалық
мүмкіндіктерін басып-жаншуға негізделген авторитарлы тәрбиені кеңінен
қолданған ... ... ... ... ... оның желкесінен өсуі
тиіс» деген нақыл сөз қалдырған.
Алайда, Афины академиясының ... ... ... әдісіне қарап, сол кездің өзінде авторитарлы тәрбиемен қатар,
гуманистік тәрбие де ... ... ... Онан соң ... ... ... ... Дистервегтің, Ушинскийдің
еңбектерінен көре аламыз. Осылайша, әлемнің кейбір бөліктеріндегі, әсіресе,
Европадағы авторитарлы тәрбие жүйесі біртіндеп жойыла бастады да, ... ... ... ... ... педагогиканы да авторитарлы тәрбие түріне
жатқызуға болады. Белнілі бір дәрежеде Парсонстың «қатаң» ...... де осы ... ... ... ... айтқанда,
«авторитаризм» сөзі тым қатаң естіледі. Егер түзетіп айтатын болсақ, бұл
балаға тікелей ықпал етуге, оның әрекетін ... ... ... ... (behavior – жүріс-тұрыс, іс-әрекет) ХХ
ғасырдың басында пайда болды. Классикалық бихевиоризм ... оның ... мен ... анықтайды деп санады. Ал оның жүріс-тұрысын ... ... ... ... ... ... түсінік қалыптасты.
Сондықтан да бұл бағыттың пәні – адамның белсенділігі, әрекеті мен жүріс-
тұрысы. Осы бағытты жақтаушы ... ... ... беру процестерінде
баланың қарсы іс-әрекеті туралы ... мен ... ... ... ... адам ... ... ғылыми білімді пайдаланды. Осылайша,
олар оқушылардың тіршілік жағдайларына дұрыс ... ... өте келе ... ... түсін мен оларды басқару қиындап кетті.
Танымал небихевиористердің бірі Б.Ф.Скиннер тұлғаның ... ... ғана ... ... ішкі ойлауы да анықтайтынын дұрыс сипаттап берді.
Сондықтан, ол тұлғаның жүріс-тұрысы мен ... ... үшін оң ... ... ету ... ... ... керек деген ұсыныс айтты.
Адамды дұрыс тәрбиелеуге ұмтылуы Скиннердің жақтастарын көбейте тұсті.
Ол сонымен қатар, теріс іс-әрекет жасаған ... ... ... ... оларды «дұрыс» адам болып қалыптастыруға болады деп санады.
Скиннердің бағдарламамен оқыту жүйесін жасады. Оның ... ... ... әр нәтижесін қадам сайын бақылап тексеріп отыру болды. Осы
жағынан бихевиористік бағытты ... ... ... жатқызады.
Скиннер мен оның жақтастары ... әдіс ... ... ... жол ашады, оқушыларды қажетті жүріс-тұрысқа үйретеді деп
есептеді. Скиннер осы ... ... ... атты ... ... тырысты. Дұрыс әрекеттерді балының санасына сіңіре отырып,
олардың бас көтерулерін, антиәлеуметтік ... ... ... ... ол. ... ... жүйесі әлеуметтік пайдалы тұлғаны тәрбиелейтінін
атап көрсете отырып, ол бұл процесті «жүріс-тұрысты модификациялау» ... Ол ... ... оперантты жүріс-тұрыс тұлғаны оның әрекетін түзей
алмайтын ... ... ... құзырлық және рухани факторлардан
алшақтатады деп ... ... ... ... жүйелік
бағдарлама баланы еркін етеді, бақытты өмір сыйлайды деген пікірді қатаң
ұстанды. әр адам осылай ... ... ... бола ... ... Ол осы ... ... ғылыми еңбектерінде ғана емес, «Уолден
екінші» атты утопиялық шығармасында да дамытады.
Бихевиористік педагогика авторитарлық ... ... ... тәрбиенің технологиялық әдістерін қалыптастырды. Оған сәйкес, тұлға
қасиеттерінің алдын-ала жоспарланған жиынтығы анықталады, және соған қарап,
ықпал ету әдістері мен ... ... ... Бұл ... ... ... ... тұлға қалыптасуын басқарудың
ғылыми-педагогикалық жүйесі жасалады. Технократиялық әдістің ең шектік түрі
оқушылар мен балаларға психотропты ... ету ... мен ... ... Фармокологиялық препараттар көмегімен тәрбиелеу барлық ар-ождан
және құқықтық ... ... ... ... ... ... басқаратындығы үшін қатты сынға ілікті.
Бихевиоризм адамның ... ... ... мен боастандығын есепке алмай, оның өмірін биологиялық
және механикалық әрекеттерге негіздейді. Скиннердің ... ... ... ... ... үшін ... оның ... тұлғаны қалыптастырады деп санады. Сонымен қатар, «жүріс-тұрыс
технологиясының» жақтастары да бар ... Олар ... ... ... ... ... тәрбиелеу үшін осы технология
қажет деген пікір айтты.
Қазіргі заманғы тәрбие процесі ... ... бойы ... ... ... ... Іс жүзінде кез-келген қазіргі
заманғы тәрбие және тұлғаның даму теориясы өткен ... ... ... ... ... тәрбиелеу туралы ғылыми ойлар мен көзқарастар Ежелгі дүниеде-ақ
пайда болды. Әсіресе, Платонның, Аристотельдің, ... ... ... да ... грек философтарының тәрбиеге деген көзқарастары кеңінен
танымал. ... бала ... ... ... әлі ... ... ... түскен жоқ.
Адам туралы ғылымдардың дамуымен бірге педагогикалық теория да ... өзі ... өте келе ... ... ... ... тармақтарға
жіктелді.
Айқын байқалатын авторитарлы сипатқа діни тәрбие де жатады. ... ... ... ... ... ... ... көзсіз бағынуға үйретеді. Ресейде авторитарлы тәрбие сирек
болса да ерте ғасырлардан қолданылып ... ... кең ... ХVI ... ... мектептерінде қолданыла бастады.
Қайта өрлеу дәуірінен бастап көптеген ірі педагогтар (Я. А. Коменский,
Ф. Рабле) авторитарлы тәрбиеге қарсы бола ... А. Н. ... В. ... А. И. ... Н. Г. Чернышевский, Н. А. Добролюбов авторитарлы
тәрбиеге қарсы айтылған барлық сындарды патшалық ... пен ... ... байланыстырды. Ал «жаңа адамдарды» ...... үшін ... ... деп ... Олардың айтуынша,
авторитарлы тәрбие адамды моральдық тұрғыдан мүгедек етеді, оның өзіндік іс
жүргізе алу қабілетін жояды.
Буржуазия ... ... соң, ... ... ... ... пайдалана бастады. И.Ф.Гербарттың педагогикалық
теориясы кең тарады. Оның теориясының ең ... ... ... іс-
әрекеттері мен оқу процестерін қатаң басқару, оларды ересектер ... ... ... болып табылатын.
Империализм дәуірінде, әсіресе, фашистер билігі ... ... жаңа ... ие ... ... барлық құралдармен жастарды
нәсілшілдікті және антикоммунизмді дамыту жолында ... ... ... ... ... ... ... қоғамның «табиғи» күйден «азаматтыққа» өтуі
жайында айта отырып, Ж.Ж.Руссо бұл қозғалыс ... ... ... оның ... ... ... және оның ... бұрын болмаған құзырлық береді деген пікір айтты.
Осылайша, Ж.Ж.Руссоның идеялары негізінде еркін тәрбие беру теориясы
қалыптасты. Оның негізгі ... ... ... ... ... ... сүйенген.
Ал теоретик И.Ф. Гербарт негізін салған авторитарлы тәрбие ... ... ... ... ... теориясы баланың тәртіпке
бағынуын қалыптастырады. Бұл ... ... ... бақылау мен жазалау
тәрбиенің ... ... ... ... жұмыстың тақырыбы
авторитарлы тәрбие мен білім беруді ... ... осы ... ... ... көз ... ... қажеттіліктер ретінде өздері қалыптастырған
этикалық ... ... ... ... ала ... ... мемлекеттерде азаматтық қоғамның қалыптасуы ... ... ... болып жатқан өзгерістерді дұрыс байқай білді.
Тәрбиенің жалпы мақсатына негіздеме бере ... ол ... ... ... көрсетті: мүмкін және қажетті. Мүмкін ... ... ... ... ... таңдайтын кәсібіне
немесе алдына қоятын мақсатына бағыттады. Мүмкін ... оның ... ... ... ... ... ... қамтыған жоқ. Қажетті
мақсаттар кез-келген ... ... ... ... қажетті
субьективті, тұлғалық сапаны қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... ... арқылы жүзеге
асыруға болады. И.Ф.Гербарт оларға барлығына тең ... ... ... ... тәрбиеленушінің ерік-жігері
қайырымдылық, құқық және әділеттілік, ішкі еріктілік бағытында дамуы тиіс.
И.Ф.Гербарт бойынша қажетті ... ... ... мен ... ... ... ... асады.
Ол балаларды жан-жақты дамытудың басты құралы оқу, ал құзырлық күштерін
дамытудың құралы – ... ... деп атап ... ... олардың
бөлінуі шартты болып табылады, себебі екі жақтың да оқу-тәрбие ... ... бар. ... ... тәрбиені қамтымайтын оқу
процесі мақсатсыз құрал, ал оқытусыз құзырлық ...... ... ... ... ұйымдастыруды құзырлы ерік-жігерді ұйымдастыру
құралы ретінде ... ... ... кіші ... ... қатынастарды ойлай алмау қабілетіне сілтеме жасады. Бала санасында
ұйымдасқан түсініктер тобы қалыптаспаса, онда ол ... ... ...... әрекеттеріне» қарсы тұра алмайды. Балаларды ... ... ... ... ... ... ... И.Ф.Гербарт
«басқару» терминімен көрсетті. Осылайша, оның тәрбиелеу ... ... үш ... ... ... ... құзырлық тәрбие.
Басқарудың міндеті белгілі бір уақытта тәртіпті ұстап тұру болып
табылады, сондықтан ол ... ... және ... ... ... ... ... тәрбиелеу кезінде оны «шектеуді» мақсат етіп
қойған жоқ. Керісінше, басқаруды тәртіп орнату құралы ... ... ол ... ... ... ... ... назар
аудартуға тырысты: бір жағынан, басқару ... ... ... ... ... ... және ... да бір тәрбие
мақсатын жүзеге асыруды алдыңғы қатарға қоймайды. Бірақ, ... ... ... ... ... ... ... Тәрбиедегі секілді
басқарудың өзіне тән элементтері сақталады. Сондықтан, оларды ... ... ... ... қарастыруға болмайды.
Басқаруды педагогиканың арнайы бөлімі ретінде бөліп қарастыру, ... ... ... ... ... ... жас ұрпақты тәрбиелеуге деген «реакциялық» түсініктерінен ... ... ... Шын ... ... әдіс азаматтық қоғамның
қалыптасуының әлеуметтік-тарихи ... және ... ... ... ... өзгеруіне негізделді.
Өз кезегінде «индивидуумның физикалық күшімен ғана» шектелетін «табиғи
еркіндікті» және «жалпы ерікпен шектелген азаматтық бостандықты» ... ... ... жоғарыда аталған тенденцияларды алдын-ала болжай
білді.
Адамның «моральды еркіндігінің» жолдары, яғни оның моральдық санасының
қалыптасу кезеңдері туралы ... ХІХ ... ... ... ... біріне айналды. Тәрбиенің басты міндеті ретінде моральды сана
бірден шешімін таппайды деген пікір айтты ... оны ... ... ... ... ... деп атап көрсетті.
И.Ф. Гербарт болса, басқару «бағындырушы тәртіппен» ... ... ... ғана емес, оның болашағымен де байланысты, яғни тәрбиеден
бөліне алмайды дегенді дәлелдей отырып, «шектеудің теріс ролін» ... ... ... ... басты орынға қойды. Осы идеяны
дамыта отырып, ол бала ... ... ... ... өте келе ... ... ... қарсы қоюы мүмкін деп ойлады. Осылайша, ... ... жоя ... ... ... ... байланыста дамытып,
тәрбиеші болашақты, «баланың жан-дүниесінің ... және ... ... ... ... ... алады.
Педагогикалық теория мен практика үшін жаңа тақырып – тәрбиеленушіні
тәртіпке үйретуді құзырлық тәрбиеге кіріспе ... ... шеше ... И.Ф.
Гербарт оны жүзеге асыру кезінде қорқыту, бақылауда ұстау, еріксіз ... ... ... ықпал етуші әрекеттерді пайдалану қажет
деген пікірді жақтады. Бірақ, осылай дей ... ол ... ... ... ... ... ... отыруы қажет, ал
басқарудың өзі ... ... ... ... ... ... деп
атап көрсетті.
ХІХ ғасырдың екінші жартысында И.Ф.Гербарттың балаларды басқару туралы
идеяларының бір жақты баяндалуы ... оның ... ... ... оның ... әртүрлі елдердің және сонымен бірге
Ресейдің үкіметтік шенеуніктері оқушыларды ... ... ... ... үшін ... ... ету құралдарын қарастыра отырып, И.Ф. Гербарт олар
ешқашан бала тарапынан қарсылық туғызбауы керек деп ... ... ол ... ... ... мойынсұнуы деп түсіндірді. Оның тәрбие
процесінде тәрбиеленушілерді бағындыру мақсатында қолданатын құралдарының
мәні осындай ... И.Ф. ... ... ... ұйымшыл түрде
басқару дұрыс тәрбиелеуге жол ашады.
И.Ф. Гербарт баланың түсініктері оның ... ... ... деп ... ... ... ... өзара әсерлері, ойлауды, ерік
пен эмоцияны қоса отырып, адамның ... ... ... ... ... ... және оның ... болып табылатын ақыл-ойдың дамуы
тұлға мінезінің қалыптасуының негізгі ... ... И.Ф. ... ... алғаш рет «тәрбиелей оқыту»
терминін енгізді, осылайшы ұзақ уақыт ... ... ... тұжырымдады.
Оның осы идеялары сол кездің аса ірі педагогтары – ... ... ... К.Д. Ушинский тарапынан қолдау тапты.
Тәрбиелеуші оықту жайындағы ойларын айта отырып, И.Ф.Гербарт оқыту
логикасын ... ... ... ... ... байланысты ол,
оқыту екі бағытта қатар жүруі керек деп ... ... ... оқыту теориясын тәрбиелеу мен ... ... және ... ... ... болуымен түсіндіруге тырысты.
Тәрбиелей оқыту идеяларының біржақты психологиялық кемшіліктері болуына
қарамастан, оның негізгі жетістігі И.Ф.Гербарттың адамның ... ... ... зат ... ... ... ... болады. Бұл жерде ол
адамның дамуы жан-дүниесінен ... ... ... Оның ... дидактикалық зерттеулері осы бағытта жалғасын тапты.
И.Ф.Гербарттың тәжірибелік психологиясы және оның ... ... ... ... соңы мен ХХ ... басында мектептегі тәрбиенің теориялық
негіздерін жасау жолында аса ірі бағыттардың бірі болды деп ... ... ... ... ... ... бірі – оған дейін
Я.А.Коменсикй, Д.Локк, Ж.Ж.Руссо оқытудың қажетті шарттарының бірі ретінде
зерттеп ... оқу ... ... ролі ... ... оның ... ашып беруге тырысты. Оның ойынша қызығушылықта
іс-әрекеттің бастауы, ішкі белсенділік шоғырланады, ... ... ... ... ... пайда болады.
Авторитарлы тәрбие теориясы орта ... ... ... және ... ... де оның ... өзгерген түрлері өмір сүріп
келеді. Бұл теорияның танымал өкілдерінің бірі неміс педагогы ... Ол ... ... оны ... ұштастырды. Бұл басқарудың
мақсаты – баланың дөрекі ... ... ... ... ... оның ... уақыттағы жүріс-тұрысын айқындайды, сыртқы тәртібін
бақылауда ұстайды. Баланы үнемі қатаң бақылауда ұстау мен оған ... ... ... ... ... пайдаланды.
ХХ ғасырдың 50-60 жылдары біздің елімізде де авторитарлы ... ... ... ... Ол ... педагогикалық теория мен іс-
тәжірибеге дәлел бола ... ... ... ... моделі,
өкінішке орай, әлі күнге дейін сақталып отыр.
Энциклопедиялар тарихында «авторитарлы педагогика» түсінігі алғаш ... орыс ... ... ... Оған шолу ... ... ... түсініктеме береді: «Авторитарлы педагогика – оқушылардың мұғалімге,
тәрбиешіге және ата-анаға мінсіз бағынуын негізе ... ... беру ... ... ... ... ... Балалардың өз бетінше
әрекет етуін басып-жанши отырып, авторитарлы ... ... ... тұлғалық жеке қасиеттерінің дамуына және ересек
өмірде жеке шешім ... ... ... ... ... Табиғи
тәрбиелеу, еркін тәрбиелеу, демократиялық тәрбиелеу, достастық педагогикасы
және т.б. авторитарлы педагогикаға ... ... ... ... ... ең ... ... – тәртіп. Мұндай
оқытудың негізгі шарттары мыналар – оқушы оқуға міндетті, оқушы ... ... ... ... диктантқа ұқсап кетеді. Балаларға
тек қана білім емес, олардың барлық өмірі қатаң түрде нұсқалады. Мектептің
санды баға ... ... ... ... ... ... басты өлшем
болып қалды.
Мұғалімдерге арналған әдістемелік нұсқаулықтар білім алатын оқушылардың
мүмкіндіктерін, олардың шығармашылық қабілеттерін дамыту ... ... ... Оқыту мәтінінің іш пыстырарлығы, үй ... өз ... айта ... ... ... мектепке, мектеп
өміріне деген жек көрушілік сезімін қалыптастырды.
ХХ ғасырдың бірінші ... ... ... ... ... ... өзгерістер басталды. Бұған білім көлемінің өсуі,
тәжірибе мен біліктің артуы, бала ... ... ... ... оқу ... ... ықпал етті. Педагогикалық орталықтар
саны ... ... ... және ... көлемдегі қарым-
қатынастары көбейді және күшейді. Білім беру жүйесі қатаң сынға ... ... ... ғылым мен мәдениеттің деңгейіне ... өсіп келе ... ... ... ... ... қажеттіліктеріне
жауап бере алмайтын орын ретінде сыналды. Білім беру мен ... ... ... ... мәселеге айналды. Көптеген алдыңғы
қатарлы мемлекеттер білім беруді ... құру мен ... ... ... ретінде қарастырды.
Бұрын мектептерде үстемдік құрып келген гербарттық және спенсерлік
оқыту бағыттарына барлығы ... ... ... ... ... қалыптастыруға бағытталған, педагогикалық процесті қатаң
басқарудан тұратын бұл ... ... мен ... беру ... ... ... орынға қойды. Мұндай тәсіл толық ... ... ... ... соқтырды, оқу процесіне авторитарлы
араласуды тудырды, ... ... ... ... олардың өз
бетімен жұмыс істеу мүмкіндіктерін шектеді.
Шынын ... ұзақ ... бойы ... толық қалыптасқан тәрбие
әдістерінің жүйесі болған жоқ. ... ... өте келе ... процесін жүзеге
асырудың жекелеген әдістері қалыптаса бастады. ... ... ... ... туылады, сондықтан олардың ... ... ... ... ... күші мен әртүрлі педагогикалық әсер ету
шараларымен ... ... ... деп ... ... аталған неміс педагогы
Иоганн Гербарт та осындай идеяларға сүйенген болатын. Авторитарлы ... ... ... ... ... сол ... ... негізін салушы ретінде танылады. Негізінде ол мұғалім мен
оқушы ... ... ... қарым-қатынас орнатылса авторитарлы
тәрбиенің баланың интеллектуалды ойлау қабілетінің тез дамуы секілді тиімді
жақтарын түсінді, ... бұл ... ... ... ... ... ... қолдану керек деп ойлады. Ал оның ойынша төменгі және ортаңғы
сыныптарда тәрбие жүргізуді ескертпелер, нұсқаулар мен ... ... ... ... әрекеттерді арнайы журналға тіркей отырып жүзеге
асыру қажет.
Ресейде бұл әдістемені Н.А.Миллер-Красовский ... ... Ол ... ... ... 1859 жылы ... заңдары» («Законы воспитания»)
атты кітабын шығарды. Адамдарда туылғаннан бастап жақсылыққа бейімділік пен
жамандыққа бейімділік болады, деп ... ол. Туа ... ... ... әртүрлі жазалау мен бағындыру шараларын қолдану ... ... сай етіп ... ... ... ... ... Одағы кезінде профессор Н.Д.Виноградов та авторитарлы тәрбиені
жақтады. Ол да баланы ... ... мен ... ... ... ғана ... ... деп санады. Осының негізінде ХХ ғасырдың 20-
жылдарында ол педагогикаға «педагогикалық ықпал ету шараларын» енгізді.
Авторитарлы тәрбиенің Америкадағы танымал ... бірі – ... ... ... мен бала ... ... оның ... қарым-қатынасына негіз болатыны туралы идеясын пайдалана отырып,
Дж.Добсон өз беделі үшін тынымсыз ... ... ... Оның айтуынша
қарым-қатынас жасаудың ең үлкен ... ... ... қол ... ... өз сөзінде оқушыларға басшылық керек екенін айта отырып,
авторитаризмнің қажеттігіне ... ... ... Және ... ... ... ... түсіну қажеттігі пайда
болады. Бұл жерде ... ... не ... ... ... ... оның ... мүмкіндіктерін түсініп алу қажет.
Әр түрлі авторлар авторитаризмнің ... ... ... атап ... ... ... Н.Ф.Маслова, К.Г.Митрофанов және
басқалар авторизмді мұғалім мен ... ... ... ... ... ... ... автористтің
келесі сипаттық ерекшеліктерін атап ... ... пен ... ... ... тұтас сыныптың өміріне қатысты барлық мәселені
жалғыз өзі шешуге, өз ойынша ғана әр нақты мақсатты ... ... ... ... ... және қол ... жетістіктерді
субьективті бағалауға ұмтылады.
М.Ю.Кондратьев авторитарист-педагогтың оқушыға деген көзқарасы ... ... ... ... ... ... деп ... баланы
бағалағысы, оның тұлғалық ерекшеліктерін ... ... ... и ... ... басшылық-бағындыру байланысы
ретінде сипаттайды. Қарым-қатынастың бұл стилінде, авторлардың ойынша, оқу
процесіне де, оның ... де ... ... ... ... ... жоспарлайды, барлық оқу материалын кезең-кезеңімен
қайталайды, ... ... ... ... және ... ... ... қалдырмайды. Мұғалімнің іс-қимылы жоғары оперативті,
бірақ рефлексивтілікке қарағанда ... ... ... ... ... ... емес, пәннің ерекшеліктерімен қызықтыруға
тырысады. Мұғалім сабақтағы кез-келген өзгеріске сезімтал, тұлғалық ... ... ... ... ... ие. Л.М.Фридман и И.Ю.Кулагина
авторитарист ... ... және ... ... деп ... пәнге деген
ерекше байланыстылығын атап өтеді. Авторлардың айтуынша, педагог-авторист
өз іс-әрекетінің нәтижесіне қатысты эмоционалды мазасыз болып келеді.
Н.Ф.Масловатың ... ... ... оқушы туралы түсінікке,
абстрактілі талаптарға сүйене отырып, тұлғалық ерекшеліктерін есепке ... ... ... жек» жұмыс істейді. Оған функционалды-іскерлік және
ситуативті әдістер тән. Н.Ф.Маслова күрт байқалатын ... ... ... ... ... пен ... ... ерекшеліктері деп санайды.
К.Г.Митрофанов тұлға мен оның ... ... деп ... Оның ... ... өз ... ... түсінбей отырып, өзін субьект ретінде бөлмей жүргізеді. Мұғалім
шеттетілген, өз ... ... ... ... ... ... Ол тек істеуге болатын нәрсені ғана істейді. Бұл ... тән ... ... ... ... болып табылады.
К.Г.Митрофанов мұғалім-авторитаристтің көп ... өз ... ... ... ... ... ... жоқтығын айтып
шағымданатынын атап көрсетеді. Осындай мұғалімдер көп жағдайда жаңа жазалау
мен мәжбүрлеу шараларының егізілу қажеттігін ... Олар ... ... теріс бағалауға бейім. Бірлескен іс-әрекеттің мұндай түрін
жүзеге асырушы мұғалімдер көбінесе оқушыларды ... ... ... ... Бұл ... ... ... қалған» педагогтарға
қосады. Бірақ алғашқыларына қарағанда, олар үшін ... ... да ... ... олар ... мен басшылықтың мойындағанын қалайды.
Бірақ, жоғарыда айтқанымыздай, олар педагогикалық ұжымда «бөтен» адамдар
болып саналады. Бұл оларды ... ... ... ... итермелейді.
Бірақ, К.Г. Митрофановтың айтуынша, ... ... ... өз ... ... қиын ... ие, әр түрлі
құбылыстар мен оқиғаларға қатаң тіршілік ережелерімен қарыйтын адамдар.
Олармен тең ... ... ... олар ... ... ... ... үлкеннің ролін иеленеді. Мұндай мұғалімдер билік
тарапынан берілетін дидактиканың құнды екеніне ... ... ие ... ... ... иесі ретінде сезіну – маңызды және құнды, ... ... ... ... ... ... көру мұндай педагогтар үшін
бәрінен де маңызды.
К.Г. Митрофанов авторитарлы әрекетті ... ... ... ... ... Бұл ... ол ... баланы сезіне
алатынын, оны түсініп, жағдайды дұрыс бағалау арқылы оны ... ... ... ... де ... ... ... көрмейтін балаларға деген теріс
әрекетін көрсете отырып, осыған ұқсас психологиялық ... ... ... босаңсуға мүмкіндік бермеу үшін кез-келген әдісті
пайдаланып, қиындықтар туғызып отыру.
Мұндай мұғалім оқушыларда өз қателіктері үшін ... ... ... ... оқуға бағыттайды, оқу процесін бәсекелестік күрес негізінде
жүргізеді. Ол оқушыларды ... ... ... ... ... ... сабақта қатаң тәртіп орнатуға тырысады, оқушыларды
кінәлілігіне қарай жазалау деңгейін күшейтеді. ... ... ... өз жұмысын ұнатпайтын, кәсіби тұрғыдан салақ ... ... сай ... ... да ... ... көбіне тым қатал, авторитарлы ұстанады, сабақта оқушылар
қабілетінің тежелуіне одан соң ересек өмірдегі әлеуметтік ... ... ... ... ... «қарсылықты» жүріс-тұрысты туындатады
деп атап көрсетеді. В.Л.Леви өзінің ... ... ... отырып, қорғаныс ... ... ... Бұл өз ... ... ... ... болып табылады.
И.Акимов, В.Клименко авторитаризмді педагогтың басшылық-бағыну
ұстанымын ... ... ... ... ... ... және құралдарға ие түрі ретінде сипаттайды. Авторлар мұндай іс-
әрекеттің нәтижесі педагог ... ... дәл ... ... ... Авторлар мұғалімдерді жеті түрге ... ... ... ... ... ... ... толтырушы, от жағушы. От
жағушыдан басқа аталған барлық педагог ... ... ... ... ... байланысы ретінде сипаттауға болады. ... үш ... ... қарайды: шығармашылдар, тұтынушылар және құлдар.
Осыған сйкес мұғалімдерді де үшке бөледі: шығармашылдар, тұтынушылар және
құлдар.
1.2 Авторитарлық тәрбие ... ... ... ... ... тұтас бір кешен болып табылады. Оның құрамына тәрбиенің
мақсаты, тәрбие ... ...... және осы ... ... ... ... асыратын педагогтар, тәрбиені ұйымдастырудың
әдістері мен тәсілдері кіреді. Ал тәрбие жүйесін ең ... екі ... ... және ... (1- ... Авторитарлы тәрбиелеу
концепциясы жоғарыдағы тақырыптарда айтылғандай, тәрбиеленушіні мұғалімнің
еркіне ... ... ... нәтижесінде балалардың белсенділігі,
тұлғалық қабілеттері, шығармашылық бастамалары мен өзінідік ... ... ... ... Ал басқа салдарлары жасырын конфронтацияның
дамуымен, ... ... ... күйреуімен, әлсіз балалардағы
еріксіздіктің, бағыныштылық пен ... ... ... ... ... ... ... достық секілді жалпыадамзаттық
сезімдердің жойылуы, олардың орнына адам бойында құлдық сезім мен құлдық
берілгендік сезімдердің қалыптасуы ... ... ең ... ... ... ... пайда болуының екі негізгі тамырына шолу жасауға
болады. Біріншісі тоталитарлы-авторитарлы саяси режим билігі ... ... ... ... ... мемлекет мақсаттарын
жеке тұлға мақсаттарынан жоғары қоюға бағытталған тұрақты ... ... ... ... жүйесі өздігінен пайда бола бастайды деуге
де болады.
1-сурет. Тәрбиенің ... ... ... ... ... ... барлық әдістерімен конформизмнің барынша
дамуына жол ашады. Конформизм дегеніміз ... өз ... ... отырған әлеуметтік таптың немесе белгілі бір адамдар
тобының қалауына сай етіп ... ... ... ... ... ... адамдардың ерік-жігерлерінің пассивтенуі болып табылады.
Сонымен қатар, ... ... ... ашық ... ... жағымпаздық
бола алмайды. Шын мәнінде, ішкі ... адам ... ... оның ... ... сенімдердің пайда болуымен байланысты.
Адамның өзіндік құндылықтары мен көзқарастары фрейдтік теорияға сәйкес
сананың «көлеңкесінде» қалып қоюы осындай ... ... ... бірі ... ... Осының салдары ретінде адамда «қос
сана» қалыптасады, әсіресе, ... ... сана оны ... ... өмірін қиындатады. Оруэлдің «1984» атты кітабында
тамаша сипатталған «қос ... ... ... ... айта ... ... тақырыбы бізді авторитарлы тәрбиенің пайда болуының екінші
түпкі ... ... әкеп ... Бұл ... ... ... заңдарымен байланысты. Дәлірек айтатын болсақ, бала өз ... ... ... ... ... ... ... бұл оның бағынышты жағдайымен, ата-аналарының қимылдарын көшіріп
алуға бейімділігімен, қарым-қатынас ережелерін ... ... ... ... байланысты. Мұндай жүріс-тұрыстың
психологиялық негізі баланың жоғары ... ... ... ... ... өсе келе ... ... басты себебі оның
психикасының конформизм жағдайынан шығуға талпынуы болып табылады. Шынында
да, баланың жүріс-тұрысы айқын неконформистік ... ... Ол ... ... ... ... жоғалады, ашушаң және ызақор ... ... ... ... ... жол беруге бейім тұрады. Бұл
кезде бала нонконформизм жағдайына ... деп ... Бұл ... айтқандарына барлық жағдайларда қарсы келуге ұмтылуынан, не
болса да теріс көзқарасты ... ... ... Тұрмыстық
деңгейде баланың мұндай әрекеттерін «ақ десең қара, қара ... ақ ... ... ... ... ... ... келтіруге болады.
Конформды және нонконформды іс-әрекеттердің бір ... ... ... және мектеп жасындағы балалардың мінездерінің ... ... ... ... ... отбасылық топпен
(ата-анамен, үлкен туыстарымен) және ересектермен ... ... ... өзі санасатын құрбыларымен, жолдастарымен ... ... ... Бұл ... баланың өз құрбы-құрдастарының тобына
тәуелділігі жоғары болғандықтан, оны ... ... алу, ... ... ... мектепке көшіру кезінде бала ауыр психологиялық травма алады.
Сонымен қатар, жасөспірім өсе келе оның ... ... ... ... ... жас ... дағдарыстарға қарай
бірін-бірі алмастырып отырады. Осының нәтижесінде жасөспірімнің мінезін
обьективті бағалау ата-аналар үшін ғана ... ... ... ... қиын ... ... бойындағы конформизмді түзетудің әдістері қандай?
Жоғарыда айтылғандардан байқағанымыздай, бұл ... ... ... тиімділігі мүлдем төмен. Тиым салулар мен бұйрықтар қажет емес
тенденцияларды дамытуы мүмкін. ... ... ... ... ие, әлеуметтік қауіпті топтарға қосылып кетуі мүмкін.
Сондықтан, бұл ... шешу үшін ... ... ... ... ... Бұл ... негізгі ережелері Қайта өрлеу дәуірінде-ақ сол
кездегі авторитарлы тәрбиенің жалпы қабылданған догмаларының негізінде
қалыптасты. ... ... ... ... ... «оқу ... принципінен «жұмсақ қол» ... ... ... ... ... басқаларға саналы және сыни көзқарасының
принциптеріне, моральды қолдап қуаттауға ... ... ... ... ... гуманистік тәрбиенің
заманауи әдістерінің көмегімен жою тіршілік жағдайларының ... ... ... ... ... ... немесе жасөспірімге деген
сыйластық қарым-қатынасқа, өзіндің ... ... ... ... ... ... ... пайдалану жастардың өмір сүру деңгейі
олардың қабілеттеріне, біліміне, қиын жағдайларда ... ... ... тіл ... ... ... ... отырған қазіргі
қоғам жағдайында баламасы жоқ таңдау болып табылады.
Сонымен, авторитарлы тәрбие балаларды басқаруға ... ... ... бақылаулармен және үлкен ... ... ... ... ... балалардың сана-сезіміне ата-аналар
тарапынан да, ұстаздары жағынан да ... ... ... ... кейбір танымал педаготар авторитарлы тәрбиені аса
тиімді деп санайды. Авторитарлы тәрбие стилін қолдану ғылыми ... ... ... ... ... топтың айтуынша, ол тәртіптілік пен ... ... ... ... тәрбие балалардың психикасында
ауытқулар туғызады. Ендеше, авторитарлы ... ... және ... ... ... ... көрейік.
Отбасы адамзат қоғамының бөлінбес әлеуметтік құрамы болып табылады. Ата-
аналар мен балалар ... ... ... ... және ... ... баланың дені сау болып дамуын анықтайтын ... ... ... ... ... қабырғасында да тәрбие алады. Бұл жерде оның
тәрбиесіне ұстаздары және құрбы-құрдастары ықпал ететін ... ... ... ... болу – бала ... ... дамуы мен тәрбиесі бойынша
жекелеген міндеттерді өз мойнына алу деген сөз.
Психологтар тәрбие процесін көптеген ... ... ... ... ... ... мен психикасының дамуына терең әсер
ететін күнделікті ауыр педагогикалық жұмыстар ... ... Егер ... мен ... ... ойындағысын істету үшін балаға ықпал етуге
барынша тырысатын болса, онда бала ... ... зиян ... ... ... тәрбие стилін ұстанатын ата-аналар мен ұстаздар
балалардан олардың жетістіктері мен көңіл ... ... ... көп ... талап етеді. Соған қарамастан, ол ата-аналар мен
ұстаздарбалаға жақсы жағдайлар жасап береді. Бірақ, олар өз ... ... ... болып көрінеді. Әсіресе, авторитарлы ата-аналар
өз балалары үшін абсолютті диктаторларға айналады.
Авторитарлы тәрбиені жақтаушылар оның көптеген тиімді ... ... ... ... Олардың айтуынша олардың айтуынша, авторитарлы стильді
ұстанатын ата-аналардың балалары тыңдайтын, жауапты болып өседі, өйткені
қатаң ... және ауыр ... ... өсіп ... ... де ... бір ... шындық бар. Бірақ, авторитарлы ата-
аналар өз балаларының толық қалыптаспаған, дамымаған тұлға екендігін ұмытып
кетіп ... ... ... да өз ... ... ... олар «махаббат» пен «көзсіз махаббат» арасындағы нәзік шекараны
ұмытып кетіп отырады. Балалардан қарсылықсыз бағынуын ... ете ... ... ... ... ... тәрбиенің теріс жақтарының бірі – ол ... ... даму ... шектейді. Балалар өз қалаулары мен талап
–тілектеріне тәуелсіз түрде ата-аналарына барлық ... ... ... Бұл ... ... ... өзіндік баға, сенімсіздік пен
мейірімсіздік секілді теріс тұлғалық сапаларды қалыптастырады.
Егер ... ... ... оның пікірі және көзқарастарымен
санаспаса, онда бұл әрекеттері әлі толық қалыптаспаған тұлғаға қатты ... әсер ... Егер бала ... ... ... ... ... алмаса,
қатаң жазаланады немесе ... ... ... Іс ... тәрбиенің негізгі құралы жазалау арқылы қорқыныш ұялату болып
табылады және мұны ... ... деу ... қате ... ... ... шектеп, тежеу үшін, басқалар алдында, өз
тұрғысынан айыбын ... ... ояту ... ... ... ... Басқа тəрбие əдістері секілді жазалау да қылық-
əрекеттердің сырттай себептерінің тұлғалық ішкі ықылас-ниеттерге ... ... ... ... ... ... ... қосымша міндеттер таңу; 2) кей құқықтардан айыру не шектеу; 3) ... не айып ... ... ... ... ... формалары
қабылданған: жақтырмау, ескерту, сөгіс жариялау, алдын ала сақтандыру,
айыпқа сай ... ... ... ... бәрі баланың психикасының бұзылуына ... Оны ... ... және өзін ... кінәлі снап жүретін болады.
Авторитарлы тәрбиенің әсерінен бай ... ... ... өзі де ... жоғалтып жатады.
Авторитарлы тәрбиенің салдарлары негізінен есейген кезде байқалады.
Мұндай тәсілмен тәрбиеленген балалар өзіндік шешім ... ... ... ... қашатын болады. Сонымен қатар, бала зиянды әрекеттердің
құрбаны болуы да мүмкін. Кең көлемдегі ... ... ... ... олар өздерін тиым салынған әрекеттерді жасауға
ұмтылатынын түсінуіміз қажет.
Есейіп, ... ... келе ... ... шыққан балалар өз
ата-аналарына қарсы шығады. Бұл олардың өз отбасынан безуіне ғана ... ауыр ... ... әкеп ... ... ... жағынан болмаса да, эмоционалдық тұрғыдан бала өз ата-анасынан
алшақтап кетуі мүмкін. Және ата-анасына қарай айтылған ... ... ... бала сүйіспеншілік сезіммен емес, амалы жоқтықтан айтатын болады.
Психологтар келтірген мәліметтерге ... ... ... ... ... қатты дамиды. Ата-аналардың тәрбие
стильдерін салыстыру кезінде ... ... ... оң, ал ... теріс әсер ететіні анықталған. Баланың дарындылығы мен ата-
аналардың кәсібі ... ... бір ... бар екендігі айқындалған.
Қазіргі күндері ата-ананың балаға деген ... ... ... ... ... ... ... Бірақ ең қымбат ойыншықтан да асып түсетін
ата-ана мейірімі, түсіне білуі, баламен достығы, бірге демалуы, оның ... ... ... ... бала үшін ең ... ... ... тек
асыраушылар ғана емес, олар баланы жаңа ... ... ... ... өзіне сенімді болуға көмектесушілер,
Д.С. Акивис өзінің «Әкелік махаббат» атты еңбегінде баласын ... ... әке ... ... жоғары жетістікке жететін тәрбиеші деп атап
көрсетті. «Әке балаға аз қамқорлық көрсете ... оны ... ... деп ... ол. (Отцовская любовь/Д. С. Акивис. - М.:
Профиздат, 1989. - С. 26.)
Балаға ұрысу немесе тиым салу секілді әрекеттерді ... абай ... ... ... толып, жасөспірімдік кезеңнен өткенше ата-аналар
тарапынан жасалынған ... ... ... ... ... ... ... келе олардың бойында сол ... ... ... ... Оларға мейіріммен қарау, баланы атымен атап ... ... ... ... баланың жақсы істерге әуестігін арттырады. Тіпті
тиым салудың өзін жұмсақ дауыспен, түсіндіре отыр жеткізу қажет. Егер ... ... ... ... онда оған ... оның әрекеттеріне бағытталған
сын ескертпелер айту қажет. Мысалы, «сен ... деп ... ... ... ... сияқты.
Біздің дәстүрлі тәрбие жүйеміздің тағы бір сипаттық ерекшелігі –
мақтаудан гөрі, тиым ... ... ... ... тәрбиелеу
дегеніміз – ескерту айту, тиым салу, жазалау деп түсінеді және ... ... ... деп ойлайды. Нәтижесінде бала 14-15 жасқа
жеткенше оның ... ... ... одан ... «теріс» әрекет
күтетін адам деген түсінік қалыптасады. Сонан соң ол мұндай пікірді басқа
адамдарға қатысты ... ... ... ... ... ... қоршаған ортадан өзінің іс-әрекеттеріне теріс ... мен ... ... ... тәрбиенің авторитарлы стилінің МЕН-концепциясының жағымсыз
жақтары көп. Оның ... ... ... беру мен соны ... ... орындату жатыр. Сондықтан, балаға деген кез-келген
жаза, қойылатын кез-келген ... оны ... ... ... да ешқандай
мазмұнға ие болмайды. Мұндай ата-аналар ... өте келе ... ... дег ... ... ... Нәтижесінде олардың балаларында
кішкентайынан бастап өздерінің керексіздігіне, ... ... ... бастайды. Мұндай балалардың жүріс-тұрысында қоғамнан,
қоршаған ортадан алшақтау байқала бастайды. Олар ... ... ... ... ... ... тұратын болады және соның
әсерінен ... ... Осы ... бала ... ... ... ... өседі.
Тәрбие көзқарасы тұрғысынан қарағанда, айыпқа тартуға ... ... ... ... Балаға тиым салған кезде ол оның дұрыс емес
екенін біледі, ... ... ... ... ... хабарсыз қалады.
Сондықтан, кез-келген тиым салудан кейін ... ... ... ... ата-аналардың жеке бастарының пікірлері ... ... ... да, ... ... мен ... ... кезекте
қалып қойып жатады. Мұндай ата-аналар өз ... ... ... деп ... ... ... өздеріне көзсіз бағынуды
талап етеді.
Алайда, оның ... ... ... ... ... жазалай отырып, ата-аналар оған аз зиян ... ... ... ... ... ... ... МЕН-
концепцияларының қалыптасуына әкеп соқтырады.
Авторитарлы тәрбиенің салдарлары, оның балаға қаншалықты қамқор бағытта
болуына қарамастан, өте ауыр ... ... ... мұндай әдіс баланың
болашағына апатты әсер етеді. Осыған байланысты, ... ... ... ... тәрбие бағытын таңдап алған жөн. Осы арқылы ғана
балаларды бақытты және қуанышты етуге ... ... ... ... ... ... ... позитивті әсер етудің педагогикалық мүмкіндіктері
Авторитарлы тәрбие бағытын жақтай отырып, Иоганн Фридрих Гербарт
дәстүрлі ... ... ... ... ... ... және өз
заманындағы педагогтардың жұмыстарын сын тұрғысынан (тек қана Иоганн Генрих
Песталоцциді ғана сынаған жоқ, себебі оны ... ... ... ... ... қалыптастыру жолындағы еңбектері үшін ... ... ... ... мен ... ... ... «педагогиканың ғылыми жүйесін» жасауға тырысты.
Гербарт моральдық сұлулық туралы ғылым және эстетиканың негізі деп
санаған этика тәрбиенің ... ... және ... Ал ... ... жететін жол мен жетуге көмектесетін құралдарды анықтайды.
Гербарт ... ... ... ... ... күшті мінездерді
қалыптастырудан құралады. Осындай мінезге ие бола отырып, адамдар өз іс-
әрекеттерінде тұлғаның идеалдығы мен адам ... ... ... ... ... ... басшылыққа алатын болады:
- тұлға ұмтылысының бағытын, саласы мен күшін ... ... өз ... ... ... ... ... анықтайтын
келісімпаздық идеясы;
- жекелеген адамдардың ұмтылысы мен талап-тілектерінің қарама-қайшы
қақтығысы ... ... ... ... ... ... ... тұлғаға басқа адамға келтірген жаман әдеттері мен реніштерін жою
міндетін ... ... ... ... ... оның ... сәйкестендіретін ішкі еркіндік идеясы.
Гербарттың ойынша, балаларды басқару және тәртіпке негізделген оқыту
моральдық ... ... ... ... әсер етеді. Балаларды
басқарудың негізгі міндеттері оларды үнемі бір іске ... ... ... ... ... ... тәртіпке үйрету болып
табылады.
Бұл жерде артық еркелікке және тым ... ... ... ... көрсетуге болмайды. Өз кезегінде, тәртіп тәрбиеленушіде жоғары
моральды, күшті ... ... ... ... ... ... ... қажетті шарты болып табылады. Тәртіпті ұстап тұру ... ... ... мен құралдарды пайдалануды ұсынады. Олардың ішінде
тиым салулар мен бұйырулар, «абайлап, орнымен» қолданылуы тиіс тән ... ... мен ... ... ... ... кезінде тәрбиелеу оқыту
алдыңғы орынға қойылады. Осы түсінікті пайдалана отырып, Гербарт ... ... ... ... болмайтынын атап көрсетті. Себебі, ерік ... ... ... ... ... ... Гербарттың ойынша, тәрбиелей
оқытудың құндылығы оқушыларға білімді беруде ғана емес, осы ... ... ... ... ... гербарттық психологияның келесі ережелерге негізделген
салдары болып табылады:
- ешқандай мұрагерлік немесе ... ... ... ... ... психикалық өмір түсініктер негізінде қалыптасады.
Гербарт түсініктерді өзара сәйкес немесе ... бола ... ... ... Егер ... ... ... болса, онда жағымды
сезім пайда болады, ал ... ... ... ... ... ... ... ерік немесе ұмтылыс, сондай-ақ ақыл-ойға негізделген
өмірдің құрамдас бөліктері ... ... мен ... пайда болады.
Сонымен, ХІХ ғасырда кең тараған, адамның ... ... ... және ерік деп үшке бөлетін «билік» психологиясының орнына, Гербарт
түсініктер мен ... ... ... ... ... ... енгізді.
Адамда пайда болатын түсініктер уақыт өте ... ... ... ... ... қалып қояды. Ол ... ... ... апперцепцияның арқасында бұрын пайда болған
түсініктермен ... ... ... ... алып шығу үшін
ассоциациялар ... ... ... ... бір ... ... және
интеллектуалдық әрекеттерді тудыруға тырыса отырып, оның қиялына әсер ... ... ... ... ... ... ... мен
бекітудің негізгі құралы ретінде оқыту ... ала ... ... ... бай желісін жасау – дидактикалық ... ... ... ... деп атап ... ... ретінде оқушыларда жан-жақты қабілеттер мен
қызығушылықтардың қалыптасуы осы мақсаттың жетістігі ... ... ... ... ... ... ... қарағанда үлкен
тәрбиелік құндылыққа ие. Тікелей ... ... ... ал ... селқос ықыласқа байланысты, сондықтан, екіншісін Герберт
тәрбиелік маңызщы төмен деп санайды.
Оқытудың тиімділігі ... ... ... мазмұнның өзара байланысты
бөліктерге дұрыс бөлінуі мен оның барысына да ... ... бір ... ... анық және айқын бола бастайтын терең оқытылатын
бірінші деңгейден оны ... ... ... ... ... ... ... аталған мазмұны меңгеру сәтті жүреді.
Гербарт аталған деңгейлердің әрқайсысының ішінде екі ... ... ... ... мен ... ... Осылайша, меңгеру
деңгейлерінің сызбасы мыналарды қамтиды:
- статикалық үйрену;
- динамикалық үйрену;
- статикалық түсіну;
- динамикалық түсіну.
Статикадағы ... ... ... ... ... емес
түсініктерден бөлініп шығады, осыдан соң ол ... ... ... анық ... басқаларымен бірігуіне әкеп соқтырады. Өз кезегінде,
статикадағы түсініктің ... ол ... ... ... ... ... ... Динамикадағы түсінік бізге ... жаңа ... ... ... жаңа элементтерін құруға»,
осылайша әдіске айналдыруға мүмкіндік береді.
Меңгерудің әр деңгейін Гербарт оқытудың белгілі бір ... ... ... ... жүйе және ... Бұл деңгейлер
мектептегі барлық пәндер бойынша оқытудың ... ... тиіс ... қарастырылған деңгейлердің оқу мазмұнынан тәуелсіздігін атап
өтудің орнына оларды формальды деп атады, ... ... ... қатар, оларды жетілдіруге ұмтылыс жасалды.
Ерекше назар аударуды ... ... ... ... авторы Вильгельм
Рейн (1847-1929) болып табылады. Ол формальды деңгейлерге басқа ... ... ... айқындады және сандарын беске дейін көбейтті. Оның
сызбасы жаңа материалды дайындау, оны ... ... ... ... және ... ... ... материалды дайындауы мен ұсынуы гербарттық айқындылық деңгейіне
сәйкес келеді. Дайындық оқушылардың ақыл-ойында жаңа материалды ... ... ... ... ... ... Гербарт
терминологиясын пайдалана отырып сәйкес апперцептивті массаны ... ... осы ... Рейн ... ... ... ... оған
барлық оқушыларды барынша белсенді қатыстыра отырып жүзеге асыруды ұсынды.
Ұсынудың мақсаты ретінде ол оқушылардың жаңа оқу ... ... алу ... ... Ол ... затты, құбылысты, процесті
немесе оқиғаны оқушыларға өз ... ... ... ... қалыптастыруға мүмкіндік беретіндей етіп ұсынуға тырысты. Бір
мезетте ол ұсыну әдісінің оқушылардың жасы мен оқу ... ... ... қол ... ... Бұл ... бақылау,
эксперимент, талқылау, сипаттау, әңгімелеу және лекция әдістерін қамтуы
тиіс.
Жалпы алғанда, Рейн жаңа ... ... мен оны ... ... деп
санады, және соның арқасында оқушылардың ... олар үшін ... ... процесі өтеді.
Үшінші және төртінші формальды деңгецлерге сай келетін біріктіру мен
жалпылау ... Рейн ... ... игерілген түсініктер негізінде
абстрактілі түсінікті қалыптастыруға байланысты міндеттерді шешті. Жаңа
түсінікті ... ... ... ... өзінде бұрын қалыптасқан
түсініктермен жаңа түсініктермен салыстыруы тиіс болды. Бұл олардың негізгі
белгілерін анықтауға ... ... ... абстрактілеу процесі
аяқталып, қалыптасқан түсініктер жүйесіне жаңа жалпылаулардың қосылуымен
сипатталады. Осы процес ... ... мен ... ... роль ... ... ... оқушыны алған білімдерін жаңа өмір жағдайларында пайдалана
алуға үйретуі ... ... ... осы ... Рейн оқушылар
білімін біліктілікке айналдыруға ... ... мен ... ... атап ... ... ... |
|И. Ф. Гербарт|В. Рейн ... |1) ... ... | ... ... ... | ... |3) ... ... ... |4) жалпылау |
|)| | |
| | |5) ... ... ... Гербарт және ... ... ... ... ... ... ... және ұғымдардан теориялық
сипаттағы біліктілікке қарай жүруі тиіс болды. Абстрактілі ойлаудан
практикаға ... ... ... ... ... ... ... қарастырылып отырған таным процесінде
практика оқушылар меңгерген шынайы білімдер критериі ретінде ... ... ... ... ... ... алу ... ретінде ұсынылған.
Гербарттың формальды деңгейлер теориясы оқушылардың өзіндік іс-әрекетін
қалыптастыру және ... ... ... арттыру мен жұмыс
жағдайларына үйрету секілді факторларды елеместен оқытудыңм ... ... ... ... Бұл ... ... әрекетіне баса мән
берілгенін есепке алатын болсақ, онда балалар мен жастардың интеллектуалды
өзіндік ... ... мен ... ... кез ... ... тікелей бағындыратын бұл теорияны шектен тыс ... ... де ... Ол мұғалімдерге оқушыларды басқару кезінде
авторитарлы стильді шамадан тыс пайдалануға мүмкіндік ... ... оның ... басқа көзқарастары да қазіргі білім жүйесіне
қолдануға келмейтін және біржақты ... да бар. Ол ... ... ... ... ... идеалистік
философиясынан туындаған болатын. Ол ... ... ... ... ... ... тиіс болатын.
Гербарттың психологиясы мен этикасы метафизикалық сипатқа ие болды.
Психология түсініктер кез ... ерік пен ... ... болып табылады
деген ережеден туындады. Гербарттың этикасы мәңгілік және ... ... бар ... мойындай отырып, тәрбие мақсаттарын
анықтау кезінде жетекші рольге ие ... ... ... ол ... ... ... ... нәтижелері ретінде емес, белгілі бір
қоғамдық, саяси, ... ... ... ... өмір сүріп жатқан
адамдардың қажеттіліктерінің ... ... ... ... ... ... ... мен этикасының метафизикалық сипаты оның
дидактикалық ... ... ... ... ... ... негізгі міндеті –
оқушылардың интеллектуалдық дамуы, ал отбасының міндеті оған ... ... қате ... болды. Бірақ отбасының да ... ... ... ал ... ... мінез-құлқын қалыптастыруға қатысатынын ол
аңғармады.
Сабақты жүргізу барысында ... ... ... ... ... ... қатаң бақылауын талап еткен Гербарт бұл
әрекеттің оқушылардың сын тұрғысынан ... мен ... ... консерватизмге әкеп соқтыратынын мойындағысы келмеді. ХІХ және
ХХ ғасырлар тоғысында кең тараған мұндай ... ... ... ... ... ... ... келеді. Қазіргі заманғы
швейцар ... ... ... ... ... «тәрбие көзқарасынан қарағанда
дәстүрлі мектепті оқушыларды еріксіз бағындыратын авторитаризм ... ... ... сипаттайды. Үлкендер бұйрық береді, ... оны ... ... ... және есте ... тиіс. Тәрбие мен
білім беру ұзақ уақытқа созылған және жүйелік ... ... ... олар ... қажеттіліктері мен көзқарастарына байланысты
болмауы тиіс. Тәрбие мақсаты ретінде ... ... ... ... ... беру ... жұмысы өз әріптестерімен және оқушылармен өзара әрекет жасау
үрдісінде ... ... ... ... ... ... мен
басшылардың тұлғалық позициялары мен көзқарастары әсер ... ... ... ... жеке ... ... ... құндылықтар арасында ... ... ... ... ... Тұлғалық және ұжымдық көзқарастар
арасындағы сәйкестік қолдаудан ... ... ... ... ... ... ... даму перспективасын анықтауда 3
мүмкіншілігі бар: бейімделу, өзін-өзі дамыту және іс-әрекетінің ... ... ... ... ... ... ... білім беру жүйесінің барлық талаптарына бейімделу мүмкіндігін
береді. Өзін-өзі дамыту – педагогтың өзін профессионал ретінде ... ... ... ... ... – педагог өз дамуын ... ... ... және осы ... ... ... кәсіби белсенділігі
төмендейді, жаңалықты қабылдайды т.б. ... ... ... өзін-өзі
дамыту мәселесіне анализ жасамастан ... оның ... ... ... ... ... сипаттамаларына
тоқталайық.
Қазіргі кезде ғылымда педагог тұлғасының ... ... ... мен ... кәсіби компетенттілігінің
ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... құрылымдылық компоненттеріне кәсіби ... ... ... ... ... мен шеберліктер, кәсіби
педагогикалық қабілет, ес, ойлау мен қиял, кәсіби өзіндік сана, құндылықтар
қатары енеді [2].
Тұлғаның кәсіби – ... ... - ... ... ... ... ... класымен анықталады. Кәсіби-
педагогикалық бағыттылықтың дамуы ... ... ... ... ерекшеліктері, оның қызығушылықтары, өзін-өзі дамытуға
деген ұмтылыс, басшылар тарапынан педагогикалық іс-әрекеттің ұйымдастырылу
ерекшеліктері, ұжымдағы ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекетінің аймағын кеңітуге
деген ұмтылысымен, оқытудың жаңа формалары, әдістері мен ... ... ... ... ... қарым-
қатынаста болуымен, өзін-өзі тәрбиелеудің барлық амалдары мен ... ... ... ... ... ... ... контексінде кәсіби белсенділік - өзін-өзі дамытудың маңызды шарты
болып табылады.
Кәсіби білімдер мен ... ... ... мазмұнын құрайды
педагогтың білімдері мен шеберліктері болмаса, ол өз ... ... ... ... ... ... түрлі. Оларға өз ... ... ... ... аймағындағы білімдер, өзіндік кәсіби
мүмкіндіктерін білу жатады. Арнайы шеберліктерге: аналитикалық, ... ... ... ... ... жатады.
Педагогтың меңгерген білімдері – оның компетенттілік деңгейін анықтайды.
Педагогикалық ... ... ... тұлғалық потенциалын
сипаттайды. Адамның өз бойынан педагогикалық қабілетті байқауы ... ... ... ... ... ... бойынан табылатын маңызды қабілеттер қатары төмендегідей:
1. Академиялық – математика, физика, әдебиет, шет тілі сияқты ... ... ... ... ... ... ... деген жоғары
қызығушылығынан көрінеді;
2. Дидактикалық – оқушыларға оқу ... ... ... етіп ... Бұл үрдіс нәтижесінде оқушылар білім жағынан ... ... ...... ішкі дүниесіне ену, баланың тұлғасын
түсінумен байланысты психологиялық бақылығыштық ... ... ... - ... ... продуктивті қарым-қатынас,
сенімді өзара қарым-қатынас орнату қабілеті;
5. Сөздік – педагогтың өз ойын ... анық ... ... ... ... Ұйымдастырушылық – оқушылар ұжымын бірлікке шақыру қабілеті, өзінің
жұмысын ұйымдастыру, жұмысқа ... ... ... ... ... ... – педагогтың, оқушылардың іс-әрекетін, сабақ сценариін,
сыныптан тыс ... ... ... ...... ... әсер ету, осы негізде
авторитетке жету: педагогикалық қиял, өзінің және ... ... ... көре білу ... қабілеттер педагогтың білімі, шеберлігі мен қабілетін толық
ашып көрсете алмайды, бірақ олар туралы ... ... қана ... дамытуға, оны меңгертуге ... ... ... жаңа ... орын бере ... кезде,
«авторитарлы педагогика деген не?» деген сұрақ туындайды. Төменде ... ... ... ... ... құндылықтарды мақсат ететін қазіргі заманда жоғары ... ... ... және ... идеалдардың құнсыздануы белең
алып отыр. Адам рухани кедей болып ... Ол тек жеке ... ... ... Қазіргі білім беру әдістемесі мектептен тұтас ... ... ... ... ... ... ... ғана қалды. Мектептің негізгі мақсатына жататын құзіреттілікті
қалыптастыру мен рухани дамыту тек қана сөз ... ... Тек ... ... ғана ... беру ... ... құзіреттілікті,
адамгершілікті, тұлғаны дамыту бойынша жүйелерді іздеуді мақсат ететін
жаңаруы басталды.
Оқытуға ... ... ... өз ... ерік беру және ... құқықтарынан айырылады. Ол өзіне білім алу үшін келген ... ... ... мен ... ... ... ... меңгеру ісіндегі қиындықтарға ... ... ... ... ... педагогика авторитарлы және адамгершілік педагогикасы болып
екіге бөлінеді. Бұл екеуі білім беру ... ... ... ... ... ... авторитарлы және адамгершілік жақтары
бойынша бірнеше сапалық айырмашылықтарын атап өтуге болады. Авторитаризм -
( лат. ... ... ... ... ... Бұл жеке бас ... бар антидемократиялық үстемдік ету жүйесі.
Авторитарлы педагогика өзінің мәжбүрлеуші күштік ... ... ... Авторитарлы тәрбие өзге адамның еркі мен
бұйрықтарын орындаушы тұлғаны қалыптастырады. Адам өзін жеке бас еркі ... бір ... ... ... ... Оны ... қабілеті
арқылы ғана бағалайды. Орындаса – жақсы, орындай алмаса – жаман деген баға
алады. Адамда ... және ... ... ... Бірақ авторитарлы тәрбиенің ең жаман жағы – екі түрлі ... ... ... Ол бір нәрсені айтса, екінші нәрсені ойлайды, ал
іс жүзінде мүлдем басқа үшінші нәрсені ... ... ... қасында
болу әсіресе, оқушылар үшін қауіпті. ... ... адам ... ... ... әсер етеді. Авторитарлы ұстаным - бұл эгоисттік ұстаным.
Эгоист ең алдымен ... жеке ... ... ... ... ... жек көрушілікті тудырады. Эгоист айналасындағы
адамдарды емес, өзіне қажетті заттарды ғана ойлайды. Ол өзі үшін ғана ... өзін ғана ... ... адамдар ол үшін – тек ... ... ... ... ие адамға үнемі қанағаттанбаушылық,
айқайлау, ызақорлық және дөрекілік тән. ... ... үшін ... көру мынадай мағына береді: баланы қатаң ұстау, оны тәртіпке үйрету,
оқуға және тәртіпті болуға мәжбүрлеу, және осының бәрі оның ... ... ... ... ... ... оқушыны көз алдымызға
елестетіп көрейік: аулада ойнап жүрген бала екінші бір баланың ... ... ... Оның да ... ... ие ... келеді,
сондықтан баланы жылата отырып, ойыншығын тартып алады. Ол баланың жылағаны
бұған әсер етпейді. Себебі, оның бойында ... ... ... ... ... ұстаныммен өскен бала есейе келе ... көз жасы ... ... алатын болады. Сонымен қатар, бәсекелестік те баланың
жүйкесіне кері әсер етеді. Бәсекелестік ... нені ... бала ... адам ... адам ... ... соң, ол жақсы
болуға тырысады. Ал егер де, ол жарыс түріндегі ойында ұтылып, өзінің қалып
бара жатқанын ... ол ... ... Бұл өз ... ... әлсіз жүйке жүйесіне салмақ. Жүйкесі әлсіз балаға бұл өмірден
түңілу секілді әсер ... Егер бала өзін ... жиі ... бұл ол үшін ... ... ... сезім оның санасына мойындау
немесе масқара болу секілді түсініктерді енгізеді. 19 ғасырдың ... ... ... ... ... ... «бір ... екінші
баламен салыстыруға болмайды». Қалай ойлайсыз? Себебі, барлығымыз әр түрлі
жаратылғанбыз, ... әр ... ... ... ... ... беруде
барлығына бір жағдай беріледі, яғни олар өздерін көрсете білуге міндетті.
Бәсекелестік ұстаным кекшілдікті, ... ... ... ... бәсекелестік ұстаным адамгершілік қасиеттердің дамуын тежейді.
Мұндай ұстанымды алға қоя ... біз ... ... ... ... ... ... шығып, әлсіздер жеңіліс табады. Мысалы ретінде
Чайковскийді ... ... ... оның ... ... ауыр жағдай
тудыратын. Ол жүйкесі жұқа адам еді. Сондықтан жас ... ... ... оның ... ... өзгертіп жіберді.
Көңіл-күй және ақыл-ой салмағы баланың психикалық денсаулығына ... ... ... артық салмақ шизофрения секілді ауру тудырады. Ол
тұқым қуалаушы ауру ... ішкі ... ... ... ... Болған бір жағдайға мысал келтіріп көрейік.Алматы қаласында түзету
мектебінен келген оқушылар тобын ... ... ... ... ... жүргізген. Сонан соң мұғалімнен сұрағанда, ол ... ... ... интеллектуалды оқушыларды соққыға жығатынын
айтқан. Бұдан байқағанымыздай, білімді қабылдау мүмкіндігі шектелген бала
басқа бағытта дамиды. Оның ... ... жек ... ыза және ... сезімдер қалыптастырады. Ал енді авторитарлы педагогикалық
ойлайтын музыка пәні оқытушысынан оқушының ... ... ... ... Бала ... мектепке келеді және белгілі бір ... ... ... ... Оған авторитарлы тәрбие беру барысында
баланың санасында не болатынын қарастырайық: ең алдымен оны нота белгілері
мен ... ойын ... ... ... ... ... соң ... мүмкіндіктерін дамытуды қатаң талап етеді т.б. Кейбір балалар
көп ... ақ ... ... кетеді, ал кейбіреулері мұндай авторитарлы білім
беру барысында алғашында өздерін қатты қызықтырған музыка сабағын жек көріп
кету мүмкін.
Және бұл ... ... ... ... ... ... өз ... құбылысты байқап, оның қарсы әрекетін, ... ... ... мен ... ... тани ... шарт. Тоқтайтын жерде
тоқтап оның ойлауына жағдай ... ... ... оның ... дамытуы керек. Ең бастысы балаға құрметпен қарауы ... ... ... мұғалім оқушының сырлас досына айналады.
Ал авторитарлы тәрбие мен білім беру барысында ... ... ... ... пен үрей ... отырып, білім береді. Бұл
балалардың сана-сезіміне ... ... әсер ... ... ... ... Мысал ретінде мынадай жағдайды атайық, сабақта бір нәрсені
түсінбей қалған оқушы мұғалімнен оны ... ... ... ... оған ... ... ... отырған екінші оқушыдан сұрауын
бұйырады. Әлгі бала ... ... ол да, ... ... сынып
түсінбеген болып шығады. Сол кезде бала бүкіл сыныптастарының атынан қайта
түсіндіріп жіберуін сұрайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... бәрібір! Түсінбесеңдер өздерің түсініп алыңдар! Сендер
мен үшін оқып жатқан жоқсыңдар!». «Мұндай мұғалім өз алдына ... ... ... ... ... ... ... осындай мінез-құлыққа ие
мұғалімдер мектептерде жиі кездеседі. Мектептерде оқушылармен дөрекі қарым-
қатынас жасайтын, ... ... ... ... ... тиетін,
айқайлайтын педагогтар да бар. Бұл жол беруге болмайтын нәрсе, ... ... ... зиян ... жол бермеу бағытында заңмен де тиым
салынатын әрекет.
Ш.А.Амонашвили өз мақаласында «Мұғалімге мақтануға мүмкіндік беріңдер!»
дей отырып, жартылай ... да, ... ... ... ақтауға
тырысады. Біздің санамызда мұғалімдер – қоғамның ... табы ... ... ХХ ... ... «Ұстаздар барлығынан биік тұруы
керек!» ұран пайда болды. Барлық ... сол ... ... ... қашан
өз ісімізді мақтан етеміз деген арман-тілекпен өмір ... ... ... ... ... ұстаздық еңбекті құрмет ... ... ... ... ... ... ... бағаланып жатқан жоқ.
Мұғалімнің әлеуметтік жағдайы, қоғамдағы дәрежесі де оның оқушылармен
қарым-қатынас жасау ... ... ... ... ... ... өмір
сүру жағдайлары қамсыздандырылмаған. Ал ... ...... ... ол – ... ... ... болса, бұл процесске
қорланған, бір жалақысын екінші жалақыға жеткізе алмай жүрген күйде келіп
енеді. ... ... ... мұғалім өзінің авторитарлы бағыттағы іс-
әрекеттеріне жол береді. Осы орайда мен «Ұстаздық еткен жалықпас, ... ... ... ... айтып өткім келеді. Мұғалім қанша жерден
авторитарлы ... ... ... оның ... бұрышында балаға
деген сүйіспеншілік болатынына сенемін.
Сонымен, ... ... мен ... беру процесі келесі принциптер
негізінде жүзеге асырылып келді: педагог қоғам жүктеген міндетті ... ал ... бала ... оның ... ... ... модельге сай
болуы керек.
2. МЕКТЕП ТӘЖІРИБЕСІНДЕ АВТОРИТАРЛЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ПОЗИТИВТІ ЖӘНЕ ҚАРАМА-
ҚАЙШЫЛЫҚТЫ ЖАҚТАРЫН ЗЕРТТЕУ ЖҰМЫСТАРЫ
2.1 Авторитарлық ... ... ... қалыптасуында әсерін
диагностикалау
Отандық ... ... ... технологиялар мен оқыту
әдістерінің көптігіне қарамастан, Қазақстан ... ... ... ... басым болып отыр. Ал авторитарлы педагогикада тұлға
қалыптасуының ... ... ... ... ... ... табиғи белсенділігінің жойылуы секілді жағымсыз процестер жүреді.
Ашушаңдық, эмоционалдық дискомфорт, белсенділіктің төмендеуі жұмысқа
деген ... ... ... ... ... азаюына бала
тұлғасының дұрыс қалыптасуының бұзылуына әкеп соқтырады. Мұғалім тарапынан
үнемі жазаланатын, айқай ... ... өз ... ... аз ... оын ... ілікпеуге тырысады, пассивті жұмыс
формасына ауысады. Мұғалімнің алысты көздей алмауы оқушыны оқу ... қана ... оның ... ... пассивті және тұйық
болып өсуіне жол ашады.
Авторитарлы, қатал педагог басқаратын ... ... ... басқаратын сыныпқа қарағанда балалардың ауруға ұшырауы мен жаңа
жүйке ауруларының пайда ... 3 ... ... ... ... тарапынан
дәлелденген. Қазақстанның әр бұрышындағы мектептерде ... ... ... ... ... ... ... сауалнама нәтижесінде, әр
жастағы балалардың 90%-дан ... ... ... ... ... ... Авторитарлы педагогтың әрекеті салдарынан ... ... ... ... сезімдері пайда болып қана
қоймайды, сонымен қатар, педагогтың ... ... ... бас ... ... ... нәтижесінде ол нақты түсініктерді
қалыптастыруға ... ... ... ... ... ... ... оқушылар алдында өзінің
басымдығын көрсетеді, әлеуметтік статусын ... ... ... осы
дұрыс па? Зерттеулерге көз жүгіртсек, адам үшін ең ... ... ... 10
дБ. Бұлақтың сылдыры мен жапырақтың шуылы осы деңгейден ... ... ... – 40 дБ, ал 70 дБ – бұл ... адам ... зиянын
тигізбейтін шектік қысымы.
Авторитарлы, өз сезімдерін басқара алмайтын, дауыс көтеруге ... ... ... ... ... ... ... тигізеді.
Нәтижесінде оқушылардың сабаққа деген қызығушылықтары төмендейді, көпшілік
алдында күлкі боламын ... ... ... ... оған қоса ... да ... ... жалпы білім беретін мектептердегі тіршілік жағдайларына
арналған санитарлық ережелерге жүгінетін болсақ, ондай орындардағы ... ... 60 ... ... ... ... Шу көп болатын жерде отыратын
адамдарда есіту қабілетінің төмендеуі, әр трүлі ішкі жарақаттар, ... ... ... ... жиі ... да баршамызға белгілі. Ал осы
ауруларға тумысынан ие балаларда шудың бұл асқынуы да мүмкін. Бұл балаларға
ғана ... ... ... де ... ... үлгі ... кейбір
оқушылар да айқайшыл, ашушаң болып өсетіні де ... ... ... тағы бір түрі ... ... деп ... XVІІ ғасырдың басында Я.А. Коменский қалыптастырған ... ... ... оқытуды сыныпта ұйымдастыру әрекеттерін қамтиды. Бұл
дидактика әлемнің көптеген мемлекеттерінде әлі күнге дейін өмір ... ... ... ... белгілері:
- бірдей жастағы немесе бірдей дайындық деңгейіндегі оқушылар оқу
жылының соңына дейін тұрақты құрамын ... бір ... ... ... ... сәйкес бірыңғай жылдық жоспар және ... ... ... ... ... балалар мектепке бір мезетте, күннің
алдын ала анықталған уақытында келуі тиіс;
- іс-әрекеттің негізгі бірлігі сабақ болып табылады;
- сабақ бір оқу ... ... ... ... да бір ... ... істейді;
- оқушылардың сабақтағы жұмысына мұғалім жетекшілік жасайды: ол әр
баланың оқу ... ... және ... соңында баланың келесі
сыныпқа көшуі туралы шешім қабылдайды;
- оқулықтар негізінен үй жұмысына пайдаланылады.
Сынып-сабақ жүйесінің атрибуттары: оқу жылы, оқу ... ... ... ... ... үй ... бағалар.
Дәстүрлі оқыту өзінің философиясы бойынша бағындыру педагогикасына,
немесе авторитарлы педагогикаға жатады.
Оқытудың негізгі ... ... ... ... ... меңгерту, бұл оқыту стандарттарының болуынан көрінеді.
Дәстүрлі технологияға негізделген ... ... ... ... ... ... ... оқушының мәдени дамуы емес, көп ақпаратқа ие
болуы басты орынға ... ... ... ... ... кеңес билігі кезінде
қалыптасқан болатын. Ол елдің индустрияландырылуының ... ... ... даму ... ... ... ... прогрестің жалпы ролімен анықталды. Және қазіргі күні де
бұқаралық мектептегі ... ... ... ... ... ... негізінен тұлғаның рухани, мінез-құлықтық ерекшеліктеріне
емес, ой бастамаларына бағытталады. ... ... 75 % ... сол ... ... ... бағытталған, ал эстетикалық пәндерге мектептегі
сабақтардың 3% ғана тиесілі.
Әлі күнге дейін ең мықты, ең ... ең ... ... ... ... ... жаратылыстану-ғылыми бағыттағы сыныптарда
оқиды. Бұл біріншіден, ата-аналардың және мұғалімдірдің менталитетімен,
екінші кезекте ... ең ... ... ... ... ... ... оқытудың негізін Я.Коменский құрған принциптер құрайды:
1. ғылымилық (жалған білімдер болмайды, толық емес білімдер болады);
2. табиғи саналылық (оқыту баланың дамуымен ... ... пен ... (жекеден жалпыға бағытталған оқыту
процесінің сызықтықұ логикасы);
4. қолжетімділік (белгісізден ... ... ... ... (қайталау – білім анасы);
6. саналылық және белсенділік (мұғалім қойған міндетті біл және ... ... ... ... принципі;
8. теорияның практикамен байланысы принципі;
9. жас және тұлғалық ерекшеліктерін есепке алу.
Дәстүрлі технология – ... ... ... ... ішкі ... ... байланысқан, тұлғаның шығармашылық қабілеттерін, жеке
ерекшеліктерін көрсетуге мүмкіндік беретін жағдайлар іс жүзінде мүлдем жоқ.
Кез-келген оқыту ... ... ... ... да ... және ... жақтары бар. Оң әсеріне бірінші кезекте мыналарды
жатқызуға болады:
- ... ... ... ... ... ... ... берілуі;
- ұйымдастырудың дәлдігі;
- бұқаралық оқыту кезінде ресурстарды ... ... ХХ ... ... ... ... бағдарлы оқытуға өтудің
қажеттілігі пайда болды. Себебі, қоғам ... ... әр ... өмір
жағдайларына саналы және жауапты түрде дайын болуды талап етеді. Тұлғаның
осындай сапаға қол ... ... ... ... мен әлеуметтік
нормалардың оқушылар санасына сіңірілуіне қарағанда, ... ... мен ... басты мақсаты болып табылады.
Қазіргі уақытта мынадай мәселе бар – оқу ... ... ... ... ... ... ... дамыту мен
байланысты жақтарының ... ... ... ... ... артық салмақ, оқушылардың
денсаулығының жаппай ... оқу ... ... ... ... төмендігімен ғана емес, мұғалімдердің оқу процесін ұйымдастыру
және ... ... ... де ... ... оқу субьектілері оқыту обьектілеріне айналады, ... ... ... ... ... – бұл ... ... және
концептуалдық принциптеріне, оқытудың психикалық ... оқу ... ... ... ... болып
табылады. Себебі, оқудың қатал тұлғалық принциптері бұзылады. Мұғалімнің
алдында, сыныпта отырған оқушылардың 60% ... 20% «өте ... ... ... бағаға оқитын болса, қалған 3% барлығынан артта
қалып ... деп ... ... ... ... сабақ беру кезінде мұғалім
міндетті түрде авторитарлы стильді ұстанатын болады. Себебі, бір мезетте 25-
30 оқушыға білімді меңгертуде бұдан артық тиімді әдіс ... ... әр ... ... ... оқу ақпаратын меңгеріп, ой
елегінен өткізіп, түсініп және жазып ... ... ал ... бәрін
ұйымдастыру кезінде мұғалімге әр оқушының түсінігімен, сана-сезімімен
қақтығысуға тура келеді. Бұл ... ... ... өз ... алуы ... ... беру жағдайларында оқыту кезінде әр оқушының тұлғалық
ерекшеліктерін есепке алу - тұлғалық-бағдарлы оқытуды жүзеге асыру мүмкін
емес.
Бұл ... ... ... тұлғаландыру процесі бұзылады. Оқушылардың
басым бөлігінің ұсынылған білімдерді меңгеруі негізінен ақпараттық деңгейде
жүреді, ал оқу ақпаратын ... ... ... түсінік деңгейіне,
фундаменталды білімдер деңгейіне шығару және оқу ақпаратын жеткілікті терең
меңгеру үшін ... ... ... да, ... ... вербальды формасында оның көлемінің 10%
ғана игеріледі, ал оқушылар жадында осы ақпараттың бір аптадан соң ... ... соң 20% ... Бұл соңғы кезекте барлық ... ... ... жүзеге асады. Әрине, тәжірибелі авторитарлы мұғалім
ақпаратты ұсынудың визуалды және ... ... да ие, бұл ... қабылдануына және 10% дейін меңгерілуіне жол ашады.
Авторитарлы ... ... ... ... ... ... ... әр оқушыны тұлғалық дамыту мүмкіндігі болмайды. ... ... ... ... ... білім берудің дидактикалық
қызметтерін орындау үшін авторитаризмді қолдану да ... беру мен ... ... ... әсіресе, жалпы білім беретін
мектепте авторитарлы оқытуды қолдану нәтижесі ... ... ... ... Онда ол ... ... ... жауап беретін мұғалімнің іс-әрекетін сипаттайды: ... ... ... ... ... тәрбиеге, талап етуге,
мәжбүрлеуге, күнделікті ... және ... ... бағытталған...
Мұндай әдіс кезінде оқушы тәрбиеленуші күйінде болады, бұл ... ... баға ... ... ... деген қызығушылықтың
жоғалуына әкеп соқтырады».
Сонымен бірге, авторитарлы оқытудың мұндай формасының тиімділігі төмен
деп те ешкім айта ... Бұл қате ... ... еді. Тек қана ... ... және ... ыміндеттерді мұғалімнің
мүмкіндіктерімен сйкес қоя білу ... ... ... ... ... ... ... сабақта оқушылардың білімді терең
меңгеруіне қол жеткізу, тақырып туралы жалпы түсініктері деңгейінде ... ... ... ету. Бұл ... ол меңгеруге тиісті оқу
Дәстүрлі және инновациялық педагогиканың салыстырмалы ерекшеліктері
Білім беру модельдерінің сипаттамалары\
|№ |Ерекшеліктері ... ... ... |
| | ... |«қабілеттік» педагогика|
|1 ... ... ... ... ... |
| | ... қалыптастыру | |
|2 ... ... ... ... мектебі» |
|3 |Басым түрі және ... - ... ... - субьектілі |
| |қарым-қатынастар ... | |
|4 ... ... ... ... істе!» |«Зияның тимесін» |
|5 |Ықпал ету ... және ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... |
| | | ... |
|6 ... ... ... ... |
| | ... ... |
|7 ... ... ... ... ... |
| | ... ... |
|8 ... ... ... ... |
|9 ... ... ... ... |
| |әрекеттің жетекші түрі:|Іске қосушы ... ... ... ... ... |Рефлексия-білім |
| | ... | ... ... ... ... ... ... ақыл-ой |
| | | ... ... ... ... ... ... тасымалдаушы, |Достастықты |
| | ... мен ... ... ... |
| | ... ... пәндерін |беруші, оқушылардың |
| | ... ... ... |
| | | ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... ... деген |
| | ... өсу ... ... ... |
| | ... ... |
| | | ... |
| | | ... ... ... оның осы ... әрі ... ... ... ұмтылысын арттырады.
Оқу ақпаратын ұсынудың авторитарлы ... ... ... ... ... ... ... мұғалімнің оқушылармен «тірі» қарым-қатынасы үлкен сыныпқа ықпал
етудің тиімді формасы ... ... оқу ... ... қол ... ... әдісті жүзеге асырудың мүмкіндіктерін салыстырудың
обьективті белгілері мыналар болып табылады:
- сыныптағы ... ... ... ... ... немесе ерікті
тыңдап отыр, сіз олардың назарын «жаулап» алдыңыз;
- белгілі бір себеппен бірнеше сабақта болмаған оқушы кезекті ... ... ... ... көп ... ... ... сай өткізілген баяндама-сабақтар оқушының бағыты мен
ұмтылысын қалыптастыру үшін оқытудың авторитарлы әдісін жүзеге ... ... бірі ... ... ... ... ... рет оқу-
танымдық іс-әрекетті стимулдау мен мотивтеу әдістерінің мұндай тобын Ю.К.
Бабанский бөліп қарады.
Авторитарлы әдіс ... ... ... ақпараттық-
стимулдаушы компоненттерін жүзеге асыру кезінде оқушылардың санына қатысты
жоғары тиімділік пен ... ие. ... ... әр ... ... ... ұсынудың авторитарлы әдісі – бұл оқушылардың
шектелмеген санына бағыттық ықпал етудің ... ... Бұл оқу ... ... ... олар ... рет естіп тұрған ақпарат ұсынылады.
Қазіргі заманғы мектептің басты мәселесі оқу құралдарында емес. ... ... көп ... ... және ... сын ... ешқандай
талаптарға жауап бермейді. ... ... оқу ... ... мен ... асыру механизмін жеткізіп беруде болып табылады.
Оқытудың жекелеген формалары мен әдістерін ... ... ... ... ... Бұл жол оңай ... және оған қадам басқан
кез-келген мұғалім белгілі бір қиындықтар мен мәселелерді жеңе ... ... бір ... ... ... бас ... ... сыныптарда
оқытудың мүлдем басқа жаңа технологияларына өте ала ма? Өкінішке орай, бұл
сұрақтың жауабы (бұқаралық мектептер үшін) теріс:
1. Егер ... ... ... ... ... ... ... оқыған болса, онда оларды алдын-ала жеткілікті дайындықсыз
басқа оқыту жүйесіне енгізу, әлсіз бақылау жағдайында қалдыру көптеген
оқушылардың оқу процесінен ... ... әкеп ... ... ... оқушылары жоғарғы оқу орындарына түсуге бағытталған.
Сондықтан, сабақ жүйесі, ... ... ... ... ... бір дәрежеде оқушыны жоғарыдағы мақсатқа
жақындатады. Осыны есепке алған мұғалім саналы түрде дәстүрлі
технологияны ... ... ... да ... оқыту шеңберінде қолдануға
арналған. Осыдан мынадай сұрақ туады: бастауыш және ортаңғы буын
сыныптары дәстүрлі технологиямен оқып жатқанда, ... ... ... ... ... ме?
Қазіргі уақытта көптеген мұғалімдер дәстүрлі ... ... оны ... жаңа ... үйлестіре білуде.
2.2 Мектеп тәжірибесінде тәрбие бағыты ретінде авторитарлық тәрбие
элементтерін қолдану ... ... ... ... ... ... шындық
ретінде белгілі бір идеология ғана қолданылатын тәрбие түрі болғандықтан,
осы идеологиядағы тәрбиешінің әлеуметтік ролі ... ... ... сол ... бойынша жүріп-тұруға мәжбүрлеу күштірек
байқалады. Бұл жағдайда тәрбие ... ... ... ... ... Бұл ... ... ету (нақты жағдайда бір тәрбиешіге қажетті жүріс-
тұрыс нормаларын ... ... сол ... ... әдетке
айналдыруға арналған жаттығуларды қайталау. Мәжбүрлеу әлеуметтік тәжірибені
жаңа ... ... ... ... жол ... табылады. Мәжбүрлеу дәрежесі
тәрбиеленушінің өткен тәжірибе мен құндылықтар жүйесін – ... ... ... ... ... ... діни
құндылықтарды, этникалық топты, ... білу және ... ... ие ... ... Ал ... ... жалпыға
бірдей қамқорлық, ұқыптылық пен бәрін білгіштік секілді жалған сезімдер
басым ... ... ... біз онымен байланысты бір нәрсені
назардан тыс қалдырып жатамыз. Бұл – педагогтың ... ... ... ... ... ... ықпалы оның беделіне тікелей
тәуелді. Мұғалімнің беделі – бұл оқушыға ... ету ... жоқ ... ... ... тәрбие бере алмайды» деп айтқан
А.С.Макаренко. оқу – тәрбие ... ... ... ... ... қасиеттері мен сапасы секілді күшті педагогикалық факторларды
айналып өте алмаймыз. Бір педагогтың мінезі ... және ... ... ... өте ... ... Ол ... да өзі істеуге
ұмтылады, оқушылардың өзіндік қабілеттерін тұншықтыра отырып, ... ... ... ... ... бұл ... ... авторитарлы стильді басым түрде қолданады.
Педагогтың беделі – бұл, бәрінен бұрын ... ... ... ... ... ... ... бір қадам жақын болады. Мұғалімнің беделі
– бұл күрделі феномен. Ол педагогқа қатысты ... ... ... педагог тым жұмсақ мінезді, ол оқушылардан қарапайым тәртіптің
өзін талап ете алмайды. Педагогика мен психологияны нашар білуі, өз ... ... сай ... ... оның ... ... ... соқтырады. Осыдан авторитарлы педагог тұлғасы қалыптасады.
Тәрбие қатынастарының сипатын дұрыс түсіну арқылы бұл жағдайдан шығуға
болады. Педагогика ... ... ... ... ... ... тәртіп пен демократияның пайда болуы мен дамуының
тиімді формасын анықтайды. Балалар өздері ... ... ... ... түрде ереді. Кез-келген басқа жағдайда педагогикалық
қатынастар формальды негіздер мен ... ... ... ... ... ... жоғалтады және теріс әсер етеді.
«Бедел» түсінігі адамның жалпы танылған мәнін ... оның ... ... мен ... ... пікірімен қолдау табуын,
оған деген сенім мен сый-құрметті бейнелейді.
Жеке педагогикалық беделдің мәні, ... ... ... ... ... негізделген. Өйткені ... ... ... ... ... ... ... толық
көріп отырады. Нағыз мұғалім–тәрбиешіде тазалық, шынайылық, ашықтық пен
турашылдықтан басқа моральдық ... жоқ. ... ... ... ... мен ... болу құқығын жоғалтады. Кейбір педагогтар,
осындай жағдайдан соң ... ... өз ... ... ... ... ... өз бойындағы азаматтық, шығармашылық, тұлғалық қасиеттерді
үнемі дамытып отыруы педагогикалық беделдің мәні болып табылады. Осылайша,
ол баланың ... мен ... ... өз ... авторитарлық жолмен орнатпауы тиіс. Оған адал және
табанды еңбек арқылы қол жеткізуге болады. ... ... ... ... ... ... ... беделін қамтамасыз етеді
деген пікір қалыптасқан. Бірақ бұл олай емес. Қазіргі уақытта қызмет беделі
тұлға ... ... ... ... ... рөл ... яғни ... және бедел билігін бөліп ... ... ... ... ... ұзақ ... созылған қарым–қатынастардың нәтижесі болып
табылады. Қызмет беделі сенімсіз, егер ... ... ... ... педагог беделге ие болуға ұмтылады. Бірақ өздерімен жұмыс істегісі
келмейтін жекелеген ... ... ... ... ... жолмен
беделге ие болуға тырысады. Педагогтың бұл әрекеті де ... ... ... ... ... беделін шынайы және жалған деп
алғаш рет жіктеген А.С.Макаренко болып табылады. ...... ... ... түрлі. Мұғалімнің жалған беделі оқушылардың дайын тәжірибені игере
отырып, пассивті немесе белсенді ... ... ... ... ... ... ... тыңдатуға күш салу арқылы қол жеткізеді. ... ... мен ... ... жете алса да, ... одан кейінгі
мақсаттарын орындай алмайды. Көптеген жағдайларда мұғалімдер өздерін
тыңдата алмайды, және жыл ... бала ... ... ... ... тыңдаған кейіп таныта отырып, көбіне оқыту мен тәрбие мақсаттарына
қарама – қарсы тұлға сапаларын қалыптастырады.
Мұғалімде ... ... ... авторитарлы жолына сипаттама
берейік. Басып–жаншу беделі немесе авторитарлы ... ... ... жүйелі түрде көрсетуі және оқушыларды үнемі
қорқынышта ... ... ... пайдалануы арқылы орнатылады.
Мұндай педагог өз айтқандарының орындалуын қатаң талап етеді, орындалмаған
жағдайда жазалау ... жиі ... ... ... ... ... мұндай мұғалімдер, өкінішке орай, жиі кездеседі және
олардан келетін зиян өте үлкен. Олар ... ... ... ... ... ... керісінше, оларды үлкендермен
агрессивті қатынас жасауға, педагогты ... ... ... ... тәртіп орнатуға тырысқанымен, мұғалім дұрыс тәрбие бере алмайды.
Қарым-қатынастың талапшыл болуына, ... ... оның ... әкеп ... жоғарыда мұғалімнің өз беделін қалыптастыру ... ... ... ... бердім. Енді, мұғалім беделінің
қарастыратын боламын.
Мұғалім-тәрбиешінің ... оның ... ... ... ... тікелей тәуелді.
Педагогикалық қарым-қатынастың демократиялық ... ... ... ... тиімді стиль. Жоғары дәрежеде талап ететін ... ... ... ... ... құрметіне бөленеді,
олар оған сенеді, пікірін тыңдайды, көмек немесе кеңес сұрап жиі ... ... ... ... ... Егер мұғалім демократиялық принцип
ұстанса, онда оның ... ... ... климат, топтық
ұжымшылдықтың жоғары деңгейі тән ... ... ... ... ... қаталдық жоқ; кескін-
келбеті салмақты, мінезінің ерік жігерін сипаттайды. Жүріс – тұрысы өлшеп
пішілген, артық әрекеттер мен ... ... жоқ. ... ... дауыс көтермеуге, олармен тең қарым–қатынас жасауға, аттарымен
атап шақыруға ... ... ... ... Іс - ... ... ол ... арқылы сөйлейді, негізге сай талап қояды.
Педагогикалық қарым–қатынастың авторитарлы ... ... ... қарым – қатынас жасау мен оларды силамау тән. ... ... ... ... психологиялық ықпал ету арқылы көзсіз бағындыра
алады. Айта кету маңызды, оқушылар мұндай ... ... ... ... үшін барлық талаптарын орындауға тырысады. ... ... ... ... ... көп ... ... ол өтпелі
беделге ие.
Авторитарлы педагог жетекшілік жасайтын сыныптағы психологиялық климат
псевдоинтеллигентті. Оның кескін-келбетіне ... ... ... ... ... ... басым болады. Беделін
авторитарлы стильмен байланыстыратын педагог балаларға айқайлайды, ... емес ... ... түрде үзіп тастайды. Іс-әрекетті бұйыру арқылы
ұйымдастырады және бұл жерде жағымсыз сөздерді жиі айтады.
Авторитарлы ... ... ... бір басшылықтың
басым болуымен сипатталады. Бұл жағдайда педагог біржақты шешім ... ... ... мен тәрбие мәселелеріне қатысты ... өзі ... ... ... қатал түрде берілетін бұйрықтар
тәрбиеленішілерді басқарудағы негізгі ... ... ... педагог әрқашан тәрбиеленушілердің іс-әрекеті мен жүріс-тұрысын
қатал ... ... оның ... ... ... ... етеді.
Тәрбиеленушілердің бастамалары қанағаттандырылмайды немесе қатаң бір шекте
ғана қолдау табады. ... ... ... ... ... ... əдісінің тиімділігін анықтаушы шарттар төмендегідей:
1. Оқушы «пір» тұтқан абыройлы адам тарапынан болған жаза əсерлі келеді.
Келеңсіз ... тек ... ... дос, ... да ... ... айып ... күштілеу болады. Сондықтан тəрбиеші ұжымдық
пікірге көбірек жүгінгені жөн.
2. Бүкіл сыныпқа жаза ... ... Жаза ... қабылданса, ол орындалуы шарт.
4. Жаза тиімділігі оның оқушыға ... ... оны əділ ... ... жаза ... еске алынбайды, оқушымен қалыпты қатынас
жалғасын табады.
5. Жазала, бірақ оқушының намысына тиюші ... ... ... өз жек
көргендігінен емес, педагогикалық қажеттіктен қолданады. «Келеңсіз қылық -
жаза» формуласы мүлтіксіз орындалуы ... ... ... ... ... ... қылықтарды, болымсыз мінез
бітістері мен əдістерді шектеу, тежеуге бағытталған тəрбие əрекеттері
тізбегін біртіндеп ... ... мəні ... ... ... ... іс-əрекеттерге өту қажет.
7. Жазалау əдісін қолдануға негіз- дау-дамайлы жағдай ... ... ... ... пен ... ... жанжал туындатпайды, сондықтан,
парықсыз жаза қолдана ... ... ... ... ... ... жаза ... мүмкін емес, əрқандай тəртіп бұзу өзінің дара
сипатына ие: оны істеген кім, қандай ... ... ... не – ... ескерумен жаза жеңіл не өте қатал болуы ықтимал.
8. ... - өте ауыр да ... ... Жаза ... ... ... өте қиын. Сондықтан, жүз берген жағдай жөнінде толық та анық түсінім
болмағанша, асығыстықпен жаза ... ... Кері ... жаза ... мен ... жоғалтады.
9. Педагогикалық процестегі жаза – кек алу құралы емес. ... ... өз ... үшін ... ... ... ... əрқандай жаза əр
баланың жеке ерекшеліктеріне орай қолданылғаны дұрыс.
10. ... жеке ... ... сай ... – əділдіктен ауытқу
емес. Бұл өте маңызды проблема. Егер педагог оқушының жеке ... мəн ... ... жаза да, мадақтау да жікке келеді, ал,
егер ол тек келеңсіз қылықтың өзіне мəн беріп, қай ... ... ... ... жаза ... жіктелінбей қолданылып, тұлғалық
бағыт заңдылығына қайшы келеді. Мұғалім өз ... ... ... ... сонда ғана шəкірттер жаза əділдігін мойындайды.
11. Əрқандай жаза педагогикалық əдептілікті, жас кезеңдері психологиясын,
сонымен ... тек ... істі ... ... ... жөн. ... да
жаза басқа тəрбие əдістерімен бірлікті қолданылады.
Авторитарлы ... іс ... ... ... екі ... байқауға болады. ... ... ... ... ... қолданылуы мүмкін, оны сөзбен былай сипаттауға
болады: «Мен – қолбасшымын», «Мен - ... - ... ... ... ара ... өте ... ... өзара жұмыс істеу кезінде процестер мен ережелердің ролі
артады. Ал, «Мен - ... ... ... тәрбиеленушіні басқаруы
мен ықпалының жоғары дәрежесі сақталады, ... бұл ... оның ... мен ертеңіне деген жауапкершілік сезімі және тәрбиесіне деген
қамқорлығы басым ... ... ... ... ... ... ... кездеспейді. Сонымен қатар, оқу-тәрбие процесінде тек қана
демократиялық ... ... да ... ... ... ... ... үшін аралас стильдерді жиі қолданады: авторитарлы-
демократиялық, либералды-демократиялық және т.б. Әр ... ... ... стильдерді қолдана алады, алайда, көпжылдық практика
тәрбиенің тұрақты, динамикасы басым, алуан түрлі бағытта дами ... ... ... Стильді өзгерту, мысалы авторитарлы ... ... ... керісінше өту радикалды оқиға болып табылады.
Соған ... әр ... ... ... мен ... ... және оның ... адамның психологиялық «сынуына» әкеп соқтыруы
мүмкін.
Қазіргі кезде педагогикада авторитарлы стиль мен демократиялық ... ... ... тыс ... ... келесідей
тұжырымдамасы қалыптасып келеді. Сыныптан тыс ұйымдастырылатын іс-әрекеттер
оқушылардың белсенділігін арттырып, олардың ... ... ... ... ... ... бағдарлануына, қазіргі кезеңнің
жалпы нарық ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктері жасалған.
Нәтижесінде адамды «орындаушы» құрал есебінде ұстаудан арылып, адамды –
эстетикалық талғамы ... ... адам ... ... маңызды
құндылық деп санаймыз.
Тұжырымдаманың алғашқы сатысы – ойлау әрекетін дамытарлық қозғаушы
күші. Олай ... ... ... ... ... алты деңгейде
қарастырып, ойлау, іс-әрекеттердің негізгі құрылымын ... ... ... ішкі ... әрекеті жоқ, тек жұрттың құбылыс-пішін әрекеттерін
қайталаушылық. Оқушы өзінің ішкі ойын қажетке жаратпайды, жұрт не ... ... ішкі ... ... ... алға қою ... ... асады. Бұл
оқушылар – әміршіл-әкімшіл өктем педагогиканың құрбандары, өздерінің ішкі
«мен» деген құқысын айта ... ... ... өз ... ... ... ... Бұларда тек құлдық психология. ... ... ... ... ... ... дұрыс емес»
деп, қарсылық білдіре алмайтындар. ... ... ... ... ... ... соры ... Себебі, бұлар білімсіздіктен, дұрыс пен
бұрысты, оң мен терісті, ізгілік пен надандықты, асыл мен ... ... ... сан ... бойы ... ... рухани
байлықтарын өз жұмыстарына субстанция (тірек) қыла алмайтын пақырлар.
Үшінші, ішкі ойлау әрекеті - ... ... ... ... ақыл-ойлары, парықтық биікке, тереңдік, ... ... ... өз ... дөп жете ... Мұндай оқушылар
тек бір істің бір қырын ғана ... ... ... ... ... ішкі ... ... – ішкі қабілеттілікті ішкі қажеттілігімен
үндестіре өз ыңғайына сәйкестендіріп, үздіксіз өсіп, дамуға бағыттайтындар.
Бұл оқушылар теориядан гөрі өз ... ... ... ... ... Оқушылардың мұндай түрлері ескі қалыптасқан
белгілі бір тұжырымды жаңа өмірге ... ... ... ... бірақ оның бұрынғы ... ... ... ... ... қалады. Бір сөзбен айтқанда, тәжірибеден басқа
сүйенері жоқтар.
Бесінші, ішкі ... ...... жан ... мен тән ... ... өнімді нәтижеге жеткізуге, оны дамытуға, Абай тілімен айтқанда:
«Жан тәнге үй болғанда «Жан тәнге» жетекшілік жасауға ... ... ... ... перцептив (қабылдау әдістері), апперсепсе
(түйістіргіш) әдістері микрокосмостан қаланғандар, ... ... ... барлар. Бұларға ұстаздардың жеке жұмыс беріп, олардың
ойлау әрекетін өз ... ... сай ... ... отырулары көзделеді.
Алтыншы, ішкі ойлау әрекеті – әрбір оқушының дарындылық санасының
жоғары нәтижеге көтерілу ... ... ... ... әр оқушының өзіндік меншіктеуі болғанымен, классикалық
философияға сүйенгендікті танытулары қажет. ... ... ... ... ... ... айқын түйіндеу
әрекеті арқылы жүзеге асады.
Жоғарыда берілген ішкі ойлау ... ... ... ішкі
субъектілерден тұрады:
- әр оқушының сал-серілік өнер бойынша мұраттарын (идея) шығару әдісі;
- әрбір ... ... ... ... амалы;
- әрбір курстың ұсақ тақырыпшаларын оқушылардың жіктеу, ... ... оқу ... ішкі рухани ой-түйіндеріне екшеп отыру амалы;
- оқушының әрбір курсты меңгеру үрдісінде берілу амалы.
Осының бәрін дұрыс шешу ... әр ... ... ... ... ... ... байланыстыруы нәтижесінде ауызша, жазбаша коммуникатив
жүйелерінің біліктілігік деңгейіне жетіп, танымын толықтырып отырады.
2.3 Авторитарлық тәрбиенің позитивті ... мен ... ... ... ... ... және ... зерттеудің негізгі нәтижелерін төмендегідей тұжырымдадым.
Педагогикалық іс-әрекеттегі авторитарлылықты зерттеу барысында ... ... ... жасадым. Талдау барысында ... ... ... және ... ... Бұл педагогика және психология ғылымдарына ғана тән зерттеу
саласын бөліп алуға ... ... ... ... ... арқылы да сипатталатыны анықталды:
- педагогтың балаға қойылған мақсаттарға жету құралы ретінде ... ... өз ... ... ... үшін ... ... және
баланы өзіне бағындыруға ұмтылуы;
- педагогтың баламен бірлескен жұмыс барысында бақылау, ... ... ... ... ... ... ... құралдарды пайдалануы;
- мұғалім баланы мәжбүрлеу арқылы бірлескен жұмысқа тартқан кезде
педагогтың балаға тәрбие нысаны ретінде қарауы;
- ұжымшылдық сапасы: өтпелі (формальды өзара ... ... ... ... педагогтың тұлғалық дамытуының сапасы: тұлғасыздық (атқарушылық,
бейімделу, инфантилизм);
- педагогикалық іс-әрекет мектептегі тәрбие жүйесін сақтап қалуға
бағытталған ... оның ... ... ие ... ... авторитарлы педагогикалық іс-әрекет сапаларының
өзгеруінің шарттарын ... ... ... ... ... ... ... байқау қимылы;
- модельдеу;
- бірлескен педагогикалық әрекетті айқындау, оның шекараларын анықтау.
Эксперимент барысында осы шарттарды жүзеге асыру өнімділігін көрсетті.
Бұл ... ... ... ... сапалық тұрғыдан өзгертетін
де мәліметтер алынды. Оларға мыналар жатады:
- педагогтың балаға ... ... ... ретінде қарауы;
- оқушылармен бір мақсатты орындау барысында педагогтың ... ... бір ... ... ... ... ... іс-қимылды ұйымдастыруда педагогтардың диалогты кеңінен
пайдалануы;
- педагогтың тұлғалық дамытуының сапасы: тұлғалық бағдар;
- педагогикалық іс-әрекеттің рефлексивті сипаты.
Білім әрқашан ... ... ... ... және ... қалыптасады. Білім құндылықтары адамның белгілі бір уақытында, осы
заманғы тұлғаның мақсат бағдарлы ... ... ... ... мен жаңа ... ... ... әлеуметтік болмыс болып
түзіледі.
Қоғам және білім құндылықтары, оның ... ... ... ауысып барады, әрі нақтыланады. Алайда ғасырлар барысында бұл
ауысымдардың үдерісті ... ... ... Оның терең мәні - адамға ... еркі мен ... ... ... мен ... ... деген бағыттылығы ешқашан жойылған емес. Бүгінгі күнде елдегі
жағдай, жалпы адамзаттық сипат алып, ұлттық-мәдени ... ... мен оның ... шынайы енуде, оның ізгілікті және ... ... ... және ... ... ... ... және нәтижесі тұрғысынан
бағалауда. Аталған ... ... және ... ... ... Өз ... әр ... қоғам білім алдында нақты
мақсаттар қойып, оған нақты жүктемелер белгілейді. Осыған ... ... ... ... нәтижесіне, оның ұйымдасуы мен мазмұнына талаптар
қойып отырады. ... және ... ... ... саясат жүргізе отырып,
қоғамда қалыптасқан құндылықтарға орай өсіп келе жатқан білім ... ... ... ... ... тәртіп білім алдында жастарды коммунистік
идеология, оның ... - ... ... бағыну, өзгеше ой жүргізуді
шектеу, атеизм бағытында, коммунизм идеалдарын мұрат ету, ... ... ... ... Екі деңгейлі қоғамдық ... ... ... ... ... кері ... соқтырып, қоғамның
қарапайым мүшелері шынайы әлеуметтік үдерістердің ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі, ресми идеологиялық
ұстанымдардың шындыққа сәйкессіздігі ғана емес, жалпы тұрмыстық, ... ... еді. ... ... идеологиялық ұсынымдардың жалғандығын
адамдардың байқауына қарамастан, олардың санасы ресми идеология, ... ... ... ... ... душар болды.
Көп жылғы идеологиялық үстемдік іс-әрекеттердің теріс ойлау дағдыларын
негіздеді. Сындарлы ойлау, әлеуметтік-саяси, ... ... ... ... ... жасады, осы жағдай тоталитарлы дәуірде сана
бұзылысының аса қатерлі себебі болды.
Дәуір идеологиясына сай, әміршіл педагогиканы ... ... ... ... ... ... мен ... обектісіне айналып, мәжбүрлеу
педагогикасы, оқу жоспарлары мен бағдарламалары біртекті сипатта болды.
Нәтижеде ... ... ... ... ... машинаның тетігі»
қалыптасты.
Одан «екі жүзді моральдық», «екі қоғамдық (ресми және тұрмыстық) сананың
болуы, ... және оның жеке ... ... ... ... ... ... Осыған орай ол дәуірде жекелеген авторлық
мектептер немесе идеологиялық технологиялар ... ... ... озат
педагогикалық үдерістерді ұйымдастыруға бағыт алады.
Білім - әлеуметтік іс-әрекет сапасы ретінде бүгінгі ... ... ... ... ... ... ... тұлға
дамуына жағдайлар жасауы тиіс. Осыған орай білім алу - оқыту мен жеке- ... ... ... мен ... даму және әлеуметтанудың бірігуіне
айналуы тиіс. Білім берудің мақсаты – еркін де ... ... ... өз ... ... ... пен ... мұраттарына шын
берілген білікті маман қалыптасуы үшін жағдайлар ... ... ... ... үдерістерге белсенді, әрі сапалы ықпал жасайтын, отбасы
тағдырына жауапкер тұлға қалыптастыру - маман дайындаудың ... ... ... Бұл ... ... ... демократиялық негіздерін
тезірек енуіне, шынайы азаматтық ... мен ... ... ... Әр адамның қоғамдық өмірде өз орнын тауып, еркін
ойлау және ... ... ... ... ... ... бай ішкі
дүниесін қалыптастыру жағдайлары жасалады.
Демократиялық қоғамның гуманистік мектебін құру жолында үлкен кедергі
болып тұрған психологиялық-педагогикалық құбылыс – ...... ... ... пен ... ... ... мұғалімнің
әміршіл қатал қатынасынан оқушы сөйлеймін десе, сөзін таба ... ... ... дірілдеп үлкен психикалық күйзелістен қиналып, жүйке
сырқаттарына шалдығатыны осыдан. ... ... оның ... ... ... сырқаты - өткен дәуірде қоғамымызда орын
алған келеңсіз жәйттердің қалдығы. Бұдан арылып, адамилық ... ... ... – бүгінгі мұғалімнің өсіп келе ... ... ... алдындағы парызы да қарызы.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Развитие системы общего среднего образования в современном мире: ... / ... ... А.Е., ... Е.А., ... ... НИЦ Ғылым, 2003.
2. Развитие образования и науки на пороге ХХІ века. ... ... ... ... ... Т.С., Абылкасымова А.Е., Жумабекова Р.М. Развитие системы
среднего общего образования: -Алматы: НИЦ ... ... ... В.А. ... ... в процессе творчества и сотрудничества.
–М.: Центр “Педагогический поиск”, 2000.
5. Зимняя И.А. Педагогическая психология. / И.А. Зимняя - М., ... ... ... А.С. О воспитании. / А.С. Макаренко - М., Политиздат, 1990.
7. Сухомлинский В.А. ... ... ... / В.А. ... ... ... ... Выготский Л.С. Собрание сочинений в 6 т., М.:1982. Том 2.
-----------------------
Тәрбие ... ... ... ... ... өмір ... бағдарлана білуі;
- өзіне деген саналы, сыни қарым-қатынасы;
- тұлғалық қабілеттері мен шығармашылық қасиеттеріне сенуі.
Пайда болу ... ... ... ... салдарлары:
- конформдылық;
- шығармашылықтың болмауы;
- тұлғалықтың жоғалуы;
- өзіндік іс-әрекетінің төмендігі.
Пайда болуы себептері:
- әлеуметтік;
- жасқа байланысты.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 45 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай ойларының қара сөздеріндегі өрнектері4 бет
XIX ғасырдың бірінші жартысыңдағы Батыс Европадағы саяси және құқықтық ілімдер22 бет
Басқару персоналы6 бет
Басқару әдістері мен технологиялары12 бет
Батыс еропалық саяси және құқықтық ойдың негізгі бағыттары20 бет
Бейдағдарыстық басқарудағы қайшылықтардың теориялық аспектілері61 бет
Жаңа дәуірдегі философияның негізін қалаушылар6 бет
Ломбардтық несие4 бет
Саяси жүйенің түрлері5 бет
Саяси режимдер7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь