«Статистика» пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі

Тақырып №1. Статистика теориясына кіріспе.

1.1 Статистика - мақсаты әр түрлі қоғамдық құбылыстарға жататын мәліметтерді жинақтау, реттеу, талдау және салыстыру болып табылатын қоғамдық ғылым.
«Статистика» термині латын тілінің статус(статус) деген сөзінен шығып, заттың жағдайы, күйі дегенді білдіреді. Бұл сөздің түбірі stato (стато) – «мемлекет» және statista (статиста) – «мемлекет білгірі» деген сөздерінен кейінірек статистика сөзі пайда болды. Бұл терминді алғаш неміс ғалымы Г.Ахенваль 1749 жылы мемлекеттану атты кітабын шығарып енгізді. Статистиканың ғылым ретінде қалыптасуы XYII
болып табылады. Бірінші деңгей – статистиканың жалпы теориясы. Екінші деңгейде экономикалық және әлеуметтік (әлеуметтік-демографикалық) статистика.
Экономикалық статистика экономика саласындағы құбылыстар мен процестерді зерттейді: салалардың құрылымын, үйлесімін, өзара байланысын және қоғамдық өндірістің элементтерін
Әлеуметтік статистика – адамдардың өмірлік қызметі жағдайын және әлеуметтік қатынастың әр түрлі аспектілерін сипаттайтын барлық әлеуметтік құбылыстар мен процестерді зерттейді.
Үшінші деңгейде салалық статистика: экономикалық статистика салалары: өндіріс, ауылшаруашылығы, құрылыс, байланыс, көлік, табиғи ресурстар статистикасы. Әлеуметтік стаистика салалары: халық, саясат, мәдениет, денсаулық сақтау, ғылым, ағартушылық және т.б. статистикасы.
Негізгі ұғымдар:
Статистикалық жиынтық - нақты бір салмақтыққа, бірлікке, бүтіндікке, өзара тәуелділікке ие бірліктердің көптігі.
Жиынтық бірлігі – нақты бір белгіге ие көптің жеке алынған элементі.
Белгі – жиынтық бірлігінің жалпы құрамы, сипаттамасы, ол бақылануы немесе өлшенуі мүмкін.
Сандық белгі – сандық мәнмен көрсетіле алатын белгі.
Сапалық белгі (атрибутивті) – мағыналық мәні бар, сандық көрсетілімге жатпайтын белгі.
Варияция – жиынтықтың жеке бірліктерінің белгісі мәнінің аутқуы, әртүрлілігі, өзгерілуі.
Статистикалық көрсеткіш – зерттелетін объекті құрамының сандық бағасы.
Статистикалық заңдылық – жекеше алып қарағанда кездейсоқ болып көрінетін құбылыстардың көп сан түрінде байқалғанда, оның қажетті құбылыс ретінде анықталуы б.т.
Статистикалық бақылау – бұл жоспарланған, ғылыми ұйымдастырылған, қоғамдық өмірдің құбылыстары мен процестері туралы мәліметтерді жинау, оның мәні әр жиынтық бірліктерінің өз белгілеріне тән топтарға бөлінуі.


Тақырып№2 Статистикалық көрсеткіштер және бөлу талдауы.

2.1 Статистикалық көрсеткіштер жиынтықты белгілі бір белгісі бойынша, құрамы бойынша сипаттайды, кеңістікпен уақыттағы өзгерісінің жағдайы мен тенденциясын көрсетеді. Статистикалық көрсеткіштің мағынасы зерттейтін құбылыстар мен процестердің нақты құрамының көрінісі бола тұрып, статистикалық көрсеткіш танымның құралы болып
        
        Кей жерлерінде қателер бар, соңында әсіресе, сканерден дұрыс өткізбеген
болу мүмкін (
«Статистика»
пәнінен дәрістің қысқаша конспектісі
Астана
Тақырып №1. ... ... ... ... - ... әр түрлі қоғамдық құбылыстарға жататын
мәліметтерді жинақтау, реттеу, ... және ... ... ... ... ... ... тілінің статус(статус) деген сөзінен шығып,
заттың жағдайы, күйі дегенді білдіреді. Бұл сөздің түбірі stato (стато) ... және statista ...... ... ... сөздерінен
кейінірек статистика сөзі пайда болды. Бұл терминді алғаш ... ... 1749 жылы ... атты ... шығарып енгізді.
Статистиканың ғылым ретінде қалыптасуы XYII
болып табылады. Бірінші деңгей – ... ... ... ... ... және әлеуметтік (әлеуметтік-демографикалық)
статистика.
Экономикалық статистика ... ... ... ... ... салалардың құрылымын, үйлесімін, өзара байланысын
және қоғамдық өндірістің элементтерін
Әлеуметтік ...... ... ... жағдайын және
әлеуметтік қатынастың әр түрлі аспектілерін сипаттайтын барлық әлеуметтік
құбылыстар мен процестерді зерттейді.
Үшінші деңгейде ... ... ... ... ... ... құрылыс, байланыс, көлік, табиғи ресурстар
статистикасы. Әлеуметтік стаистика ... ... ... мәдениет,
денсаулық сақтау, ғылым, ағартушылық және т.б. статистикасы.
Негізгі ұғымдар:
Статистикалық жиынтық - нақты бір ... ... ... ... ие ... көптігі.
Жиынтық бірлігі – нақты бір белгіге ие көптің жеке алынған элементі.
Белгі – жиынтық бірлігінің ... ... ... ол ... ... ... белгі – сандық мәнмен көрсетіле алатын белгі.
Сапалық белгі (атрибутивті) – мағыналық мәні бар, сандық көрсетілімге
жатпайтын белгі.
Варияция – ... жеке ... ... ... ... ... көрсеткіш – зерттелетін объекті құрамының сандық бағасы.
Статистикалық заңдылық – жекеше алып ... ... ... ... көп сан ... ... оның қажетті құбылыс
ретінде анықталуы б.т.
Статистикалық бақылау – бұл жоспарланған, ... ... ... құбылыстары мен процестері туралы мәліметтерді жинау, оның
мәні әр жиынтық бірліктерінің өз ... тән ... ... ... ... және бөлу талдауы.
2.1 Статистикалық көрсеткіштер жиынтықты белгілі бір ... ... ... ... ... ... өзгерісінің жағдайы мен
тенденциясын көрсетеді. ... ... ... зерттейтін
құбылыстар мен процестердің нақты құрамының көрінісі бола ... ... ... ... ... ... ... нақты объектілердің құрамының көрсеткішін және
осы құбылыстың нақты мазмұнына тәуелді кез-келген ... ... ... ... құрамының көрсеткішін бөледі. Біріншісінде нақты
статистикалық көрсеткішті және көрсеткіш-санатты бөліп қарайық.
Нақты статистикалық көрсеткіш – ... ... ... ... бір ... және нақты бір орындағы көлемін, шамасын
сипаттайды. Егер біз өнеркәсіптегі өнім өндірісі ... ... ... ... онда оны ... ... ... және уақытын айтуымыз
керек.
Көрсеткіш-санат – нақты бір статистикалық көрсеткіштің бір түрінің
(орынын, уақытын және ... ... ... ... ... ... сипаттайды. Әр түрлі қалалардағы өнеркәсіп кәсіпорыны өндірісі
көлемі орнымен, уақытымен жіне ... ... ... бірақ ол
бір мәнге ие, ол өнеркәсіп кәсіпорыны өндірісі шығарылымы ... ... ... мен ... ... ... – осы ... нақты мазмұнына тәуелді емес ... ... ... ... ... ... ... тығыздығы, құрылым көрсеткіші және бөлу ... ... ... және ... ... ... – статистикалық көрсеткіштің алғашқы,
жалпы формасымен ... ... ... мәні ... ... айқындайтын алғашқы формасы, екіншіден зерттейтін
құбылыстар мен процестердің абсолюттік ... ... ал ... ... ... көрсеткіштер аталмыш сан болып табылады. Зерттелетін
құбылыстың әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... және ... өлшем бірліктерімен көрсетіледі.
Жеке абсолюттік көрсеткіштер – зерттелетін ... ... ... ... ... айқындайтын көрсеткіш, мысалы, нақты
бір жұмысшының көрсетілген айдағы жұмыс өндірімі, нақты бір фермердің егіс
көлемінің шамасы т.б. Жеке ... ... ... ... ... ... ... абсолюттік шамалар –зерттелетін жиынтықтың барлық
бірліктерінің бір белгісінің шамасын нмесе олардың жеке ... ... ... жеке ... ... ... салыстырып қойып
шығарады. Қатысты абсолюттік шамасын жеке мәндерді ... және ... ... Қатысты көрсеткіштер – екі сәйкестірілген абсолюттік шамалардың
сандық ... ... ... ... ... көрсеткіш
зерттелетін құбылыстың уақыттағы қарқындылығын өлшейді; бір құбылыстың даму
деңгейін байланысы бар ... бір ... ... бағалайды.
Тақ бөлікке орналсқан абсолюттік көрсеткіш ағымдық және салыстырмалы,
ал жұп ... ... ... ... ... салыстыру базасы деп
аталады. Қатысты шамалар ... ... ... ... (%000) ... шамалар аталмыш емес болуы мүмкін егер олар бір ... бөлу ... ... ... қатысты шама деп әр түрлі атты
абсолюттік шамаларды бөлу алынатын ... ... ... М, халықтың
тығыздығы (тұрғындардың санының олар өмір ... ... ... ... бір ... ... адамдардың орташа санымен
анықталады. Барлығы 7 ... ... ... бар: ... ... шамасы, координацияның қатысты шамасы, динамиканың қатысты шамасы,
салыстырудың қатысты шамасы, ... ... ... ... қатысты шамасы және жоспар тапсырмасының қатысты шамасы.
2.4. Орташа шама – құбылыстың ... ... ... ... ... ... сипаттамасы. Орташа шаманың мәні ... ... тән және ... ... ... шарттасылған
жиынтық бірліктерінің жеке ... ... ... бір ... ... ... салыстыруға орташа шама мүмкіндік береді.
Орташаның ағымдық қатынасы – белгінің сандық мәнінің жиынтық ... ... 2 түрі ... орташа деңгейлі, демек әр түрлі деңгей варианттарынан құрастырылған
орташа: ... ... ... ... орташа үйлесімдік, орташа
геометриялық және т.б. Барлық деңгейлі орташа екі формада ... ... ... орта ... мода және ... ... жиынтықтың құрылымын
сипаттайтын орта шамалар.
Кез-келген орташаның бірін таңдау зерттеу ... ... ... мәніне және алынған мәліметтердің сипаттамасына
байланысты.
Орташа арифметикалық жай есептеледі егер жиіліктер бір ... ... рет ... ... ... топталмаған мәліметтер арқылы есептелсе:
_ ... =— ... ... жеке ... n ... бірлігі саны;
Орташа арифметикалық салмақталған есептеледі, егер жиіліктері ... ...... —— ... ƒ- ... және ... ... ... арифметикалық шамасы. Интервалды қатардан
орташаны есептеудің бірнеше өзгешеліктері бар. ... ... ... ... ... ... әр ... орташасын анықтау
керек, ал одан кейін қатардың барлығының орташасын анықтау керек. Орташаның
әр интервалы жоғары және төменгі шекараның жарты ... ... ... ... жайы ... үйлесімді салмақтанған - орташа арифметикалықтан қайта
құрылған. Ол ... ... ... ... ... ... Олар алынған көрсеткіштердің біріне көбейтіліп кіре алады.
Келтірілген формула орташа үйлесімді деп аталады. Ол ... ƒ ... ал ... ... ... ... есептеледі.
Егер туынды ƒ·х бірдей немесе бірге тең (М=1) ... онда ... жай ... ол мына ... есептеледі:
Мұнда х – жеке варианттар;
n –олардың саны;
Орта геометриялық – орта жылдық өсім ... ... ... Ол белгінің жеке мәнінің туындысынан деңгей түбірін
шығарып алумен есептеледі.
2.5. Вариация деп зерттелетін жиынтықтың ... ... ... бір кезеңдегі және мезеттегі құбылмалылығын айтады.
Вариация мәні:
➢ Оның өзгеруі басқа ... ... сол ... әсер ету
деңгейін бағалауға мүмкіндік береді.
... ... ... ... ... деп ... ауытқушылығын көрсететін абсолюттік және
қатысты көрсеткіштерді айтады. Вариацияның абсолюттік ... ... ... ... ауытқу, дисперсия, орта квадраттық ауытқу жатады.
Вариацияның қатысты көрсеткіштеріне: осцилляция ... ... ... ... коэффиценті жатады.
Дисперсия б2 – бұл орташа арифметикалықтан белгінің жеке ... ... ... ... Дисперсия шыққан мәліметтерге
байланысты орташа арифметикалық жай және салмақтанған фориулаларымен
есептеледі:
- ... ... ... ... (б) деп дисперсияның квадратының түбірін
айтады.
- салмақталмаған (жай);
-салмақталған;
Дисперсияға ... орта ... ... ... ... абсолюттік өлшемі және өзгермелі белгінің өлшем бірлігімен
сипатталады.
Әр түрлі белгілердің вариациясы ... ... ... ... ... ... бірдей белгілердің вариация деңгейлерін салыстыру үшін:
➢ Вариация коэффиценті шығарылады;
➢ Орташа квадраттық ауытқудың ... ... ... ... ... бойынша белгілердің вариациясы деңгейін айтуға
болады, демек жиынтықтың құрамының бірегейлігі туралы. ... ... ... орташалық айналысындағы белгі мәнінің тасталымы көбейе ... ... ... ... ... ... қатардың құрылымдық сипаттамасына: мода, медиана, децили,
квартили, перцентили жатады.
Мода деп – зерттелетін жиынтықта басқаларына қарағанда жиі ... ... ... мода деп – көп рет ... ... ... ... сатып алушыларда үлкен сұранысқа ие киім мен аяқ ... ... үшін жиі ... ... вариацияның қатарда моданы есептеу үшін ... ... ... ... ... ... ал одан ... белгінің
модальді шамасының мәнін анықтау керек.
Медиана (Ме)- белгілі бір тәртіппен орналасқан, өсуі бойынша немесе
азаюы бойынша реттелген ... ... ... орташасы. Ол мұндай
қатарды ортасынан бөледі. Медиананы табу үшін реттелген қатардың ортасында
орналасқан белгінің мәнін табу ... Тақ ... ... қатардың
медианасы деп ортасында тұрған белгінің шамасын айтады. Тақ ... ... ... ... келесі формуламен есептеледі:
NMe=, мұнда – қатардың мүшесі саны;
Жұп сандағы реттелген ... ... деп ... ... екі варианттың бірінің орташа арифметикалығын айтады.
Дискретті вариациялық қатардың медианасы жиынтық көлемінің ортасынан
асатын жинақталған жиілігін сомасымен ... ... ... және медиананы тапқаннан кейін қатарды 4
бірдей, 10 және 100 ... ... ... ... мәнің табуға
болады. Бұл шамаларды «децили», ... ... деп ... ... ... ... - ... жалпы көлеміндегі жеке
бөліктерінің бөлігін сипаттайтын шама.
Координацияның ... ... – бір ... ... ... ... қатысты шамасы – құбылысты сипаттайтын көрсеткіштің осы
құбылыс ........... ортаны сипаттайтын көрсеткіш қатынасы.
Динамиканың ... ...... ... ... ... шама - әртүрлі объектілерді сипаттайтын екі
бірдей аттас абсолюттік шамаларды ... ... ... ... қатысты шамасы – нақты және жоспарлы деңгейдің
қатынасын сипаттайтын ... ... ... ...... кезеңге бекітілген
көрсеткіштің жоспарланған кезеңде жеткен көрсеткіш шамасына қатынасы.
Орташа арифметикалық жай – жиіліктері өзара бірдей ... ... ... ... ... арифметикалық салмақталған - жиіліктері өзара бірдей болмаған
жағдайда есептелетін деңгейлі орташаның ... ...... ... жағдайда қолданылатын деңгейлі
орташаның түрі.
Вариация ауқымы – белгі мәнінің ... және ... ... ...... квадраттық ауытқудың белгінің ... ... ... ... – жиілігі көп қайталанатын белгінің мәні.
Медиана - ... ... ... ... ... ...... жиынтықты 4 бірдей бөлікке бөлетін белгінің мәні.
Децили – реттелген қатарды 10 бірдей бөлікке бөлетін белгінің ...... ... ... ... мәні.
Тақырып 3. Динамикалық қатарлар
3.1 Динамикалық қатардың мәні-қоғамдық өмірдің экономикалық, саяси ... ... даму ... ... және ... Уақыттағы
құбылыстың өзгерісін сипаттайтын статистикалық мәліметтер динамикалық
қатарлар деп аталады.
Динамикалық қатарлар ... ... және орта ... ... Уақыт белгісі бойынша абсолюттік шамалардың динамикалық қатарлары
мезетті және интервалды болып бөлінеді.
Белгілі бір ... ... ... құбылыстың даму деңгейін сипаттайтын
динамикалық қатарлар интервалды деп аталады.
Динамиканың әр қатары 2 ... ... 1) ... ... мезет кезеңі 2)
қатар деңгейі. Динамиканың көрсеткіштер жүйесіне:
• абсолюттік өсім;
• өсу деңгейі;
• өсім деңгейі;
• 1 процент өсімнің абсолюттік ... ... орта ... ... өсім - ... алдыңғы (базисті) және ... ... ... т - ... баз- ... ... өсім:
; т - тізбекті
; баз- базисті
Өсу қарқыны (Өқ)- ... ... ... ... ол
коэффициентпен және пайызбен көрсетіледі:
Өқ ; Өқ ... ... 2 ... ... ... өсімнің алдыңғы деңгейге қатынасы: Өсім ... ... Өсім ... өсу ... мен ... арасындағы әртүрлілігі ретінде: Өсім
ққ-1 немесе өсу деңгейі мен 100% ... ... ... өсімнің абсолюттік мәні (А1%) абсолюттік өсімнің тізбектісінің өсім
деңгейі тізбектісіне қатынасына тең: А1%=;
Бір процент өсімнің орташа абсолюттік мәні ... ... ... ... ... мына ... есептеледі:
А) өсудің тізбекті коэффициентінен орташа геометриялық: қ= ;
Б) соңғы және алдыңғы деңгейлердің қатынасы: қ= ;
Өсімнің ... ... ... ... шығарылады:
___ __ ___ ... ққ-1; Өсім ... ... қатардың деңгейлері көрсеткіш есебі әдісі бойынша,
территориясы бойынша, қамтылған объектінің кезеңінің ... ... ... бойынша және басқа белгілері бойынша салыстырылуы керек.
Динамикалық қатардың салыстырымдылығы – зерттейтін ... ... алу үшін ... ... ... ... ... – ескі және жаңа шекарада ... ... ... 2 (немесе ... ... бір ... ... қатарларды бір негізге алып келу – уақыт ішіндегі ... ... және ... ... келе ... құбылыстардың өсу
қарқындылығын алу болып табылады. Бұл әдіс ... ... ... ... ... және озу ... есептеуге алып
келеді.
3.3 Динамикалық қатарларды ... ... ... ... ... деңгейінің заңдылығын және тенденциясын ... ... ... ... ... динамикалық қатарларды да
жиі кездестіруге болады және ол ... ... ... тенденциясы
туралы ғана айтуға болады.
Динамикалық қатарлардағы негізгі тенденцияны анықтайтын бірнеше әдістер
бар:
• интервалды (кезеңді) үлкейту әдісі
... ... ... ... ... ... ... сырғымалы әдісі. Бұл әдістің мәні ірі интервалдарда белгілі
бір кезең ішінде абсолюттік ... ... ... ... ... шамасы сырғанау әдісі арқылы есептеледі, ... ... ... ... ... ... ... екінші деңгейді
қосу.
Талдамалы теңестіру әдісі уақыт ішіндегі динамикалық қатардың деңгейі
өзгеруінің жалпы ... ... ... ... ... ... нақты деңгейлер қисықты анықтау негізінде есептелінген деңгеймен
алмастырылады. Ол уақыт ішіндегі зерттелетін көрсеткіштің ... ... ... ... ... ... теңестіру көмегімен жүргізіледі:
-теориялық деңгей;
- түзудің параметрлері;
- уақыт көрсеткіші (күндер, айлар, жылдар)
Маусымдық құбылмалылық деп динамикалық қатардың ішіндегі тұрақты ... ... ... олар ... ... және ... шарттарымен
есептеледі.
Маусымдық ауытқу арнайы көрсеткіштермен – маусымдық индекстермен
сипатталады.
Маусымдық индекс жиынтығы ... ... ... ... табу үшін ... ... бірнеше жылдық мәліметтерін алады.
Егер динамикалық қатар дамуда анық ... ... ... ... ... жылдардағы сәйкес айдың зерттелетін құбылыстың
орташа ... ... ... қатынасымен есептеледі.
Егер динамикалық қатар дамуда нақты тенденциясы болса, онда маусымдық
индекстер сәйкес айлардағы нақты ... ... ... ... ... деңгейлеріне орташасымен есептеледі.
Негізгі ұғымдар:
Абсолюттік өсім – берілген деңгей біріншісімен ... ... ... ... ... ... бірлікке өзгергенін көрсетеді.
Өсу коэффициенті – берілген қатарда ағымдық деңгей алдыңғы ... есе ... ... ... 2 ... ... қатынасы.
Өсу қарқыны – 2 салыстырмалы деңгейдің қатынасы (динамикалық қатардың
кейінгі деңгейін алдыңғы ... ... ... ол ... ... – қатардың деңгейі біріншісімен (өсімнің базисті қарқыны)
немесе алдыңғымен (өсімнің тізбекті қарқыны) ... ... ... ... ... өсімнің абсолюттік мәні (А1%) – бір процент өсімге (азаю)
қанша абсолюттік бірлік келетінін көрсетеді.
Озу коэффициенті – ... ... ... 2 ... ... өсім қарқынына қатынасы.
Маусымдық индексі – жеке кезең деңгейінің жалпы кезең ішінде ... ... ... – динамикалық қатардың белгісіз ... ... ...... ... құбылыс жиынтығының сандық
сипаттамасын, оған өткен уақытта және келешекте ... ... ... ... ... ... тарату арқылы анықтау әдісі.
Тақырып №4. Ішінара бақылау
1. Ішінара бақылау-бұл жаппай емес бақылау, мұнда ... ... ... ... ... ... ... зерттеледі, ал
нәтижесінде алынған бірлік бөлігі жиынтықты ... тек ... ... мәні:
• қысқы мерзімде және азайтылған ... ... ... ... ... жаппай бақылауды жүргізу мүмкін емес жағдайда жүргізіледі, себебі
кейде ішінара бақылау ғана жүргізілуі ... ... ... тексеруде алынған бірліктер жойылатын болса;
• жаңа әлеуметтік-экономикалық құбылыстарды ... ... ... ... үшін ... әдіспен зерттейді. М: шағын
кәсіпкерлік, тауар нарығы және т.б.
• бақыланатын ... ... ... ... ... ... ... мақсаты – алынған бірлік бөлігі белгісінің орташа мәнін
пайдаланып, жетерлік дәлдікпен сол ... ... ... ... ... қорытынды беру.
Ішінара бақылаудың негізгі мінездемелеріне ... ... ... ... ... ... ... жалпы орташа, ішінара бөлік, ... ... ... жалпы жиынтықтан кездейсоқ тәртіппен іріктелген жиынтық алынады.
Б) әр бірлікке зерттелетін сандық немесе альтернативті ... мәні ... ... ... ... ... ... (сандық белгісі бойынша)
немесе ішінара бөлік (альтернативті белгісі бойынша) есептеледі.
Д) ықтималдың белгілі бір деңгейімен жалпы орташаның ауытқуы шекарасын
береді немесе ішінара ... ... ... ... ... ... қайталанатын және қайталанбайтын болады.
Іріктеу түрлері: механикалық, кездейсоқ, типтік, сериялық, жинақталған.
Ішінара ... – бұл бас ... ... ... ... ... ... сипаттамасы ішінараның алынғвн сипаттамасынан бір
шамаға алшақтанады.
Ішінара орташа ... мен ... ... ... ... шамасы туралы тек белгілі бір ықтималмен айтуға болады, ол сенім
коэффициентіне ... ... ... ... ... ... арнайы кестеде мына фрагментпен беріледі:
|Ықтималдылық, Р |0,683 |0,954 |0,997 |0,999 ... ... Т |1 |2 |3 |4 ... ... ... ... жалпы орташа бекітілген шекте
болатынын көрсетеді.
4.2 Ішінара бақылау қателіктері деп ... ... ... ... айтады. Олар ішінара бақылау мәліметтері мен барлық
жиынтықтың арасындағы айырмашылық ... ... ... ... және ... ... бөлінеді. Бақылаудың жаппай емес
сипатынан ішінара жиынтық жалпы жиынтықты жетерліктей тура ... ... ... ... ... ... ... сандар заңы
және ықтималдар теориясы негізінде тура анықталады. Жүйелік қате бақылауға
жиынтық бөліктерін ... ... ... ... ... ... орташа қателігі – жалпы орташаның ішінара орташадан басқа
жаққа ... ... ... қате ... ... ... қатесі анықталады, ол жалпы
орташадан ішінара орташаның ауытқу шегін белгілі бір ... ... ... ... іріктеп алынған бірліктердің жиынтығы.
Жалпы жиынтық- одан бірліктер алынатын жиынтық.
Іріктеме үлес (бөлік) – ішінара жиынтықта сол белгіге ие ... ... ... ... әр ... оның ... зерттелуінен
кейін жалпы жиынтыққа қайтарылатын және ол тағы да таңдап ... ... ... ... ... ... бірліктерді таңдау кездейсоқ
болады.
Механикалық іріктеу – жиынтық ... ... бір ... ... ... ... ... интевалдармен бөлінетін
іріктеу тәсілі.
Типтік іріктеу – жалпы жиынтықтың ... ... ... әр ... ... ... бірліктердің санына
пропорционалды жасалатын іріктеу тәсілі.
Сериялы іріктеу – жалпы ... ... емес , ... ... немесе механикалық жолмен алынатын ірктеу тәсілі.
Шағын іріктеу – бірліктердің саны 20 бірліктен ... ... ... – шекті ауытқуға ықтималдың әсерін анықтайтын
коэффициент.
Тақырып 5 Экономикалық индекстер
5.1 Статистика ... ... орта ... ... ... ... қорытындылама сипаттамасы болып
табылады. Индекс- уақыт ... ... ... жоспармен кез-келген
әлеуметтік – экономикалық құбылыстардың ... ... ... шама. Сонымен қатар индекстер бір көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... ... салыстырмалы бағаға макроэкономикалық көрсеткіштердің ауысуының
мәнін есептецді, әр аймақ бойынша көрсеткіштер қатынасын өлшейді және т.б.
Индекс сөзі ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер әртүрлі элементтерден
тұратын құбылыстарды сипаттайды, оларды өлшеу мүмкін еместігінен ... ... ... ... мәні мынада:
- ұлттық экономиканың дамуын толық және жеке салалары бойынша
сипаттайды;
- ... мен ... ... ... талдайды;
- маңызды экономикалық көрсеткіштерді құруда жеке факторлардың ролін
зерттейді;
- ... ... ... және т.б.
индексті әдістің өзінің символикасы мен терминологиясы бар:
q-натуралды формадағы кез-келген бір өнімнің саны (көлемі);
p-тауар бірлігі бағасы;
z- өнім ... ... ... ... ... ... (Т=p*q) ... жұмысшыларды саны
П- егіс көлемі
У- егіншілік
p*.q- берілген түрдің өндірілген ... ... ... ... өнімді өндіруге кеткен шығындар
5.2 Индекстер топтамасы:
құрастыру формасы бойынша:
- агрегатты;
- орташа;
салмағы бойынша:
- ... ... ... ... ... ... бойынша:
- сандық көрсеткіштер индексі;
- сапалық көрсеткіштер индексі;
құбылыстың құрамы бойынша:
- ауыспалы ... ... ... құрам индекстері;
Индекстерді есептеуде салыстырмалы деңгейді және базисті деп ... ... ... ... ... ... ... таңдау
зерттеу мақсатымен анықталады.
5.3 Бір аттас құбылыстардың ... ... ... және ... орындаудың белгілі қатысты шамалары болып
табылатын жеке ... (і) ... ... ... ... жиынтықтарды өлшеу топтық немесе
жалпы индекстер көмегімен зерттеледі.
Соңғылары құрастыруәдісі бойынша агрегатты индекстер және ... ... ... ... ... ... ... арасында өзара байланыс бар, олар бір
индекстің негізінде басқа индекстерді ... ... ... өнім құны ... ... мен ... физикалық көлемінің
индекстерін шығару,
- өнім шығыны индексі дегеніміз өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... индексіне шығару;
- тауарайналым индексі – баға индексі мен тауарайналымның физикалық
көлемінің индексін шығару.
Егер сапалық көрсеткіштер индексі ... ... ... ... ... ... ... онда қарастырылған жоғарыдағы
агрегатты индекстер, с.қ. олардың элеметтері бір-бірімен өзара байланысты.
Негізгі ұғымдар:
Жеке индекстер- әртүрлі элеметтердің жиынтығын ... ... ... ... тікелей өлшенбейді.
Индекс салмағы – индекстелетін шамалардыөлшеу мақсатына ... ... ...... ... ... ... кезең деңгейі мен
ағымдық деңгейді салыстыру арқылы ... ... ...... деңгей мен алдыңғы деңгейді салыстыру жолымен
алынатын индекстер.
Орташа индекс – жеке ... ... шама ... ... ... ... ... - әр түрлі уақыт кезеңдеріне жататын
зерттелетін құбылыстың орташа деңгейінің қатынасын көрсететін ... ... ... - индекстелетін шамалардың өзгеруі есебінен
зерттелетін құбылыстың орташа ... ... ... ... ... индексі – зерттелетін құбылыстың құрылымының
өзгеруі осы құбылыстың орташа деңгейінің динамикасына әсерін ... құн ... - ... ... және ... ... өнімге бағаның өзгеруін көрсетеді.
Таќырып № 6. Құбылыстардың арасындағы өзара байланысты статистикалық өлшеу
6.1 Байланысты ... ... мәні ... ... бар байланысты зерттеуде және байланыс моделін құруда
Таќырып № 12. ¤ндіріс тиімділі статистикасы.
12.1 Ќоѓамдыќ µндіріс тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... Пайдалылыќ -µткен кезењдегі ењбекті пайдалану тиімділігініњ кµрсеткіші
ретінде.
12.4 Негізгі ±ѓымдар.
1. Ќоѓамдыќ µндіріс тиімділігін ... ... мєні ... ... ... жєне жеке ... ... экономикалыќ талдауын ж‰ргізу жєне жеке факторлардыњ оныњ
дењгейіне, динамикасына єсерін айќындау.
Экономикалыќ тиімділік - б±л ... ... ... ... ... ... бµлінгенде аныќталатын ќатысты шама.
Тиімділікті жоѓарылатудыњ негізгі маќсаты – ќосымша шыѓынсыз ќосымша
тиімділікті алу. Б±ѓан ресурстар мен аѓымдыќ шыѓындарды ‰немдеу есебінен
жетеді.
¤ндірістік жєне ... ... ... ... ... шыѓарылым (валовый выпуск);
2) жалпы ішкі µнім;
3) жалпы ќосымша ќ±н;
4) жалпы ±лттыќ табыс;
5) пайда.
¤ндіріс ресурстары ... ... тірі ... ... ... ... ... шыѓындарѓа жатады:
1) Негізгі µндірістік табыстардыњ ауыстырылѓан ќ±ны (амортизацияныњ
жылдыќ сомасы);
2) Материалдыќ айналым ќорыныњ µндірісте пайдаланылѓан ќ±ны
(амортизацияны есептемегенде шикізат, материалдар, отын жєне ... ... ... ... ... ... ... µндіріс тиімділігініњ ќорытындылаушы кµрсеткішін ќ±ру єдістемесі
екі подходќа негізделеді:
1) ресурстыќ подход – µндіріс нєтижесініњ ресурстар сомасына ќатынасы:
ЖІ¤
Ѓ ... ... ішкі ... ... ќ±ралдары;
ОбФ- ењбек заттары;
Т- µндіріске ќатысу адамдар саны;
2) шыѓындыќ подход – аѓымдыќ шыѓындардыњ тиімділігі µндіріс нєтижесініњ
аѓымдыќ шыѓындар сомасына ... ... ... А - ... ... ... ењбек аќы ќоры.
1.2 ¤ндірістіњ экономикалыќ тиімділігі екі т‰рлі болады:
1) µндірістік – ... ... ... ќосымша ќ±н – б±л шама абсолюттік,
тиімді;
2) шаруашылыќ – пайда, шыѓын- шама абсолюттік, тиімді, ... ... ... ... мынаѓан тењ: µнімді сатудан т‰сетін аќша
минус µнімніњ толыќ µзіндік ќ±ны. Паданыњ шамасына єсер ететін
факторлар келесі ... ...... ... ... µнім ...... – оныњ µзіндік ќ±ны;
Пайданыњ динамикасы индекстер ж‰йесі кµмегімен зерттеледі:
1) Т±раќсыз ... ... ол 4 ... ... ... µзгеру
шамасын кµрсетеді.
2) Факторлыќ индекстер тобы, олардыњ барлыѓы ... ... жєне ... ... ... ... ... кµлемі (q)
Б) µнім ассортименті (асс)
В) µнімніњ µзіндік ќ±ны (z)
Г) µнім баѓасы (р)
3. Рентабельділік µндірістіњ тиімділігі ... ... ... ... ... дењгейі –
µткен уаќыттаѓы ењбек нєтижелігін сипаттайтын ќатысты шама.
Рентабельділік дењгейі ќойылѓан маќсатќа ќарай кµптеген
єдістермен есептеледі жєне єр ... ... бір ... ... ¤німніњ рентабельділігі – сатылѓан µнімніњ єр аќша бірлігінен алынатын
пайданыњ кµлемін сипаттайды.
• Ќорлар рентабельділігі – µндірістік ќорлардыњ 1 аќша ... ... ... сипаттайды.
• Сатылу рентабельділігі – сатылѓан µнімніњ 1 аќша бірлігінен алынатын
пайданыњ кµлемін сипаттайды.
• Кєсіпорынныњ рентабельділігі – кєсіпорынныњ барлыќ активтерініњ 1 ... ... ... кµлемін сипаттайды.
1.4 Негізгі ±ѓымдар:
Экономикалыќ тиімділік - б±л экономикалыќ эффект кµрсеткішініњ
жетістік немесе ресурс шыѓындарына бµлінгенде аныќталатын ќатысты шама.
Сатудан т‰сетін ...... ... мен ... ... ... ќ±ны ... єрт‰рлілік болып табылатын абсолюттік кµрсеткіш.
¤німніњ рентабельділігі – ... ... ... сатылѓан µнімніњ
толыќ µзіндік ќ±нына бµлгенде аныќталатын ќатысты кµрсеткіш.
Сатылу рентабельділігі – салыќтар тµленгенннен кейінгі ќалѓан таза
пайданы акциздер мен ќосымша ќ±н ... алып ... ... ... ... аныќталатын ќатысты шама
Кєсіпорын рентабельділігі – таза пайданыњ ... ... ... ... ... ... ... материалдыќ
емес) ќатынасына тењ.
Қоғамдық құбылыстар мен процестерді зерттеу кезінде орташа
шамалар ... ... ... ... ... ... бойынша бардығына ортақ сандық шамамен сипаттайды. Бірақ,
осы ... ішкі ... ... ... ... ... ашық ... алмайды. Себебі жиынтықты жеке ... ... ... әсер еткен сайын олардың ... ... яғни ...... ... ... екі ... қатардың орташа шамалары бірдей болса, онда
олардың әрқайсысының ішкі құрлымындағы белгілер ... да ... мен ... ... ... ... жеке
мәндерінің бір- бірімен аздаған ғана ... ... ... ... шама сол ... үшін ... деп саналады. Егер қатар
белгілердің жеке ... бір – ... ... ... ... ерекшеленсе, онда есептелген орташа ... ... ... ... екі ... жеті күн ... өндірген
өнімдерінің мөлшері төмендегідей :
бірінші бригада 4,6,5,4,5,5,6 барлығы =35
екінші бригада 1,2,2,2,7,10,11барлығы ... ... да ... ... өнім ... ... яғни 5- ... бірінші бригада бірқалыпты, ал екінші бригада секірмелі
түрде өнім ... ... ... ... мәні ... ... әрбір жеке белгінің сандық мәнінең аздаған ғана
ауытқуда ... ... деп ... бірліктерінің белгілеріне түрлі
себептердің әсер етуінен болған сандық өзгерісті ... мұны бір ... сан ... ... ... ... да ... Мысалы, әр гектардан алынатын өнімнің
өнімділігі түрлі ... ... әр ... болады.
Әлеуметтік – экономикалық құбылыстар мен процестердің өзгермелі
шамасы, ... ... әр ... ... сипатталады және
статистикалық тәжрибеде нақты немесе қатысты өлшем ... және ... шама ... сол ... отырған
жиынтық бірліктерінің біртектілігін, тұрақтылығын саралайды, ішінара
бақылау кезенде жіберілген қатенің шамасын көрсетеді, ... ... ... ... ... ... Сонымен, өзгерме
көрсеткіштердің жай түрі, ал жиеліктері бірге ... әр ... ... ... ... онда ... түрі
қолданылады.Бұл жағдайды басқа түрде айтуға болады: егер ... ... мәні ... орта шаманың жай түрімен
есептелсе, онда өзгерменің көрсеткіштері де ... ... ... салмақталған болып саналады.
Өзгерменің өрісі.Статистикалық ... ... ... ... ең жай ... яғни ... бір – ... шамамен қаншаға өзгергендігін көрсететін ... ... ... ... , ... ... деп сандық қатар ... ең ... ең кіші мән ... ... ... ... ... шекті шаманың айырмасын көрсетелі. Статистикада ... ...... белгіленеді және мына формула ... ... = X көп – X ... Хкөп - ... ... белгілерінің үлкен мәні;
Хаз – сандық қатар белгілерінің кіші мәні.
Мысалы, бригада жұмыс ... ... ең ... еңбекақысы
2000 теңге, ал ең ... ... 3000 ... ... ... ... 1000 (3000 - 2000) теңгеге тең ... ... ... сол өзіне тән ... ... ... ... ... белгінің ең шекті екі сандық мәні
бойынша есептелгенімен, оның ішкі ... ... ... ... ... қалып қояды. Осының салдырынан
өзгерменің ... ... ... ... ... ... ... сандық қатардың жилік көрсеткіштерді есепке алынбайды. Ол
орташа сызықтық ... ... ... және ... ... ... өзгерменің негізгі көрсеткіштерін есептеу кезінде
қолданылады. Осыған орай ... бұл ... жай ... болып екіге бөлінеді.
Егер сандық қатардың белгілері беріліп, жиіліктері ... онда ... және ... ... ... орта ... жеке ... жиынтық көрсеткіштерінің өзгермелілгі,
fқұбылмалылығы өарастырылады және ... ... ... деп ... сызықтық ауытқу. Оны ауытқудың ... ... ... ... деп те ... Яғни ... ... ауытқу деп
әрбір белгінің (х) жеке мәнінен ... ... ... (х) ... ... ... ... Σ (х - х)белгі санына - (n) немесе әр
қатардағы ... ... (х - х) ... f ... ... ... Σ (х -х) f сол ... жалпы жиынтығына Σ f
бөлгеннен шыққан шаманы ... Бұл ... ... ауытқуды жай
және салмақталған тәсілмен ... ... ... ... ... есептеу кеінде кейбір
математикалық қасиеттердің қолданылу тәсілдеріне өзгеріс ... ... ... ... ... ... ауытқу қосындысы
әрқашан нөлге тең болды. Сондықтан олардың бірін – бірі ... үшін ... түзу ... көрсетеміз.Оған мысал ретінде
төмендегі (9.1 - кесте)көрсеткіштер көрсетілген:
Бригада ... ... ... ... ... (теңге)
|Жұмысшылардың рет|Айлық | X – X | (X - X) | (X - X ) ... (n) ... (x) |X = 2600 | | |
| 1 | 1900 | -700 | 700 |490000 |
|2 |2400 |-200 |200 |40000 |
|3 |3100 |500 |500 |250000 |
|4 |2600 |0 |0 |0 |
|5 |3000 |400 |400 |160000 |
| | | | | ... : |13000 |- |1800 |940000 ... ... бойынша орташа сызықтық ауытқуды есептеу үшін
алдымен арифметикалық ... ... ... Ол ... ... жай түрінің формуласы бойынша есептеледі:
Σ х ... = = = 2600 ... ... ... сызықтық ауытқуды жай түрі ... ... ... 360 ... тең ... (x – x ) ... = = = ... ... ... ... деп ... ... ... айырмаларды (х-х) екі есе дәрежелеп (х-х)² және бір –
біріне қосып, одан ... ... ... Σ(х -х)² белгі санына (n),
немесе дәрежеленген ауытқу көрсеткіштері жиеліктеріне (f) көбейтіп,
оның ... [ Σ ... f ] сол ... ... ... (f)
бөлгеннен шыққан бөліндіні айтады.
Шашырандының анықтамасын қысқарған түрде былай айтуға ... ... ... ... ішіндегі көрсеткіштерді дәрежелеу.
Өзгерменің коэффиценті ... ... ... ауытқу (ơ) көрсеткішін
арифметикалық орташа шамаға (х)-кіші бөлу.Статистикада ол латынның V-
әріпімен белгіленеді және мына ... ... ... = = · ... ơ – орташа шаршы ауытқу;
х- арифметикалық орташа шама.
Статистикалық сандық қатар ... мен ... ... ... мен орташа шаршы ауытқуды есептеу кейбір жағдайда
қиындау тиеді.Сондықтан, жұмыс ... мен ... ... жеңілдету
үшін төменгі берілген математикалық қасиеттерге сүйенуге болады:
1. Егер ... ... ... (х) ... бір ... (А) алсақ,
одан шашырандының мәні өзгермейді:
ơ ² (х-А) = ơ ... ... ... ... мәндерімен емес, олардың тұрақты
бір шамадан ауытқыған мәндері бойынша есептеуге ... ² = ơ ² ... ... ... ... тұрақты бір шамаға (А) бөлсек, онда
шашыранды А² рет, ал орташа шаршы ... А рет ... ² [ ]= ơ ²: ... ... ... ... тқрақты бір шамаға бөлу арқылы (деңгей
арлығының айырмасына) ... ... ... ... ол ... оны тұрақты шамаға көбейтеміз:
ơ = ơ [ ] ·А
3.Орта шамалық ... ... кез – ... ... ... аз болады: ơ ² > ơ ²‚мұнда ơ ² кез – келген шамадан
есептелген ... ơ ² - орта ... ... ... ... ... мен олардың орта шама ... тең ... ² = х²-х ... х ² = ... ... шашыранды былай жазуға болады:
ơ ² = —— - ... ... ... кіші ... ... ... болса, онда
осы формуланы қолдау өте ыңғайлы болады. Оны нақты ... ... ... ... ... ... және 9.3- ... қысқа
түрде көрсетеміз:
Шашырандыны ơ² = х² - х² формула ... ... x | f | x² | x²f |
| 41 | I I | 1681 | 18491 ... |25 |1849 |46225 ... |50 |2025 |101250 ... |9 |2209 |19981 ... |5 |2401 |12005 |
| | | | ... |100 |— |197952 ... ... ... құбылмалы белгілеріне түрлі
себептер әсерін ... Олар ... ... ... ... және тұрақты болып екіге бөлінеді. Соған сәйкес өзгерме
де ... және ... ... ... ... ... бір – ... білуміз және жалпы өзгермедегі атқаратын рөлін анықтаумыз
қажет. Жалпы ... ... ... ... ... ... ... ішінде жиі қолданылатын түріне
жататыны шашыранды болып саналады.
Статистикада біртектес өзгерме ... бір ... ... ... ... ... да үш тұрге бөлінеді: жалпы,
топаралық және топтық немесе ... ...... оны ... ... Ол ... жиынтық белгілеріне әсерін тигізетін барлық жағдайлар
мен ... ... ... (δ²) деп жеке ... орташа шаманың жалпы
жиынтықты орташа ... ... ... ... ... ... әсер ... тұрақты
себептерді көрсетеді. Мұнда топтау ... ... ... өзгергендігі қарастырылады. Яғни жалпы жиынтықтың өзіне
тән өзгермелі белгілері бойынша жеке ... ... ... ... шашыраннды немесе орташа топтық шашыранды (ơ²
және ơ²) деп әрбір топ ... ... ... ... оның өзгергендігін және мәні мен маңызын анықтауды ... ... ... ... ... ... ... оның кездейсоқ өзгергендігі көрсетіледі.Оны есептеу үшін ... ... топ ... ... ... (ơ²)‚содан соң осы
көрсеткіштер арқылы орташа топтық шашыранды есептелінеді.
Математикалық ... ... ... (ơ²) ... ... (δ²) мен орташа топтық шашыранды (ơ²) шамаларының
қосындысына тең болады деп ... Және ... бір – ... мына ... ... ... = δ² + ơ²
Мұны шаршынды қосындысының ... деп ... ... ... тән ... және ... маңызы мынада:
біріншіден, егер жоғарыда берілген теңдестіктің екі ... ... онда ... ... ... ... немесе есептелген
көрсеткіштердің дұрыстығын тексеру қиындық тудырмайды.Оны ... ... ... δ² = ơ² - ơ² ; ơ² = ơ² - ... бұл ... ... ... сонда, егер жалпы шаршынды мен топаралық
шаршынды есептелген болса, онда топтау ... ... тез ... ... ... ... ... шаршындыдан әрдайым кіші
болады ơ² < ơ². Себебі, жеке ... ... ... жиынтық
бірліктерімен салыстырғанда біртекті болып ... жеке ... ... ... ... ... біртекті болып келеді.
Егер топаралық шаршындыны жалпы шаршындыға бөлетін болсақ, ... ... ... төмендеу (детерминация) коэффициенті деп
атайды.
Сонымен, жоғарыда берілген шашырандының түрлері мен қосу ... ... үшін ... мысал ретінде төменде берілген
көрсеткіштерді есептейміз:
|Жұмысшылардың | ... саны ... ... | ... б-ша | ... | ... | |
| | | | | ... |
| | | | ... |
| |цех |цех |цех | |
| 700-800 | 10 | 30 | 10 | 50 ... |20 |40 |40 |100 ... |50 |10 |140 |200 ... |60 |80 |120 |260 ... |40 |70 |80 |190 ... |20 |60 |60 |140 ... |— |10 |50 |60 ... |200 |300 |500 |1000 ... ... ... қолдана отырып ықшамдалған тәсілмен
зауыт және әрбір цех бойынша ... ... ... ... ... Ол үшін ... ... кестесін
құрастырамыз.
Енді кесте бағаналарындағы есептелген көрсеткіштер арқылы зауыт
және әрбір цех бойынша ... ... мына ... =A+ m d ... ... ... айлық еңбекақыны анықтаймыз.
Саналы (альтернативті) ... ...... мен процестерді зерттеу кезінде оның ... ... ... ... ... ... кейбір дағдайда осы
құбылыстардың жеке бөліктерін сапа бойынша қарасыруға тура ... ... ... бір ... сапа ... ... қалған
бөлігінде оның болмауы мүмкін.Мысалы, бір топта оқитын студенттердің
үлкен бөлігін өте жақсы және ... ... ... жатқызсақ, ал
қалған бөлігі төменгі топқа жатады. Немесе шағарылған 100 ... 80 ... ... ... ... ... 20 данасы төмен сапалы
болуы ... ... өнім ... жоғары және төмен сапалы
екі бөліктен тұрады. Статистикада мұндай бөліктерге ... ... ... ... ... деп ...

Пән: Статистика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Информатиканың теориялық негіздері пәнінен дәрістік конспектілер67 бет
Дәрістік кешен87 бет
Конституциялық құқық құқық саласы ретінде6 бет
Конституциялық құқықтың негіздері44 бет
Технология пәнінде киім конструкциясын оқытуда ақпараттық оқыту технологияларды қолдану4 бет
Информатикадан сыныптан тыс жұмыстар әдістемесі4 бет
Психология пәніне арналған дәрістің негізгі қызметтері мен ережелері26 бет
Сұрақ кітапшасы 3804 нұсқа 8 сынып12 бет
"Физика" пәнінен тест сұрақтар6 бет
"Философия тарихы" пәнінен тест сүрақтары5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь