Сәбит Мұқанов және әдебиет

Мазмұны:
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1 Өмірі мен шығармашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
2 Сәбит Мұқанов шығармаларындағы өмір шындығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
2.1 Сәбит мұқанов және әдеби көркем сын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..12
3 Щербаковты шекесінен... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
4 Мұқановтың Әдеби.мемориалдық Мұражай.Үйі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Кіріспе
Ұлы Отан соғысы жылдарында әдебиет, соғыс пен тылдың көркем шығармаларына арқау болды. Майданға қатысқан жазушылардың жазбалары жазылды.Поэзия мен прозадағы негізгі тақырып – фашизмге қарсы күрес, Отан қорғау, батырлар бейнесін сомдаған.
Тақырыптың өзектілігі. Қазақ әдебиетінің тарихында ең бір шоқтығы биік, белесі мол кезең - кеңес дәуірі әдебиеті. Осы кеңес дәуірі әдебиетін дәуірлеу мен сол дәуір әдебиетінің айтулы тұлғаларының шығармалары туралы ғалымдардың еңбектері аз емес. Кеңес дәуіріндегі әдебиет тарихы қайта жазылып жатқан қазіргі заманда осы уақытқа дейін өз мәнін жоймаған еңбектерді саралап, ой елегінен өткізудің үлкен маңызы бар.
Біздің бітіру жұмысымызда белгілі ғалым, сыншы, кеңес әдебиетіне қатысты зерттеулері, негізгі концепциялары, кеңес дәуіріндегі қазақ әдебиетінің қалыптасуына Сәбит Мұқановтың тигізген ықпалы қарастырылады.
Кеңес дәуір әдебиеті әдебиеттің өз уақытына сай жедел дамыған, жаңғыру үрдісі кең, мазмұны барынша бай әдебиет болуымен қатар, кеңес дәуіріндегі әдебиет адамға, мемлекетке және қоғамға қатынасты бейнелейтін әлеуметтік идея түрінде дамуы. Әдебиеттің дамуына идеология мен мемлекеттік саясаттың үлкен ықпалы болды.
Біздің алдымыздағы міндет те кезінде қалтқысыз қызмет еткен еңбектерді бүгінгі уақыт пен жаңаша ойлау жүйесінің талабымен бағалау, тану. Тарих мерзімінен алғанда кеңес әдебиеті қысқа ғана ғұмыр кешті, алайда, «үздіксіз өсіп, жаңа шығармалармен байып, идеялық, көркемдік жағынан шыңдалып отырған әдебиеттің зерттеуге лайық творчестволық, теориялық мәселелері көп» болатын.;
бұл жылдары әдебиет, қай жағынан болса да, ғалым айтқандай «кадр» жағынан да, «жанр» жағынан да өсті.;
ақындар поэзиясының халықтық - фольклорлық дәстүрмен төркіндестігін және индивидуалдық ерекшеліктерін көрсету;
Ақындар поэзиясының лексикалық-фразеологиялық қабатын ақтарып қозғап, олардың халықтың сөз байлығын, негізгі сөздік қорды пайдалану шеберлігін анықтап, дәлелдеу;
Ақындардың көркемдік қиялы мен ойлауы хақында пікірлер өрбіту;
Ақындар шығармаларының интонациялық, музыкалық, ырғақтық, дыбыстық жүйесіндегі ерекшеліктерді ұлттық тілдің негізінде түсіндіру.
Мақсаты: Жұмыс барысында кеңес дәуір әдебиетіне арналған С. Мұқанов еңбектері мен сол жылдардағы ақын, жазушының көркем шығармаларын толық қамту.
Міндеті: - қазақ әдебиеті тарихын меңгерту;
- С. Мұқановтың шығармаларының көркемдік-идеялық табиғатын игерту;
- С. Мұқановтың шығармаларының тақырыптық, тәрбиелік мәнін түсіну;
- С. Мұқановтың талантының көркемдік-эстетикалық мәнін игерту.
Курстық жұмысы кіріспе, 4 тарау және қорытындыдан тұрады. Соңынан пайдаланылған әдебиет тізімі беріледі.
Әдебиеттер тізімі
1 Т.Нұртазин, Жазушы және өмір. Алматы, 1960.
2 Рымғали Нұрғали. Қазақ әдебиетінің алтын ғасыры, Астана, 2002.
3 Сәбит Мұқановтың шығармалар жинағы, Алматы.
4 С. Мұқанов «Өмір мектебі», «Есею жылдары»(үшінші том) . Алматы, 1970
5 Кәкішұлы Т. «Алыптардың адасқаны қайсы, араздасқаны қайсы?» Егемен Қазақстан 1999жыл 25 маусым.
6 З.Ахметов «Сәбит және тарихи таным»Егемен Қазақстан 2000жыл
9 маусым
7 Мұқанов С. Қара тақтаға жазылып жүрмеңдер, шешендер // Еңбекші қазақ,1923, 1 наурыз.
8 Мұқанов С.Көркем әдебиет туралы қорытынды пікірім // Қызыл Қазақстан,1927, №І.-33-58 бет
9 Мұқанов С.Бас асаулық // Еңбекші қазақ,1928, 11 сәуір.
10 Ергөбек Қ.Сәбит Мұқанов. - Алматы: Санат, 2000.- 320 б.; Тұрысбек Р. Тарих. Таным. Тағылым. -Астана, 2008. - 510 б.
11 Кәкішұлы Т., Ахмет К. Сәбит Мұқанов. - Астана: Фолиант, 2009. - 352 б.
12 Түркістан «Егемен Қазақстан» газеті
13«Сәбит Мұқановтың әдеби-мәдени мұрасы және қазіргі заман», II том, Петропавл, 2000.
14 Қазақстан ұлттық энциклопедиясы, 6 том
15 Соғайын сөзімнен бір сұлу сарай. / / Нұрғалиев Р. Арқау. – Алматы, «Жазушы» баспасы, 1991 жыл
        
        Кіріспе
Ұлы Отан соғысы жылдарында әдебиет, соғыс пен ... ... ... ... Майданға қатысқан жазушылардың жазбалары
жазылды.Поэзия мен ... ... ... – фашизмге қарсы күрес, Отан
қорғау, батырлар бейнесін сомдаған.
Тақырыптың ... ... ... тарихында ең бір шоқтығы биік,
белесі мол кезең - кеңес дәуірі әдебиеті. Осы ... ... ... мен сол ... ... айтулы тұлғаларының шығармалары туралы
ғалымдардың еңбектері аз емес. Кеңес дәуіріндегі әдебиет ... ... ... ... ... осы уақытқа дейін өз мәнін жоймаған
еңбектерді саралап, ой елегінен өткізудің үлкен маңызы ... ... ... ... ... сыншы, кеңес әдебиетіне қатысты
зерттеулері, негізгі концепциялары, кеңес дәуіріндегі қазақ ... ... ... тигізген ықпалы қарастырылады.
Кеңес дәуір әдебиеті әдебиеттің өз уақытына сай жедел дамыған, жаңғыру
үрдісі кең, ... ... бай ... ... ... кеңес дәуіріндегі
әдебиет адамға, мемлекетке және қоғамға қатынасты бейнелейтін ... ... ... Әдебиеттің дамуына идеология мен мемлекеттік саясаттың
үлкен ықпалы болды.
Біздің алдымыздағы міндет те ... ... ... еткен еңбектерді
бүгінгі уақыт пен жаңаша ойлау жүйесінің ... ... ... ... ... ... әдебиеті қысқа ғана ғұмыр кешті, алайда, «үздіксіз
өсіп, жаңа шығармалармен байып, идеялық, көркемдік жағынан шыңдалып ... ... ... ... ... ... ... жылдары әдебиет, қай жағынан болса да, ғалым ... ... ... ... жағынан да өсті.;
ақындар поэзиясының халықтық - фольклорлық дәстүрмен төркіндестігін және
индивидуалдық ерекшеліктерін көрсету;
Ақындар ... ... ... ... ... халықтың сөз байлығын, негізгі сөздік қорды пайдалану ... ... ... қиялы мен ойлауы хақында пікірлер өрбіту;
Ақындар ... ... ... ырғақтық, дыбыстық
жүйесіндегі ерекшеліктерді ұлттық тілдің негізінде түсіндіру.
Мақсаты: Жұмыс ... ... ... ... ... С. Мұқанов
еңбектері мен сол жылдардағы ... ... ... ... ... - ... әдебиеті тарихын меңгерту;
- С. Мұқановтың шығармаларының көркемдік-идеялық табиғатын игерту;
- С. Мұқановтың шығармаларының ... ... ... ... С. Мұқановтың талантының көркемдік-эстетикалық мәнін игерту.
Курстық жұмысы кіріспе, 4 ... және ... ... ... ... тізімі беріледі.
1 Өмірі мен шығармашылығы
XX ғасырдағы қазақ әдебиетінің көрнекті өкілдерінін бірі – ... ... ... ... ... жолы ... өкіметінің билік құрған
жылдарымен тұспа-тұс келген ол өз ... ... ... ... етті. Әдебиеттің барлық жанрында еңбек етті. Қоғамдық
мәселелермен ... ... ... ... 1900 жылы қазіргі Солтүстік Қазақстан облысының
Жамбыл ауданындағы Жаманшұбар деген жерде дүниеге келеді. Қазір бұл ... ... ... ... ... әкесі, бір жылдан соң шешесі қайтыс болып,
жетімдіктің ... ... ... ауыл ... ... ... жүреді. Сегіз жасында ауылдағы молдадан оқып, сауатын ашады.
Табиғатынан ... ... хат ... әр ... ... ... ... қисса, дастандарды оқиды. Абайдың, татар ақыны Ғабдолла
Тоқайдың шығармаларымен танысады. Көп дастандарды жатқа айтатьн болады.
Бірте-бірте әдебиетке, ... ... ... Он екі ... өлең шығаруға талаптанады. Ойын-тойда айтысқа түсіп, өлең шығарып,
"өлеңші бала" атанады.
1918 жылы бірқатар ... ... ... ... 1919 жылы
Омбыдағы мұғалімдер курсын бітіріп, ауылда аз уақыт мұғалім болады.
Кеңес өкіметінің жұмысына араласады. 1919-1922 ... ел ... ... науқандарына қатысады, Ақмола губерниялық комитетінде әр түрлі
қызметтерде болады. 1922 жылы ... ... ... ... ... орыс ақындарының шығармаларымен танысады. 1926-1928
жылдары әр түрлі баспа, баспасөз орындарында істейді. 1928 жылы ... ... ... ... ... оны ... алмайды.
1935 жылы Мәскеудегі қызыл ... ... ... ... ... ... ... редакторлығына тағайындалады. 1936-1937
және 1941-1954 жылдары ... ... ... басқарады, 1937-1941
жылдары Абай атындағы Қазақ педагогика институтында дәріс оқиды. 1954 ... ... ... ... ... болып сайланады. 1968
жылы Абай атындағы Мемлекеттік сыйлықтың иегері ... ... ... ... органдардың мүшесі болып сайланады.
1973 жылы қайтыс болады. [1- 62 б.]
Поэзиясы. Сәбит Мұқановтың артына ... ... ... аса бай. Ол ... ... жанрында өңдірте жазған ... ... ... өлең ... ... Сәбит өз заманының тарихи шындығын
бейнелеуде көркем ... ... ... ... ... пайдаланды. Оның 1917 жылы жазылған "Көңілім", 1918 жылғы "Зарығу",
"Жоқшылыққа" деп аталатын өлеңдерінен-ақ, болашақ ақын ... ... ... еді. Оның ... ел ... қазақ еңбекшілерінің
тұрмысы, ой-арманы арқау болды. Сәбиттің өлеңдері ... ... ... ... өте дәл ... ... ... жазылған
азаматық саяси лирика болды. ... ... ... ... ... таныстырып, әрдайым алға жетелеп ... ... ... ... ... ... оқырмандар тарих көзімен
қарап, елеп-екшеп оқитын бай поэтикалық мұраға айналды.
Қазақ халқының бір белестен екінші ... бір ... ... өту жолын, 1917 жылғы төңкерістерден ... ... ... ... ... ... өзінің "Жұмаштың өлімі" (1923), "Альбом"
(1924), "Ленин" (1924), "Балбөпе" (1926), "Октябрь өткелдері" (1927), ... (1935), ... ... ... кең ... ... Оларда әр
түрлі тарихи ... ... ... ... өз ... ... ... образы, іс-әрекеті көрініс тапты. Сәбит поэмаларында
кешегі мен ... ескі мен жаңа ... ... ... ... ... ... поэзиясы үшін жетекші рөл
атқарды. Ақын поэмаларында әдіс-тәсіл қолданысының небір үлгісі ... ... оның ... ... ... ауыз әдебиетінің
дәстүрлерімен терең сабақтастығы аңғарылып ... Ең ...... ... ежелден келе жатқан фольклорлық мұраларымызға тән
бейнелеу құралдары мен ақын өмір сүрген жаңа ... ... ... ... ... ... поэмасы. Сәбит Мұқановтың қазақ әдебиетінің алтын қорына қосқан
талантты шығармаларының бірі – "Сұлушаш" ... Оны ... ... деп те ... Қалай болғанда да осы шығармасы ... ақын ... ... ... ... кең ... ... елеулі табысқа
жетті.
Шығарманың сюжеттік желісін ел аузындағы аңыздан алғанымен, ақын оны ... ... ... ұштастырады. Жастардың бостандыққа ұмтылуы арқылы
автор жалпы адамзат баласына тән азаттыққа ұмтылу идеясын көрсетеді.
Автор ... ... ... ... да, ... мазмұнына өз жанынан
өзгерістер енгізеді. Сол арқылы өмір шындығын, ... ... ... ... шығарма жасайды. Поэмадағы оқиға бірін-бірі сүйген
екі ...... пен ... ... ... ... Сұлушаш пен Алтай екі түрлі әлеуметтік ортадан
шыққан. Сұлушаш атақты Тілеуберді байдың ерке өскен қызы ... ... ... ... бағып жүрген жалшы жігіт. Өмірден көрген қиындығы мен
таршылығы Алтайдың намысшыл, жігерлі ... ... ... етеді. Оның бойында
тағдырдың әділетсіздігіне қарсылық, наразылық ерте оянады.
Алтай Сұлушашқа ғашық болады. Қыз да өнерлі ... ... ... ... ... ... ... жол бермейді. Өйткені бірі –
байдың қызы, бірі – құл мен ... ... жету ... ... көп ... ... ... қанша
қысым көрсе, олар өз сезімдері жолында ... ... ... ... ... неге ... да тайсалмай қарсы тұруға жетелейді.
Алтай мен Сұлушаштың озбыр топтан ... ... қол ... ... тауды
паналаған кездерінде, ашығып-тарыққанда оларға осы сезім қуат береді.
Алтайдың жанында сенімді серігі ... ... ... паналап, талай қиындыққа кездеседі. Құстың ұясынан жұмыртқа
алам деп жартасқа өрмелеген Қайсар құздан кұлап ... ... мен ... ... алмасын білген қуғыншылар таудың етегіндегі қалың орманға
өрт қояды. Сондай бір сәтте ... ... ... ... ... жар ... ... секіріп суға кетеді. Жан досы мен сүйген жарының
өлімін көрген Алтай өз жүрегіне өзі қанжар салып көз жұмады.
Ел ауызындағы аңыз ... ... ... оқиғасы осындай. Адам
баласының бас еркіндігін аңсаған жастардың трагедиясы аянышты. Дегенмен бұл
трагедияны ақын бірлі-жарым жастардың басындағы күй ... ... ... ... дәрежесіне көтереді. Бұл қайғылы оқиғаға себешпі сол
кезеңдегі қазақ өміріндегі әлеуметтік теңсіздік екенін баса ... ... ... ... ... дамиды. Кейіпкерлердің
іс-әрекеті де үнемі үдеп, бірте-бірте тұлғалана түседі. Оқиғаны баяндауда,
кейіпкерлердің образын ... ... ... бейнелеу құралдарына
жүгініп отырады. Мәселен, С.Мұқанов суреттеген Сұлушаштың сұлу бейнесі де,
байдың қызы бола тұрып, кедей жігітке ... ... сол ... мерт болуы да
лиро-эпостық жырлардағы ару ... ... ... ... ... ... өз дәуірінің әлеуметтік жағдайларымен үндес, ... ... ... ... ... ... сай Сұлушаш ғашығы Алтайдың кедейлігін мін
санамайды, онын адамгершілік қасиеттерін қадірлейді. Алтайдың ... ... ... ... ыза мен кек бар. ... көзін ашқаннан бері көргені
– байдың есігіндегі жалшылық, жоқшылық, қиянат. ... ... ... ... екі жастың арманы да, мақсаты да үндесіп кетеді. Бірлесе
отырып өмірдегі қиянат атаулыға қарсы, адамның бас еркіндігі ... ... ... күреседі.
"Сұлушаш" поэмасында автор тек әлеуметтік мәселелерді, екі ғашықтың
махаббат жолындағы трагедиялық тағдырын ғана суреттемейді. Поэмада ... ... ... бар. ... пен Алтай арасындағы ғашықтық арқылы ақын
махаббатқа адалдық, ардын тазалығы ... ... ... Қайсар образы
арқылы досқа адалдық, адамгершілік тазалығы жайынан оқырманға ой ... ... ... ... тілі ... ... құралдары әр
алуан. Оқиға барысын, кейіпкерлерінің ... ... ... ... ... табиғат көріністерін сипаттағанда, ақын
қарапайым ... ... ... салады. Поэма кейіпкерлерінің ішкі
толғаныстарын, ... ... ... бейнелейді.[3-122 б.]
2 Сәбит Мұқанов шығармаларындағы өмір шындығы
«Өмірде болған оқиғаның бәрі кітапқа кіруге ... ... ... ... ... ... Өзі ... , сезінген, жүрегінің түбінен терең орын
алған нәрселерінің бәрін маржандай етіп тізіп кітабына енгізген дүниеде ... ... оның бірі ... ... – тарихшы, жазушы. Оның жазушылық тәжірибесін қадағалап
қараған ... ... ... да, бұл ... қол қоя ... ... қоғамының даму жолын, ондағы ... ... ... ... ... ... ... келді. Бірде дәуірдің
оқиғаларына сүйене, бірде кітаптарын өмірде нақты болған ... ... құра ... ал халық өмірі дамуының ... ... ... ... ... етуде. «Адасқандар» болған оқиғаның ізімен
жазылғанын білеміз. «Теміртас» та революциядан кейінгі ауылды советтендіру
кезінің шындығын ... ... ... бай. «Ботагөз» революциялық
күрес тарихының айнасы. Жазушының бұдан кейінгі шығармаларын қарасақ та,
олардан осы ... ... мол ... «Балуан Шолақ» пен «Аққан
жұлдыз» тарихи болған адамдар, қазақ ... ... ... ... ... ... мемуарлық үлгіде жазушының өзі бастан кешкен
тарихи дамудың шындығын дәл суреттейді. Ал ... ... ... ... ... ... игеру жолындағы күресінің нақты
деректері негізінде жазылған. Әрқайсы әр ... ... ... отырып,
осылардың бәрі жазушы шығармашылығында 19 ғасырдың орта ... ... ... дейін қазақ халқы бастан кешкен ұзақ дәуірдің үлкен ... ... бір ... шындыққа бай, дәуір тынысы кең қамтылған
шығармаларға қажет материалдарды ... ... оның ... мен ... ... Сәбит Мұқанов өзі де сол халық ішінен, оның қиын да азапты
тіршілігінің шыңырау түбінен қайнап шықты. ... ... ... ұялатып,
оның көз жасымен шер – шеменін ойына түйіп өсті. Бұл жағынан оның ... Джек ... ... ... ... еді. Осы аталған екі ұлы
жазушы сияқты бұл да үлкен өмір ... ... Оның бәрі ... ... жолы ... бір ... басынан кешкен азапты сапарды Сәбит «Өмір ... үш ... ... ... романына арқау етті.
Романның бірінші кітабында Сәбит Мұқанов революцияға дейінгі
қазақ ... ... ... сонау тереңде
жатқан түп-тамырларына дейін өте дәл және үлкен шыншылдықпен айқын ... жан ... ... ... ... мен ... екі жақты қанауымен тепкісін нанымды суреттермен
бейнелеп ... ... ... ... ... түп ... ... ашып көрсетіп қана қоймай,халықтың терең қойнауында, халықтың жомарт
жанының қалтарыс құрышында жыл санап жиналып, қонысына сыймай ... ... да ... ... ... аңғарып, жеріне жеткізе сипаттай
білді. Бұл арада көптеген оқиғаларға автордың өзі ... ... ... ... ... ... сәтті шығуына айрықша ұтымды әсер
етті. «Өмір мектебі» - аса дарынды, өзгеге ұқсамайтын өзіндік мәнері ... ... ... ... дәл ... төл ... туындысы. Ол
барлық оқиғаны өз атынан ... ... да ... таңдап алған, сондықтан
да шығарма жемісі соншама нанымды, дәлелді ... ... ... ... ... ... ... шыққан, барлық ауыл
кедейлерінің балалары сияқты, революцияға дейінгі жетімдік пен жоқшылықтың
ауыр қасиетін басынан ... ... ... ... ... ... өз ... бостандық пен қайта өрлеу үшін күрестегі тарихи жолымен
табиғи ... ... ... жатады. [4-103 б.]
Сәбит Мұқанов қоғамының ... ... ... аса ... ... ... ... артық айтқандық болмас еді. ... ... ... өзі ... ... ... адамдардың, ер
көңілді, адал бейнетқорларды: аңшылар мен малшылардың, ұсталар мен ер-
тұрман ... ... мен ... ... ... –өз ... ... тұтатын және оның үстіне суырып-салма
ақындығы мен ділмар шешендігі бар, әнші –жыршылығы бар ... ... ... ... ... тартымды шыққан. Мәселен, саяткер аңшы Ораз
бен Аткелтірдің, жаны сұлу ... ... ... ... ... ... домбырашы, ертегішілердің жарқын бейнелері ұмытылмай есте
қалады. Жазушы басқа бір топты да ерекше сүйіспеншілікпен суреттейді. ... ... ... ... ғана ... ... ... Спандияр Көбеев, Мырзағазы, Халит, Ғабит Мүсірепов.
Баймағанбет Ізтолиннің бейнесі ... ... ... ... ... ... оның ... еніп отыруы да сәтті шешім
болып шыққан. Жас ... ... ... Ізтолин революцияға дейінгі басқа
да көптеген ауыл балалары секілді жас ... ... ... шын ... ... ... ... образы арқылы жазушы туған халқының бақыты
мен бостандығы үшін күреске ұмтылған қазақтың интеллегенциясының алдыңғы
қатарлы аз ғана ... ... ... онда ... ... нанымды
сипаттады.
Сонымен қатар осы романда әсіресе, оның ұлағатты ұлы адамдармен
кездесуі, өзінің шығармашылық өсу жолы, қоғамдық, ... ... ... ... үшін ... атқаруы, қаламгер достары, қазақ
халқының ... өнер ... ... сансыз сырлар шертіледі. Солардың
ішінде Қажымұқан,Балуан Шолақ, Иманжүсіп сияқты күш аталары мен өнерді өрге
бастыруда елге елеулі болған Иса ... ... ... ... ... ақын, Әміре Қашаубаев сияқты өр тұлғалар да ... ... ... бұл ... есімдерін құрметпен атай отырып, олардың
адамгершіліктері, өмірдегі өрен ... ... ... ... бере ... өмір ... жаңа адамдар тәрбиелеп шығару, әрине оңайға
түскен жоқ. Сәбит Мұқанов оны ... ... және ... ... ... ... жаңа ... орнату жолындағы күресте
жеңістеріміз бен жетістіктеріміз үшін ... ... ... ... ... ... орай турасын айту керек, «Өмір мектебі» - Қазақстандағы
ең ауыр кезеңнің, ауыл шаруашылығында өрескел қателер жіберілген 1929-1932
жылдардың қайшылықтарын ... да ... ашып ... ... ... ... ең тұңғыш шығармалардың бірі. Жазушы бұл кезеңді партиялық
тұрғыда байсалды ой елегінен өткізіп, ол ... ... ... ... әділ ... ... ... сипатта жазылған бұл еңбегіне
суреттелетін жайттардың бәрі де социолистік ... ... ... ... өткізген жауынгердің, коммунист жазушының ... ... да ... ... ... бәрі ... ... шындығымен баурап алады, оқушыны тебірентіп, ... іске ... ... ... оған эстетикалық ләззат беріп, заманымыздың ақиқат
көркем шындығы жайлы деректерді молайта түседі. Жазушы өзі туралы, өзінің
рушылдығымен оны ... ... ... ... ... туу ... да ... қиянат жасамайды.
«Өмір мектебі» ... ... ... ... үндесіп тұр. Ол тіпті өзінің балалық шағын баяндағанда да ... ... ... ... ... ... ... бар осы заманғы үлкен
жазушы екенін аңғарып отырамыз.
Қазақ әдебиетінде Сәбит Мұқановтың ... ... ... ... мәні бар. ... 20 ... қазақ халқының аумалы-
төкпелі тағдыры, жаңа заманның адуында бейнесі көркем арнадан ... ... ие ... Осы мәнді шығармаға байланыстыра бір жайды
айрықша атап көрсеткен жөн. «Тура айтып, ... ... ... ... айтудан, оны тарихта болған ірі тұлғалармен жанастыра
айтудан қиыны жоқ. Себебі, ... ... ащы, ал оны ... ... көре ... ... де құмар емес. Сөз жүзінде құптағанмен, көңілде
сызат қалып қояды. Сәбеңнің «Өмір мектебінде», әсіресе, оның ... ... ... ... ... ... ... түр-келбеті, іс-
әрекеті ашық айтылып, айқын суреттеледі. Оны өздері де, ... ... ... ... ... болса сөзге қалдырып жатулары не сан.
Сондықтан көркем шығарма деп жанға ... ... ... ... ... ... ... жазылған туындылар дау-дамай тудырып
жатады. Ал ... өзі ... ... ... ... түсіріп,
шығарманың өміршеңдігіне, жазушы пәрменділігіне жол ... ел ... ... түседі.
Сәбит Мұқанов шындық жолында күресе білді. Т. Кәкішев өзінің
1999 жылы «Егемен Қазақстан» ... ... ... ... « ... тағдырына қатты алаңдадым, оны кінәсіз, мінсіз,кемшіліксіз
деп ... ... Өмір ... ... ... ... Сәбеңе жететін жан жоқтығынан ... осы ... ... ... көп ... ... табу да қиын. Тұла бойы қайшылыққа
толы қайраткер араша түсу мақсатымен емес, бір ... ... ... ... ... ... түгілі тіпті Сәбиттің өзі білмеген,
жұрттың көзіне түсе қоймаған бір ... бір ... ... ... ... ... ол ... ішіне су құяды.» [5]
Сәбит Мұқановтың кім болғандығын, не ... ... деп ... болудың еш қажеті жоқ. Тарихи таразысына, уақыт
құдіретіне ... ұлы ... ... ... мол ... қазақ
әдебиеті мен мәдениетінде қандай салмағы бар және өзі өмр ... ... ... ... болып жүргенде қоғамға қандай олжа ... ... нені ... ... ... қалай жалғастыруға тиістіміз
деген түбегейлі мәселелер төңірегінен ой ... ... ... жөн ... өмір еш ... бір ... жүрмейді. Замана доңғалағы
әрқашан жаңа арнамен ілгерілейді деген диалектика заңына ғана ... ұлы ... ... жетеміз, ардақтаймыз, мадақтаймыз. Сәбит
Мұқанов осындай кемеңгердің қатарынан табылатын қайталанбас тұлға ... дау жоқ. ... оның ...... ... ... ел-жұртына рухани азық болған әдеби шығармашылығына құдіреті
күшті уақыт ... ... ... ғана ... ... ... орасан
зор үлесі өзінен-өзі айқындалады.
Сәбит пенде ретінде адамға мейлінше үйірсек жан ... ... ... ... ... ... де, ... де тең сөйлесіп,
тіл таба білу жағынан да, жақынан да ойын жасырмай айтатын әдет ... ... ... ... әсіресе «Өмір мектебі», оның
үшінші томы «Есею жылдарында», әдебиеттің ... ... ... ... мен ... ... ... бетіне шіркеу түсірмей,
ақиқатты ашық жазу, ұлы тұлғаның бақыты да, соры да ... деп ... ... ... ... ... ... тартысқа қарамастан
шындықты бар бет пердесімен, ашық, өзгеріссіз мына отырған біз кейінгі
ұрпаққа ... ... ... ... ... ... ... де, жемісті жолына шолу ... ... ... совет әдебиетінің негізін қаласқан, оның өркендеуі үшін
орасан еңбек сіңірген аса көрнекті сөз ... ел ... ... ой-арманынан нәр тауып, шабыттана жырлаған азамат ақын, дәуір
шындығын көркемдік деңгейде суреттеген ... ... ... өнерінің
өркендеуіне үлес қосқан драматург, әдебиеттану ғылымын өрге ... ... ... ... ... ... деп ... [6]
2.1 Сәбит мұқанов және әдеби көркем сын
“Төңкерістен бұрынғы қазақ әдебиетінің бағыты, рухы қандай еді? ... ... ... ... ... ... олжа ... Қазақта
төңкерісшіл тапшыл ақын-жазушылар бар ма? Болса кімдер? ... ақын ... ... не ? Қашан болады ? Әдебиеттен ұлтшылдық жол қашан ... ... орыс ... ... бар ма?
Қазақ ақын-жазушылары төңкеріске жолдан қосылған ... ме? ... ... өсе ме? ... ... ... қай дәуірде? Әдебиетке қандай
көзбен қарау керек?” Бұл сауалдардың қыршаңқылығы да жоқ емес. Төңкеріс бір
жағынан ... ... ... ... ... ... ... найзаның
ұшы кемпірге өсиет айтқан тапшыл ақындарға, әсіресе айғайы ... ... ... ... ... емес Сәкен болса “Асау тұлпар”
жинағы, “Қызыл сұңқарлар” мен “Бақыт ... ... үшін ... ... мен “Темірқазық” журналдарынан тиісті “сыбағасын” алды.
Оңбай сыналды. ... ... ... ... ... уытына еті үйрене де
бастады. Ал “Қара тақтаға жазылып ... ... атты ... ... ... ... енді ғана ... сілтене бастағанда
тарпаңдық танытып, қып-қызыл айтысқа кірді де кетті [7].
Ташкенттегі “Ақжол” газетіндегі айтыс мақаласының ... ... ... 1925 ... ... ... ... да, жазушылыққа да
селқостана бастады. Қазан төңкерісінің 7 жылдығына арналған поэмасын әзер
дегенде бастырып, Смағұл ... ... ... ... ... және Сырдария мен Жетісу ... ... ... ... қызметкерлердің, әсіресе іскер де
тапқыр, 1922 жылы Ташкентке барғанда Шегірдің ... және ... ... ... өлеңімен Сәкенге қоңырау тағып жіберген ... ... ... комитетінің ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі
(яғни екінші хатшы) болып ... соң ... тізе қоса ... әсіресе Сәкен Сейфуллин мен Сәбит Мұқановқа өте жайсыз
болды. Сәкеннің ... ... ... ... ... ... ... “Еңбекші қазақтағы” қызметінен шығарды, жазғандарын ... V ... ... ... қайтадан сайланбады. Пролетариат және
қарашаруа жазушылар ұйымының (қысқартып айтқанда КазАПП) платформасын ... ... ... тапсырылады. «Оны тез жасау қажет болды, себебі-сол
тұстағы қазақ әдебиетінде біріне-бірі қарама қарсы айқын екі жүйе ... ... ... ... ... екіншісі-байшыл, ұлтшылдар».
Ол платформа 1926 жылы 4 қазанда алынып мәнді-мәнді 12 ... ... ... тапшыл, пролетаршыл, қара шаруашыл бағытын
нығыздай түсумен қатар “қазақтың еңбекші жазушыларының қаламы әлі ... жоқ. ... ... ... мазмұн мен түр (форма и
содержание) ... тең ... тұр. ... ... ... осы ... ... Түр үшін ешкіммен таласпайды да ... ... ... атап өту қажет саналады.
“Ақжол” газеті бастаған әдеби айтыстың нысанасы “қазақта тап ақыны бар
ма, жоқ па? ... ұзап ... ... соң Сәбит Мұқанов 1926 жылдың 14-15
қазанында “Көркем әдебиет туралы” мәнді ... ... оңды - ... [8-33-58 ... ... дәуір күрес дәуірі. Мылтық алып күреспегенімізбен
пікір жүзіндегі күресіміз әлі қойылмайды” деп ... ... ... келтіріп алады да, Қазақстанда совет өкіметі орнағаннан бергі 6
жылда не істелді, ... ... ... көрді деген мәселе айтыстың
негізгі арқауына айналып кедейден шыққан ... ... ... яғни ... ... ... келе ... тілшілерден шыққан
ақындарымыз да ертең көкке қолын сермейтіндерге” керек деп жеті ... ... және күні ... ... ... ... келе жатқан бір проблема —
“... құрғақ айғайдан шығатын пайда аз екеніне ешкім таласпайды. Бірақ елді
бір ... ... ... ... ... нәрсені менімше әзір түгелімен
тастауға болмайды. Қазақ кедейлері әлі оянып болған жоқ. ... ... ... ... жоқ. ... ... үшін ... тәсіл керек. Соның
біреуі нақты іс болса, біреуі пәрменді үгіт, ... ... ... ... ... ... келсек, ол бір күнде ... Оқи, ... ... көре ... ... ... ... айыбы жоқ.
Жас жазушыларымыз үйренуге тырысулары керек. Бірақ ... ... кету ... ... кемшіліктеріне ақыл берілсін, бірақ көңілін
қалдырарлықтай әзірге зілді сын болмасын” деп ... ... ... ... жатқан әдебиеттің өкілдерін қызғышша қорғап келешек кадрлары үшін қам
көңіл болыпты. ... ... ... журнал ашу, шығармаларын
жариялау, әдебиеттің тарихын түсіндіретін, жазуға үйрететін курстар ... ... ... ... оқыту мәселелерін күн тәртібіне қояды.
Сөздің қысқасы, әдебиет шаруашылығын бүгінгі Күннің мәнді мәселелерінің
бірі деп ... ... ... ба, әлде қоғамдық-әлеуметтік дамуда жаңа бір
науқанның айқындалып келе ... ба ... ... ... әлде ... ... мерейтойы тұсында айрықша тапшылдығын
танытқандықтан ба, айтылған ащы ойларының бастауынан ба, Сәбит ... ... ... ... танытуға себепші болып, қиян-кескі
айтысты өршітіп жіберді.
Сәбит Мұқановтың мақаласынан көп ... ... ... ... ... ... 1926 жылы 1 желтоқсандағы
мақаласы болды. Қошке “алты жылдыңішінде көркем әдебиет туралы не ... ... ... деп ... ... ... дау ... “Сәбит өңгені
көрмесе де, Бейімбет пен Сәкенді, “Қартқожа” романын көруі керек еді” деп
талай ... ... ... пәлендей күдік келтірмегенмен, осы ойдың ар
жағында “бұдан былай кедей әдебиеті өрісін ... деп ... ... ... кедей әдебиеті көрнекті орын алу үшін көп жылдар керек. Сынның
қаттылығы бөгеу болады деген ... ... ... ... ... ... да Сәкен бұққан жоқ», деп алады да ... жас ... ... ... ... ... келмейді, өлең жазған болады. Бұған не
дерсің!” деп ... ... ә ... ... ... ... ... жоқ. Ұлтшылдардікі көп басылатын болса, көркемдігі үшін басылған
шығар” деген ойлар түтінінің қалай шалқығанын, яғни ... ... ... ... тыс ... ... ... Талай орыс білімпаздарынан
цитата келтіргенде өзінің ішкі ойына ... ... де ... ... екі ағым бар, біреуі – кедейшілік, екіншісі – бұқарашылдық” ... де, ... ... ... ... ... үстіне
көркемдіктің пердесін жаба салады. Тіпті “іші алтын, сырты күміс сөз
жақсысы” ... Абай ... ... ... ... баға беріп
отыр” деп мінейді де ... ... түрі де ... болу ... ... ... ... деп ойын дөңгелетеді. Бұдан кейінгі Ерғали Алдоңғарұлы 12,
Мәжит Дәулетбайұлы 31 желтоқсанда жариялаған ... ... ... іш ... ... ... ... соқты.
Күреске әбден дағдыланып алған Сәбит Мұқанов келешек авторлардың не
айтарын тоспай “Көркем ... ... ... пікірім (Қошкеге жауап
ретінде) деген мақаласын 1927 жылдың 4 ... ... ... қатар “Қызыл Қазақстан” журналының ... ... ... кеңейтіп, назар аударатын әдебиет мәселелерін нақтылай түсті.
Көркемдік неге байланысты екенін әңгімелей ... ... ... ... неше ... ... деген түбегейлі мәселеге нақтылай жауап береді.
Еңбекшілдік бағыт, кеңес өкіметіне қарсы бағыт және ... ... ... ... соңғы “бағыттағыларда тиянақты пікір жоқ. Күш кімде
болса, оның тілегі сонда. Кеңес ... ... ... жақсылайды, қарны
ашса жамандайды. Бір күні байды жырласа, бір күні ... ... ... ... ... ... деп ... жазушылардың ар-намысына
тигізе пікір айтады. Талайлардың Сәбит Мұқановқа қарсы пікір айтуына осы
ойы себепші болғанын да ... ... ... ... Ахаң жөнінде жазған ойынан қайтпайтынын
айта келіп, “біз олармен біріге ... ... ... деп шорт ... жазушыларынатоқталғанда, Қошкенің емлені білмей жатып шығарма
жазады дегеніне біраз шамданып алады да ... өсіп келе ... ... бар. ... ... өсіп болғанымыз жоқ. Мұндай кезде көркем
әдебиеттің қазіргі міндеті – үкімет пен партияға көмек беріп, іспен ... те ... ... ... ... ... ... Осыдан үгіт те
шығады, көңілдендіру де шығады, ... ... де ... ... да ... ол үшін ... мен ... бірлігі керек, “біздің
еңбекші жазушылар поэзиясының түр-пішін ... ... ... ... ... ол үшін ... үйрену, білгеннен үлгі алу керек.
Қазақтың байшыл ақындары бізге үлгі болуға ... ... ... ... ... үлгі ... дәуірге жеткен жоқ” деген нигилистік
түсінігін ашық ... ... ... айырылып жатқанын аңғармай
қалған.
Осы көркемдік мәселесін “Кім үстем болады?” ... ... ... ... ... ... кімнің қолында болса, соның
әдебиеті тез өседі. ... ... ажал ... ... Олар құриды. Олар өлсе
жыршылары да өледі. Қазақтың еңбекші табы өркендеп келеді.
Олай болса, еңбекші таптың әдебиетшілері де ... ... ... үкім ... ... түйеді. Кедейшілдердің қаузайтын тақырыптарын мүмкін
қадірінше көрсетіп береді.
Әдебиет ... ... ... бар аумағымен өріс ала бастағанда Қошке 30
қаңтар күні ... ... ... ... уақытым жоқ. Сондықтан
Сәбитпен айтысты доғардым. Білім жолымен айтысатындар болса мен даярмын”
деп менсінбеушілік ... ... ... оған ... ... ... ... тұйықталған жоқ. Ы.Мұстамбайұлы (“Қызыл
Қазақстан”, N2), Ж.Орманбайұлы (“Еңбекші қазақ”, N171), Сәкен Сейфуллин
(“Жыл ... N1), Ш ... ... ... N3-4), ... Мұстафа, Жұмабай, Жанайдың түйінді ойлары “Еңбекші қазақтың” ... ... Ал ... ... ... 8,9 ... ... мейлінше ушықтырып жіберді.
Әуелі “Екеу” деген ... атты ... ... ... 13 ... “Екеу” Жүсіпбек Аймауытов пен Мұхтар Әуезовтің
бүркеншік аты дегенді ... ... ... ... ... ... пен зерттеуші ғалым филология ғылымының ... ... ... ... ... ... шүбәлі ойды қазір
анықтау керек, ... ... ... етек жайып барады.
Жүсіпбек Аймауытов пен Мұхтар Әуезов 1916 жылы “Алаш” газетінде ... жылы ... ... ... ... ... “Екеу” деп қол
қойғандары рас. Енді осы мәселеге тиянақ жасау үшін ... ... ... деген жинағында берілген ескертпені келтірейік: “Бұл мақаланы
“Еңбекші қазақ” редакциясына мен ... ... ... ... ... ... ... партия комитетінің партиялық коллегиясында
секретарь боп қызмет атқаратын Хамза Жүсіпбековтің қолын ... ... ... Деп ... ... ... беруіне күмән келтіруге
болмайды.
Ал енді “Екеудің” атышулы мақаласы қазақ әдебиеттану ... ... ... келе жатуының арғы бастауы Сәбит Мұқановқа байланысты
болған соң оған ... ... және ... ... позициясының қай
кезеңде болмасын мәнді іздері айғай-шумен қабаттасып
жататынын көреміз. Мүмкін, бұл ... ... ... ... ... ... ... Сәбит Мұқанов жүріп өткен жерден із
қалмай ... ... ... ... ... газетте Хамза
Жүсіпбековтің атымен жарияланды. Оның шын авторы – ... ... ... 1960 ... ... ... ... 56-68 беттерінде келтірген.
Әрине, ол мәтін Сәбит Мұқановтың осы қалың 996 ... ... ... ... ... отырған жоқ, айрықша мәнділігінен және кезеңдік
ой-пікірдің жүйесін танытатындықтан кіріп отыр.
Тартыс бірден ... ... ... ... ... ... емес, әдебиетті бүркеншектеп біздің ұстаған түпкі мақсатымызға түбімен
қарсы ... деп ... да, ... ... туралы, өз мақсатына жету үшін
Маркс-Лениннің сөздерінен ... ... ... ашық ... бүгін
бұқпантайлап өткізуге көшкендігін ұлтшылдық жөніндегі ойларымен
жалғастырады.
“Қазақтың ұлтшылдығы басқаны өзіне бағындыруды көксеген, шегіне ... ... ... ... бас ... жан ... қылуға, жете алса
теңдік алуға талпынған тіленші ұлтшылдық. Бұрынғы жалаңаш ұлтшылдық бұл
Күнде ... ... бұл бір ... бұл бір ... жол” деген
мүләйім пікірлерін келтіріп, еңбекшілерді осындай ... ... ... ... ... ... ... өсіп-өркендеуін әңгімелеу
өз-өзінің қысас ойларын, елді бүгінгі шындықтан алыстату үшін ғана ... ... ... күшті құралдардың бірі — көркем әдебиет.
Бұл ретте олар ашық қарсы болмай,
Марксты шымылдық қыла сөйлеуге тырысады... Олар ... келе ... ... ... ... бара ... ескілікті тірілтіп, пайдаландыруға жан сала
тырысады” дегенді негізгі тезиске айналдырып, ... ... ... ... ... оң ... де теріске шығаруға ниеттенген соң
“жаңа жұртшылық әлі қалыптана алмай ... ... ... ... ... ... болса, енді көпшілік, тапшылдық пікір күшейіп отыр. ... ... ... әсер етіп отыр” деген өнімді пікірді де ... ... ... ... ... алға тартады. Реализм жөніндегі
добалдау пікірін “біздің жаңашыл жазушыларымыз ескінің құрығанын, жаңаның
туғанын жазса, оның аты ... ... ... ... деп үкім шығарады.
Осындай ойға әбден берілгендіктен ... ... ... ... де ішкі ... анағұрлым артық, айқын болу керек. Мазмұн айқын,
таза болмаса, біздің әдебиетіміздің пайдасы ... ... деп ... ... ... қателікке ұрынады. Бірақ бұл пікір бүкіл совет
әдебиетінің ғана емес, елінде үстемдікке ... ... ... ... ... әлгі мақаланың болсын, кейінгілерде болсын сары аурудай
соңымыздан қалмағаны рас.
Саяси астары ... ... ... 1927 жылы ... ... ... 1928 жылдан шыға бастаған “Жаңа әдебиет” журналының
(қазіргі “Жұлдыз”) негізгі шығармашылық мәселелеріне ұласып, өлкелік партия
комитетінің 1929 ... V ... ... ... Онда ... ... Казахской пролетарской литературы и завоевание ею ... всей ... ... ... ... решительного
преодоление среди коммунистов-казахов и восточных нацмен неверия и сомнений
в ... ... ... ... литературы в данную
эпоху”делінді
1926 жылы Сәбит Мұқанов бастаған әдеби айтыстың пайдасы ... ... ... ... жазушылар ассоциациясының ұйымдық
негізін нығайтты, Жүсіпбек Аймауытов ұсынған ... ... ... ... пен Смағұл Садуақасов әлеуметтік-идеологиялық ... ... ... ... жазушыларының одағын” құру жөніндегі
ұсыныстары, сол ... ... ... ... ... ... ... және батыстық платформалардан сығымдап алып, қазаққа ұсынған, тек
қана 16 данамен таратылып, көбінен құптау ... ... ... сөнген
“Алқа” тобының айтқандары болмай,
партия мен үкіметке сүйенген және жаңа ... ... ... ... ... жете ... Оның ... әкімшілік шаралары, яғни бай-
феодалдарды тап ретінде жоюды ... ... ... өтуі әрқилы ой-
пікірлердің негізін талқандап тастады. Осы тұста кедейшіл жазушылардың
туындылары барынша ... ... ... ... да айғайы жағынан
басым болды.
Міне, осындай жағдайлар пролетарлық бағыттағы, яғни ... ... ... шығармашылықты сапа жағынан болмаса да сан жағынан көбейтіп
алды да, өлкелік партия комитетінің 1929 ... ... ... ... ... ... ... бағыттағы әдебиеттің туып,
дүниеге келгендігі, ендігі көркемдік дамудың негізгі
бағыты, ағар ... ... ... тиіс екендігі аян болады. Осы
айтыстарда айрықша ... ... ... ... әлеумет алдында даңқы
өзінен өзі өсіп, Сәбит Мұқанов ойына, ... ... ... ... ... ... ... және бұл айтыс-тартыспен ғана емес, кезеңдік
шығармашылық табыстарымен дәлелденіп жатты.
Үлкен айтыста екпін алып қалған ... ... енді өз ... ... деп ... ... ... себепші болған сәті де аз
емес. Әуелінде тапшылдықтан басталған айтыс енді жеке ... ... ... ... аяқ ... өз ... уақ-түйек
түсінбеушілікті шұқылаумен шұғылданып кетті”.
Мәскеуде журналистика институтында оқып жүрген Ілияс Жансүгіров бір
келгенде Ораз ... ... ... ... ... ... ... Өлкелік комитетте жауапты қызметте жүрген Ораз Жандосов оны Қазақ
мемлекеттік ... бас ... ... ... ... Сәбит
Мұқанов оқиды. Ол жөнінде Сәбит Мұқановтың “20 баспатабақтай ... ... оқып ... Одан ... әсерім: басым көпшілігінің өлеңдік, ... ... ... Ал ... ... бірталай сұрақтарым болды. Ең басты
сұрауымтап ... ... (686) ... де ... ... ... деп ... Ілияс жинағына алғы сөз жазады. “Даудың басы Дайрабайдың
көк сиыры” дегендей, Сәбит Мұқанов пен Ілияс Жансүгіровтың ... ... рет ... ... ... ... болар-болмас кіріспені толық
келтірейік.
“Жансүгірұлы Ілиястың бұл “Сағанағына” таңдамалы өлеңдері кіріп ... ... ғана ... өсіп келе ... жазушы. Әзірге ол шығаннан шыққан
жүйрік те ... ... жоқ ... та ... Өлеңнің ішінде көркемдері де
орташасы да, төмендері де бар. Ілияс көбінесе ауылдың ... қара ... Ел ... ... ... гөрі ... ... мінез Ілияста
бар. Бірақ Ілияста бір дұрыстыққа жатпайтын әдет ... ... ... ... ... ... үшін”, “елімнің жайы” деп елді көбірек сөйлейді.
Бұл ауру жалғыз Ілияста емес, осы күні ... ... ... ... ... ол ... әдет емес. “Ел” ішінде кімдер жоқ? Елге
бай да, ... да, ... де, ... де, батырақ та кіреді. Мұндай
“бұқарашылдық” қазақ еңбекшілеріне ... етем ... ... ... ... Ілияс бұл кемшілігін келешекте түзер деп сенеміз және сенуге де
болады, өйткені Ілиястың “Заводта” дейтін өлеңі оның ... ... ... ... қатар пролетариатқа да қызмет еткісі келетініне, соған
қаламын бұрғандығына сендіреді”.
“Алғы сөздің” бар-жоғы осы ... ... оның аяғы ... ... ... ... ... соқты. Бұған әрине кедейшіл
емессің, елшілсің, таза қара шаруа жағында екеніңді ашық жазбайсың деген
пролетарлық ожар ... ... ... сырт көз анық ... Тіпті
екеуінің арасында салғыласқан сөз ... ... ... осы ... болды. Бірақ Ілияс оған емес, “жаңада ғана ... өсіп келе ... ... те емес, топас та емес” деген ... 1927 жылы ... ... ... ... ... ... 1894 жылы туған, 14-15
жасынан бері өлең шығарып, ел ... ... ... ... ... ... ... жеткен, онда “Жас Алаш”
газетіне жанасып, Мағжан ... ... ... ... ... сөзімен айтқанда “біраз идеялық бояулар жұқтырып алып”, елге
оралған, “Тілші” ... ... ... күшін қосқан,
Жетісудың оқу-ағарту майданында белсене араласып, абыройға ие болған Ілияс
Жансүгіровтың таптық көзқарасын іліп қаққаннан гөрі, елді ... ... соны ... ... деп ... ... ... оқып жатқан ағасына рабфактық қана білімі ... ... ... ... ... ішінде “өте
көркемдері де, орташасы да, төмендері де бар” деп баға беруі шамдандырып,
Ілиястың қолына қалам алуына себепші ... ... ... ... оның төңірегіндегілер “уақ-түйекті шұқылап”, дау-дамайды өршітіп
жіберді дегенінің бір дәлелі осы.
Мәскеуде оқып ... ... не ... ... ... мінезінен
болсын, Ілияс Жансүгіров Сәбит Мұқановтың ескертпесін қабылдамады. “Бетім
анадай емес, мынадай” деген, шаққан ... қан ... ащы да ... ... қолданып, жауап берді. Сәбит Мұқанов қолма-қол “Бас асаулық”
деген мақаламен жауап қатты [9]. Сөз әлпеттерін, бірінің бетін бірі ... ... үшін ... Мұқанов мақаласының үзіндісін мысалға
келтірейік.
“Жүген-құрық ... ... ... алғаш рет құрық түскенде бауырына
шаптырып жіберетін. Мына Ілияс сын көрмегендігін жасап отыр. Оған ... ... ... деп ... ... сөзге барады. Мұның өзі
жаңадан туып келе ... ... ... ... болуына апарып
соқтырды.
Бір ғана 1928 жылда жарияланған мақалалардың өзі ... ... ... ... ... ... ... Ө. Балқашұлы мен ... ... ... ... ойын ... ... Ы.
Мұстанбайұлы “Біздің таластарымыз, “Сын және баспасөз туралы”, Ғабит
Мүсірепов “Қазақстан ... ... ... ... бен ... ... “Әдебиет майданында”, Ғ. Тоқжанұлы “Әдебиет
мәселелері”, “Қандай әдебиетіміз үстем болмақ, қандай әдебиетіміз ... ... ... да “Тоқсанның тобы” туралы”, А. Тоқмағамбетов “Жас
жазушылар, ... ... ... жарияланса, 1929 жылы онан әрі өрши
түсті. Олардағы іліп-қақпа сөздер мен ойлар ... ... ... ... ... бастады. Ғабит Мүсіреповтың Сәкен
Сейфуллин мен Сәбит ... ... ... Мұқановтың Ғаббас, Ілияс,
Ғабиттармен ұстасуы, Ғаббастың ... ... жоқ ... ... ... қарсы қойғандағы әдебиет
әлеміндегі әңгімені мейлінше қыздырып, зор екпінмен екінші он жылдыққа,
яғни 30 жылдардың босағасын айрықша ... ... Осы ... тастаған Сәбит Мұқановтың 1926 жылғы “Көркем әдебиет туралы” мақаласы
өнімді ... ... ... ... де орын алды [10- 510 б.]. Жаңа ... де ... көрді [11-
352 б].
“Әдебиет -тап жаршысы, идеологиялық құрал” ... ... ... ... ... ... ... күннің тыныс-тірлігіне айналдырып
жіберген-ді. ... ... ... ... ... шығарма жазуға мұрсаты
болмай жүрген Сәбит Дөнентаевты “Соңғы кезде жазбай ... ... ... ... деп ... ... ... күмәнін теріске
шығару былай тұрсын, сол кезде ойлана қарағанды кездестіре қоюдың өзі ... ... қай ... ... да ... ... ... бәріне
араласамын, халқыма қолымнан келген пайдамды ... деп ... ... ... осы ... ... тұлғаланып көрінді.
3 Щербаковты шекесінен...
Сәбит Мұқановтың «Өмір мектебі» романында «Чемберленді ... ... ... бар. Онда ... ... ... ... әңгіме
болады. Жай сауатының өзі шамалы жап-жас Сәбит Мұқановтың саяси оянуының
күштілігін көрсетеді.
Чемберленді біз ... ... ... ... ... ... әлгі тарауы
арқылы оқып, білдікке санап жүрдік. басқаша екен.Сөйтсек, жағдай тіпті
Сәбең халықаралық жағдайда Совет өкіметі ... ол ... ... қараған екен.
Кейін Кертманның «Чемберлен әулеті» аталатын кітап оқып әулет әлеуетіне
қайран қалғаным бар.
Сонымен Сәбит ... ... ... ... атты ма, жоқ па? -
деп ойланып жүрдім. Ол бір шетін мәселе. Чемберленді шекесінен атты ма жоқ
па, бірақ Сәбит ... ... ... ... ... қазақтан өзге
ұлтқа барынша басымшылық ... ... ... ... ... уақытта идеологиялық дауылдан қорықпай, үрікпей Қазақ ССР Оқу
министрінің орынбасары ... ... ... бар. ... ... ... ... жоқ бұршақ соғып тұрғанда басынан бақайшағына
шейін коммунист Сәбеңнің ұлт үшін басын оққа байлап атқарған сол бір ... ... ... ... ... Біреу жеткізбей айтады, біреу
асырып айтады, біреу бұрып отырып, біреу таңқалып ... ... ... аты - ... Өзі де ... ... ... Ал ақиқаты ше? Ақиқаты
қандай? Ақиқатты тек архив айтады. Міне, жазушы архивін ақтарып ... ... жылы 11 ... күні ... ССР Оқу ... ... Александр
Васильевич Щербаков «Оқушыларды интернационалдық тұрғыдан ... ... ... ... ... Абай ... ... институтының арнаулы ғылыми кеңесінде кандидаттық
диссертация қорғамақ болады. Сәбит Мұқановтың ... ... ... ... диссертациясының «Авторефераты» түседі (Оны жіберген
Қазақ ССР Оқу министрлігіне әбден ... бар Әди ... ... ... ... ... ... аралас мектептерді көбейту жайында екен.
Коммунист жазушы, табиғатынан ұлттық ... адам ... деп ... ... еңбектің астарынан орыстандыру
амалын көре қояды. Өйткені, С.Мұқанов ғасырлар бойы ... ... ХІХ ... аяғы мен ХХ ғасыр басында «туземная школа» ... ... ... ... ... ... ... шамырқанады.
Жазушы құралы - қалам. Әттең-ай, диссертациялық кеңестің мүшесі емес. ... ... ... ... ... ... ... қалам алады. «Қазақ
мектептерінің тағдыры» атап тақырыпты ақ парақтың басына оқшырайтып жазып
қояды. Әрі ... әрі ... ашуы мен ... ... ... ... сипаты жайында ақтарылады келіп, ақтарылады келіп. Өзі ... ... ... арнайы барып сөйлейді. Сөйлегенде не дейді? Сөйлегенде
бүй дейді: «Мен ... ... ... мүше ... соған қарамастан
мына диссертациялық қорғауда жа­самыстығыма ... ... ... ... ... сөйлейін деп шештім. Өйткені,
мынадай саяси идеялық хаталыққа менің партиялық ... ... ... ... мен өзімнің қарсылығымды ашық айтайын», - деп шештім.
Одан әрі қарай жазушы өзінің айтыскерлік дағдысына салып ... ... ... ... ... ... етіп ащы сөйледі.
«Патшалық Ресейдің қазақ жерінде ашқан мектептері колониалдық сипатта
болды» - деп ... ... ... «Ол мектептер қазақ және өзге ұлт өкілдерін
бір-біріне жақындастыра түсті» деп түйеді диссертант. Сөйтіп, ... ... ... ... ... колониалдық сипатта болды. Оларды
ашуға жанын ... ... Ол ... ... ... ... ... сол кезде бурят ағартушысы Доржи Банзаров
та, бүгін А.К.Шапеев секілді сібір тарихшылары да, басқалар да ... ... - деп ... ... Ол ... ағартушылар шықса - ол
патшалық Ресейдің шапағаты ... орыс ... ... өз бетінше
оқып, үйренуінен! «Егер ... ... ... орыс тілі ... оған мына ... Оқу министрінің орынбасарынан бастап ... ... ... ... ұшын Оқу министрінің орынбасарының өзіне таяп ... ... «кез ... ... ... сол ... түсінікті тіл
қажеттілігі туады» [17 бет] - деп жазған екен. С.Мұқанов «Диссертант ... ... ойды ... отыр бізге, не айтқысы келеді?» - деп ... алып ... ... ... ... ... бірі ... тілінде
сөйлейді. Алып Үндістан ағылшын колонизаторлары әлегінен мемлекеттік тілі
ағылшын, ана тілінде мектеп аша алмай, ана ... ... ісін ... ... ... ... ... айналған елдерге ана тілінде мектеп
ашпаңдар, тек ... ... ... жазыңдар дегісі келе ме?»
Оқып отырған біздің де ашына бастағанымыз анық. Свадост ... ... сол 1969 жылы ... ... тіл қалай пайда болады?» («Как возникнет
всеобщий язык?») - деп кітап жазып бастырғаны есімізге түсіп отыр. ... ... ... ... ... «ұлы ... өктемшілікті
ағылшын колонизаторларымен қатар қойып сы­науына қыбың ... Одан ... ... ... диссертациясында айтылғандай, мәселе Отанымызда
жаппай орыс тіліне көшуге келіп тіреліп тұр ма?» деп ... ... ... ... ... айға ... тұрған уақытта
мәселені тап осылай ұлт мүддесі тұрғысынан қоя білу - ол жылдары ... ... Ұлт ... ... «кәрі орыс мұсылман болмайды» деп қойып
өз мойнына алуы - тәуекелдің ісі. Шын ... ... көп ... бірі ... ... ... адамының
бірі. Министрліктің соңғы жылдары қазақ мектептерін, оның ішінде, әсіресе,
бастауыш қазақ ... ... ... ... ... келе жатқанын көріп
отырмыз. ... ... ... ... осы ... ісін енді ... тұрғыдан негіздеп бекіткісі келеді».
Келесі пікір осылай сабақталыпты. Бұл ... ... айту ... ... ... тігінен тік тұрғызып қойып «сою». Коммунистік алып
империяның «ұсақ ұлттарды» орыстандыру ... ашық ... Одан әрі: ... ... ... беру ... бастауыш мектептерін жабуға атымен қарсымын!» деп бір-ақ қайырыпты
ұлт ағасына айналған ... ... ... ... жылдың аяғында қызыл
империя саясаты қызып тұрған ... қай ... ... айта ... ... Атақ-даңқы Сәбит Мұқановтан асып, аспандап кеткен жазушың да
айта алмаған сөз ғой мына сөз. Жәй сөз ... ... ... ҰЛЫ сөз! ... ... СӨЗ! ... бәйгеге тігу!
Бас та керек, әрине! Кімнің қарадай басын алдырғысы келеді? Сәбең
жарықтық ... ... ... ... халықтың ұлттық мектебі - ... ... ... ... ... ... ... Ұлттың тілі,
әдебиеті, өнері сол ұлттық мектепте жасалып қалыптасады. Олай болса ҰЛТТЫҚ
МЕКТЕП - сол ... ... өмір сүру ... ... ... бе, ... басын қорғамайды. Ұлт мектептерін жабуды әшкерелеп, оны ұлттың
мәдениет қайнарына айналдырып, ҰЛТ ТАҒДЫРЫН қорғайды. Ұлт ... ... сол өзі ... ... ұлтының қыл үстіндегі тағдырын орыстандыру
саясатынан сақтайды, сол ұлт тағдыры жолына басын ... ... ... өзге бірде-бір кісі бармаған, бара алмаған, бара алмайтын ерлік
еді бұл! Өйткені, басымызда азаттық жоқ, елімізде тәуелсіздік жоқ кез ... ... ұлы не бар? Ұлт ... сынға түсер сәттерде Сәбит Мұқановша
тайталаса алса әрбір алаш азаматы, басын ... ... ... ұлты үшін ... ... ... ... Мүмкін емес кезеңде, сол қоғамнан атақ алып, даңқ
көріп отырған ... ... ... Мұқанов солай қазақ ұлтының ... тұра ... ... ше? ... ... ... тағдыры үшін тек қазақ
азаматтары ғана емес, күллі қазақстандықтар тұра алатын күнге ... ... Өз ... Н.Ә.Назарбаевтың «қазақстандық ұлт» ұғымын осылай
түсінемін! Біз қазақстандық өзге ұлт ... ... ... ... ... мүддесі үшін күресе алатын патриоттық деңгейге жеткізуіміз
керек. Сонда ғана қазақ мемлекет құрушы ... ... ... ... ... мүддесін адал қорғаған Шеголихин, Бельгер түседі. Құлағыма
академик ... ... ... ... ... мекендеген
ұсақ ұлттардың тілдеріне қаскөйлік жасады. Жаратылыста басы артық ештеңе де
болмайды. Ұсақ ұлттардың тілі - сол ... ... ... Біз ... ... ... арқылы олардың адамзат баласы мәдениетіне қосқан
ұлттық мәдениет ... де ... Бұл - ... экологиясы. Советтер
одағында ұлт тілін жою, ұлт тілін жою арқылы ұсақ ұлттарды орыстандыру
процесі ... мен СССР ... ... ... ... -
деген үні келеді.
1973 жылы сәуірдің 18-і. Біз ... ... ... ... ... ... сын тарихы» болар асылы. Есіктен аудиторияға
кіріп келе жатқан аққұба ұстаздың өңі өрт ... ... ... ... ... ... ... Қалыпты ырғақпен
орнымызға отыра берген бізді ұстаз қайта ... ... ... совет
әдебиетінің ұлы қайраткері Сәбит Мұқанов дүниеден өтті. Орындарымыздан
тұрып бір минөт тағзым жасайық!» - ... ... жас. ... жас. ... Мұқановтың жарық дү­ниеден ... біз ... ... аузынан
естідік. Коммунист жазушыға орысша тағзым жасадық. ... 21-і күні ... ... және ... ... жазушымен қоштасу рәсімі болды. Онан
соң қаралы көш Алатау баурайына - Кеңсай ... ... ... ... алды Кеңсайға жеткенде сүйікті жазушысымен қоштасуға, топырақ салуға
қазақ даласының әр ... ... ... азаматтардың аяғы опера ... ... ... жаңа жылжып бара жатты. Нөпір. Ұлы ... ... «18 ... ... ... қайтыс болды. Ертең (22) ... ... ... рас ... енді ... ... өмірі басталатын
адам осы Сәбең болуға тиісті.
Жұрт не ойласа да өзі білсін, менің ойымша, Сәбит - үлкен дүние. Өзі ... ... жаңа тани ... ... ... ... ішіндегі ең ірісі
осы адам болуға тиісті. Өзін өсірген ... ... ... ... ... Бұл - қазақтың Бальзагы (70 жылдығында солай деп ем...)
Құрметті адам өлгенде де құрметті! Қош, қария! Топырағың торқа болсын!» ... ... ... [21 ... 1973 ... ... (22 ... Алматы Сәбит Мұқановты ақырғы сапарына ... ... ... ... ... анда-санда бүркіп қана тұрған
күннің райы ыстық та емес, салқын да ... ... ... көктем,
ағылған жұрт нөпірі, өзіне оңаша бөлінген Көктөбенің баурайы - бәрі де
символично. Халық өз ... ... де ... жоқ, ақ ниеттерімен ақырғы
рет қоштасты. Сірә, өз халқының мұншама ықыласына бөлену енді ... ... ... жазушы (Сафаров) өз тілінде жақсы сөйледі. Ғабең
(Мүсірепов) толқып сөйледі.
Сонымен, ... ... ... ... күні ... О, оның ... енді ... Сәбеңде арман жоқ! Өз өмірінің шежіресін жазып үлгерді
ол. Ал оның өмірі - ... ... ... жек ... ... Қарғадай бастарынан
бақастықты, тақастықты, пәскене-қоқыстықты ... ... ... ... ... Жастық жақсылыққа ғана ұмтылмайтын ба еді?» [Мұқағали.
Күнделік. - ... ... 2009. - 110 б.] - ... тағы да. ... ... көзбе-көз көрген сәттегі жас ... ... ... ... Мұқағали Мақатаев күнделігінен үзіндіні әдейі
келтіріп отырмын.
Тағдыр айдап «С.Мұқанұлы мемориалдық музей-үйіне» ... ... ... ақтарып, қолжазбаларының бүгіліс-түгілісін түгел ашып қарап,
қатты ойға қалдым. Бір рет ... сан рет ... ... ... өзгерттім. Сәбит Мұқановты бүкіл адасулары мен тура жолды
қайта ... ... ... ... ... асыл ... ... жүруі ...
бәрі-бәрін таразылай келе бүгінгі таңда жүрегіме үңілгенде - жазушыны жақсы
көретінімді аңғарамын. Сәбит ... - ... ... әдебиетінің ғана емес,
тұтас қазақ әдебиетінің ірі ... Оны ұлты ... ... ол ... еді. ... ... ауысып, сан ұрпақ алмасар әлі. Олар да Сәбит
Мұқановтай қазақ жазушысы жайында ... сан рет ... ... ... бетке алар темірқазығымыз - ұлт ... ұлт ... ... ... ... Мұқановқа ұлтын сүю жолында ұлтты сүю былай
тұрсын ұлттық мүддеге ... өзі - ... ... ... болып
саналатын «бейбауырмал» коммунистік партия, сол ... ... ... да ... тұра алмады. Ұлтшыл атанармын деп қорықпады. Беттің
қызылына баланатын қалтасындағы «қызыл билеттен» айырылып тынармын ... ... ... ұлты ... өзі құрысқан «Қазақ ССР»-інде береке,
өзінің «халық жазушылығында» баян ... анық ... ... ... ... Сәбит ұлтшылдығы» дегеніміз де міне осы! Басынан
бақайшағына дейін ... ... ... ... ... ... ... шынайы перзенті санайтын билік басындағы коммунист емес ... ... ... ... ... азаматтарымыздың көбісіне жете
бермейді... Ондай ұлтын сүю бүгінгі жастар дүниетанымында да жоқ. Өкінішті!
Ұлт жазушы, ғалым, ойшылы болса - ... ... ... ұлт ... үшін
қасқайып қарсы тұрар қайраткер шыншыл тұлға болсын! Үлгі керек пе? Үлгі
міне, - ... ... ... ... ... аға! Ұлт ... ... - осындай бол!
[Түркістан «Егемен Қазақстан» газеті]
4 Мұқановтың Әдеби-мемориалдық Мұражай-Үйі
С.Мұқановтың ... ... ... ... ... ... каласында, Төлебаев көшесі 125/3,
С.Мұқановтың өзі 1965-1973 жылы тұрған үйінде
1978 жылы 21 ... ... ... ... және ... бөлімдерден тұрады.
Мұражайдың әдеби бөлімінде жазушының ... мен сын ... ҚР ... ... атындағы сыйлық дипломы және тағы
басқы құжаттар бар. Оның ... жылы ... ... ... Мәскеуде оқыған кезіндегі суреттер мен кұжаттар рет-ретімен
орналастырылған. Мұнда Тәттімбет пен ... ... ... ... ... С.Мұқанов пен орыс жазушысы М.Горькийдің достығын
бейнелейтін "М.Горький және С.Мұқанов" атты ... да осы ... ... - екі ... ... екі Еңбек Қызыл Ту," ... ... КСРО ... ... оның ... ... Кеңесінің
депутаттығына бірнеше рет сайланған ... ... ... ... ... ... поэзиялық, прозалық және әдеби
сын шығармаларының басылымдары бар. Жазушының ... ... (1931), ... жалау" (1938), "Балуан Шолақ" (1941),
"Сырдария" (1948) романдары мен "Шоқан Уәлиханов" (1953), ... ... ... ... (1964) атты ... шығармалары туралы мол
мәліметтер берілген. "Адасқандар" (1931) романының басты кейіпкері - Бүркіт
(Сұлтанбек) пен Бәтестің (Бәтима) ... ... ... ... көне күнделіктің мұқабасы, Қызылорда қаласындағы сотқа (1927)
қоғамдық айыптаушы ... ... ... ... ... ... романының (ҚХР, Шыңжаң) араб әрпімен басылған ... ... жылы ... жазған хаты мен фотосуреті, М.Жұмабаевтың "Шолпан"
өлеңдер жинағы (1913), ... ... ... (1914) ... ... (1925), т.б. Мұқановтың жеке мұрағатында
сақталған кітаптар бар.
Мұражайдың мемориалдық бөлімінде жазушының қабылдау бөлмесі, ... ... ... ... ... 4 мыңға жуық кітабы бар кітапханасы да осы
бөлімде. Тұрмыстық заттары, үй ... ... ... ... ... т.б. экспонаттар қойылған. Мұражайда түрлі дәрістер
оқылып, кинофильмдер ... С. ... пен ... мұражай-үйлері әкімшілік басқару жағынан
біріктіріліп (8.2.1999), "С.Мұқанов пен ... ... ... ... ... деп ... ... 100 жылдық мерейтойы
қарсаңында ғимарат күрделі жөндеуден өткізіліп, экспозициясы ... ... ... экспонат жинақталды. (2000). [12] [14] 15]
Қазақстан пошталық маркасы, 2000 жыл
Қорытынды
Осы курстық ... ... ... мен Сәбит Мұқановтың
өз дәуірі үшін маңызды, ірі ... ... ... ашып ... байырғы поэзиясына қарағанда, осы заманғы ... ... ... ... ... ... өсіп-өркендеді. Әрине, ол жаңалық
бірден басталып кеткен жоқ. Бұрынғы дәстүрді бойына сіңіре, бұрынғы бар
түрді қолдана отырып, ақындар жаңа ... ... ... ... ... жаңа ... таныту үшін, ақындар, сонымен бірге, жаңа
түр де іздеді. Бұл жолда алғаш соқпақ салушылардың бірі ... ... ... ... ... алып ... ... Мұқанов көп
жаңалықтар енгізген. Күрескер ақын Сәкен Сейфуллин поэзиясы қазақ ... ... ... ... ... та көп ізденіп, поэзиясын жаңаша
сөйлетуге ұмтылған ақын. Жаңалық тек ... ... ... ... ... ... ақынның теңеу, метафора, эпитет сияқты шеберлік кесте-
өрнектерінен де ... ... ауыл ... атты ... ақын ... көркем аспан мен ... ... ... онда С. ... осы ... ... ... бойы ... ... сөз өрнектерін шебер колдану айқын көрінеді.
С. Мұқанов — қазақ поэзиясын жоғары ... ... ... ... ... қалыптасса да, ол ... ... үлес ... ... өлең ... ... ... бүкіл шығармалары қазақ әдебиетінің қорына енген.
Революция мен онан соңғы біраз дәуірдің шындығы, сол ... ... ... ... ... әдісімен талданып суреттелген.
Сәбит Мұқанов - қазақ ұлтының ағасына айналып өмір ... ... ... қартая біліп, өмірден кештеу өткен кісі. Қазақ елінің бар
қасіретінің басы-қасында болған, бар ... ... ... болған
адам - Сәбит Мұқанов! Қазақ ұлтының ұраншысына ... «Жол ... ... ... деп ... ... жалаугер қаламгер өзін қазақтың
қоғамдық өмірінен тыс ұстай алмады. И.Сталинді ... ... ... ... - ... ... ... «Тыңдағы
толқындар» романында сынаған, Д.Қонаевты Теміртау жұмысшыларына оқ атқыздың
деп шенеген, И.Юсуповты мрамор сия сауытпен жусата ... ... ... не ... - ... атынан айтты, не істесе - қазақ атынан атқарды. Соның
бәрін «өлмейтін», ... ... ... ... ... партия
атынан батыл атқарды.
Сәбит Мұқанов - қазақ әдебиетінің тұтас бір ... Ол - ... ... ғана емес, қазақ әдебиетінің ұйымдастырушы жалаугері.
Әдебиеттер тізімі
1 Т.Нұртазин, Жазушы және өмір. Алматы, 1960.
2 Рымғали Нұрғали. Қазақ ... ... ... ... ... Сәбит Мұқановтың шығармалар жинағы, Алматы.
4 С. Мұқанов ... ... ... ... том) . ... 1970
5 Кәкішұлы Т. «Алыптардың адасқаны қайсы, араздасқаны қайсы?» Егемен
Қазақстан 1999жыл 25 ... ... ... және ... таным»Егемен Қазақстан 2000жыл
9 маусым
7 Мұқанов С. Қара тақтаға жазылып жүрмеңдер, шешендер // ... 1 ... ... ... ... ... ... пікірім // Қызыл
Қазақстан,1927, №І.-33-58 ... ... ... ... // ... ... 11 ... Ергөбек Қ.Сәбит Мұқанов. - Алматы: Санат, 2000.- 320 б.; Тұрысбек ... ... ... -Астана, 2008. - 510 б.
11 Кәкішұлы Т., Ахмет К. Сәбит Мұқанов. - Астана: Фолиант, 2009. - 352 б.
12 ... ... ... ... ... ... мұрасы және қазіргі заман», II ... ... ... ... ... 6 ... ... сөзімнен бір сұлу сарай. / / Нұрғалиев Р. ...... ... 1991 ... ... мен ... Сәбит ... ... ... ... ... және ... көркем ... ... ... ... ... ... ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Адасқандар». романнан повестке35 бет
Драматургиядағы тарихи тұлғалар бейнесі6 бет
С.Мұқановтың ғылыми зерттеулері, еңбектері9 бет
Сәбит Мұқановтың поэзиясы3 бет
Қазақ әдеби туындыларының аударылуы4 бет
Мазмұн мен пішін8 бет
С.Мұқановтың ғылыми зерттеу еңбектері8 бет
Сұлу сөздің сардары – Сәбит Мұқанов35 бет
Сәбит Мұқанов 10 бет
Сәбит Мұқанов және эпистолярлық жанр100 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь