«Сервир Компании» ЖШС-нің негізгі құралдарының есебі және оның тиімділі пайдалануын талдау

Мазмұны


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1. Нарықтық жағдайдағы негізгі құралдар есебінің теориялық негіздері ... ... ...9
1.1 Негізгі құралдардың экономикалық мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.2 Негізгі құралдарды жіктеу және бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.3 Негізгі құралдардың амортизациясы мен құнсыздануын есепке алу ... ... ..16
1.4 Негізгі құралдардың қозғалысын құжаттық рәсімдеу ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
2. «Сервир Компании» ЖШС.нің негізгі құралдарының есебі және оның
тиімді пайдалануын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.1 «Сервир Компании» ЖШС.нің негізгі экономикалық сипаттамасы ... ... ..26
2.2 «Сервир Компании» ЖШС.нің негізгі құралдарының есебін
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
2.3 «Сервир Компании» ЖШС.нің негізгі құралдарының есебі ... ... ... ... ... ... .30
2.4 «Сервир Компании» ЖШС.нің негізгі құралдарын тиімді пайдалануды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
3. Негізгі құралдар есебін жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53
3.1 Негізгі құралдардың есебін жетілдіру бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..53
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...56
Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60
Кіріспе


Қазіргі кезде бухгалтерлік есепте негізгі құралдар деп өндіріс үдерісіне ұзақ уақыт бойы, яғни бір жылдан артық уақыт пайдаланатын, өзінің бастапқы түрін, көлемін сақтай отырып, құнын шығарылған өнімге, орындалған жұмысқа, көрсетілген қызметке есептелген амортизациялық аударым мөлшері шегінде біртіндеп ауыстырып отыратын еңбек құралдарын, яғни материалдық активтерді айтады. «Негізгі құралдарға» - қозғалмайтын мүлік, жер учаскілері, үйлер мен ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар мен жабдықтар, өлшеуіш және реттеуіш аспаптары мен құралдары, есептеуіш машиналар мен техникалары және олардың бағдарламалық құраладары, көлік тасымалдау құралдары, аспаптар, өндірістік және шаруышылық құрал – саймандары, өнім және жұмыс малдары, көп жылдық көшеттер, шаруашылықтың ішкі жолы, тағы да басқалар жатады.
Барлық «негізгі құралдар» өздерінің өндіріске қатысуына қарай өндірістік және өндірістік емес болып екі топқа бөлінеді. Өндірістік негізгі құралдар деп өндірісте қызмет ететін, яғни өнім өндіру орындарында пайдаланатын негізгі құралдарды атады. Оларға: өндіріске арналған үйлер, ғимараттар, өткізгіш тетіктер, құрылыс машиналары, көлік тасымалдау құралдары, әр түрлі станоктар, двигвтельдер, құрал-саймандар, өлшеуіш апаптар және тағы басқалары жатады. Өірістік емес негізгі құралдардың қатарына шаруашылықтың өндірістен басқа салаларында пайдаланатын негізгі құралдар жатады. Оларға тұрмыстық үй-жай (коммуналдық) шаруашылығында, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, білім беру және мәдениет салаларында пайдаланатын негізгі құралдар және таға да басқа негізгі құралдар жатады. Халық шаруашылық салаларына және істейтін қызметтерінің түрлеріне қарай барлық негізгі құраладар: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы, тасымалдау, байланыс, құрылыс, материалдық-техникалық жабдықтау және сату-өткізу ұйымдары, қоғамдық тамақтандыру, ғылым және білім беру, ғылыми көмек көрсету және тағы да басқалар салалар бойынша топталады.
«Негізгі құралдары» халық шаруашылығының салаларына қарай топтастырған кезде олардың қатысуымен шығарылған өнімдердің, болмаса орындалған жұмыстар мен қызметтердің шаруашылықтың қай түріне жататындығы негізге алынады.
Әр субьектінің ұзақ мерзімді активтері меншік формалары мен қызмет түрлеріне тәуелсіз негізгі капиталды құрайды және келесілерден тұрады: материалдық емес активтер, негізгі құралдар, инвестициялар.
Ұзақ мерзімді активтерді тиімді басқару олардың есеп методикасын нақты анықтауды білдіреді. Ұзақ мерзімді активтердің негізгі құраушысы болып негізгі құралдар табылады. Сондай-ақ, көптеген кәсіпкерлік ортада қызмет ететін кәсіпорындардағы активтердің басты бөлігін негізгі құралдар құрайды. Олар туралы ақпарат кәсіпорынның іс-әрекет нәтижелері мен қаржылық жағдайының сипаттамасы үшін маңызы зор. Әсіресе, 16 ХҚЕС сәйкес қаржылық есепті құрастыратын ұйымдарға қатысты. Негізгі құралдарға салынған салымдардың тиімділігін, олардың ұдайы өндірісі мен эксплуотациясының талдауын бағалау кезінде келесі принципті ережелерге негізделу қажет:
1. Негізгі құралдардың функционалды пайдалылығы бірнеше жыл бойы сақталады, сондықтан оларды иелену мен эксплуатация бойынша шығындар уақытпен бөлінген;
2. Негізгі құралдардың заттық алмастыру (жаңарту) кезеңі құндық орнын басу кезеңімен сәйкес келмейді, ал бұл пайдалы қызмет мерзімін қайта қарастыру қажеттілігіне әкеледі;
3. Негізгі құралдарды пайдалану тиімділігі олардың түрлеріне, өндіріс процесіне қатысу сипатына, қызметтеріне байланысты әр түрлі бағаланады. Негізгі құралдар субьект қызметінің тек қана өндірістік емес, сонымен қатар әлеуметтік тұрмыстық сферасына қызмет көрсететіндіктен, оларды пайдалану тиімділігі экономикалық, әлеуметтік, экологиялық және басқадай факторлармен анықталады.
Егер кәсіпорындар мен ұйымдардағы негізгі құралдардың бәрі тек қана ұйымның негізгі шаруашылығының түріне ғана қызмет істейтін болса, онда бұл ұйымдағы негізгі құралдардың барлығы түгелімен сол кәсіпорынның атқаратын қызметі саласындағы топқа жатады.
Нарықтық экономика жағдайында бухгалтерлік есеп шаруашылық операциялардың қарапайым тіркелуі мен есеп жүргізу шеңберінен тыс шығады. Кәсіпорындарда шаруашылықты жүргізудің негізгі әдісі – шаруашылық есеп. Оның негізіне еңбекті, материалдық және қаражат ресурстарын аз жұмсау, шаруаға қырсыздықты жою, әртүрлі ысырапты және өнімсіз шығындарды болдырмау, үнемдеу тәртібін жүргізу арқылы жоғары өндірістік көрсеткіштерге қол жеткізу алынған. Шаруашылықты жүргізудің бұл әдісін қолдануда бухгалтерлік есеп маңызды роль атқарады. Іс өміріне тартылғандардың барлығы бухгалтерлік есептің терминдерін дұрыс пайдалануға, алынған нәтижелердің шаруашылық қызметтің жағдайымен байланысын қадағалап, бухгалтерлік және қаржылық құжаттарды еркін оқуға міндетті. Экономиканы нарықтық қатынастармен қалыптастыру жағдайында қатаң есеп пен бақылаусыз материалдық, еңбектік және қаржылық ресурстарды рационалды пайдалануын ұйымдастыру мен олардың сақталуын қамтамасыз ету мүмкін емес. Жалпы кәсіпорында және құрылымдық бөлімшелерінде есептің ұйымдастырылуына байланысты.
Дипломдық жұмыстың мақсаты өндіріс үдерісіне ұзақ уақыт бойы, яғни бір жылдан артық уақыт пайдаланатын, өзінің бастапқы түрін, көлемін сақтай отырып, құнын шығарылған өнімге, орындалған жұмысқа, көрсетілген қызметке есептелген амортизациялық аударым мөлшері шегінде біртіндеп ауыстырып отыратын еңбек құралдарының бағалануын және жіктелуін, құнсыздануын есепке алу, аудит жүргізу, талдау сонымен қатар жетілдіру жолдарын ұсыну.
Қазіргі уақытта бизнес интенсивті дамып жатыр. Әр бизнестің мақсаты – бұл табыс алу. Нарық жағдайында өз қаражаттарын субьектіге салған меншік иелері бұл субьектінің қызмет нәтижелеріне мүдделі болады. Бұл нәтижелерге ең әуелі ұзақ мерзімді активтерге, тауарлы – материалдық қорларға, қаржылық инвестицияларға және басқадай активтерге капитал салу пропорциялары туралы дұрыс қабылданған шешімдер әсер етеді.
Кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтерді рационалды пайдалану мен нормалау құрылымының, мөлшерінің, ұдайы өндіріс мәселелерінің ғылыми негізделген жұмысы (зерттемесі) шаруашылықтың материалдық – техникалық базаның кеңеюіне, жинақтар қарқынының жылдамдатуына себеп болады.
Кәсіпорындардың ұзақ мерзімді активтермен қамтамасыз етілуі өндіріс интенсивтілігінің жеткен деңгейі туралы куәландырады. Негізгі құралдардың өсуі мен жетілдірілуі оларды қолданылуының жақсаруымен бірге болуы қажет, ал бұл аграрлық өндірістің экономикалық тиімділігінің өсу резерві болып табылады.
Жұмыстың тақырыбы бойынша қарастырылған зерттеу обьектісі «Сервир Компании» ЖШС қарастырылады
Қолданылған әдебиеттер тізімі


1. ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру» туралы Заңы № 185.23.05.2007ж.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасындағы аудиторлық қызмет туралы» 1998 жылғы 20 қарашадағы № 20 заң күші бар Жарлығы (2001жылғы 15 қарашадағы өзгертулер және толықтырулармен).
3. «Бухгалтерлік есеп теориясы және негіздері» Кеулімжаев Қ.К, Құдайбергенов Н.А. Алматы: Экономика. 2007ж.
4. «Қаржылық есеп» Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А. Жантаева А.А. Алматы: Экономика. 2001ж.
5. «Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі бухгалтерлік есеп» Назарова Н.А. Алматы: Экономика. 2005ж.
6. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Алматы: Экономика. 2001ж.
7. «Бухгалтерлік есеп» І бөлім Толпаков Ж.С. Қарағанды. «Қарағанды полиграфиясы» АҚ 2009ж.
8. «Бухгалтерлік есеп» ІІ бөлім Толпаков Ж.С. Қарағанды «Қарағанды полиграфиясы» АҚ 2009ж.
9. «Аудит негіздері» Абленов Д.О. Алматы: Экономика. 2005ж.
10. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау / Оқу құралы. – Алматы: Экономика. 2001 ж.
11. 16-«Негізгі қүралдар» ІА5 Халықаралық қаржы есептілігінің стандарты
12. «Бухгалтерлік есеп теориясы және принциптері» Әбдіманапов Ә.Ә. Алматы: АЙАН, 2001 ж.
13. «Аудит» Ажибаева –З.Н. Алматы: Экономика 2004 г.
14. «Принципы бухгалтерского учета» Салина А.П. Алматы: Экономика, 2003г.
15. «Аудит-1» Ержанов М.С., Даулетбеков Г.Б., Учебник-Алматы: Бастау 2005г.
16. «Анализ хозяйственной деятельности предприятий АПК» Савицкая Г.В.: Минск 2006 г.
17. «Финансовый анализ» Ефимова О.В. М.: Бухгалтерский учет, 2009
18. «Бухгалтерский учет в условиях рынка» Жапаров K.Ж,, Ладаненко Е.И., Жапаров Т.К.: Талгар, 1998 г
19. «Бухгалтерский учет на предприятии» Радостовец В.К.. - Алматы: Центр-Аудит, Казахстан, 2002г.
20. Маркарян Э.А., Герасименко Г.П. Финансовый анализ. - М.: ПРИОР, 2000г.
21. «Аудит» Шеремет А.Д., Суйц В.П. Аудит Учебник 2-е изд. 2000г.
22. «Аудит» Подольский В.И.., Поляк Г.Б., Савин., Сотникова Л.В., Учебник 2-е изд. 2000г.
23. «Бухгалтерский учет на предприятии» Радостовец В.К., Радостовец В.К., Шмидт О.И. – Алматы: Центраудит – Казахстан,2002.
24. «Аудит и анализ отчетности» Дюсембаев Е.Л.. - Алматы: Центр-Аудит, 2002г.
25. Финансовый учет - 2 (Учебное пособие). - А.: ЮСАИД, 2002 г.
26. 2007 – 2009 ж.ж «Сервир Компании» ЖШС-нің жылдық есеп берулері.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
...................................................6
1. Нарықтық жағдайдағы негізгі құралдар есебінің теориялық
негіздері...........9
1.1 ... ... ... ... ... ... және
бағалау........................................................12
1.3 Негізгі ... ... мен ... есепке
алу..........16
1.4 Негізгі құралдардың қозғалысын құжаттық
рәсімдеу...................................24
2. ... ... ... ... ... ... және оның
тиімді ... ... ... ЖШС-нің негізгі экономикалық сипаттамасы..........26
2.2 «Сервир Компании» ЖШС-нің ... ... ... ... ... ... ... құралдарының
есебі.........................30
2.4 «Сервир Компании» ЖШС-нің негізгі құралдарын тиімді пайдалануды
талдау......................................................................
..................................................40
3. Негізгі құралдар есебін жетілдіру
жолдары......................................................53
3.1 Негізгі құралдардың есебін ... ... ... ... ... ... ... деп өндіріс
үдерісіне ұзақ уақыт бойы, яғни бір жылдан артық уақыт пайдаланатын, өзінің
бастапқы түрін, ... ... ... ... ... өнімге,
орындалған жұмысқа, ... ... ... ... ... шегінде біртіндеп ауыстырып отыратын еңбек құралдарын,
яғни материалдық активтерді айтады. «Негізгі ... - ... жер ... ... мен ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар
мен жабдықтар, өлшеуіш және реттеуіш аспаптары мен ... ... мен ... және ... ... құраладары, көлік
тасымалдау құралдары, аспаптар, өндірістік және шаруышылық ... ... өнім және ... ... көп ... көшеттер, шаруашылықтың
ішкі жолы, тағы да басқалар жатады.
Барлық «негізгі ... ... ... ... қарай
өндірістік және өндірістік емес ... екі ... ... ... ... деп ... қызмет ететін, яғни өнім өндіру орындарында
пайдаланатын негізгі құралдарды ... ... ... ... ... ... ... құрылыс машиналары, көлік тасымалдау
құралдары, әр түрлі станоктар, ... ... ... және тағы ... жатады. Өірістік емес негізгі құралдардың
қатарына шаруашылықтың өндірістен басқа ... ... ... ... ... ... ... (коммуналдық) шаруашылығында,
денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, ... беру және ... ... ... құралдар және таға да ... ... ... ... ... ... және ... қызметтерінің
түрлеріне қарай барлық негізгі құраладар: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы,
орман ... ... ... ... ... және ... ... қоғамдық тамақтандыру, ғылым және
білім беру, ғылыми көмек көрсету және тағы да ... ... ... ... ... ... салаларына қарай топтастырған
кезде олардың қатысуымен шығарылған өнімдердің, болмаса орындалған жұмыстар
мен қызметтердің шаруашылықтың қай түріне жататындығы негізге алынады.
Әр субьектінің ұзақ ... ... ... ... мен қызмет
түрлеріне тәуелсіз негізгі капиталды құрайды және келесілерден тұрады:
материалдық емес активтер, ... ... ... мерзімді активтерді тиімді басқару олардың есеп методикасын нақты
анықтауды білдіреді. Ұзақ мерзімді активтердің негізгі ... ... ... ... Сондай-ақ, көптеген кәсіпкерлік ортада қызмет
ететін кәсіпорындардағы активтердің басты бөлігін негізгі құралдар құрайды.
Олар туралы ... ... ... ... мен ... ... үшін маңызы зор. Әсіресе, 16 ХҚЕС сәйкес қаржылық
есепті құрастыратын ұйымдарға қатысты. ... ... ... ... олардың ұдайы өндірісі мен эксплуотациясының
талдауын бағалау кезінде келесі принципті ережелерге негізделу қажет:
1. ... ... ... ... бірнеше жыл бойы
сақталады, сондықтан оларды иелену мен эксплуатация бойынша ... ... ... ... заттық алмастыру (жаңарту) кезеңі құндық орнын
басу ... ... ... ал бұл ... ... ... қайта
қарастыру қажеттілігіне әкеледі;
3. Негізгі құралдарды пайдалану тиімділігі олардың түрлеріне, өндіріс
процесіне қатысу ... ... ... әр ... Негізгі құралдар субьект қызметінің тек қана өндірістік
емес, сонымен қатар ... ... ... қызмет
көрсететіндіктен, оларды пайдалану тиімділігі ... ... және ... ... анықталады.
Егер кәсіпорындар мен ұйымдардағы негізгі құралдардың бәрі тек қана
ұйымның негізгі шаруашылығының түріне ғана ... ... ... онда ... ... құралдардың барлығы түгелімен сол кәсіпорынның атқаратын
қызметі саласындағы топқа ... ... ... ... есеп ... ... тіркелуі мен есеп жүргізу шеңберінен тыс шығады.
Кәсіпорындарда шаруашылықты жүргізудің негізгі әдісі – ... ... ... ... материалдық және қаражат ресурстарын аз жұмсау,
шаруаға қырсыздықты жою, ... ... және ... ... ... ... ... арқылы жоғары өндірістік көрсеткіштерге
қол жеткізу алынған. Шаруашылықты жүргізудің бұл ... ... есеп ... роль ... Іс өміріне тартылғандардың барлығы
бухгалтерлік есептің терминдерін дұрыс пайдалануға, алынған ... ... ... ... ... бухгалтерлік және
қаржылық құжаттарды еркін оқуға ... ... ... ... ... қатаң есеп пен ... ... және ... ... ... ... мен ... сақталуын қамтамасыз ету ... ... ... және құрылымдық бөлімшелерінде есептің ... ... ... ... үдерісіне ұзақ уақыт бойы, яғни бір
жылдан артық уақыт ... ... ... ... ... ... құнын шығарылған өнімге, орындалған ... ... ... ... аударым мөлшері шегінде біртіндеп
ауыстырып отыратын еңбек ... ... және ... ... алу, аудит жүргізу, талдау сонымен қатар жетілдіру
жолдарын ұсыну.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... Әр ... мақсаты –
бұл табыс алу. Нарық жағдайында өз қаражаттарын субьектіге салған меншік
иелері бұл ... ... ... ... ... Бұл ... әуелі ұзақ мерзімді активтерге, тауарлы – материалдық қорларға, қаржылық
инвестицияларға және басқадай активтерге капитал салу ... ... ... ... әсер етеді.
Кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтерді ... ... ... құрылымының, мөлшерінің, ұдайы өндіріс мәселелерінің ғылыми
негізделген жұмысы ... ... ...... кеңеюіне, жинақтар қарқынының жылдамдатуына себеп болады.
Кәсіпорындардың ұзақ мерзімді активтермен қамтамасыз етілуі өндіріс
интенсивтілігінің жеткен деңгейі туралы ... ... ... мен жетілдірілуі оларды қолданылуының жақсаруымен бірге болуы қажет,
ал бұл аграрлық өндірістің ... ... өсу ... болып
табылады.
Жұмыстың тақырыбы бойынша ... ... ... ... ЖШС ... ... ... негізгі құралдар есебінің теориялық негіздері
1.1 Негізгі құралдардың экономикалық мәні
Өндірістік негізгі құралдар деп өндірісте қызмет ... яғни ... ... ... ... ... ... Оларға: өндіріске
арналған үйлер, ғимараттар, өткізгіш тетіктер, құрылыс машиналары, көлік
тасымалдау ... әр ... ... ... ... ... және тағы ... жатады. Өірістік емес негізгі
құралдардың ... ... ... ... ... ... ... жатады. Оларға тұрмыстық үй-жай (коммуналдық)
шаруашылығында, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, білім ... ... ... ... ... ... және таға да ... құралдар жатады. Халық шаруашылық салаларына және істейтін
қызметтерінің түрлеріне қарай ... ... ... ... ... ... ... тасымалдау, байланыс, құрылыс, материалдық-
техникалық жабдықтау және сату-өткізу ұйымдары, қоғамдық ... және ... ... ... ... көрсету және тағы да басқалар салалар
бойынша топталады.
Кәсіпорынның материалдық базасын өндіріс құралдарына ... ... мен ... заты ... ... құралдары негізгі қорлар формасында
есептелінеді. Құндық ... ... ... ... есеп ... есептелінетін негізгі құралдарды білдіреді.
К. Маркс белгілегендей: «Еңбек құралдары адамның жұмыс күшінің дамуын
ғана ... жоқ, ... ... сол ... ... ... ... құралдарының ішіндегі еңбектің механикалық құралдары қоғамдық
өндірісінің нақты кезеңінің ерекше ... ... ... ... құралдар деп өндіріс үдерісінде ұзақ бойы, яғни бір ... ... ... ... ... түрін, көлемін сақтай отырып,
құнын шығарылған өнімге, ... ... ... ... амортизациялық аударым мөлшері шегінде біртіндеп ... ... ... яғни ... ... айтады. “Негізгі
құралдарға” – қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, үйлер мен ... ... ... мен ... өлшеуіш және реттеуіш аспаптары
мен құралдары, есептеуіш машиналар мен техникалары және ... ... ... ... ... ... өндірістік
және шаруашылық құрал-саймандары, өнім және ... ... көп ... ... ішкі жолы, тағы да басқалары жатады.
Көлеміне немесе ... ... ... ... бір ... аспайтын өндіріс құралдары негізгі құралдардың
қатарына жатпайды. Сонымен ... ... ... құрамына кәсіпорынның
қоймаларындағы дайын бұйымдар ... ... ... ... мен
машиналар, күрделі құрылыс құрамында есептелетін монтаждауды (құрастыруды,
орнатуды) ... ... ... ... ... ... ... әлі
пайдалануға берілмей тұрған машиналар мен ... ... ... ... ... құнының құрамында қаралған үстеме шығындардың
есебінен салынған титулдық тізімге ... ... мен ... ... жас ... яғни мал ... де ... “негізгі құралдар” өздерінің өндіріске қатысуына қарай
өндірістік және ... емес ... екі ... ... ... құралдар деп өндірісте қызмет ететін, яғни өнім өндіру орындарында
пайдаланатын негізгі құралдарды айтады. Оларға: өндіріске арналған ... ... ... ... ... көлік тасымалдау
құралдары, әр түрлі станоктар, двигательдер, құрал-саймандар, өлшеуіш
аспаптар және тағы ... ... ... емес ... ... ... өндірістен басқа салаларында пайдаланатын негізгі
құралдар жатады. Оларға тұрмыстық үй-жай (комуналдық) шаруашылығында, ... ... ... ... білім беру және мәдениет
салаларында пайдаланатын негізгі құралдар және тағы да ... ... ... ... ... салаларына және істейтін қызметтерінің
түрлеріне қарай барлық негізгі құралдар: өнеркәсіп, ауыл шарушылығы, ... ... ... ... құрылыс, материалдық-техникалық
жабдықтау және сату-өткізу ұйымдары, қоғамдық ... ... ... ... ... және ... ... ғылыми көмек
көрсету және тағы да басқа салалар бойынша топталады.
“Негізгі құралдарды” халықшаруашылығының ... ... ... ... ... шығарылған өнімдердің, болмаса
орындалған жұмыстар мен қызметтердің шаруашылықтың қай түріне ... ... ... мен ұйымдардағы нешізгі құралдардың бәрі тек ... ... ... ... ғана ... ... болса, онда бұл
ұйымдағы негізгі құралдардың барлығы түгелімен сол ... ... ... ... ... өнеркәсіптік ұйымындағы өнеркәсіп өнімдерін өндіру үдерісіне
тікелей байланысты негізгі құралдардың барлығы ... ... ... ... ... ... осы ұйымның негізгі қызметінен ... ... ... ... мен бөлімшелері болса, онда осы
бөлімшелер мен өндірістің атқаратын қызметтерінің сипатына сәйкес келетін
халық шаруашылық ... ... ... топқа жатады.
Кәсіпорынның балансындағы тұрғын үй шаруашылығының негізгі құралдары
халық шаруашылығының тұрғын үй ... және ... ... қызмет
көрсету саласына жатады.
Негізгі құралдар алдына қойған мақсатына және атқаратын қызметіне
қарай мынадай топтарға ... ... ... үй, ... үйі, ... ... ғимараттар (көпірлер, аспалы жолдар, жасанды су ... ... ... ... ... ... машиналары, энергия бөлетін тетіктер,
құбырлар, ... ... ... жұмыс істейтін двигательдер; іштен жанатын
двигательдер, ... ... су ... ... ... ... ... (жолдаушылар және жүк таситын көліктер, жеңіл
көліктер, тракторлар және т.б.);
ғ) ... ... мен ... ( ... ... ... шаруашылық құрал жабдықтары (жиһаздар, креслолар, кілемдер, т.б.);
е) ... және өнім ... көп ... ... мен көшеттер;
з) жер (ұйымның сатып алған жер көлемінің құны);
и) жерді жақсартуға (өңдеуге) жұмсалған күрделі шығын;
к) басқа да негізгі құралдар (кітапхана ... ... ... ... ... ... екендігіне қарай меншіктік,
яғни кәсіпорынның өзіне тиісті және ... ... ... ... екіге
бөлінеді. Кәсіпорын уақытша жалға алған негізгі құралдарды ... ... ... ... ... деп ... шотта есптейді.
Сонымен қатар пайдалану барысына қарай негізгі құралдар жұмыс істейтін,
жұмыс істемейтін және сақтауда тұрған деп үш ... ... ... ... ... яғни қолданыстағы негізгі
құралдар жатады.
Жұмыс ... ... ... ... ... ... себептермен басқа да жаққа әзірге берілмеген басы артық жабдықтар
жатады.
Сақтауда тұрған негізгі құралдардың қатарына ... яғни ... ... ... басқа да жағдайларға байланысты істен шығатын негізгі
құралдардың ... ... ... ... ... ... матып алыну мақсатында қарай былай бөлініп есептеледі:
а) негізгі құралдар;
б) тауарлық-материалдық ... ... ... кәсіпорынның шаруашылық қызметін атқару барысында қажет болып
табылатын өзінің пайдалануы мақсатында сатып ... ... ... ... ... ... ал сату үшін сатылып ... ... ... ... ... есептеледі. Кәсіпорынның өз
қызметіне пайдалануы үшін емес, ұзақ мерзімдік қаржы салымы ... ... мен ... ... ... ... ... нақты кезеңінің ерекше белгілерін құрайды».
Негізгі құралдар кәсіпорынның ... ...... ... ету үшін ... ... негізгі құралдардың саны еңбек
құралдырын тиімді пайдалану, өндірісті ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... жоспарлы тапсырыстан шыға, әр
өндіріс бойынша ... ... ... қорлары келесі сатылардан құралатын
шаруашылық айналымын жасайды: негізгі қорлардың тозуы, амортизация, негізгі
қорларды толық ... ... үшін ... жинау, капиталдың
салымдарды жүзеге асыру жолымен ауыстыру.
Негізгі құралдардың ... ... бар, ... бірі: «Негізгі
құралдар бастапқы формасы мен қасиетін сақтап, процеске ұзақ уақыт бойы
қатысатын еңбек құралдарын ... ... ... есебі №16 халықаралық есеп беру
стандартына сәйкес ... Осы ... ... ... есебін
жүргізудің, субьектіге жататын меншік құқығын, шаруашылық пен оперативтік
басқару жүйесін анықтайды.
Негізгі қорлардың мәнін ... ... ... Олар еңбек құралдарында заттай көрсетілген;
2. Олардың бөліктері бойынша құны ... ... ... ... ... амортизациялық аударымдар негізінде өте
алады.
Өнім өндірісіне қатынасатын еңбек құралдары өндіріс ... ... ... ауыл ... ... процесінде құрылған еңбек
құралдарымен қатар өндірістің негізгі спецификалық құралы бар. Ол – ... ... ... ... жер бір ... ... ... де (өсімдікке әсер ету құралы), еңбек заты ретінде де ... ... ... әсер ету ... ... ... ... талдау кезінде олар өндірістің белсенді элементі болып
табылатынын белгілеу қажет. Оларды ... ... ... тек ... ... ... ... етпейді, сонымен қатар жұмысшылардың
еңбек жағдайының жақсаруына негіз болады.
1.2 Негізгі құралдарды жіктеу және бағалау
Негізгі құралдар ... ... ... ... мен қызмет
түрлері бойынша топтасады: өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, ... ... ... ...... жабдықтау және өткізу,
жартылай фабрикаттар, материалдық өндіріс сферасының ... ... ... – коммуналдық шаруашылық және ... ... ... ... ... әлеуметтік қамтамасыз ету, ... ... ... және ... ... ... ... және
мемлекеттік сақтандыру, басқару және қоғамдық ұйымдастырулар.
Түрлер бойынша негізгі қорлардың топтасуының теоретикалық негізі К.
Маркспен ... ... ... ... ... рөліне
байланысты бөлімшесі болып табылады. Еңбек құралдарының бірінші ... ... ... және ... техникалық
жабдықталуын сипаттайтын механикалық құралдар болып табылады. Екінші тобына
К. Маркс процесс жүзеге асырылуы үшін ... ... ... жатқызады.
Мысалы, өндірістік ғимараттар, құрал – ... т.б. ... ... ... ... және ... – шаруашылық керек –
жарақ (инвентарь).
Қазіргі уақытта барлық негізгі құралдарды келесі ... ... ... экономикалық мазмұны бойынша:
өндірістік, өндіріс процесіне тікелей қатынасады;
өндірістік емес, кәсіпорынның жарғылық қызметімен байланыспайтын;
2) ... ... ... ... ... – шаруашылық
қызметінің бухгалтерлік есептің Бас жоспар шоттарына сәйкес топтасады;
3) пайдалану дәрежесі ... ... ... ... ... ... қор ... болатын), әрекет жасайтын
(белгіленген тәртіпте консервацияланған);
4) иелену ... ... ... ... және ... алынған болып
бөлінеді. Меншікті негізгі құралдар меншік ... ... ... ... ... оперативтік басқару құқықтарында бекітілген және
баланста есептелінеді, ал жалға алынған негізгі ... – бұл ... ұзақ ... жал ... ... уақытша пайдалануға алынған
активтер.
Жоғарыдағы топтастыруға келесі белгіні қосуға болады – натуралды ... ... ... негізгі құралдар керек – жарақты (инвентарлы) және
керек – жарақсыз ... ... ... ... ... ... ... бар және айырбас пен есепке жататын (ғимараттар,
құрал – ... ... ... ... Инвентарсыз негізгі
құралдарға жер, орман және су ... ...... ... ... яғни заттық формасы жоқ шығындар жатады.
Өндірістік емес негізгі қорлар өндіріс көлеміне, еңбек өнімділігінің
өсіміне ... әсер ... ... бұл қорлардың үнемі өсуі
кәсіпорын жұмысшыларының әл-ауқатының жақсаруымен, ... ... ... ... ... ... ... Бұл кәсіпорын қызметінің
нәтижелеріне әсер етеді.
Негізгі құралдардың обьектісі ретінде активті ... ... ... ... бір ... астам активтің жарамдылық мерзімі. Негізгі ... ... ... ... ... ... ... активті сатып алудың мақсаты – белгісі бойынша ... ... ... ...... мен ... өндіру немесе жеткізу, басқа
кәсіпорындарға жалға беруге тапсыру немесе әкімшілік мақсаттар ... ... ... ... ... Негізгі құралдардың
құрамында аяқталмаған құрылыс обьектілері бойынша ... ... ... ... мен ... салу ... монтажды қажет
ететін технологиялық, энергетикалық және өндірістік құрал – жабдықтарды
сатып алу бойынша, т.б.
Аграрлық өндіріс процесінде ... ... яғни ... ... өндірістік негізгі құралдар құрамында ауыл ... 11 ірі ... ... ... әр қайсысы қызмет ... ... ... және ... ... ұқсас
негізгі құралдардан құралатын топшаларға бөлінеді.
1. Үйлер. Халыққа еңбек етуге, тұруға, әлеуметтік – мәдени қызмет
көрсетуге жағдай жасауға және ... ... ... ...... ... ... тұрғын үй
мүліктік обьект болып табылады.
2. Ғимараттар. Еңбек заттарын өзгертуге қатысы жоқ ... ... ... ... ... процесін жүзеге асыруға
арналған инженерлік – құрылыс обьектілері ... ... ... бөгет, көпір, автомобиль жолы). Барлық жағдайлары бар
әрбір жеке ғимарат мүліктік обьект болып табылады.
3. Өткізгіш тетіктер. Электр, жылу ... ... ... ... ... ... ... трансмиссиялар,
құбырлар).
4. Машиналар мен жабдықтар. Күш беретін машиналар мен жабдықтар;
жұмысшы машиналар және жабдықтар; өлшеу және ... ... ... мен ... жабдықтар; әрбір машина,
егер ол басқа мүліктік обьектінің бөлшегі болмаса, оған кіретін
бейімделген ... ... ... ... аспаптарды,
қоршауды, фундаментті қоса алғанда, ... ... ... ... ... бұл тобы бес топтан тұрады: а) күш
беретін машиналар мен жабдықтар; б) ... ... ... в) ... және ... ... керек-жарақтар
және лабораториялық жабдықтар; г) ... ... ... және ... ... д)
басқа да машиналар мен жабдықтар(телефон ... ... ... Көлік құралдары. Адамдар мен жүктерді тасымалдауға арналған
қозғалыс құралдары. Әрбір обьект өзіне тиісті барлық ... мен ... қоса ... ... обьект болып
табылады.
6. Өндірістік және шаруашылық мүлік. Өндірістік операцияларды
орындау ... ... үшін ... ... ... ... Жұмысқа пайдаланатын мал. Ат, өгіз, түйе және басқа ... ... Өнім ... мал. ... ірі қара мал, асыл тұқымды ... ... ... мен ... ... ... еркек
шошқалар мен мегежіндер, ешкілер, саулық қой мен қошқарлар.
Әрбір ересек мал мүліктік обьект болып табылады.
9. Көп ... ... ... ... ... ... ... көп жылдық өсімдіктер (жеміс және ... ... ... көп ... ... өсімдіктен
жасалған қоршаулар).
10. Жерді жақсартуға байланысты күрделі шығындар. Ауыл шаруашылық
мақсатта пайдалану үшін ауыл шаруашылығында ... үшін ... ... ... ... ... емес сипаттағы
шығындар.
11. Басқа да негізгі құралдар. Кітапхана қорлары, спорт мүлкі ... да ... ... ... ... ... есебінің негізгі сұрағының бірі-
олардың бағалануы болып табылады. Бағалау – бұл кірістер мен ... ... мен ... да ... және қаржылық есептің элементі
болып табылатын, ақшалай соманы анықтайтын процесс. Негізгі құралдарды
есептеуді дұрыс ұйымдастырудың ... және ... ...... халық
шаруашылығында қабылданған оларды бағалаудың бірыңғай принципі. Бұл олардың
көлемін, құрылымын анықтауға, әртүрлі ... мен ... ... ... оларды ұдайы өндіруді жоспарлауға және ... ... ... бағалау келесі түрлерге бөлінеді:
1. Алғашқы құны – негізгі ... ... ... ... ... ... оларды шаруашылыққа жеткізу, салықтарды төлеу,
құрастыру,орнату және т.б. ... ... ... құн – бұл ... ... іс-әрекеттегі нарықтық баға
бойынша негізгі құралдардың құны. Әртүрлі уақытта эксплуатацияға енгізілген
бірыңғай негізгі ... ... ... ... ... болып
көрінеді. Сондықтан оларды ағымдағы құн бойынша бағалау қажет.
3. Баланстық құн – бұл есеп пен есептілікте ... ... ... ... сомасы алып тасталынған алғашқы және ағымдағы құн.
Бұл орындалған жұмыстар мен қызметтерге, шығарылған өнімге немесе ағымдағы
шығындарға ... ... ... құны болып табылады. Негізгі
құралдардың эксплуатацияда болу уақытының көбеюіне байланысты осы ... ... ... ... құны - өндірістің осы заманғы жағдайында осы сәтте
қолда бар негізгі қорларды ұдайы ... үшін ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық қызметінің өндірістік негізгі
құралдар өсімдік шаруашылығы, мал шаруашылығы және ... ... ... Ауыл ... ... ... ... әсер ету дәрежесіне байланысты аграрлық өнім алу процесіне ... ... ... және ... Бірінші топтың негізгі құралдарына
өнім өндірісіне активтік рөлін ... ... ... көмегімен адам
еңбек затына тікелей әсер етеді және өнім алады. ... ... ... ... ... жерді жақсарту бойынша капиталдық
шығындар, т.б. жатады. Негізгі ... ... ... ... ... әсер ... ... өндіріс процесін жүзеге асыруға қажетті
жағдайды қамтамасыз ететін, дайындайтын, аяқтайтын немесе еңбек ... мен орын ... үшін ... ... ... құралдары жатады. Бұл -
өндірістік ғимараттар мен құрал – ... ... ... ... ... ...... Кейбір ғалымдар негізгі құралдарды
активтік және пассивтік ... ... ... ... ауыл ... ... рөл атқаратын қорлар жоқ, ал Петренко И.Я. «активтік
және пассивтік бөлімдер өзара бір – бірін ... деп ... ... ... ... мәні – бөлек таптар құнының жалпы
құнына пайыздық қатынасты көрсететін негізгі құралдардың ... ... ... құрылымы салалық және технологиялық болып бөлінеді.
Салалық құрылым жалпы құндағы бөлек ... ... ... ... ал ... құрылым технологиялық белгілері
бойынша негізгі ... ... ... ... топ ішіндегі түрлерінің
үлес салмағымен сипатталады. Шаруашылық үшін негізгі қорлардың құрылымын
өндіріс бағыттылығы мен мамандандыру ... ... ... ... мен құнсыздануын есепке алу
Пайдалану барысында негізгі құралдар ... ... ... ... отырып, біртіндеп тозу құнын жаңадан ... ... ... ... ... тозуы - бұл олардың физикалық және моральдық
сипаттамала-рынан айырылу процессі.
16-«Негізгі қүралдар» ІА5 ... ... ... ... ... — бұл ... ... құралдардың - ... ... оның ... ... мерзімінің ішінде жүйелі түрде
бөлу. Жоғарыда айтылғандай, амортизацияланатын құн — ... ... ... ... ... ... құны ... бастапқы
қүнының орнына көрсетілген басқа сома.
Нысанның жинақталған ... ... ... ... құны ... ... нысанының әрбір компоненті міндетті ... ... ... ... құралдар нысаны елеулі компонентінің
пайдалы ... ... және ... ... ... ... әдісі
тап сол нысанның пайдалы қызмет мерзімі және оның басқа елеулі ... ... ... ... ... ... есептеудің
мөлшерін анықтаған кезде ондай компоненттерді топтарға біріктіруге болады.
Барлық жағдайларда негізгі ... ... ... ... ... ... ... бірақ бас-тапқы қүны нақты амортизация
(тозу) сомасына төмендейді.
Егер мекеме негізгі құралдар нысанының ... ... ... ... ол осы ... ... ... бөлек
амортизациялауға тиіс
Мекеме тұтас алғанда нысанның өзіндік кұнымен салыс-тырганда бастапкы
құны ... емес ... ... ... ... ... кезең үшін амортизациялық есептеулер, егер олар басқа активтің
теңгерімдік (баланстық) құнына қосылмаса ғана, пайдада немесе ... ... ... кейде активте түйінделген экономикалық пайдалар
басқа активтерді өндірген кезде жоғалып кетеді. Бұл ... ... ... ... ... кұнының бір бөлігін кұрайды және оның
теңгерімдік ... ... ... ... ... ... тауарлық-материалдық босалқыларды өндеу
жөніндегі ... ... Сол ... әзірлеуде
пайдаланылатын негізгі кұралдардың амортизациясы 38 - ... ... ... ... ... ... ... материалдық емес активтің бастапқы (өзіндік) құнына қосылуы
мүмкін.
Негізгі құралды амортизациялау құны ... ... ... ... ... ... ... бөлінуге тиіс.
Негізгі құралдың жойылу құны мен пайдалы қызмет мерзімі міндетті түрде,
ең болмағанда, әрбір қаржы жылының ... ... ... ... ... ... күтілімдердің алдыңғы бағалардан айырмашылығы болса, 8 - ... ... ... ... өзгерістер және қателіктер»
ІА8 Халықаралық ... ... ... ... бұл ... ... ... бағалаудағы өзгеріс ретінде есепте көрсетілуге тиіс.
Амортизация, тіпті, егер ... ... әділ құны оның ... құнынан асып түссе де, негізгі құралдың жойылу құны оның
теңгерімдік (баланстық) құнынан аспаған ... ... ... ... және оған қызмет көрсету оны амортизациялау қажеттігінен босатпайды.
Негізгі құралдың амортизацияланатын құны оның жойылу құны
шегерілгеннен ... ... Іс ... ... ... құны
көбінесе мардымсыз болады, және сондыктан да амортизацияланатын құнды
есептеген кезде елеулі рөл ... ... ... құны оның ... ... ... ... одан асып түсетін сомаға дейін ұлғаюы мүмкін. Егер солай болса, ... ... ... ... егер ... ... оның ... құны
теңгерімдік (баланстық) кұнынан төмен болмаған жағдайда ғана нөлге тең
болады.
Мынаны ескеру керек, негізгі ... ... ... ... ... ... тоқталса, егер ол толықтай амортизацияланбаған ... ... ... активті пайдалану негізінде оны
амортизациялау әдісін қолданған кезде, ... еш ... ... ... ... тең ... мүмкін.
Амортизация есептеудің пайдаланылатын әдісі мекеменің ... ... ... ... ... ... тиіс. Негізгі
құралдарға қолданылатын амортизация есептеу әдісі ең ... ... ... ... ... ... тиіс, және ... ... ... ... ... тұтынудың
болжамды сұлбасында елгеулі ... ... бұл әдіс осы ... үшін ... ... ... ... құнын оны пайдалы қызмет мерзімінің
ішінде жүйелі түрде беру үшін әр түрлі әдістер пайдаланылуы ... ... ... ... ... есептеу әдісі;
* азайтылатын қалдық әдісі;
* өндіріс бірлігінің әдісі.
Біркелкі есептеу әдісі, егер бұл жагдайда оны тарату құны ... ... ... ... қызмет мерзімінің ішінде тұрақты
амортизация сомасын есептеу болып табылады.
Азайтылатын ... ... ... ... ... ішінде амортизация
есептеу сомасының азаюына алып келеді.
Өндірістік бірлік әдісі болжамды пайдалану немесе ... ... ... ... есептеуден тұрады.
Мекеме негізгі құралда жасалған болашақ экономикалық пайдаларды
тұтынудың есептік сұлбасын неғұрлым дәл ... ... ... алады.
Тандап алынған әдіс, осы болашақ экономикалык пайдаларды тұтынудың есептік
сұлбасында ... ... ... қоспағанда, кезеңнен кезеңге жүйелі
түрде қолданыла алады.
Амортизациялау әдісін тандау және ... ... ... ... ... ... түрде пайымдау тақырыбы болып табылады. Тиісінше,
қабылданған әдістерді және ... ... ... амортизациялау
мөлшерлерінің (нормаларының) есептік мерзімдерін ашып көрсету ... ... ... ... алған саясатты тексеруге
мүмкіндік беретің ақпаратты табыс етеді және басқа мекемелсрмен ... ... ... ... қол жеткізуді қамтамасыз етеді және
басқа мекемелермен салыстыру үшін ... ... ... Тап ... бойынша мыналарды көрсету қажет:
* амортизация шамасын, ол пайдада немесе залалда, немесе ... ... ... құрамында кезең ішінде танылған-
танылмағанына қарамастан;
* есепті жылдың соңында жинақталған амортизацияның шамасын.
Біркелкі есептеу ... ... ... ... ... құны
олардың қызмет ету мерзімі ішінде өндіріс немесе оралым шығындарына ... ... шама ... ... ... ... ... есептеу
негізгі құралдар нысандары біркелкі тозады және ... ... ету ... ... ... оларды пайдаланудан алынатын кірістер ... ... ... ... ... ... ... біркелкі азаяды деп
есептеледі. Бұл әдіс ең қарапайым әдіс ... ... да, ... ... ... нысанның пайдалы қызмет ету мерзімі мен
амортизациялық шамасының (нормасының) шегінде қарап анықталады да, ... құны ай ... ... сома ... ... қалдық әдісінің мәні - біркелкі ... ... ... ... (нормасы) екі еселеніп, әрқашан тек қалдық
құнға қолданылады. Мұндайда амортизация сомасы жыддан жылға азаяды, сонымен
бірге алғашқы жылдары ол ... ... ... ... есептегенде
болжамды жойылу құны есепке алынбайды, соңғы жылды қоспағанда. Бұл жылғы
амортизация сомасы қалдық кұнды жойылуға ... ... үшін ... шамамен
шектелген.
Амортизация есептеудің өндіріс бірлік әдісінің мәні ... тек ... ... ... ғана ... яғни ... мен ... қуаттылығының арасында тікелей тәуелділік бар. Мұнда
пайдалы қызмет мерзімі амортизация ... ... үшін ... ... ... ... әнім бірлігімен, пайдалану уақытымен,
жүрегін жол бірлігімен және т.б. өлшенеді.
Өндірісте мекеме негізгі құралдар нысандарының ... ... ... ... тандауға тиіс. Өндірістік бірлік әдісін
таңдаған кезде есепке алу ... ... ... ... ... жылдан жылға қатты құбылатын амортизация көлемі
амортизацияның өзгеру тенденциясы женінде ... ... ... ... ... ... нәтижені анықтауға тиісті.
Негізгі құралдар нысанының калдық құны жыл сайын жойылу құнына ... ... ... ... ... ... ... отырады.
Амортизация сомасын есептеудің өндірістік бірлік әдісі ... ... ... ... техникалық керсеткіштермен немесе мекеменің
шаруашылық қызметіндегі өзгерістермен айрықша шектелсе.
Амортизацияны есептеу әдісі мекеменің есеп ... ... ... ... ... ... түрде қолданылуы тиіс.
Машиналарды, жабдықтарды және көлік ... ... ... үшін ... ... ... ... рұқсат
беріледі. Мұнда амортизация нормасы арттырылуы мүмкін, бірақ ол екі еседен
артпауы ... ... ... құралдар бойынша амортизациялық төлемдер олардың
қызметінің барлық нақты мерзімі бойынша жүргізіледі.
Амортизация консервацияға жатқызылатын негізгі құралдар, ... есім ... ... ... мен ... ... есептелмейді.
Жалға берілген негізгі құралдар бойынша жалға беруші амортизацияны жалпы
тәртіппен есептейді.
Негізгі құралдарға ... ... ... ... ... ... ... табылады, атап айтқанда, ... ... (НҚ-б ... ... онда ... құралдардың
бастапқы құнынан және амортизация нормасынан амортизацияның жылдық сомасы
есептеледі. Сонан ... ... сома 12 айға ... алынған сомаға ай
сайын негізгі құралдарға амортизацияны есептеу жөніндегі есептеу жасалады
Жыл бойы осы шама ... ... ... ... ... ... ... амортизациялық төлемдер нысан іске қосылғаннан кейінгі
(келесі) айдан бастап тиісті шамаға ұлғайтылады, немесе ... ... ... ... ... ... ... (келесі) айдан
бастап, сондай-ақ негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... тиісті шамаға азайтылады.
Келтірілген кесте бойынша негізгі құралдардын амортизациясы ... ... айда ... ... сомасына өткен айда түскен
негізгі құралдар бойынша ағымдағы айда ... ... ... да, ... айда ... ... ... құралдар бойынша ағымдағы айда
есептелген амортизация сомасы шегеріледі.
Сөйтіп, жасалған есептеудің ... бір ... ... ... ... ... айдың бірінші күніне ... ... ... ... негізгі құралдардың белгіленген
қызмет ету мерзімі бойы ай ... ... ... де, ... ... ... айдан кейінгі айдың бірінші күніне доғарылады. Жаңадан ... ... ... амортизация (тозу) есептеу түскен айдан ... ... ... ... есеп ... ... жоспарында негізгі құралдардың
амортизация сомасын жинақтауға 2420 ... ... ... ... ... ... жағдайда мекеме негізгі құралдардың жекелеген
нысандарының амортизациясын есепке алу үшін аталған шотқа қосымша ... ... ... ... ... шоты ... ... қатынасы бойынша пассивті, реттеуші шот болып танылады. Бұл
шоттың кредиті ... ... ... 2410 ... қүралдар» шотында
есепке алынған ... ... ... ... ... ... «Негізгі құралдардыц амортизациясы» шотының дебеті бойынша
жинақталган амортизация сомасын ... ... ... ... (жойылғанда, сатылғанда және т.б.) шығысқа шығаруды көрсетеді.
Амортизациялық аударымдарды ... ... ... ай ... ... ... өнімдерді (тауарларды) өткізу және қызметтер көрсету
және әкімшілік-басқару мақсаттағы нысандарына жатуына байланысты өндірістік
немесе оралымның немесе әкімшілік ... ... ... ... ... негізгі құралдар нысандарының амортизациясын есепке ... ... ... амортизациялық аударымдардың сомасы керсетіледі, ол
амортизацияның түзетілген жылдық есептеу бойынша алынады:
Тиісті шоттардың дебеті:
7110 «Өнімдерді сату және ... ... ... ... - ... ... (тауарларды, кызметтерді) өткізу процесінде
пайдаланылатын ... ... ... ... сомасына
7210 «Әкімшілік шығыстар» - негізгі құралдардың әкімшілік-басқару
(жалпы шаруашылық) мақсатындагы нысандардың амортизация сомасына
8410 «Үстеме шығыстар» - ... ... ... ... амортизация сомасына
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының кредиті
Негізгі құралдардың жалға алынған немесе ... ... ... ... ... ... мен жалгерлік келісім-шартқа
сәйкес жалға беруші немесе жалға; алушы (жалгер) жүргізеді. Негізгі
құралдардың жалға ... және ... ... амортизациясын
есепке алу тәртібі оқулықтың 5.8. «Жалға алынған ... ... ... ... ... қарастырылады.
Қазақстан Республикасы Министрлер ... ... ... ... (құралдарды) индексикациялану туралы»
қаулысына сәйкес ... ... ... ... құралдардың тозу
сомасы (тозуы толык есептелген нысандарды қоса) негізгі құралдардың құнын
қалпына келтіру құнына тиісті өсім ... ... ... ... ... тәртіп бойынша есептелген амортизация
сомасының негізгі құралдарды индексациялағанға дейін есептелген амортизация
сомасынан артуы ... есеп ... ... ... ... құралдарды кайта багалауға арналған резерв»
шотының дебеті
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының ... ... ... ... негізгі құралдар нысандары есептеп
шығарылгғанда (сатылғанда, шығысқа шығарылғанда, өтеусіз ... ... т.б.), олар ... ... амортизация сомасы мынадай
бухгалтерлік жазба арқылы шығысқа шығарылады:
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шотының дебеті
2410 «Негізгі құралдар» ... ... ... ... ... толық бүлінген нысандары бойынша
жинақталған амортизация сомасы тиісінше жоғарыдағыдай бухгалтерлік жазбамен
шығысқа шығарылады.
Құны ... ... ... ... ... ... негізгі
құралдар нысандары бойынша амортизация есептеу тоқтатылады.
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шоты ... ... ... ... де, ұзақ ... ... ... негізгі құралдар
нысандарының жинақталған амортизация сомасын көрсетіп, шығып қалған ... ... ... өтеу кезі ... ... етеді.
Негізгі құралдар нысандары пайдалану барысында тозады да, бастапқы
құнына қарағанда құнсызданады.
Зб-«Активтердің құнсыздануы» ІА8 ... ... ... ... активтің (негізгі кұралдың -Ж.Т.) баланстік күші келетін
сомадан асқан кезде, ол құнсызданды деп ... ... ... күні негізгі құралдың мүмкін болатын құнсыздану
белгілерінін болуын анықтауға міндетті. Кез келген ... ... ... ... негізгі құралдың өтелетін сомасын бағалауға тиіс.
Егер негізгі құралдың құнсыздануы мүмкін болатын белгілері бар ... бұл ... ... ... мерзімін, амортизациялау әдісін немесе
активтің жойылу құнын осы активке ... ... ... ... ... тіпті, егер ол жөнінде қандай да ... ... ... ... да, ... қарау және тузету керек
екендігін дәлелдейді.
Егер негізгі құралдың өтелетін сомасы оның ... ... аз ... ... ... ... ... құн негізгі құралдың
өтелетін сомасына дейін азайтылуға тиіс. Бұл азайтылу құнсыздану залалы
болып табылады.
Құнсызданудан болған ... ... ... ол ... ... ... (баланстық) құнынан көп болған кезде, егер мұны басқа
Халықаралық қаржы есептілігінің ... ... етсе ... ... ... ... болған залал танылғаннан кейін осы ... ... ... ... ... ... ... теңгерімдік
(баланстық) кұнын бөлу үшін, оның жою құнын шегере отырып (егер ондайлар
бар ... оның ... ... ... ... ... ... негізде
болашақ кезеңдерде түзетілуге тиіс.
Құнсызданудан болған залалдар танылған жағдайда, кейінге қалдырылған барлық
салықтық активтер немесе міндеттемелер 12 «Пайдага ... ... ... ... ... ... сәйкес негізгі құралдың өз-
гертілген теңгерімдік (баланстық) құнын оның ... ... ... анықталады.
Егер негізгі құралдың құнсыздануының қандай да болсын белгісі бар
болса, онда жеке ... осы ... ... үшін өтелетін сома бағалануға
тиіс. Егер жеке негізгі кұрал нысаны үшін өтелетін соманы ... ... онда ... ақша ... ... ... ... құрал
тиесілі болатын бірліктің (осы активтің ... ... ... ... анықтауға міндетті.
Әрбір есепті күнге мекеме алдыңғы кезеңдерде негізгі құралға қатысты
танылған құнсызданудан болған залалдың, бәлкім, бұдан әрі ... ... ... да болсын белгілерінің бар немесе жоқ екендігін анықтауға
міндетті. Осындай белгілердің кез келгені анықталған ... ... ... құралдың өтелетін сомасын бағалауға міндетті.
Қүнсызданудан болған қайта топтастырылған залалдың есебінен ұлғайған
негізгі құралдың теңгерімдік ... ... егер ... ... ... үшін ... болған залал танылмаған болса, анықталуы мүмкін
(амортиза-цияны шегеріп) теңгерімдік (баланстық) құннан аспауға тиіс.
Егер алдыңғы жылдары негізгі құралдар үшін ... ... ... ... ... ... бола-тын теңгерімдік (баланстық) құннан
тыс (имортизацияны шеге-ріп), негізгі құралдың ... ... кез ... ... ... ... болып танылады.
Негізгі құралдың құнсыздануынан болған залалды қайта топтастыру, ... ... ... ... ... (мысалы, 16 - «Негізгі құралдар» 1А5
Халықаралық қаржы есептілігінің стандартына сәйкес қайта ... ... ... ... ... ... есепте керсетілмесе ғана, пайдалар
мен залалдар туралы есептің өзінде танылуға тиіс. Қайта бағаланған негізгі
құрал ... ... ... ... ... ... кез ... басқа Стандартқа сәйкес қайта бағаланудан ұлғаюы ... ... ... ... құралдар бойынша құнсызда-нудан болған залалды
қайта топтастыруға меншікті капиталдың шотына «Қосымша бағалау ... ... ... ... ... ... егер ... бағаланған
топ сол негізгі құралдар бойынша ... ... ... ... бұрын пайдалар мен залалдар туралы есепте таныл-ған болса, ... ... ... топтастыруда пайдалар мен залалдар туралы есепте
танылады.
Құнсызданудан болған залалды қайта топтастыру танылғаннан ... ... үшін ... ... олардың өзгертілген теңгерімдік
(баланстық) құнын, оның тара-ту құнын (егер ондайлар бар ... ... оның ... ... ... ... ... жүйелі негізде болашақ
кезеңдер үшін түзетілуге тиіс.
Негізгі кұралдар құнсыздануынан болатын залалдарды шоғарландырып есепке
алу үшін бухгалтерлік есеп шоттарының үлгілік ... ... ... ... болатын залалдар» шоты
арналған. Құнсызданудан болған нақты залалдарды ... ... ... ... ... құны ... ... асқан
сомасына келесі бухгалтерлік тізбе беріледі:
2430 «Негізгі құралдардың кұнсыздануынан болатын залалдар» шотының
дебеті
2410 «Негізгі құралдар» шотының ... ... ... ... ... ... пайдалары
немесе залалдары (шығындары) есебіне жатқы-зылады.
Егер айтылған ... ... ... ... ... онда бухгалтерлік есеп шоттарында келесі жазулар жүргізіледі:
5510 «Есепті жылдың бөлінбеген пайдасы (жабылмаған залалы)» шотының
дебеті
2430 «Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... болган залалдар мекеменің пайдалары
немесе залалдары (шығындары) есебіне жатқы-зылады.
Егер айтылған залалдардың ... ... ... ... онда ... есеп ... келесі жазулар жүргізіледі:
5510 «Есепті жылдың бөлінбеген пайдасы (жабылмаған залалы)» шотының
дебеті
2430 «Негізгі құралдардың құнсыздануынан болатын залалдар»
шотының ... ... ... ... құжаттық рәсімдеу
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебі келесі мақсаттардың ... етуі ... ... ... ... ... ішкі ораналасуын, шығуын және
құжаттрадық құрылуының дұрыстығын;
- негізгі құралдардың жұмыс күйінде сақталуына байланысты ... ... ... ... ... ... ... сақталуына беқылау.
Бұл мақсаттарды жүзеге асыру үшін ... ... ... құжат айналымының рационалды жүйесі дайындалуы керек, негізгі
құралдар ... ... және ... үшін ... тұлғалар
анықталуы тиіс.
Негізгі құралдардың сақталуына бақылауды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... Егер ... ... болса, онда оның
нөмірі жаңа келген обектіге берілмейді.
Негізгі құралдардың түседі:
- басқа жеке және заңды тұлғалардан сатып алу ... ... ... ... түрінде объектілердің келіп түсуі;
- сенімхат, айырбастау келісім-шарты бойынша ... ... ... жай ... келісім-шартының қатысушының беруі нәтижесінде;
Алғашқы есепті құжаттар есепке алынады, егер олар альбомдардың алғашқы
есептік құжаттардың үйлестіру формалары ... ... ... ... ... есебі үшін алғашқы есептік ... ... ... ... негізгі құралдардың қабылдау-өткізу актісі;
- жөнделген, қайта құрылған және жаңартылған объектілердің қабылдау-
өткізу актісі);
- негізгі құралдарды есептен шығару актісі;
- ... ... ... ... ... ;
- негізгі құралдардың инвентарлық карточка есебі;
- жабдықтарды қабылдау актісі;
- жабдықтарды ... ... ... ... ... ... ... кегізгі құралдар объектісінің өткізілуі кезінде;
- объектілердің басқа кәсіпорындарға ... ... ... ... ... немесе бірігіп қызмет ету тіралы келісім-
шарт бойынша объектіні беру;
- сыйға беру келісім-шарт бойынша ... ... ... ... ... ... келісім-шарты бойынша басқа заңды
немесе жеке тұлғалардың меншігіне беру.
Негізгі ... ... ... есебі негізгі құралдардың
аналитикалық есебінің негізгі регистрі болып табылады. Инвентарлық карточка
әр инвентарлық ... үшін бухгалтериямен ашылады
Ол ... ... ... актінің, техникалық паспорттардың
және сатыл алудың басқа да ... ... ... ... ... ... және ... шығару негізінде
толтырылады.
Түгендеу ... оң ... ... ... және ... ... ... мерзімі, қабылдау туралы актінің нөмері және мерзімі,
толық құны, пайдалы жұмыс ... ... ... есептеу әдістері,
амортизацияны есептеуден босатылуы, объектінің ауысуы және шығуы туралы
мәліметтер болады.
Карточканың ... ... ... жеке ... ... ... карточканың теріс жағында ... ... ... ... ... ... ... жазылады.
2. «Сервир Компании» ЖШС-нің негізгі құралдарының есебі және оның
тиімді пайдалануын талдау
2.1 ... ... ... ... ... ... ... ЖШС-нің алғашқы мемлекеттік тіркелген күні 25.05.1995
ж. ЖШС-нің атауы тіркелгеннен ... оның ... ... болып табылады.
«Сервир Компании» ЖШС ұйымдастырушылық-құқықтық нысаны бойынша заңды
тұлға деп есептеледі, оның басты ... ... ... ... ... жету үшін ... ... Республикасының қолданыстағы
заңына сәйкес келесі құқықтары беріледі.
- бекітілген тәртіпте өзінің есеп шоттарын ашу құқығымен
еншілес кәсіпорынның, филиалының, ... ... ... да ... ... ... олар ... мен ережелер шығаруға, Қазақстан ... ... ... ... құруға, сол сияқты ЖШС-мен басқа ... ... ... үшін ... өз ... ғылыми-зерттеу,
өндірістік құрылыс, сауда және басқа да бөлімшелер құруға ... ... ... ... ... ... ... болып
табылады. ЖШС-ніңменшіктік нысаны - жеке меншік.
ЖШС-гі жеке меншігі болып табылады:
- өз құрамына кіретін филиалдар мен өкілдіктерінің мүліктері;
- заңнамаға сәйкес ЖШС ... алып ... жер ... ... ... ... алынған кірістер мен табыстар.
ЖШС қолданысқа бөлінген негізгі және айналымдағы заттар, құны ЖШС-нің
өз балансында көрсетілген, басқа да ... ... ... қаржыландыру және өзін-өзі өтеу негізінде ... ... ... бар, ... ... және ... мекемелерінде
шоты, қазақ тілінде атауы бар дөңгелек мөрі, эмблемасы, фирмалық ... ... ... ... тұлға болып бланкісі және басқа
рәсімдері бар. Өз ... ... ... ... ... ... салмаған қажетті әрбір қызмет түрлерін жүзеге асыруға,
осыған байланысты азаматтық құқықтарға ие және ... ... ие ... табылады, сотта жауапкер мен талапкер болуы
мүмкін.
«Сервир Компании» ЖШС-нің ... ... ... ... ... ... ақшалай және материалдық жарналары;
- өнімді, жұмыстарды, қызметтерді ... ... ... ... да ... алынған табыстар;
- бағалы қағаздардан, бланкілердің кредиттерінен және басқа да
кредитшілерден түскен табыстар;
- күрделі қаржы және бюджеттен ... ... заң ... тыйым салынбаған өзге де көздер.
Аталған және басқа көздердің есебінен ... ... ... ... ... ... Компании» ЖШС тіркеуден кейін оның ... ... ... ... ... салымдарына тең мөлшерде
немесе акцияларға жүргізілген жазылу сомасында құрылтай ... ... ... ... ... жарияланған капитал болып
табылады
Жарғылық капитал тіркелу сәтінде ... ... Жеке ... ... ... ... қағаздар, мүліктік құқықтар, соның ішінде
жер иелену құқығы мен ойлау қызметінің нәтижесінің құқығы және басқа ... ... ... ... ... ... өз қызметін жүзеге асыру үшін қаражаттарды тарту
арқылы акцияларды шығару, табыс табу және оны ... даму ... ... әлеуметтік шешімдер қабылдау, қаржылық ресурс ... ... ... ... ... тұрақты табысын
қамтамасыз ету болып ... ... ... мүлкін негізгі қорлар мен айналымдағы
қаражат, сонымен қатар жеке ... ... ... құны ... ... ... ... жеке кәсіпкерінің ... ... ... құру ... Құрылтайшының Жарғы капиталға салымдары;
2. Оның қызметінен түскен пайдалар;
3. Заң ... ... ... ... да ... ... ... жеке – дара атқарушы органы, директор болып есептелінеді, және
оның ... ...... әрі оған есеп ... бекітілген
адам.
ЖШС өзінің қызметінің нәтижелеріне бухгалтерлік есепті жүзеге асырады,
Қазақстан Республикасында қолданылып жүрген ережелерге сәйкес ... ... ҚР-ң ... ... есеп беру және ... ... мен
растылығына белгіленген тәртіп бойынша жауапкершілік артады. ЖШС-ніңжылдық
қаржылық есеп беру ... ... мен ... ... тексеруді
жүргізу үшін серіктестікпен немесе қатысушымен арада мүліктік мүдделермен
байланысы жоқ тысқары аудит тартылуы мүмкін.
Құрылтайшы мен жеке ... ... ... ... ҚР-ң ... ... және ... қабылданған шешімдер бойынша
реттеледі.
2.2 «Сервир Компании» ЖШС-нің негізгі құралдарының есебін ... ... ... ... ... және ... ... салудан; машиналар, жабдықтар, көлік құралдарын сатып алудан;
өз күшімен құрал-саймандар дайындаудаюн; малдардың төлдерін ... ... жас ... көп жылдық өсімдіктерге ... ... мен жеке ... ақысыз (тегін) алынған негізгі кұралдардың
келіп түсуінен; объектілерді ұзақ мерзімге жалға алудан ... ... ... ... ... ... қосқан үлес нәтижесінде келіп
түскендерден қалыптасады. Негізгі құралдардың түсуі мынадай құжаттармен
рәсімделеді.
Негізгі құралдарды ...... ... ... ... ... қабылдауды рәсімдеу кезінде субьект жетекшісінің өкімімен
тағайындалған қабылдау комиссиясы әрбір жекелеген обьектіге бір ... ... ... ... бірнеше обьектісін қабылдау – тапсыру актісін
жасауға тек шаруашылық мүлкінің, құрал – сайманның, жабдықтардың және т.б.
обьектілердің есебін ... ... егер бұл ... бір ... болса,
құндары бірдей болып, бір календарлық ай ішінде қабылданған болса ғана жол
беріледі. Рәсімделгеннен кейін осы ... ... ... ... ... акт ... ... бас бухгалтер қол қойып, субьект
жетекшісі немесе соған өкілетті адамдар бекітеді.
Алыс - ... ... ... (ф. № ОС-1) актісінде, міндетті
реквизиттермен қоса, комиссия қызмет ету мерзімін және болжамдық жою ... ... ету ... ... ... субъекті дербес анықтай
алады, яғни ол негізгі құралдың техникалық жағдайынан, ... ... да ... ... ... құралдардың кәсіпорын ішіндегі
орын ауыстыруын рәсімдеу үшін актіні екі дана етіп ... ... ... ... және ... ... ... бірінші
данасы бухгалтерияға тапсырылады, ал екіншісі тапсырушы ... ... ... ... беру ... ... акт ... және
қабылдаушы субъектілер үшін) екі дана етіп жасалынады.
Негізгі құралдарды басқа ... сату ... ... үш ... ... ... өткізуші субъектіде қалады (онда бірінші дана
негізгі құралдардың нақты бары, қозғалысы туралы есеп ... ... ... ... ... ... ... дана негізгі қүралдарды
қабылдаушы адамға беріледі.
Мүліктік карточка бухгалтерияға келіп түскен негізгі ... ... ... және ... ... негізінде
толтырылады. Карточкада обьектілердің және олардың жекелеген құрылымдық
элементтерінің қысқаша ... ... ... ... ... ... ... қабылданбайды. Негізгі құралды басқа
субьектіге тапсыру (беру) ... ... ... шығуы туралы белгі
соғуға, сондай-ақ негізгі құрал обьетілерінің субьект ішінде орын ауыстыруы
кезінде «Негізгі құралдарды қабылдау – ... ... ... ... және тозу ... ... құралдың обьектілерін есептен шығаруға
«Негізгі құралдар обьектілерін есептен шығару актісі» ... бола ... ... біткен, жабдықтаулары орнатылған, жөндеу жұмыстары біткен
обьектілер туралы жазбаларды карточкаға жазу үшін ... ... және ... ... қабылдау – тапсыру актілері» негізінде
жазылады.
Егер де обьектінің сандық та және сапалық та көрсеткіштері айтарлықтай
өзгерсе, онда оларға жаңа ... ... ... ал ескі ... ... ... ... сақталады.
Бухгалтериядағы толтырылған мүліктік карточкалардың негізінде негізгі
құралдардың есебі ... ... ... ... ... ол (тізімдеме) негізгі құралдардың жіктемесі бойынша бір данада
жасалады.
Тіркеу кезінде карточкаларды нөмірлейді, содан кейін негізгі құралдарды
жіктік топтары ... ... ал бұл ... ...... орындары
мен материалдық жауапты адамдар және негізгі құралдар түрлері бойынша
көрсетіледі. Картотека, әдетте ... ... ... ... ... ... «Ғимараттар», «Өткізгіш тетіктер» және басқа
жіктік топтары бойынша), сондай-ақ «Ағымдағы айда келіп түскені», «Ағымдағы
айда шығып кеткені», ... орын ... ... ... ... ... «Жалға берілген негізгі ... ... ... ... ... ... «Жалға алынған негізгі
құралдар», «Архив».
Ай ішінде «Түскендері», «Есептен шыққандары» және ... ... ... ...... құралдар» бөлімшесінің
шоттарында есептелген айналымдармен салыстырғаннан кейін, картотеканың
тиісті бөлімдеріне орналастырылады.
Негізгі ...... ... ... ... және моральдық
тозуына байланысты жою қажет болғанда; құрылыс жүргізгенде; ... мен ... ... ... ... жағдайлары
өзгергенде; баланстан тегін бергенде; сылағанда; ... ... ... кәсіпорындарға, қоғамдық ұйымдарға бергенде ... ... және ... ... ... ...... жарамсыздығын анықтау үшін, сондай-ақ
қажетті ... ... үшін ... ... ... ... оның ... бас инженер немесе субъект жетекшісінің
орынбасары, бас бухгалтер немесе оның ... ... бар ... ... ... өкілі, мемлекетті көлік
инспекциясының өкілі (автокөліктерді есептен шығарғанда) бар ... ... ... құрылады. Негізгі құрал – жабдықтардың ... ... ... ... ... ... мамандар да
қатыстырылады.
Тұрақты ... ... ... ... ... ... тікелей танысып, оларды қайта қалыпқа келтіру немесе одан әрі
пайдалануға жарамсыздығын; есептен шығару себептерін, ... ... ... ... ... шығаруға кінәлі тұлғаларын; кейбір
тораптардың, тетіктер мен материалдардың пайдаланылу мүмкіндіктерін ... ... ... ... ...... есептен шығару
актілерін жасайды. Комиссия актілерді дайындағанда төл құжаттарын, этаптық
жоспарларын, ақау белгілерінің тізімін, ... ... ... ... және тағы ... қолда бар құжаттарды пайдаланады.
Негізгі құрал – ... ... және ... ... шығару
пайдаланылатын Негізгі құрал – жабдықтарды жою туралы Акт ... ... ... ... ... ... комиссия немесе соған
уәкілетті адам екі дана етіп дайындайды. Актінің І-ші данасы бухгалтерияға
беріледі де, ... ... ...... ... ... ... және ол есептен шығарғанан кейін қалған қосалқы ... ... ... және тағы басқаларын қоймаға өткізуге негіз
болып ... ... ... ... оған ... ... ... оның есептен шығу себептері, негізгі қосалқы бөлшектерінің жағдайы
көрсетіледі және олардың ... ... да ... Егер де ... ... ... және тағы ... да күтпеген жағдайдың
салдарынан есептен шығарылатын ... онда ... қоса ... ... ... тіркеледі. Актіні кәсіпорын басшысы бекітеді. Тек бекігеннен кейін
обьектіні жоюға кіріседі. Жоюдан ... ... ... пайдалануы
мүмкін болатын бағасы бойынша құндылықтар тиісті ... ... ... Компании» ЖШС-нің негізгі құралдарының есебі
Егер кәсіпорындарға келіп түскен, яғни кіріске алынған негізгі құралдар
бұрын пайдаланылып және оларға тозу сомасы есептелген ... ... ... тозу ... мынадай бухгалтерлік жазулар жазылады:
Бухгалтериясына келіп түскен объектіні ... ... ... ... ... ... объектіге мүліктік тізімдеу нөмірін
беріп, мүлікті Мүліктік тізімге алынады, негізгі ... алу ... ... ... ... есебі 2400 «Негізгі құралдар»
бөлімшесінде жүргізіледі
Негізгі ... ... ... ... мына ... шоттар
корреспонденциясы жасалынады.
Кесте 1
Негізгі құралдардың қозғалысы бойынша шоттар корреспонденциясы
|№ | ... ... |
| ... ... | |
| ... | |
| | ... ... |
|1 ... ... ... |2414 |3310 |
| ... | | |
| |ҚҚС |1420 |3310 |
|2 ... мен ... |2412 |3310 |
| ... алынды | | |
| |ҚҚС |1420 |3310 |
|3 |Жер ... ... |2411 |1210 |
|4 ... |- |- |
|5 ... ... ... |2412 -2416 |
| ... ... | | |
| ... ... | | |
|6 ... ... ... |7410 |2412 -2416 |
| ... ... ... ... | | |
|7 ... ... жатқан құрылысы |2410 |2930 |
| ... ... ... | | |
|8 ... құралдар қатарына өткiзiлген|2410 |2520 |
| |жас ... ... алу | | |
|9 |Көп ... ... есепке алу |2410 |2510 ... ... ... құрылысты есепке |2410 |2930 |
| |алу | | ... ... ... ... ... | | |
| ... ... кiрiс ... | | |
| ... құралдарға: |2410 |5110 |
| ... ... |2410 |2420 |
| |- тозу ... | | ... ... немесе заңды тұлғалардан | | |
| ... ... ... ... :| | |
| ... құны ... |2410 |1040 |
| |- ... құн салығы сомасына. |1420 ... ... ... ... және ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... құны ... |2410 ... |
| ... құн ... сомасына. |1420 ... ... ... ... мен жеке ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... негiзгi құралдар: | | |
| ... құны ... |2410 ... |
| |- ... құн ... сомасына |1420 |3310,3390 ... ... да ... ... | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... кiрiске алу: |2410 |6230 |
| ... құны ... |2410 |2420 |
| ... ... | | |
1 ... ... ... ... мен жеке ... | | |
| ... ... қайтарусыз) алынған | | |
| ... ... ... алу: | | |
| ... құны ... |2410 |6220 |
| ... құнына |2410 |2420 ... ... ... түгендеу кезiнде | | |
| ... ... ... бұрын есепке | | |
| ... ... ... ... | |
| ... |2410 |6280 |
| ... құны ... |2410 |2420 |
| ... тозу ... | | ... ... ... ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... |2410 |8010 |
| ... өндiрiстен. |2410 |8030 ... ... ... ... алынбаған объектілерінің
баланстық құнына 2400 "Негізгі ... ... ... (2412-2416)
дебеттеледі де, 6210 "Негізгі құралдарды ... ... ... ... тозу сомасына 2412-2416 шоттары дебеттеледі және ... ... ... ... 2421-2428 шоттары кредиттеледі.
Негізгі құрал – жабдықтарды жою туралы дайындалған ... ... де ... есеп ... ... ... талдамалық есебін бухгалтерия инвентарлық
карточкаларда ... Олар ... ... объектіге
ашылады.Белгіленген өндірістік немесе ... ... және ... ... ... ... және бір өндірістік бөлімшеде тұратын
бір типтік заттардың шаруашылық инвентары, аспаптарды және ... ... ... мынадай инвентарлық карточкалар қолданылады: үйлер мен
ғимараттар үшін (ф. №ОС-6); машиналар, жабдықтар, аспаптар, өндрістік ... ... үшін (ф. № ОС-7); ... ... үшін (ф. № ... ... топтап есептеу үшін (ф. № ОС-9). Оларды түскен негізгі
құралдарға, техникалық паспорттарға және ... ... ... ... ... ... ... инвентарлық
карточкаларды негізгі құралдарды есептеу бойынша инвентарлық карточкалардың
тізімдеріне тіркейді(Ф. № ОС-10). Олар ... ... ... тобы бойынша бір данадан жүргізіледі.
Негізгі құралдарды есептен шығарғанда ... ... ... ... ... ... жазулар жазылады. Негізгі
құралдардың есептен ... ... ... ... ... ... құралдардың жинақталған тозуды есептен шығару.
Дт 2421-2428 - «Негізгі құралдардың тозуы»
Кт 2412-2416 - «Негізгі құралдар»
2. Негізгі ... ... құны ... есептен шығару.
Дт 7410 Кт 2412-2416
3. Негізгі құралдарды бөлшектеу (бұзу) үшін ... ... ... 7410 Кт ... ... ... салық
Дт 7410 Кт 3150
5. Негізгі құрал – жабдықтар ... ... ... ... ... бөлшектерді кіріске алынды.
Дт 1312,1314,1315 Кт 6210
6. Жыл аяғында шығындарды есептен шығару.
Дт 5410 Кт 7410
7. Жыл аяғында пайданы ... ... 6210 Кт ... ... өндіріс процесіне қатысуымен, жылдар мерзімінің
әсерімен, ... ... әсер ... ... ... біртіндеп
тозады. Тозудың екі түрі болады: табиғи және ... ... ... сай ... қорлардың табиғи тозуы олардың өндіріс процесіне қатысу
нәтижесінен және негізгі құралдардың пайдалануға тікелей қатыспай-ақ, ... ... ... ... атмосфералық құбылыстар
нәтижесінен, металдардың тот басуынан, ескеруінен (тозудың табиғи нысаны)
пайда болады.
Негізгі ... ... ... ... ... ... әдістерін жетілдіруге және жаңартуға ... ... ... мен ... ... ... ... тұрған негізгі құралдардың
ұқсас өнімдерінің арзандауына ықпал етеді.
Тозуды № 13-АӨК ... ... ... Оны ... ... ... ... Тозуды негізгі құралдардың барлық түрлері
бойынша ... ... ... ... ... ... ... қорларын, фильм қорларын,
көркемдік құндылықтарды, өнім беретін малдарды, жасына жетпеген ... ... ... зоопарктері мен соған ұқсас ... ... ... және ... ... мөлшеріне
қарай шығарып тастағанда.
Амортизация (латынның "өтеу" деген сөзінен) — ... ... ... құн ... құны мен жою ... ... Амортизациялық аударымдар әрбір есептік кезеңнің шығысы ретінде
танылады.
Жаңадан пайдалануға ... ... ... ... ... ... ... айдан кейінгі айдың бірінші күнінен басталады, ал
шығып кеткен негізгі ... ...... ... кейінгі айдың бірінші
күнінен бастап тоқтатылады.
Амортизацияларды есептеу «Негізгі құралдар ... ... және ... ... ... ... жүргізіледі (Ф. № 48-
АӨК); автокөлік бойынша амортизацияларды есептеу үшін «Автокөлік ... ... және ... ... бөлулердің ведомосі» (Ф. №
50–АӨК) қолданылады.
Кәсіпорынның бухгалтериясында негізгі құралдардың тозуын ... ... ... ... ... бөлімшесінің мынандай синтетикалық
шоттары: 2421 "Үйлер мен ғимараттардың ... 2423 ... ... ... ... ... 2425 "Көлік құралдарының тозуы",
2429 "Басқа негізгі құралдардың тозуы" пайдаланылады.
Негізгі құралдардың амортизациясын есептеудің ... ... ... ... субъектінің бухгалтерлік есеп стандартына сәйкес
дербес тұрғыда, өздерінің есеп саясатында ... ... ... ... олар:
1. құнын бірқалыпты (түзу сызықты) жолмен есептен шығару;
2. құнын орындалған жұмыстың көлеміне пропорционалды ... ... ... ... ... ... жеделдетіп есептен шығару;
4. қалдығын азайту жолымен есептен шығару;
Негізгі құралдардың түрлері бойынша амортизацияны есептеудің ... ... Бұл ... негізгі құралдың бір түрі бойынша бір ғана
тәсілі пайдаланады.
Негізгі құралдардың құны ... ... ... ... ... әдісі, яғни объектінің құны, оның қызмет ету ... ... ... біркелкі норма бойынша жатқызылады. Бұл ... ... ... оның қызмет ету мерзімінің ұзақтығына
байланысты болып келеді.
“Сервир ... ... ... ... ... бірінші
әдіспен, яғни негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... бекітеді. 24-шi бөлiмшенiң шоттарында
(2412-2416 шоттар) 2 ... ... ... ... ай ... 2
“ Сервир Компании ” АҚ 2009 жыл iшiнде негiзгi құралдардың амортизациясы
бойынша шоттар корреспонденциясы
|№ |Шаруашылық операцияларының ... ... ... |
| | ... ... |
|1 ... ... ... |8045 ... |
| ... ... | | |
|2 ... ... |7210 ... |
| ... | | |
| ... ... | | |
2 ... ... ... сату ... |7110 ... |
| |есептелген амортизациясы | | ... ... ... ... және ... өзіндік
құнын құрайтын негізгі элементтерінің бірі болып табылады.
Жөндеу және тұрып қалу ... ... ... Белгіленген амортизациялық мерзімін атқарған тракторларды,
көлік құралдарын, ауыл шаруашылық ... мен ... ... ... ... ынталылығын арттыру мақсатында, атап
көрсетілгендей, амортизациялық бөлулер ... Бұл ... ... ... № ОС-7) және ... ... (ф. № ОС-10) ... ... ... ... ... карандашпен амортизациялау нормасын сызып тастайды
және қай уақыттан бастап амортизацияны есептеу ... ... ... - ... уақытынан бұрын тозып кетпеуі үшін, оларды
мезгіл ... ... тұру ... ... - техникалық белгілеріне қарап,
жөндеуді күрделі және жай (ағымды) етіп бөледі.
Күрделі ... деп ... ... ... ... ... тозу ... азырақ жекелеген бөліктерін қалпына
келтіруді айтады. Машиналардын, жабдықтардың және ... ... ... деп бір жылдан астам мерзімде агрегатты ... ... ... ... мен ... ауыстырып немесе қалпына келтіріп,
агрегатты қайта жинауды және сынақтан өткізуді, ... ... ... жөндеуді айтады. Машиналардың негізгі агрегаттарына (двигателін,
мостыларын, жылдамдық ... ... ... ... алдын-ала
белгіленген жолын жүріп өткеннен кейін күрделі жендеу жұмысы жасалынады.
Үйлер мен ғимараттардың күрделі жөндеуі кезінде ... ... ... ... ... ... олар ... мықты және үнемді,
жөнделіп жатқан объектінің ... ... ... ... ... ... құралдың пайдалану мерзімін, өндіріс
қуаттылығын, көлемін, жылдамдығын, болашақта оның экономикалық табыстылығын
арттырса, онда ... ... ... ... ... ... өсіреді, ал
барлық қалған жағдайда ондай шығындар ... ... ... ... ... оның ... құнына әсер етпейді.
Ағымды жөндеу дегеніміз негізгі құралдарды жұмыс жағдайында ... үшін оның ... ... ... ... жөндеу болып табылады.
Оны негізгі құрал-жабдықтарды пайдалану процесінде жасайды. Негізгі құрал-
жабдықтардың тозуының ... алу үшін күні ... ... ...... ... ... маңызы зор.
Жөндеу есебінде атқарылған (орындалған) жұмыс түрі барлық түрі
бойынша рәсімделеді, ... ... және оның ... ... ... ... қаражатты мақсатты түрде ... ... ... ... ... жұмыстарын құжаттармен хаттауды, жұмыстың
көлемі мен өзіндік құнын табуды, жөндеуге жұмсалатын қаражаттың қатаң ... ... ... ... ... қамтамасыз етуі тиіс.
Негізгі құралдарды жөндеу мердігерлік және ... ... ... ... прогрессивті және үнемді ... ... ... негізгі құралдарды арнайы жабдықталған субъектілер
(автожөндеу, жөндеу - ... ... ... ... ... шаруашылық тәсілі бойынша жөндеу субъектінің өз күшімен және қаражатымен
жүзеге асырылады.
Мердігерлік ұйымдармен жасасқан шарт негізінде ... ... ... ... ... және ... жөндеулері үшін субъект
жөнделетін объектілерді ... ... ... және ... ... ... аяқталған жөндеу жұмыстарының еңбек ... ... мен ... ... ... үшін ... есеп ... тұтастай біткен соң жасалынады. Есеп ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралтдарды қабылдап алу "Күрделі
жөндеуден өткен, қайта құрастырылған және ... ... ... ... ... құжатталады. Субъектінің негізгі
құралдарды қабылдауға ... ... және ... ... немесе жаңарту жұмыстарын жүргізген субъект ... ... ... ... бухгалтериясына тапсырылады. Актіге бас бухгалтер
қол қояды, оны субъект басшысы ... ... ... адамдар бекітеді.
Кәсіпорын бухгалтериясында негізгі құралдарды жөндеу бойынша келесі
корреспонденция шоттары жүргізіледі.
1. Негізгі құралдарды ... ... ... ... 8031 Кт ... ... ... айналысатын еңбеккерлерге жалақысын есептеу
Дт 8032 Кт 4230
3. Есептелген жалақыдан ұстталынатын әлеуметтік салық пен зейнетақы
Дт 8033 Кт 3150
4. Жөндеу шығындарына жатқызылған ... ... ... 8034 Кт 8040
5. Негізгі құралдарды жөндеу бойынша шығындарының жалпы сомасы
Дт 8030 Кт ... ... ... ... ... шығындардың нақты сомасын есептен
шығару
Дт 7210, 7110, 8044 Кт 8030
Ұйымдардағы негізгі ... ... ... табиғи және сапалық
жағынан тозатындығы алдыңғы бөлімдерде сөз етіледі. Бүтін ... ... ... ... ... бір ... бір ... іске жарамсыз
болып қалмағанымен, негізгі ... бір ... ... ... ... негізгі құрал істен шығуы мүмкін. Тіпті іске жарамды
болғанның ... ... ... тозуының әсерінен өнім өндіру
қабілетінің азаюы да ғажап емес. ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарды да толығымен ... ... ... мүмкіндігі болмай, пайдаланып жүру мүмкін. ... ... ... пайдалану мерзімі уақытынан бұрын ... ... ... шығып қалмау үшін белгілі бір уақыт аралығында
жөндеп отырады. Негізгі ... ... ... ... ... қарай жай және күрделі деп аталатын екі түрге бөлінеді.
Негізгі құраладарды жөндеу үшін ... ... ... ... ... ... ... яғни қосып отыруды
қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... ... қорын құру маусымен жұмыс істейтін ұйымдар үшін
тиімді болып табылады. Бұл ... ... қоры оның ... ... ай ... ... ... қосу арқылы жасалады.
Кесте 3
Негізгі құралдарды жөндеу жұмысы барысында бухгалтерлік
есепшоттары бойынша жүргізілетін операциялар
|№ |Шаруашылық операциялар мазмұны ... ... |
| | |Дт |Кт |
|1 ... ... жөндеуге кеткен шығындар |7210,8040 |3310 |
|2 ... ... ... үшін ... ... |3390 |
| ... | | |
|3 ... ... ... үшін ... | | |
| ... қор ... яғни | | |
| ... |3390 |8110 |
| ... ... яғни ... жөндеу | | |
| ... |3390 |3310 |
| ... ... ... жүргізілсе, | | |
| ... ... ... | | ... ... ұзақ ... жалға бергенде “негізгі құралдарды
есептен шығару ... ... деп ... шот ... ... деп ... ... тиістісі кредиттелінеді. Ал бұл ұзақ
мерзімге жалға берілген негізгі құралдардан ... ... ... ... деп ... шотының дебитіне, “жылдық қызметінен
алынатын табыс” деп аталатын шоттардың тиістісінің ... ... ... ... ұзақ ... ... ... оларға
есептелетін тозу сомасы “Аяқталмаған құрылыс”, “Тауарларды сату жөніндегі
шығындар”, “Жалпы және ... ... деп ... шоттардың
дебитіне, “Негізгі құралдардың тозуы”- деп аталатыншоттың тиістілерінің
кредитіне жазылады.
тозу сомасына негізгі құралдар деп ... ... ... ... құралдардың тозуы деп аталатын шоттың тиістісі кредиттелінеді.
Кесте 4
Негізгі құралдар жалға алғанда немесе жалға берілгенде бухгалтерлік
есепшоттары бойынша жүргізілетін ... ... ... мазмұны |Шоттар корреспонденциясы |
| | |Дт |Кт |
|1 ... ... ... алынған негізгі |2410 |3360 |
| ... | | |
|2 ... ... ... алынған негізгі |7210 |3360 |
| ... ... жал ... | | |
|3 ... ... ... алынған негізгі |3360 |1040 |
| ... үшін ... жал ... | | |
| ... | | |
|4 ... ... ... алынған негізгі |2410 |2410 |
| ... ... ... | | |
|5 ... ... ... ... жеке |1260 |2410 |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... ... | | |
|6 ... ... ... ... негізгі |1260 |6280 |
| ... үшін ... ... | | |
| ... есепті кезеңнің жал төлемі | | |
| ... | | |
|7 ... ... ... алынған негізгі |7210 |3360 |
| ... ... ... | | |
| ... ... | | |
|8 ... мерзімге жалға алынған негізгі |2410 |2410 |
| ... ... | | |
|9 ... ... ... алынған негізгі | | |
| ... ... алу: | | |
| ... ... ... |2410 |4150 |
| ... жал сомасының пайызы | | ... ... ... жалға алынған негізгі | | |
| ... ... ... ... | | |
| ... ... |6280 |2410 |
| ... ... ... | | |
| ... жал ... ... |2420 |6280 |
| |- ... тозу ... | | ... ... мерзімге жалға алынған негізгі | | |
| ... ... ... | | |
| ... тозу ... ... |2420 |2410 |
| ... ... ... ... негізгі | | |
| ... ... ... есептелген| | |
| |жал ... |2160 |6260 |
| |- ұзақ ... ... ... ... | | |
| ... ... бойынша есептелген| | |
| ... ... |2170 |6260 |
4 ... жалғасы
|12 |Ұзақ мерзімге жалға алынған негізгі |2420 |2410 |
| ... ... ... ... | | |
| ... тозу сомасын есептен шығару | | ... ... ... негізгі құралдарын есептен
басқа заңды немесе жеке тұлғаларға тегін ... ... ... апат ... ... ... ... негізгі құралдарын
басқаларға айырбастағанда немесе ұзақ ... ... ... ... өздерінің балансынан негізгі құралдарды есептен шығара алада.
Кәсіпорында ... ... іске ... ... бастапқы қалпына
келтіру үшін жүргізілетін күрделі ... ... ... мүмкін
еместігін анықтау үшін негізгі құралдарды есептен шығаруға ... ... үшін ұйым ... ... ... комиссия
құрылады.
Кәсіпорынның негізгі құралдарды сатқаннан немесе ... ... мен ... ... ... ... сату және бұзуға
байланысты шығындарды алып тастағандағы ... ... ... ... ... шығарылған негізгі құралдардың құны негізгі
құралдарды сату бойынша ... ... ... ... ... деп
аталатын шоттың тиістілерінің кредитіне жазылады. Ал ... ... ... ... ... жинақталған тозу сомасына ... ... ... ... дебиттелініп, негізгі құралдар шоттың
тиістісі кредиттелінеді.
Негізгі құралдарды беруші ұйым оны ... ... ... негізгі
құралдардың бастапқы құны мен тозу сомасын көрсетіп, хат жолдауы керек. Бұл
хат 4 дана етіп толтырылады. Негізгі ... ... жеке ... заңды
тұлғаның бухгалтериясы негізгі құралды алғандығын ... ... ... қол қойып және оларға мөр басып, негізгі құралды ... ... ... жеке ... ... тұлғаларға тегін берілген негізгі
құралдар баланстан Қабылдау-табыс ету ... оны ... ... негізделіп шығарылады.
Кесте 5
Негізгі құралдар есептен шығарылғанда бухгалтерлік
Есеп шоттары бойынша жүргізілетін операциялар
|№ |Шаруашылық ... ... ... ... |
| | |Дт |Кт |
|1 ... ... ... ... | | |
| ... құнына |3310 |2410 |
| ... ... тозу ... |2420 |2410 |
| ... ... құралдың келісілген |1210 |6220 |
| ... | | |
| ... ... ... ... |1210 |3130 |
| ... ҚҚС ... | | |
| ... ... ... ... ... |5320 |5020 |
| ... шығару | | |
|2 ... ... ... ... | | |
| ... ... іске ... |1330 |7410 |
| ... ... алу | | |
|3 ... ... негізгі құралдар | | |
| ... ... | | |
| ... |6240 |2410 |
| ... ... сомасына |2420 |2410 |
| ... тозу ... | | |
|4 ... ... ... ... |1210 |6210 |
| ... | | |
|5 ... ... есептен шығарғанда |5320 |5020 |
| ... ... ... сома бөлінбеген | | |
| ... ... | | ... ... ... ЖШС-нің негізгі құралдарын тиімді пайдалануды талдау
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ресурстарды
активтерге салу дұрыстылығына және мақсаттылығына байланысты. Қызмет ету
процесінде кәсіпорынның активтер мөлшері және ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдаудың
рөлі ерекше зор. Бұл кәсіпорынның дербестік алумен және ... ... ... серіктестіктер мен басқадай контрогенттер
алдындағы ...... ... ... ... ... ... кәсіпорынның даму перспективасын бағалау ... ... ... ... мен ... ... мәліметтерді
зерттеуге негізделген процесті білдіреді.
Қаржылық жағдайды талдау ... ... ... кәсіпорын мүлігінің
құрамы мен құрылымын зерттеуден басталады. Баланс активінде, бір ... ... ... (өндірістік, коммерциялық) жүзеге асыру
мүмкіндігін қамтамасыз ететін өндірістік потенциал, ал ... ... және ... ... ... асыру үшін жағдай жасайтын
активтер көрініс табады. Бұл ... ... ... тығыз байланысты.
Сондықтан мүліктің құрамы мен ... ... ... бағаланғаннан
кейін кәсіпорын мүлігінің әр түрінің жағдайын, қозғалысын және ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның мүлкінің құрамын және
құрылымын зерттеуден бастайды. Талдауды терең жүргізу үшін ... ... ... ... және ... капиталды ашатын ақпаратты тарту
қажет. Баланс активтерінің құрамының және құрылымының ... ... ... мүлкінің және оның жеке түрлерінің ... ... ... немесе азаюының мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Активтердің өсімі ... ... ... ... ... ... мақсаты келешекте бағыттылғын экономикалық
шешімдерді ... ... ... болатын белгісіздікті төмендету
болып табылады.
«Сервир Компании» ЖШС қаржылық жағдайын нақты ... үшін ... мән беру ... себебі ол қолда бар ақшаға жақын болды және ... ... ... ... ... негізгі қайнар көздерінің бірі
болып табылады.
Дебиторлық берешек – бұл сатып алушылар мен ... ... ... ... берешектің жағдайын талдау жалпы және статьялар
кесіндісінде көлемінің динамикасын жалпы ... ... ... ... ... айналымына дебиторлық
берешектің өсуі немесе кемуі үлкен әсер етеді. Дебиторлық берешектің тез
арада ... ... ... ... ... несие саясатының
тиімсіздігі туралы немесе сату ... ... ... ... кейбір
сатып алушылардың төлем қабілетсіздігі және банкроттығы туралы куәландыру
мүмкін. Дебиторлық берешектің құрамында ... және ... ... ... ... ... өткен дебиторлық берешек қарыздың
өтелмеуі тәуекелділігін және пайданың азаюын белгілейді, сондықтан ... оған ... ... ... ... мүдделі болады.
Төлемдерді жылдамдатуды есеп айырысуларды жетілдіру, есеп ... ... ... ... төлем жасау, вексельдерді қолдану
арқылы жүзеге ... ... ... ... ... оның серпінін, құрамын, қалыптасу
себептерін және мерзімін зерттеу қажет. Дебиторлық берешекті талдау ... пен ... ... ... ... және ... деректері 6
кестеде қолданылады.
Кесте 6
«Сервир Компании» ЖШС-нің дебиторлық қарызының құрамы және қозғалысы
мың тенге
|Дебиторлық қарыздың |2009 ... ... ... ... |-лердің |лердің ... |(+;-), |
| ... ... |өтелуі, мың|аяғына, |мың |
| |мың ... ... |мың ... ... |
| | ... | | | ... есеп |1889 |- |- |1522 |-367 ... (барлығы) | | | | | ... ... | | | | | ... ... |1372 |437 |287 |1522 |150 ... ... үшін | | | | | ... дебиторлармен |517 |- |517 |- |-517 ... ... ... | | | | | ... ... ( |37,3 |- |- |27,6 |-19,4 |
6 ... ... ... берешегінің қозғалысын талдайтын
болсақ, дебиторлық берешек құрамын сипаттайтын кестені қарастырамыз. Біздің
кәсіпорында дебиторлық берешек құрамында тауарлар, ... және ... ... ... орын ... 2009 ... ... дебиторлық қарызды
қарастырсақ оның 1889 мың тенгеде болғанын ... ... Ал 2009 ... ол ... 1522 мың ... яғни 367 мың тенгеге азайғанын ... ... ... және ... үшін ... берешек жыл басына
1372 мың тенгеде орын тапса, жыл аяғына ол 1522 мың тенгеде ... ... мың ... ... аңғаруға болады.
Енді кәсіпорынның мүліктік жағдайында қандай сапалы өзгерістер болғанын
талдау ... Бұл үшін ... ... ... ... құрайтын
өндірістік потенциалының маңызды элементі – негізгі қорлардың ... ... ...... ... ... негізгі
қызметінің тиімділігі қаржылық ... ... ... есеп беру ... өндірістік потенциалының маңызды
элементі – ... ... бар ... ... және ... ... ... талдауға мүмкіндік береді. Өндіріс процесінде
пайдаланатын негізгі ... ... ... ... тозу ... есептеу процесінде анықталады.
Кесте 7
«Сервир Компании» ЖШС-нің негізгі құралдар ... ... ... |2009 ... ... |2009 ... аяғына |
| |мың ... |% |мың ... |% ... құны |17751 |- |15812 |- ... ... ... |1448 |- |3201 |- ... ... түсуі |- |- |32 |- ... ... ... |- |- |1971 |- ... ... |- |8,2 |- |20,2 ... ... |- |91,8 |- |79,8 ... ... |- |- |- |0,2 ... коэффициенті |- |- |- |11,1 |
7 ... ... ... жағдайына талдау жасағаннан кейін,
келесідей қорытынды шығаруға болады: жыл ... ... ... құны ... және 15812 мың ... ... Бұл ... құралдардың
физикалық және моральдық тозуы есебінен 3201 мың ... ... ... 20,2% ... ... ... – ақ ... құралдардың шығуы
1971 мың теңге немесе 11,1% ... ... ... негізгі құралдардан едәуір
асады.
Келесі іс-әрекет активтерінің қалыптасу қайнар көздерінің құрамы мен
құрылымын талдау болып табылады. Көрсеткіштерді талдау болған ... ... ... ... болу үшін ... үш ... қатынастыр жағдайында нарықтық субьектінің қызметі мен оның
дамуы өзін - өзі ... яғни ... ... ... ... Меншікті қаржылық ресурстар жетіспегенде ғана қарыздық капитал
алынады.
Меншікті және қарыздық капиталдың қатынасына ... ... ... сыртқы жағдайларымен таңдап алынған қаржылық стратегиямен шартталған
факторлар қатарына келесілер жатады:
1. кәсіпорын қызметінің қысқаруы немесе кеңеюі осымен байланысты ...... ... қалыптастыру үшін қарыздық капиталды
тарту қажеттілігі қысқарады немесе артады;
2. сатуға арналған ... ... ... ... ... ... ... немесе әлсіз қолданылған қорларды жинау, сенімсіз
дебиторлық берешекті құруға қаражат аудару, бұл да қосымша қарыздық
капиталды ... ... ... ЖШС міндеттемелері кредиторлық берешек түрінде ғана
берілгендіктен, кредиторлық берешегінің қозғалысына талдау жасау ... ... – бұл ... қысқа мерзімді міндеттемелер
сомасы. Оның көлемі, ... ... мен ... ... қаржылық
жағдайының тұрақтылық дәрежесін куәландыратын төлем тәртібінің ... ... ... ... ... ... кредиторлық берешектің қозғалысы
мың тенге
|Кредиторлық берешектің|2009 жыл басына|Міндетте-|Міндетте-|2009 жыл|Ауытқуы |
|түрлері | ... ... ... |(+,-), |
| | ... ... | | |
| | ... | | | ... |33172 |7398 |3664 |36906 |+3734 ... | | | | | ... ... | | | | | |
|- ... жұмыстар |12127 |1846 |759 |13214 |+1087 ... ... үшін | | | | | ... ... |54 |2009 |126 |-1955 ... | | | | | ... есеп | | | | | ... ... |11661 |2795 |400 |14056 |+2395 ... ақы ... | | | | | ... ... |4801 |2430 |496 |6735 |+1934 ... |2502 |273 |- |2775 |+273 |
8 ... ... берешектің қозғалысына талдау жасағанда «Сервир
Компании» ЖШС-де берешектің көбею тенденциясы бар екені көрінеді. ... ... ... ... 3734 мың ... ... ... тауарлар,
жұмыстар және қызметтер үшін берешегінің 1087 мың ... өсуі ... ... ... 273 мың теңгеге әсер етті, ал бюджетпен
есеп ... 2395 мың ... және ... ақы ... ... ... 1934
мың теңгеге өсті. Бірақ алименттер бойынша берешегі 1955 мың теңгеге
кеміді.
«Сервир Компании» ЖШС ... ... ... яғни ... ... ... ... ЖШС сыртқы көздерінен
тәуелсіздігінің жоғарлауына әкеледі.
Дебиторлық және ... ... ... ... 2:1 ... Егер ... берешек дебиторлық берешекпен қамтамасыз
етілмесе, онда мұндай жағдайды қолайсыз деп ... ... ... ... капиталдың өтімді бөлігінің ақшаға айналысын тоқтату мүмкіндігі 10
кестеде көрсетілген.
Кесте 9
«Сервир Компании» ЖШС дебиторлық және ... ... ... ... айырысулар |Дебиторлық ... ... ... |
| ... ... | |
| | | ... | | |қ |қ ... ... |39 |13214 |- |13175 ... ... үшін | | | | ... мен |- |- |- |- ... берілген| | | | ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... есеп ... |14056 |- |14056 ... ақы ... |1483 |6735 |- |5252 |
9 ... ... ... ЖШС-де кредиторлық берешек дебиторлық
берешегінен 35384 мың теңгеге асады, соның ішінде тауарлар мен ... 13175 мың ... ... ... ... ... ... берешегінің төмен қамтамасыз етілуі дебиторлық берешек ... ... ... ... табылады.
«Сервир Компании» жауапкершілігі шектеулі серіктестік қаржылық жағдайын
талдаудың ең негізгі критерийлерінің бірі оның төлемқабілеттілігі ... ... ... ... ... және ... ... ... Ұзақ ... деп – ұзақ мерзімді
міндеттемелері бойынша есеп айырысу қабілеті ... ... ... ... ... ... ... төлеу
қабілеті ағымдағы төлемқабілеттілік (өтімділік) деп аталады. ... ... ... ... үшін ... – қол (ақшалай) қаражаттар
табысқа қарағанда маңызды болады.
Кесте 10
«Сервир Компании» ЖШС-ң қаржылық тұрақтылығын талдау
мың ... ... |2007 ж. |2008 ж. |2009 ж. |Жыл ... | | | | ... |
| | | | | |(+;-) |
|1 ... ... |-688 |-8075 |-18937 |-18249 |
|2 ... тыс ... |18264 |16303 |12611 |-5653 |
10 ... ... |Меншікті айналым |-18952 |-24378 |-31548 |-12596 |
| ... ... | | | | |
|4 ... ... ... |- |- |- |- |
| ... | | | | |
|5 ... ... |-18952 |-24378 |-31548 |-12596 |
| ... үшін ... | | | | |
| ... ұзақ ... ... | | | |
| ... | | | | |
|6 ... ... қарыз |- |- |- |- |
| ... | | | | |
|7 ... ... үшін |-18952 |-24378 |-31548 |-12596 |
| ... ... ... | | | | |
| ... | | | | |
|8 ... мен ... ... |5036 |3177 |3987 |-1049 |
| ... | | | | |
|9 ... ... құралдарының|-23988 |-27555 |-35535 |-11547 |
| |артықшылығы (+) немесе | | | | |
| ... (-) | | | | ... ... үшін |-23988 |-27555 |-35535 |-11547 |
| ... және ұзақ ... | | | | |
| ... ... (+) | | | | |
| ... жетіспеу-шілігі (-) | | | | ... ... үшін |-23988 |-27555 |-35535 |-11547 |
| ... ... жалпы | | | | |
| ... ... | | | | |
| ... ... | | | | ... ... үш |0;0;0; |0;0;0 |0;0;0 |- |
| ... көрсеткіші | | | | |
10 ... ... ... ... көрсеткіштердің азаюын байқауға болады:
меншікті капитал 18249 мың ... ... тыс ... 5653 мың
тенгеге, меншікті айналым қаражаттары 12596 мың теңгеге азайды, ал қорлар
мен шығындардың жалпы ... 1049 мың ... ... ... ... ... үшін меншікті және ұзақ мерзімді көздерінің
жетіспеушілігі, сондай – ақ ... ... ... ... үшін
негізгі көздерінің жалпы шамасының 11547 мың теңге ... ... ... ... үш ... ... (0;0;0) құрады. Бұл
қарастырылатын кезең ішінде қаржылық жағдайының жақсаруын куәландырады.
Сонымен қатар «Сервир Компании» ЖШС қаржылық ... ... ... ... ... ... жүйесімен сипатталады.
Кесте 11
«Сервир Компании» ЖШС қаржылық тұрақтылығының көрсеткіштерін ... ... ... |2007 ж.|2008 ж. |2009 ... |
| | | | | |(+-) |
|1 ... ... |23839 |21369 |18120 |-5719 |
|2 ... ... |-688 |-8075 |-18937 |+18249 |
|3 ... ... |24527 |29444 |37057 |+12530 ... |Кредиторлық берешек және |24527 |29444 |37057 |+12530 |
| ... да ... | | | | |
|4 ... тыс ... |18264 |16303 |12611 |-5653 ... ... ... |18264 |16303 |12611 |-5653 ... ... ... |- |- |- |- |
|5 ... ... ... |-18952 |-24378 |-31548 |+12596 |
|6 ... мен ... |5036 |3177 |3987 |-1049 ... |Өндірістік қорлар |3752 |3177 |1390 |-2362 ... ... |1284 |- |2597 |+1313 ... |Аяқталмаған өндірістегі |- |- |- |- |
| ... | | | | |
|7 ... ... есеп |539 |1889 |1522 |+933 |
| ... және ... | | | | |
| ... | | | | |
|8 ... ... |-0,03 |-0,38 |-1,05 |1,02 |
|9 ... және ... |-35,6 |-3,6 |-1,96 |-33,64 |
| ... ... | | | | |
| ... | | | | ... ... және ... |0,31 |0,31 |0,44 |0,13 |
| ... арақатыс | | | | |
| ... | | | | ... ... мен ... |-3,76 |-7,67 |-7,91 |-4,15 |
| ... ... | | | | |
| ... ету | | | | |
| ... | | | | ... ... ... |0,98 |0,91 |0,92 |-0,06 |
| ... коэффициенті | | | | ... ... ... ... |0,76 |0,7 |-0,07 |
| ... ... | | | | ... ... ... |0,21 |0,15 |0,22 |0,01 |
| ... ... құнының | | | | |
| ... | | | | ... ... берешек |1 |1 |1 | |
| ... | | | | |
11 ... ... ... ... ... ... коэффициентінен басталады. Тәуелсіздік коэффициентінің қалыпты
шегі 0,5, ал ... ... ... мәні 0 – ден аз, яғни ... қаражаттар айналым қаражаттарының ... ... және ... ЖШС ... ... ... тәуелді болады. Тәулділік
коэффициенті 1,02 ұлғаюын көреміз.
Оның қалыпты мәні 1 – ден кіші болу керек. ... ... ... ... – 1,96 ... яғни қарыздық қаражаттардың сомасы меншікті
қаражаттармен өтелуі мүмкін ... ... ... 33,64 азаю
тенденциясы байқалады.
Мобильді және иммобильді құралдарының ... ... ... қай ... ұзақ ... ... есебінен өтелуі мүмкін.
Қалыпты шегі 0,5 – тен ... ... ... ... ... ... ... бұл көрсеткіш 0,44 % құрайды, сондай-ақ бұл
көрсеткіштің 0,13 ұлғаюы көрсетіледі.
Кредиторлық ... ... 3 ... ... 1 – ге тең ... ... негізгі құралдар құнының коэффициенті мүлігінің жалпы
шамасында негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... жалпы үлесі 50% шамасында болу керек. «Сервир Компании»
ЖШС-де бұл коэффициент 0,7 құрайы, яғни 70% және 0,07 ... ... ... құралдар мүліктің 70% құрайды.
Өндірістік бағыттағы мүліктің коэффициенті 92%-ды ... және ... ... ... материалдық айналым құралдарының құнының коэффициенті 0,22%
құрайды және 0,01 көбеюі байқалады, яғни ... ... ... 22%-ын ... төлем қабілеттілігін нақты бағалау үшін таза активтердің
шамасы 12 кестеде есептелінеді. Таза активтер активтердің есепке ... ... ... білдіреді.
Кесте 12
«Сервир Компании» ЖШС-ң таза активтерін есептеу
мың тенге
|Баланс баптары ... ... ... ... ... | | ... емес ... | | ... ... |16303 |12611 ... ... |- |- ... ... ... инвестициялар |- |- ... ... |3177 |3987 ... ... ... |- |- ... кезеңнің шығындары |- |- ... ... |1889 |1522 ... ... |- |- ... |21369 |18120 ... | | ... қарыздары |- |- |
12 ... ... ... |- |- ... ... |- |- ... ... |29444 |37057 ... да ... |- |- ... |29444 |37057 ... ... құны |-8075 |-18937 |
12 ... ... ... ... ... Компании» ЖШС–нің таза
активтері жоқ деуге болады.
Келесі сатыда ұйымның өтімділігіне таладу жасалады.
Кесте 13
«Сервир Компании» ЖШС-нің өтімділік көрсеткіштерін ... ... ... ... және ... |Жыл басына|Жыл аяғына|Ауытқу (+;-)|
| ... | | | |
|1 ... |- |- |- |
|2 ... айырысу шоттары |- |- |- |
|3 ... ... |- |- |- |
|4 ... ақша ... |- |- |- |
|5 ... ... ... |- |- |- |
| ... | | | |
|6 ... ... және ... |- |- |- |
| ... барлығы | | | |
|7 ... ... |1889 |1522 |-367 |
|8 ... айналым активтер |- |- |- |
|9 ... ... ... |1889 |1522 |-367 |
| ... және есеп ... | | | |
| ... | | | ... ... мен ... |3177 |3987 |810 ... ... құралдардың барлығы |5066 |5509 |443 ... ... ... ... |- |- |- ... ... ... ... |- |- | ... |Кредиторлық берешек |29444 |37057 |7613 ... ... ... есеп ... |- |- |- ... |Басқа қысқа мерзімді пассивтер |- |- |- ... ... ... ... |2944 |37057 |7613 |
| ... | | | ... |Тез ... ... |0,06 |0,04 |-0,02 |
13 ... ... ... ... коэффициенті |0,17 |0,15 |-0,02 |
13 ... ... ... ... ... кейін, келесідей
қорытынды жасауға болады: өтімді құралдар 443 мың теңгеге өсті, қысқа
мерзімді міндеттемелер 7613 мың ... ... тез және ... ... 0,02 ... Тез ... коэффициентінің қалыпты мәні 2-
ден жоғары болу керек.
Ағымдағы міндеттемелер күтілетін түсімдер есебінен өтелуі мүмкін ... 14 ... ... өтімді құраладар ағымдағы міндеттемелер
сомасын жабады. «Сервир Компании» ЖШС ... ... ... ... айырысуға қабілетті емес.
Кесте 14
«Сервир Компании» ЖШС-ң баланс өтімділігін талдау
мың теңге
|Актив |Жыл |Жыл ... |Жыл |Жыл ... ... ... | ... ... |(+) ... |
| | | | | | ... |
| | | | | | |(-), |
| | | | | | |Жыл |Жыл |
| | | | | | ... ... ... |- ... |29444 |37052 |-29444 |-37057 ... | | ... | | | ... | | |лер | | | | ... | | | | | | | ... |1889 |1522 ... |- |- |+1889 |+1522 ... | ... | | | | ... активтер| | ... | | | | ... Баяу |3177 |3987 ... |- |- |+3177 |+3987 ... | ... | | | | ... активтер| | ... | | | | ... |16303 |12611 ... |-8075 |-18937 |+24378 |+31548 |
|өткізілеті| | ... | | | | ... ... | | | | | | ... ... |21369 |18120 |Баланс |21369 |18120 |- |- |
14 ... ... ... жыл ... және жыл аяғына төлем
құралдарының жетіспеушілігі сәйкес 29444 мың теңге және 37057 мың ... ... ... 1522 мың теңге және ұзақ мерзімді пассивтердің
болмауынан 3987 мың ... ... ... ... қиын ... мен тұрақты пассивтерді салыстырғанда 31548 мың теңге, ... ... ... ... жағдайында кәсіпорынның қызмет етудің экономикалық
мақсаттылығы табыс алу ... ... ... ... табыс есебінен
ұйымның бюджет, банк, кәсіпорындар мен ұйымдар ... ... ... ... ... ... ЖШС ... және қаржылық
қызметін бағалау үшін, маңызды көрсеткіш ... ... Ол ... пен қаржылық жағдайының дәрежесін сипаттайды. Бұл үшін меншікті
айналым қаражаттарының мөлшерін есептеу қажет.
Кесте ... ... ... ... ... ... мөлшерін есептеу
мың теңге
|№ |Көрсеткіштер |Жыл ... |Жыл ... ... ... ... ... |-8075 |-18937 |10862 |
|2 ... ... ... |- |- |- |
|3 ... және ұзақ ... |-8075 |-31548 |10862 |
| ... ... көздері | | | |
|4 ... тыс ... |16303 |12611 |-3692 |
|5 ... ... ... |-31548 |-7170 |
| ... ұзақ ... | | | |
| ... бар ... | | | |
|6 ... мен шығындар |3177 |3987 |810 |
|7 ... ... есеп |1889 |1522 |-367 |
| ... және басқа да | | | |
| ... | | | |
|8 ... ... ... |5066 |5509 |443 |
|9 ... ... ... есеп|29444 |37057 |7613 |
| ... және ... да | | | |
| ... | | | ... ... ... ... |-31548 |-7170 |
| |бар ... | | | |
15 ... ... ... ... қорытынды жасауға болады: «Сервир
Компании»ЖШС-де меншікті айналым құралдарының жоқ ... ... ... айырысудың 1-ші әдістегі теріс қалдықтың (сальдо) есебінен меншікті
капиталы ... 2009 ... ... – 18937 мың ... құрайды; есеп
айырысудың 2-ші әдісі есебінен үлкен кредиторлық берешегі болғандықтан ... 37057 мың ... ... ... ... ... шектеулі серіктестігінің пайдалылық
көрсеткіштерінің динамикасы
мың тенге
|№ ... |2007 ж. |2008 ж. |2009 ж. ... |
| | | | | |(+,-) |
|1 ... ... ... |11230 |12403 |14394 |3164 |
| ... мың теңге | | | | |
|2 ... ... ... |9130 |9042 |10148 |1018 |
| ... мың ... | | | | |
|3 ... бойынша алынған |-2100 |-3361 |-4246 |2146 |
| ... мың ... | | | | |
|4 ... |81,3 |72,9 |70,5 |-10,8 |
|5 ... |-19,7 |-27,1 |-29,5 |-9,8 |
16 ... ... ... ... ... жасауға болады. Жылдан
жылға өнімнің өзіндік құнның өсуінен 2007 жылы 11230 мың теңге, 2008 ... мың ... 2009 жылы 14394 мың ... біз ... ... ... 2007 жылы -2100 мың ... 2008 жылы -3361 мың теңге, 2009 ... мың ... ... ... ... отырмыз. Түсім мен шығынның қатынасы
2009 жылға 70,5 мың ... ... ... ... табыс пен шығын -29,5
мың теңгені құрап, -9,8% ... ... ... есебін жетілдіру жолдары
3.1 Негізгі құралдардың есебін жетілдіру бағыттары
Бухгалтерия кешендi бағдарламасы ... ...... ... ... ... есеп ... болып саналады, ол әр түрлi
меншiк формасындағы және әртүрлi қызмет саласындағы ... ... ... ... ... ЖШС-де бухгалтерлiк есептi қолмен
жүргiзiледi. Бухгалтерлiк есептi жеңiл жүргiзудiң жолы – бұл автоматты ... ... ... ... үш компанентке негiзделiп жасалған:
“оперативтiк”, “бухгалтерлiк есеп” және “есептеу ... ... ... ... бiр ... байланысты шаруашылық
операцияларды басқаруға арналған. Бұл компонентiң негiзгi қалдықтар немесе
айналымдардың көп ... есеп ... ... ... ... “Жедел есеп” компонентiн оның кез келген күрделi ... ... ... ... әр ... бойынша құрылымын
ұйымдастыруға мүмкiндiк беретiнiн ... ... ... ... ... шаруашылық қызметiн
қамтиды. Бұл шоттар жоспарын, операциялар мен ... ... ... ... ... ... Жинақтамалы шоттар бойынша
көп өлшемдi және көп деңгейлi есеп ... ... ... ... ... ... бойынша кезеңдiк есептеменi
орындайды. Бұл компонентiң негiзi болып, кезеңдiк есеп беру ... ... ... тарихы сақталатын қорытынды есеп журналы болып табылады.
Қорытынды есеп журналына мiндеттi түрде есеп беру обьектiсi немесе ... ... ... ... жүйесi бухгалтерлiк есептiң барлық бөлiмiнде
қолданылады:
Жүйеде ... ... және ... емес активтердiң
бухгалтерлiк және салықтық ... бiр ... ... ... Осы мақсатта негiзгi ... және ... ... ... және ... есеп ... ... кез келген
жұмсалым дәрежесiндегi топтарға бөлiнедi. Ең жоғарғы деңгейдегi негiзгi
құралдар және ... емес ... ... үшiн ... алу ... ... шоты және қайта бағалау шоты, өтелiмдi есептеу әдiсi ... ... ... төленiмнiң айлық мөлшерiн ақшалай есептеу берiледi.
Ең төменгi топқа ... ... ... ... емес ... ... байланыстырылады. Негiзгi құралдардың ... есеп ... ... ... ... ... ... есебi келесi құжаттар негiзiнде жүргiзiледi: негiзгi
құралдардың қабылдау – табыстау ... ... ... ...... ... ұзақ ... жалға алу туралы актiсi;
жөнделген, жаңартылған және ... ... ... ... қабылдау
актiсi, негiзгi құралдарды iске асыру туралы акт; негiзгi құралдарды
есептен ... ... акт; ... ... ... ... анықтама;
салықтық топтың негiзгi құралдар бойынша баланстық ... ... ... ... негiзгi құралдарды жөндеуге және қайта құруға беру
актiсi; салықтық есебi бойынша негiзгi құралдарды ... ... ... ... мен ... емес ... есебi бойынша есеп
берудiң келесi нысандары бар: ... орны ... ... құралдар немесе
материалдық емес активтердiң түгендеме тiзiмi; негiзгi құралдар немесе
материалдық емес ... ... ... ... ... ... ... емес активтердi кiрiске алу шоттары бойынша деректер; негiзгi
құралдар немесе материалдық емес активтердiң тозуын есептеу шоттары ... ... ... ... ...... ... есептiң негiзгi принциптерiн және оны жүргiзу
барысында қолданылатын шоттарды анықтап алып, оны ... ... ... ... осы ... негiзiнде бухгалтерлiк ... және ... ... ... ... нормативтiк
құжаттармен берiлген стандартты шоттар жоспары және басқа да ... ... ... ... ... кәсiпорынның есеп саясатына байланысты
1С: Бухгалтерия ... ... ... шоттар жоспарында жүргiзу
мүмкiндiктерi қарастырылған.
Қазiргi уақытта 24 бөлiмшеде ... ... ... ... ... ... ... шығын көрiнiс табады.
Машиналардың интенсивтi қолданылуы машинаның ... ... ... ... және ... ... қысқаруына әкеледi.
Бұдан шыға отырып, амортизация есебiн ... ... ... яғни орындалған жұмыс көлемiне пропорционалды түрде (өндiрiстiк
әдiс) жүргiзу жөн болар едi. Бұл ... ... ... ... ... ... амортизация сомасын қою мүмкiндiгi болады.
Бұның нәтижесiнен қолданылған негiзгi құралдар бойынша амортизация ... ... ... қатысты болмайды.
Бұл әдiстi моральдық шығын және қоршаған ... орта ... ... әсер етпейтiн қорлар үшiн ... ... ... құрал жабдық.
“ Сервир Компании ” ЖШС-де амортизацияны есептеудiң түзу сызықтық
(бiр ... ... ... ... ... ... 20
кестеде келтiрiлген.
Амортизация сомасы әр тоқсанда бiрдей, яғни жыл iшiнде түзу ... бiр ... ... ... ... ... тұр. Бұл әдiс
бойынша амортизация ... жыл ... 183 400 ... ... әр ... ... өсуде, әр тоқсан сомасы 45 850 теңгенi құрайды.
Амортизацияның орындалған жұмыс ... ... ... үшiн келесiнi бiлу қажет: кәсіпорындағы жүк ... ... 5 жыл және бұл ... ... ... ... 450 000 км. 1 ... аударымдардың соммасы 2,04 теңгеге тең.
Бiрiншi тоқсандағы ... ... ... ... ... бар. Бұл ... ... жұмыс көлемiмен
анықталады. Бiздiң мысалымызда түзу сызықты ... ... ... ... ... ... ... байланысты тез сызып
тасталынады. Бұл ... ... ... интенсивтi жұмыс iстейдi. Бір
тоқсанға амортизациялық аударымдардың құны 11 270 ... ... ... ... ... тиiмдiрекқолдануға болады.
Қорытынды
Қазіргі кезде бухгалтерлік есепте ... ... деп ... ұзақ ... ... яғни бір ... артық уақыт пайдаланатын, өзінің
бастапқы түрін, көлемін сақтай отырып, құнын ... ... ... ... қызметке есептелген ... ... ... ... ... ... ... құралдарын,
яғни материалдық активтерді айтады. «Негізгі құралдарға» - ... жер ... ... мен ... ... тетіктер, машиналар
мен жабдықтар, өлшеуіш және реттеуіш аспаптары мен құралдары, есептеуіш
машиналар мен техникалары және ... ... ... ... құралдары, аспаптар, өндірістік және шаруышылық құрал ... өнім және ... ... көп ... көшеттер, шаруашылықтың
ішкі жолы, тағы да басқалар жатады.
Ұзақ мерзімді активтерді тиімді басқару олардың есеп ... ... ... Ұзақ ... ... ... ... болып
негізгі құралдар табылады. Сондай-ақ, көптеген кәсіпкерлік ортада қызмет
ететін кәсіпорындардағы активтердің ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның іс-әрекет нәтижелері мен қаржылық
жағдайының сипаттамасы үшін маңызы зор. Әсіресе, 16 ХҚЕС ... ... ... ... қатысты. Негізгі құралдарға салынған
салымдардың тиімділігін, олардың ұдайы өндірісі мен ... ... ... ... принципті ережелерге негізделу қажет:
1. Негізгі құралдардың функционалды пайдалылығы бірнеше жыл ... ... ... ... мен ... ... ... бөлінген;
2. Негізгі құралдардың заттық алмастыру (жаңарту) кезеңі құндық ... ... ... ... ал бұл ... ... ... қайта
қарастыру қажеттілігіне әкеледі;
3. Негізгі құралдарды пайдалану тиімділігі олардың түрлеріне, өндіріс
процесіне қатысу сипатына, ... ... әр ... ... ... ... қызметінің тек қана өндірістік
емес, сонымен қатар әлеуметтік тұрмыстық ... ... ... ... ... экономикалық,
әлеуметтік, экологиялық және басқадай факторлармен анықталады.
Негізгі құралдардың сақталуына бақылауды қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... Егер ... ... ... онда оның
нөмірі жаңа келген обектіге берілмейді.
Негізгі құралдардың түседі:
- басқа жеке және ... ... ... алу нәтижесінде;
- кәсіпорынға жарғылық капитал түрінде объектілердің келіп түсуі;
- сенімхат, айырбастау келісім-шарты ... ... ... ... жай серектестік келісім-шартының қатысушының беруі нәтижесінде;
Алғашқы есепті құжаттар есепке алынады, егер олар альбомдардың алғашқы
есептік құжаттардың ... ... ... ... бойынша құрылса.
Негізгі құралдардың есебі үшін алғашқы есептік құжаттардың типтік
формасы болып табылады:
- негізгі құралдардың қабылдау-өткізу ... ... ... ... және ... ... қабылдау-
өткізу актісі);
- негізгі құралдарды есептен шығару актісі;
- көлік құралдарын есептен шығару актісі ;
- ... ... ... ... есебі;
- жабдықтарды қабылдау актісі;
- жабдықтарды монтажға қабылдау-өткізу актісі
Негізгі құралдардың қабылдау-өткізу актісі құрылады:
- ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарға жарбасқа кәсіпорындарға жарғылық
капиталдың салынуы ретінде немесе бірігіп қызмет ету тіралы келісім-
шарт бойынша объектіні беру;
- сыйға беру келісім-шарт ... ... ... тапсыру;
- негізгі құралдарды айарбастау келісім-шарты бойынша басқа заңды
немесе жеке тұлғалардың меншігіне беру.
Негізгі құралдардың инвентарлық карточкасының ... ... ... ... ... регистрі болып табылады. Инвентарлық карточка
әр инвентарлық ... үшін бухгалтериямен ... ... ... есепке алынбаған объектілерінің
баланстық құнына 2400 "Негізгі құралдар" ... ... ... де, 6210 ... ... ... түскен табыс" шоты
кредиттеледі; тозу сомасына 2412-2416 шоттары дебеттеледі және ... ... ... ... 2421-2428 шоттары кредиттеледі.
Негізгі құрал – жабдықтарды жою туралы ... ... ... де ... есеп ... жазылады.
кәсіпорынның дебиторлық берешегінің қозғалысын талдайтын болсақ,
дебиторлық ... ... ... ... ... ... дебиторлық берешек құрамында тауарлар, жұмыстар және қызметтер
үшін дебитордың қарызы орын табады. 2009 жылдың басына дебиторлық ... оның 1889 мың ... ... ... ... Ал 2009 ... ол сомма 1522 мың тенге, яғни 367 мың тенгеге ... ... ... жұмыстар және қызметтер үшін дебиторлық берешек жыл ... мың ... орын ... жыл ... ол 1522 мың ... ... ... мың тенгеге өскенін аңғаруға болады.
Енді кәсіпорынның мүліктік жағдайында ... ... ... ... қажет. Бұл үшін кәсіпорынның материалдық техникалық базасын құрайтын
өндірістік потенциалының маңызды элементі – ... ... ... ... ...... Компании» ЖШС-ң негізгі
қызметінің тиімділігі ... ... ... ... есеп беру ... ... ... маңызды
элементі – негізгі құралдардың бар ... ... және ... ... нақтылап талдауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... моральдық тозады. Табиғи тозу дәрежесі
Амортизацияны есептеу процесінде анықталады.
Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... қалыпты шегі 0,5, ал
есепті кезеңдегі коэффициентінің мәні 0 – ден аз, яғни ... ... ... ... ... ... және «Сервир Компании» ЖШС
қаржыландырудың сыртқы көздерінен ... ... ... ... ұлғаюын көреміз.
Оның қалыпты мәні 1 – ден кіші болу керек. «Сервир Компании» ... ... – 1,96 ... яғни ... ... ... ... өтелуі мүмкін емес. Мұнда ... 33,64 ... ... және иммобильді құралдарының арақатынас коэффициенті ағымдағы
активтердің қай ... ұзақ ... ... ... ... мүмкін.
Қалыпты шегі 0,5 – тен төмен ... ... ... ... ... ... бұл ... 0,44 % құрайды, сондай-ақ бұл
көрсеткіштің 0,13 ұлғаюы көрсетіледі.
Кредиторлық берешек коэффициенті 3 жылда өзгеріссіз 1 – ге тең ... ... ... ... ... коэффициенті мүлігінің ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Мүліктегі
негізгі құралдардың жалпы үлесі 50% ... болу ... ... ... бұл ... 0,7 ... яғни 70% және 0,07 ... тенденциясы
байқалады. Негізіг құралдар мүліктің 70% құрайды.
Өндірістік бағыттағы мүліктің коэффициенті 92%-ды құрайды және ... ... ... материалдық айналым құралдарының құнының коэффициенті 0,22%
құрайды және 0,01 көбеюі байқалады, яғни материалдық айналым ... 22%-ын ... ... ... шектеулі серіктестігінің пайдалылық
көрсеткіштерінің динамикасын
талдай отырып, келесідей қорытынды жасауға ... ... ... ... ... өсуінен 2007 жылы 11230 мың ... 2008 жылы 12403 ... 2009 жылы 14394 мың ... біз ... ... ... ... 2007
жылы -2100 мың теңге, 2008 жылы -3361 мың теңге, 2009 жылы -4246 мың теңге
теріс ... ... ... Түсім мен шығынның қатынасы 2009 жылға 70,5
мың теңгені құрап ... ... ... пен ... -29,5 мың ... ... азайды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. ҚР «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру» туралы Заңы ... ... ... ... ... ... ... туралы» 1998 жылғы 20
қарашадағы № 20 заң күші бар Жарлығы (2001жылғы 15 қарашадағы
өзгертулер және толықтырулармен).
3. «Бухгалтерлік есеп ... және ... ... ... Н.А. ... ... 2007ж.
4. «Қаржылық есеп» Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов
Н.А. Жантаева А.А. Алматы: Экономика. 2001ж.
5. «Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі ... ... Н.А. ... ... 2005ж.
6. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау» Дүйсенбаев К.Ш.,
Төлегенов Э.Т., ... Ж.Г. ... ... 2001ж.
7. «Бухгалтерлік есеп» І бөлім Толпаков Ж.С. Қарағанды. «Қарағанды
полиграфиясы» АҚ 2009ж.
8. «Бухгалтерлік есеп» ІІ ... ... Ж.С. ... ... АҚ ... ... негіздері» Абленов Д.О. Алматы: Экономика. 2005ж.
10. Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау / Оқу құралы. – ... ... ... ... ... ІА5 ... қаржы есептілігінің
стандарты
12. «Бухгалтерлік есеп теориясы және принциптері» Әбдіманапов ... ... 2001 ... ... Ажибаева –З.Н. Алматы: Экономика 2004 г.
14. «Принципы бухгалтерского учета» Салина А.П. Алматы: Экономика,
2003г.
15. «Аудит-1» ... М.С., ... Г.Б., ... 2005г.
16. «Анализ хозяйственной деятельности предприятий АПК» Савицкая
Г.В.: Минск 2006 ... ... ... Ефимова О.В. М.: Бухгалтерский учет, 2009
18. «Бухгалтерский учет в ... ... ... K.Ж,, ... ... Т.К.: ... 1998 г
19. «Бухгалтерский учет на предприятии» Радостовец В.К.. - ... ... ... ... Э.А., ... Г.П. ... анализ. - М.: ПРИОР,
2000г.
21. «Аудит» Шеремет А.Д., Суйц В.П. Аудит Учебник 2-е изд. 2000г.
22. «Аудит» Подольский В.И.., Поляк Г.Б., Савин., ... ... 2-е изд. ... ... учет на ... ... В.К., ... Шмидт О.И. – Алматы: Центраудит – Казахстан,2002.
24. «Аудит и анализ отчетности» Дюсембаев Е.Л.. - Алматы: ... ... ... учет - 2 ... ... - А.: ... 2002 г.
26. 2007 – 2009 ж.ж «Сервир ... ... ... есеп ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 53 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 3 800 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
VСT шаблон негізінде «Компьютерлік желілер» пәні бойынша электронды оқулық құрастыру»73 бет
"Алматылифт" ЖШС- нің шаруашылық – өндірістік қызметіне баға беру8 бет
"Прикаспийский Центр Сертификаций" ЖШС-нің сынау орталығында кабельді сынау және оған сертификат беру процедуралары47 бет
''SC Food'' ЖШС-нің ірі қара мал бұзаутазын алдын алу және онымен күресу шаралары.14 бет
Unix ОЖ-нің қорғаныс әдісі5 бет
«Navigant Travel» ЖШС-нің маркетингтік қызметімен экономикалық құндылық анализі59 бет
«ProfiSystems» ЖШС-нің жалпы сипаттамасы29 бет
«Алматы газ тармағы» жшс-нің жарғылық капиталын қалыптастыру мен есебін ұйымдастыру18 бет
«Арлан» ЖШС-нің жалпы сипаттамасы және оның басқару құрылымы48 бет
«Ақсай» ХБК ЖШС-нің маркетингтік іс-әрекетін бақылау61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь