Сауат ашу барысында оқу мен жазу процесінің психофизиологиялық ерекшеліктері

Сауат ашу барысында оқу мен жазу процесінің психофизиологиялық ерекшеліктері


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4
1 Сауат ашу барысындағы оқу мен жазу процесінің психофизиологиялық ерекшеліктері
1.1 Оқу мен жазудың түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5.9
1.2 Сауат ашу барысындағы оқу мен жазу процесінің психофизиологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9.12

2 Оқу мен жазу жұмыстарының жүргізілетін процестері
2.1 Сауат ашу кезеңіндегі жазу жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13.19
2.2 Оқу дағдыларын қалыптастыру процестерінің кезеңдері ... ... ... ... ... ..19.20
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21.22
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
Кіріспе
Курстық жұмыстың өзектілігі.Оқуда да, жазуда да сөзді буынға, буынды дыбысқа бөлу сияқты, талдау-жинақтау әдісі, сонымен қатар үдету амалдарымен (ат, ат-а-ата т. б.) жасалған сөздерді және бір ғана әрпі немесе дыбысы өзгеше сөздерді (ана, ара, т. б.) оқу-жазу әдістері кең қолданылады.
Курстық жұмыстың мақсаты. Сауат ашу кезеңі негізінен үшке бөлінеді:
1) әліппеге дейінге дайындық кезеңі;
2) әліппе кезеңі;
3) әліппе¬ден кейінгі кезең.
Дайындық кезеңдебөбектерді бір ұжымға ұйымдастыру жұмысына баса назар аударылады. Өйткені 6—7 жасар баланың мектепке оқуға түсуімен байланысты, жаңа жағдайға, жаңа адамдарға (мұғалімге, балаларға) үйрену, олармен қарым-қатынасқа түсу балаларға басында әжептәуір салмақ түсіреді. Мұнда балалардың барлығы бірігіп, әсіресе бір-бірінен сұрап, анықтау арқылы орындайтын тапсырмалар беру оларды жақындастырады. Сонымен қатар балаларды біріктіруде ойын ерекше роль атқарады (мысалы, шеберхана ойыны).
Дайындық кезеңінде оқуға, жазуға әзірлік жасалады. Мұғалім балалардың, білім дәрежесімен танысады, қалай сөйлей алатындары, қандай өлең, тақпақтар білетіндері анықталады.
Көркем шығарманы мәнерлеп оқу үшін, онымен алдын ала танысып, сонан соң оқығанда ғана автордың идеясын жеткізе оқып шығуға болады. Көркем шығармада адам психологиясы жан-жақты суреттеледі. Оны өз мәнінде тыңдаушысына жеткізу үшін, мұғалім оқитын мәтіндегі қай сөздің, сөйлемнің қандай мағынаны, қандай көңіл күйді білдіретінімен алдын ала таныс болуға тиіс.
Міне, осы сияқты жәйттерге көңіл бөліп, дайындық жұмысын жүргізген мұғалімдер ғана оқушыларды мәнерлеп оқуға үйрете алады.
Курстық жұмыстың мақсаты.Қазақ тілінде фонетикалық қағидаға сүйеніп, естілуінше жазылатын сөздер көп-ақ: қалам, кітап т.б. Кейде көнерген біріккен сөздер дәстүрлі қағидамен, естілуінше жазылады: қыстыгүні, ашудас т.б.
Қысқасы, жазуға үйрету әдістемесі тіл ғылымының ерекше бір саласы болып табылатын жазу теориясына сүйенеді.
Курстық жұмыстың міндеттері.Бұл кезеңде мынандай жұмыстарға баса көңіл ауда¬рылады:
1.Балалардың сөздік қорын анықтау.
2.Балаларға ауызша қысқа-қысқа сөйлемдер құратып, өз ойларын айтып беруге дағдыландыра бастау.
3.Балалардың, тіліне, сөйлеу мәне
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Әміров Р., Дәулетбекова Ж. «Қазақ тілі» пәні мазмұнының жаңа бағыттары жөнінде // Қазақ мектебіндегі оқу-тәрбие деңгейін көтеру проблемалары: Ғылыми-практ. конф. материалдары. – Алматы, 1996. – 132-136 б.
2. Қазақ тілін оқыту методикасы. – Алматы, 2008. – 240 б.
3. Қазақ тілінің оқу бағдарламалары. – Алматы, 2005. – 25 б.
4. Аханов К., Ысқақов А., Кәтенбаева Б. Қазақ тілі / 5-сыныпқа арналған оқулық. – Алматы, 2000. – 173 б.
5. Прәлиева А., Әбуева К. Қазақ тілінен дидактикалық материалдар. – Алматы, 2002. – 88 б.
6. Сыздықова Р. Тіл табиғатын таза сақтайық десек // Қазақстан мектебі. – 2000. - №5. – 21-24 б.
7. Дүйсебаева М. Фонетиканы оқыту // Қазақ тілін оқыту методикасы. – Алматы, 1998. – 240 б.
8. Уәлиев Н. Сөз мәдениеті. – Алматы, 1994. – 120 б.
9. Сұнғатова Г.Ж.Сабақта ойын жағдаяттарын пайдалану//.Қазақ тілі әдістемесі,2008,№2, 9-11б.
10. Сұнғатова Г.Ж. Тілдерді оқыту ойын әдісі//, 2009,№3,26-29 б.
11. ҚұдайбергеноваА.М.Ойындар-коммуникативтік компетенциясын қалыптастыру құралы// Қазақ тілі әдістеме, 2009,№8. 20б,22 б.
12. Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер/-Алматы,1998 ж.
        
        Курстық жұмыстың өзектілігі. Оқуда да, жазуда да сөзді буынға, буынды дыбысқа бөлу сияқты, талдау-жинақтау әдісі, сонымен қатар үдету амалдарымен (ат, ... т. б.) ... ... және бір ғана әрпі ... ... ... ... (ана, ара, т. б.) оқу-жазу әдістері кең қолданылады.
Курстық жұмыстың мақсаты. Сауат ашу ... ... үшке ...
1) ... ... дайындық кезеңі;
2) әліппе кезеңі;
3) әліппе - ден кейінгі кезең.
Дайындық кезеңде бөбектерді бір ұжымға ұйымдастыру жұмысына баса ... ... ... 6 -- 7 ... ... ... ... түсуімен байланысты, жаңа жағдайға, жаңа адамдарға (мұғалімге, балаларға) үйрену, олармен қарым-қатынасқа түсу ... ... ... ... түсіреді. Мұнда балалардың барлығы бірігіп, әсіресе бір-бірінен ... ... ... ... ... беру ... ... Сонымен қатар балаларды біріктіруде ойын ерекше роль атқарады (мысалы, шеберхана ойыны).
Дайындық ... ... ... ... ... ... ... білім дәрежесімен танысады, қалай сөйлей алатындары, қандай өлең, тақпақтар білетіндері анықталады.
Көркем шығарманы мәнерлеп оқу үшін, онымен алдын ала ... ... соң ... ғана ... ... ... оқып шығуға болады. Көркем шығармада адам психологиясы жан-жақты суреттеледі. Оны өз ... ... ... ... ... ... ... қай сөздің, сөйлемнің қандай мағынаны, қандай көңіл күйді білдіретінімен алдын ала таныс болуға тиіс.
Міне, осы сияқты жәйттерге көңіл бөліп, ... ... ... ... ғана ... мәнерлеп оқуға үйрете алады.
Курстық жұмыстың мақсаты. Қазақ тілінде фонетикалық қағидаға сүйеніп, естілуінше жазылатын сөздер көп-ақ: қалам, ... т.б. ... ... ... ... дәстүрлі қағидамен, естілуінше жазылады: қыстыгүні, ашудас т.б.
Қысқасы, жазуға үйрету әдістемесі тіл ғылымының ерекше бір ... ... ... жазу ... ... ... міндеттері. Бұл кезеңде мынандай жұмыстарға баса көңіл ауда - рылады:
1.Балалардың сөздік қорын анықтау.
2.Балаларға ауызша қысқа-қысқа ... ... өз ... айтып беруге дағдыландыра бастау.
3.Балалардың, тіліне, сөйлеу мәнеріне көңіл аудару; тіл мүкістіктері, кейбір дыбыстарды анық айта алмау жақтарын жою ... ... ... және ... ... ... білуге дағдыландыра бастау.
5.Сөйлем, сөз, буын, дыбыс туралы ауызша түсінік беріп, сөйлемді сөзге, сөзді буынға, буынды ... ... ... ... ... ... жаңа міндет - сауатты жазуға ... ... ... ... туады.
Қазақ тілі орфографиясының негізгі қағидасы - морфологиялық қағида, яғни түбір сөздің соңғы дыбысы қосымша аралығында да (бас-шы, башшы ... сөз ... да ... ... емес сақталып жазылады.
Курстық жұмыстың құрлымы. Курстық жұмыс кіріспеден, екі негізгі бөлімнен, төрт ... және ... ... ... ... ... ашу барысындағы оқу мен жазу процесінің психофизиологиялық ерекшеліктері
1.1 Оқу мен ... ... ... ... ... ... оқу, іштен оқу. Дауыстап оқу көбінесе I -- II сынып оқушыларына тән болады. ... I ... ... ... ... ... ұғым тумасқа тиіс. Іштен оқу I сыныптан-ақ басталады. Содан былай қарай, оқудың бұл көрсетілген екі ... ... де ... ... жүргізіледі. Балалардың дауыстап оқуы арқылы алған дағдылары іш - тен оқуға тасымалдана ... (II -- III ... ... ... ... ... ... оқуға беріледі), III сыныпта жаңа материалдар алдын ала дайындық жұмыстарынан кейін ... ... ... Мұнда мәтіннің мазмұнын оқушылардың түсінуін қамтамасыз ететін түрлі тапсырмалар беріледі: мәтінге сурет ойластыру, тақырып табу, бөлімдерге бөлу т. б. Ш -- IV ... ... ... ... ... ... ... сұраулар қойып, жауап алу арқы - лы немесе мәтіннің мазмұнын айтқызу арқылы, мәтіннен ... ... ... ... т. б. с. с. ... ... бұл ... екеуінде де дұрыс оқу, шапшаң оқу және түсініп оқу талаптары орындалуға тиіс. Дауыс - тап ... ... ... ... оқу ... қойылады. Бұл талаптар бір-бірімен тығыз байланыста іске асады. Өйткені түсінбей, ... оқи ... ал дұ - рыс ... ... ... негіздері алғашқы оқу-жазуға үйрету кезінде-ақ қалана бастайды. Осы ... ... ... жеке ... ... жеке ... ... буындап оқуға жаттықтырғаны жөн, бірақ мұнда балаларды сөздің сыртқы түрін ғана меңгеріп, мағынасын ... ... ... ... түсінбей оқудан сақтандыру керек. Егер бала буындап оқығанда қателессе, дереу ... оған қиын ... ... ... ... отырудың дұрыс оқуға дағдылану үшін пайдасы зор. Бастауыш сынып оқушыларының оқу сабақтарында ... ... ... ... ... ... буын ... сөз қалдырып кетіп оқу.
* Кейбір буындарды, сөздерді екі рет қайталап, ежелеп оқитындар.
* Тілі ... ... ... кеткендіктен бір әріпті екінші әріппен алмастырып (оңда-онға, күзет-күжет т. с. с.) ... ... ... ... ала ... ... түзету жолдарын ойластырады. Тәжірибелі мұғалімдер оқушыларды дұрыс ... ... үшін ... жұмыстар ұйымдастырады:
* Оқушыны кітап оқуға жаттықтырып, дағдыландырады. Мұндай жаттықтыру жұмысының түрлері әр қилы. Бірде оқулықтың өзінен әр оқушыға арнаулы тапсырмалар ... ... бір ... ... жа - сап, ... ... оқытып дағдыландырады; енді бірде дидактикалық материалдар пайдаланады т. б.
* Осындай ... ... үйге де ... Қате ... ... ... бөліп оқытады немесе тақтаға буындап жазып көрсетіп, дұрыс оқуды талап етеді, ол сөзге талдау жасайды, кеспе әліппеден ... т. ... Қате ... сөздерді қайта оқыттырады.
* Қате оқыған жерін сыныпта тыңдап отырған ... ... ... ... ... Указканы қолданады. Бұл зейіндері тұрақсыз не - месе көздері нашар ... ... үшін ... және оқып ... ... ... бетінің қай жерінде екеніне бағыт береді, сөзді дұрыс оқуға көмектеседі.
8. Орфоэпия заңын басшылыққа алып отырады. Басқа тілдердегі сияқты, қазақ ... де ... және ... ... бар. Ол заңдар оқу - шыларды дұрыс сөйлету мен ... ... ... - қа алынады. Ал оқушыларға жаңа сөздердік мағына- сын түсіндіру үшін, сөздерді тақтаға жазып көрсету қажет болғанда, олар тек ... ... сай ... ... ақ ... ... ... оқығанда ағешкі деп айту керек екенін ескертіп, мұғалім балалар ды солай (ағешкі) оқытып үйретеді. Түсініп оқу ... ... ... ... ... анық, терең ұғынуы болып табылады. Бұл әр сөздің, сөйлемнің мағынасына түсінуден, әр бөлімді логикалық, психологиялық байланыстырудан келіп шығады. Оқығанын ... ... ... ... ... ойды айыра алуларынан, оның мазмұнына өзінің көзқарасын білдіруінен көрінеді.
Бастауыш сыныптардағы жазу сабақтарының мақсаты - ... жазу тілі ... ... ... ... ... мидың үлкен жарты шар қабығындағы анализатор ұштарының бір-бірімен күрделі байланысқа түсуі, екінші сигнал системасының жинақталып, бір арнаға бағытталуы ... ... Жазу тілі ... қабылданады, қолмен іске асады. Ал ауызша сөйлеу, есіту кинестезиялық нерв байланыстары арқылы өтеді.
Жазу тілі ауызша сөйлеуден ... ... ... да ол ... ауыз ... сүйеніп отырады. Ең алғашқы, ерте дәуірде адамдар қандай да болмасын бір уақиғалар ... ... ... ... қалдыруға болады. Сөйтіп ондай мәліметтерді түрлі суреттермен белгілейді. Бұл кезең - идеографиялық сөйлеу кезеңі деп ... ... ... ... бір ... ... ... еске түсіру рөлін атқарады.
Кейінірек иероглифтік жазу шықты. Бұл заттарды немесе тұтас ойды білдірген. ... ... ... ... ... алфавиттік жазу. Бұл кейінірек шыққан.
Жазудың құрамына алфавит, графика және орфография (емле) енеді. Алфавит - тіліміздегі әріптердің белгілі бір ... ... ... ... - ... ... ... сөздің айтылуы қалай болса солай таңбалануы. Ал орфографиялық тілдің белгілі бір ... ... ... ... ... пен ... ... - оқу мен жазудың (сауат ашудың) ең алғашқы, ең қарапайым, бірақ ең маңызды дағдыларын қалыптастыруды көздейді. Алайда ... ... оның тағы бір ... ... орфографияны (немесе жазу, сауатты жазу) игеруді қажет етеді.
Бастауыш сынып ... ... ... отырып, сауатты жазуға дағдылану барысында графикалық түрде қарым-қатынас жасау мүмкіндігіне ие болады, яғни ... ... және ... ... ... ... жеке ... жалпы даму деңгейі жоғары дәрежеге көтеріле береді. Міне, жазуға үйренудің басты маңызының өзі анықталды.
Жазбаша сөйлеудің өзіне тән ерекшеліктері бар. ... ... ... ... әсер ... ... құралдары жоқ; ол бүкіл оқушы қауымға арналады; онда автордың эмоциясы мен сезімі, толқуы мен мұңаюы, қуанышы реніші ... бәрі сөз ... ... жазу тілін қабылдау қиялдың жұмысын қажет етеді ... ... ... ... ... жазу ... дамыту мәселесінің күрделі екендігін көрсетеді, яғни балалардың жазу тілін дамыту үшін, алдымен оларды жазудың өзіне дағдыландырып алу керек. Жазу ... ... ... әр ... (таяқша, дөңгелек, қосу сызықтары) сызып, жүргізу арқылы жаттықтырылады.
Бұл ... бала ... ... ... ... ... ... еңкейіп, екі жағына қисайып, неше түрлі қозғалыстар жасайды.
Алайда мұғалім тиімді жаттығулар ұйымдастырса, көп ұзамай, бірте-бірте бастапқы ... ... ... ... Ал, ... әріп ... аса күш ... қосып жаза алатын болады. Жаттығулардың нәтижесінде жазу қимылдары автоматталып, әуелі әріптерді, одан соң тұтас сөздерді де кідіріссіз жаза ... ... ... ... ... ... ... жөні жоқ. Себебі олардың кейбіреулері бір, тіпті екі жылға дейін жазу дағдысын ... ... кете ... ... балалармен жеке жұмыс ұйымдастырылады.
Жазу қимылдары автоматталғаннан кейін жаңа міндет - сауатты жазуға ... ... ... ... ... ... ... жағдайларын тәртіптейді. Оған тілдің ережелері (әріп таңбаларын қолдану тәртібі, әріпті таңдау, бірге және ... жазу ... оны ... ... ... ... ... саналы түрде, түсіне отырып жазу арқылы алған білімдерін бірте-бірте дағдыға айналдыра түседі.
Бір орфографиялық амал автоматталғаннан ... ... ... ... ... құбылыстар саналы түрде меңгеріле бастайды.
Қазақ тілі орфографиясының негізгі қағидасы - морфологиялық қағида, яғни ... ... ... дыбысы қосымша аралығында да (бас-шы, башшы емес), сөз ... да ... ... емес сақталып жазылады.
1.2 Сауат ашу барысындағы оқу мен жазу ... ... ... ... ақыл, сезім және ерік қызметтерінің түрліше формаларынан көрінетіндіктен, оны психофизиологиялық процесс деп ... ... ... ... ... ... үшін түйсік пен қабылдау, ес пен ойлау, сезім мен қиял, зейін мен еріктің үлкен мәні бар. ... ... ... ... не? ... ... ... қиялдануы, ренжуі, ашулануы, жылауы, сөйлеуі -- осылардың бәрі баланың әлеуметтік өмір тіршілігіне байланысты ішкі дүниесін, психикасын сипаттайды. ... ... ... ... жарасымды әдептілік, адамгершілік, естілік т.б. с.с. қасиеттер оның өсетін ортасындағы тәлім-тәрбиенің арқасында және қайшылықтарды жеңу ... ... ... ... ... өзі ... ұмтылуы мен оған жету жолындағы мүмкіндіктерінің арасындағы қайшылықтардың салдарынан туады (мысалы, ми қабығында болатын қозу мен ... ... ес пен ... ес, ескі ... мен жаңа ... т. ... ... талап пен сол талапты орындай алу мүмкіншілігі арасында да көптеген қиындықтар, кедергілер мен қайшылықтар кездесетіні белгілі. Ба - ла өзін ... адам етіп ... ... өзін асыра бағалайды, бірақ оның ақыл-ой өрісі, білімі, немесе тәжірибесінің аздығы оған кедергі болады. Сонымен қатар бала ішкі ... ... ... ... да ... Мысалы, әлеуметтік орта баладан мәдениетті, әдепті, сыпайы мінез-құлықты талап етеді, ал олар ... ... ... жетпеген. Осы қайшылықтарды жеңу жолында да оған көптеген қиындықтар кездеседі.
Адамның жүйке жүйесі өзін қоршаған ортамен үздіксіз байланыс процесінде дамиды. ... мен ... ... ... -- ... саналы қызметінің формалары мен даму заңдылықтарын білу және сол процеске, белгілі бағытта мақсат көздеп, әсер ету.
Сонымен ... даму ... ... ... ... қалыптасуындағы сапалық және сандық өзгерістер, ал жекелеп ... ... ... ... ... ... ... артуы, сезім мен моральдық үғымдардың пайда болуы, психи - ... ... ... ... ... ... қалыптасуы, белсенділік пен өзінше әрекет етудің көрінісі, белгілі бір мінез-құлыққа дағдылану.
Адамның психикалық қабілеті ... ... ... ... ықпал етуі арқылы, сезім мүшелерін жаттықтыру арқылы дамиды.
Мектепке алғаш қелген бала ежелеп ... оның көру ... бір ғана әріп ... ... ... ... ... әрпіне көз жүгіртіп отырады, әр әріпке жекелеп көз тоқтатады, тар бола - ды. Осының салдарынан олардың оқығанды түсіну ... де ... Ал ... тану ... ... жетілуімен қабат баланың кеңейіп, ол бірте-бірте буындап оқуға, онан әрі ... ... ... ... ... ... дағдыға ие болу балаға оп-оңайға түспейді, ол кеп күш-жігерін жұмсайды, мұнда ... ... мен еркі ... роль ... Осының барысында зейін мен еріктің төзімділік қасиеті жаттыға түседі.
Сауат ашу кезінде бала бар ... жеке ... ... ... оқуға жұмсайды да, сөздердің арасындағы байланыстарға зер салмайды. Осыған орай, олардың ... ... гөрі ... оқуы ... ... ... олар ... оқудан гөрі дауыстап оқуға дайын тұрады. Оларға таңбалануы мен айтылуы бірдей сөздерді оқу ... ... ал ... мен ... ... ... ... оқу да, жазу да біраз қиындық қелтіреді. Ондай қиындықтан практикалық жолмен ғана шығуға болады, яғни , сияқты жазылатын ... ... ... ... үнемі ескертіп, дұрысын оқытып отырса, балалар жаттығудың арқасында біраздан кейін дағдыланады.
Сауат ашу барысында ... жазу ... де ... ... ... Алғашқы қезде бала ежіктеп оқыған сияқты, әр әріпті таңбалау бары - сында оның дыбысын дауыстап айтып отырады.
Сауатты адамдар жазғанда ... ... ... ғана ... ... ... ... олар жазғанда еріктің бір толқынынан туған өзара ... ... бір ... (импульсті) іске асырады. Мысалы, бір сөз жазғанда бір импульс іске асады. Ал жаңа сауаттана бастаған бала бір ... жазу үшін оның ... ... әрқайсысына (таяқша, ілмек т. Б.) бір-бір импульс жүмсайды. Мұнда да көптеген ерік ... ... ... тиянақты зейін қойғанда ғана ұзақ уақыт жаттығу жұмыстарының нәтижесінде барып дағды қалыптасады: саусақ дағдыланады; ерік, зейін, сананы бағыттайды. Сана ... ... ... ... ... мазмұнын ұстайды; сөйтіп, бірте-бірте санада тұтас сөз немесе сөйлем ... да, ... жазу ... бір акт ... ... процестерін талдаудан шығатын негізгі қорытынды:
1) Оқушы оқуға, жазуға үйрену барысын - да меңгеруге тиісті ең ... ... ... ... ... ... ажырату және керісінше, дыбыстардан буын, буыннан сөз құрастыру. Егер мұғалім талдау-жинақтауға жеткіліксіз көңіл бөлетін болса, бала әр әріп - ті, ... жеке ... да, ... ... ... ... бөлмейді, сондықтан оларды дұрыс байланыстырып оқи да алмайды, жаза да ... ... ... ... ... бір-бірімен салыстырып, талдап-жинақтатып, қайталаттырып үйретсе ғана баланың ойлау процесін дамытуға септігі тиеді. 2) Сауат аша ... бала ... ... ... ... ... кездеседі (бір әріпті немесе бір сөзді жазу үшін ... ... ... ... (им - пульс) жасалады). Осы кездегі кедергілер мен қиындықтардан баланың нәзік табиғатына нұқсан келтірмей, ... ... алып шығу ... ... ... ... Бұл жұмысты талапқа сай ұйымдастырып жүргізу үшін, мектепке ... ... ... ... ... жеке ерекшеліктерінің қалыптасуы жөнінде мұғалім толық сауатты болуы керек, сонда ғана ... ... ... ... шеберлікпен ұштастырып, іске асыра алады.
2 Оқу мен жазу жұмыстарының жүргізілетін процестері
2.1 Сауат ашу кезеңіндегі жазу ... ... ... ... жасалады: партаға дұрыс отыру, қарындаш, қаламды дұрыс ұстау, дәптерді партаға дұрыс қою, сия ... ... ... ... ... қатар балалар дәптердің сызығымен таныстырылады: өздері тік, көлбеу, ирек сызықтар сызып ... ... ... жазуға жаттықтыру үшін мұғалім әріп ... ... ... жасап, оны оқушыларға сыздырады.
Дайындық кезеңінде балалардың зейін, ерік, қиял т. б. ерекшеліктеріне баса назар аударылады; I класс ... бір ... ... ... ... ... ... өз қиялдарын да бақылай алмайды. Олардың қиялы мен шындықтағы заттардың, құбылыстардың арасында айырмашылық көп ... ... ... суретте көрсетілген заттарды атап тұрып, онда жоқ нәрселерді де қосып айтады).
Бұл кезеңде жүргізілетін жұмыстың ерекшелігінің бірі - балалардың ... ... ... әр ... ... ... ... балаларға қалай ықпал жасау жолдары мен жұмыс түрлері ойластырылады. , сияқты плакаттарды ... ... ... жоқ ... ... ... ... ала дайындалуға тиіс), соған сай әңгімелер өткізіледі. Өйткені балалар отыру, жазу, ... ... ... бұлжытпай орындауға жаттыққанда ғана саусақтарының бұлшық еттері дұрыс дамып жетіледі.
Алғашқы сабақтарда балалардың тілі мен ойын дамыту жолында ... ... ... ... ... көркем шығармалар оқу, ауыз әдебиет үлгілерін (жұмбақ, мақал, мәтел, жаңылтпаштар т. б.) жатқа, айту, ... ... ... ... ... ... барысында мұғалім өзі қоятын сұрақтарын мұқият ойластырады.
Дайындық кезеңіндегі әңгіменің ерекшелігі оның қысқа (4 -- 6 минут) ... ... ... ... ... ... мәнерлілігінде, тақырыбы жағынан балалардың күнделікті өміріне қабысып келуінде.
Дайындық кезеңде мектеп тәртібі, оқу құралдары мен оқу ... ... ... ... ... ... аударылады.
Осы айтылғандармен қатар дайындық кезеңінде кейбір әріп элементтерімен таныстырып, таңбасын жасатып үйрету де пайдалы (мысалы, үш таяқшадан тұрады: екі ... ... ... ... да, үшіншісі кесе көлденең тұрады т. с. с).
Кеспе әріптердің кассасын жасату және оны пайда - лану жұмыстарына жаттықтыру да осы ... іске ... жөн. ... әріп ... кезеңінде бала - ларға қойылатын талап тым көбейіп кетеді де, олар ... ... ... ... ... жүйесін былайша көрсетуге болады:
тақырыбына арналған сабақ (ауызша).
* Мұғалімнің ертегі айтып ... ... ... оқып ... ... ... (немесе оқылған әңгіме) бойынша сұрақ-жауап түрінде әңгімелесу.
* Тыңдағандарын оқушылардың ... ... ... ... ... Сөйлемдердегі сөздерді табу.
6. Ертегідегі (немесе әңгімедегі) ең қызық суреттелген жерлерді балаларға айтқызу.
Ертегіні (немесе әңгімені) диалог түрінде рольге бөліп айтқызу.
... ... ... ... Әліппенің алғашқы беттеріндегі суреттер бойын - ша әңгіме жүргізу.
* Оқушылардың айтқандарын сөйлемге талдау.
* ... ... ... буынға талдау.
* Сөздің басқы немесе соңғы буындарын жауып қойып, оны оқушыларға ... ... ... ... салу немесе ермексаздан жасату.
Дыбыспен таныстыру сабағы
* Жұмбақ жасырып, ... ... осы ... пен оның ... ... әңгімелесу.
* Әңгімені сөйлемдерге, сөйлемдерді сөздерге, сөздерді буындарға талдатқызу.
* Дыбыспен таныстыру (а-ра, ал-ма, ... а-па т.б. ... ... отырып, дыбысына көңіл аударылады).
* Таныс дыбыстан басталатын сөздер ... ... ... сөздердің суретін салғызу.
Әріп элементін жа зуға үйрену ... ... ... ... ... Оқушыларды жазуға даярлау. Қарындашты қалай ұстау керектігін қөрсетіп, саусақтарын бүгу, жазу, ауаға жазғызып жаттықтыру.
* ... ... бір ... ... ... ... Тақтаға жазып көрсету және оны қайта ауаға жазып көрсету.
* Балаларға дәптерлеріне жазғызу.
Сөйлемді сөзге, сөзді буынға ажыратуға ... ... ... ... ... ... буынға ажыра - туға жаттығу.
Көрнекі құрал: Әліппе кітабының алғашқы беттеріндегі жеке суреттер.
Сабақтың ... Жеке ... ... оларды атау. Сұрақ- жауап арқылы суретте көрсетілген заттардың әрқайсысына лайықты сөйлемдер құрату. Мысалы, -- Үйрек қайтеді? -- ... ... ... сөй - ... неше сөз бар? -- ... ұшады деген екі сөз бар. Бірінші сөз қайсы? -- :: ... сөз -- ... -- ... - лап ... ... мен ... ... нешеге бөліп айтар екенмін. Үй-рек. Нешеге бөліп айттым? -- Екіге бөліп ... -- ... ... ... -- ... бөлігі -- . -- Екінші бөлігі ше? -- Екінші бөлігі -- ... ... сөз ... де ... Енді бұл ... ... өздері айтады. Сонан кейін буынның мәнісі, әр буынды айтқан сайын ауыздың ашылуымен бірге иектің ілгері қарай қозғалатындығы түсіндіріледі. Иектің қозғалысын ... үшін ... ... ... ... ... иектің астына ұстау арқылы тәжірибе жасатып көруге болады. Иек екі буын - ды сөзде алақанға екі рет, бір ... ... бір рет ... олардың көздері жетеді.
-- Сонымен, бүгінгі сабақта не үйрендік? -- Сөйлем құрастырдық, ... ... ... бөліп үйрен - дік.
* Енді суретке қарап, жақсылап тыңдап отырыңдар.Мен сөздің бірінші буынын айтамын, сендер қалған бу - ынды ... ... ... ... ... ... т. б.
* Біз өткен сабақта не туралы әңгімелесіп едік?
* Өткен сабақта біз ... ... ... не ... еді?
-- Бақшада қауын, қарбыз, сәбіз т. с. с. өсіріледі.
* деген сөйлемде неше сөз бар?
* ... ... үш сөз ... ... ... ... ... айтқызылады және сол сөздер буынға талданады.
Үйге екі-үш буыннан құралған ... ... келу және ... ... ... ... әңгіме айтуға дайындалу тапсырылады.
Дыбыспен таныстыру сабағының үлгісі
Көрнекі ... ... ... ... ... және суреттер.
Сабақтың барысы: оқушылардың назарын сабаққа аудару үшін, балаларға көздерін жұмып, аз уақыт не ... ... ... ... ... ... ... дүрілі, біреудің даусы т. б. дыбыстар естігенін айтады. Біздің сөйлейтін сөздеріміз де осы сияқты дыбыстардан құралатыны ... ... Асыл т. б. с. ... ... ... буынға бөлінеді (А-жар, а-па, А-сыл). Бұл сөздердің басында қандай дыбыс естілетіні сұралады. Балалар дыбысының естілетінін ... -- Осы ... ... де ... көріңдерші. Әлия, сен де. Асқар, сен де -- барлығымыз; айтайық.
Суреттерді қарау және олардың атын атау; атауларды буынға ... ... ... бар ... ... ... ... таныстыру. Кеспе әліппеден әрпін алып, оның екі тік сызықтан және бір ... ... ... ... ... ... Оқушылар бұл әріпті таяқшадан өздері құрастырады және ... ... кіші ... ... Оны да талдау (сопақшалау келген дөңгелек пен имек таяқшадан ... Оны екі ... ... ... ... ... әкелген). Балалар картоннан жасалып әкелінген үлгіні айнала сызу арқылы таңбасын шығарады. Әріп кассасынан бұл таңбаны табады.
Өткен сабақта балалардың ... атын ... ... ... еді; ... сол ... тағы қайталайық, -- деп, мұғалім оқушылар айтқан сөздерді талдау арқылы оның құрамында ... ... ... ... ... дыбысы бар 3 -- 4 сөз ойлап келу ... -- ... ... ... ... кезеңі. Әліппе кезеңінде дыбыстар оқушыларға алфавит ретімен ... ... ... ... ... ... ең оңай ... және дауыссыз дыбыстар үйретіледі. Әр дыбыстың тұсындағы ... ... ... ... ... үшін әліппе жасаушы авторлар мен сауат ашу жұмысын зерттеушілер әліппе кезеңін төртке бөледі.
Бірінші кезеңде жуан ... ... мен ... ... және ... ... таныстырылады. Грамматикадан: сөйлеу, сөйлем, сөз, буын, дыбыс практикалық жолмен ұғындырылады.
Жалпы кеңес мектептеріндегі мұғалімдер мен әдіскерлер жазу оқудан ... ... тиіс ... яғни ... ... ашу ... дыбыстарды оқып, олардың таңбаларын танып қана қоймай, әріптерді де ... ... ... екенін көрсетеді.
Ендеше алғашқы кезеңнен бастап-ақ оқушылар үлкен және кіші әріптерді бірден жазып үйренеді. Екі дыбысты ... оқи ... ... ... те, ... да ... үйренеді.
Жазу жұмыстары, сондай-ақ басқа жұмыс түрлері дс алдыңғы, дайындық кезеңіндегі сияқты болып келеді.
Әліппе кезеңінде қолданылатын ... ... ... - пе>> жәнс ... -- ... ... ... әліппеден балалар сөз құрастырады, сөздерді буынға, дыбысқа талдайды, құрастырған сөздерін оқып жаттығады. Балалар оқыған немесе ... ... ... жете түсінетіндей, қате жібермейтіндей дәрежеге жеткенге дейін талданады.
Балалар әліппені өтудің бірінші кезеңінде алдын-ала буынға, ... ... ... ... ... сөздерін оқитын болса, екінші кезеңде үдету амалымен жасалған сөздерді және бір ... ... ... ... Бір ... ... сөздер мен үдету амалы арқылы жасалған сөздерді оқыту ... ... ... ... ... ... жүргізілгенде ғана тиімді және нәтижелі болып шығады.
2.2 Оқу ... ... ... ... дегеніміз әрекеттің адам бойында орнығуы. Әрекетке ең ... ... ... адам ... ... ... көптеген қимыл-қозғалыстар жасайды. Мысалы, жоғарыда көрсеткеніміздей, бала оқу-жазуға ... ... ... ... ... ... физик М. Лауэ оқу, білім жөнінде айта келіп: , -- дейді. Бұл сақталып қалатын не? Ол -- ... ... ... ... және ... -- міне, нағыз білім -- осылар! .
Қандай да болмасын ... бала ... ка - ... ... барысында үйренеді. Бала үлкендердің істеген әрекеттерін көріп бақылап, оған еліктейді, кейін оны өзі істей бастайды. Ал ... ... ... әрекеттерін әдейі көрсетеді, түсіндіреді, балалар оның орындалуын бақылайды. Осы про - ... ... ... адамның бойына сіңуі, ішкі психикалыққа айналуы интериоризация деп аталады, яғни сыртқы заттық әрекеттің ақыл-ойға, санаға өтуі. Мұндай процесті оқытуда ... ... ... ... ... ... П. Я. ... және оның шәкірттері зерттеді. Бұл зерттеулер бойынша баланың ақыл-ой ... ... ... ... ... ... мен шеберліктің қалыптасу ұзақтығы да, оның нәтижесі де (беріктігі, саналылығы, жи-нақтылығы т. б.) ақыл-ой әрекетін ... ... ... ... ... көрсетіледі. Ендеше мұнда да басты жауапкершілік мұғалімге жүктеледі. Ал осы ақыл-ой әрекетін ұйымдастыруға қандай талаптар қойылады? Олардың негізгілерін атап ...
1) ... ... ... ... ... яғни ... да болмасын дағдыны қалыптастырудың өзі балаларға бағыт беру, түсіндіруден басталады. ... осы ... ... орындауға кіріседі;
2) әрекеттің материалдық түрде қалыптасу кезеңі. Оқушы көргенін орындайды, ... бұл әлі ... ... ... ... оқушының таяқша салуға кірісуі: басын қисайтып, иығын бүкірейтіп, бүкіл кеудесін бір жағына қисайтып, шынтағын көтеріп, ... ... ... бар ... ...
3) ... ... сөйлеу ретінде көрінуі (балалар дауыстап сөйлеп отырады). Бұл кезеңде күрделі ... ... ... (мысалы, сауат ашу барысында бір әріпті жазуға үйрету үшін бірнеше элементтерді бөліп-бөліп жазып ...
4) ... ... ... ... орындайды. Яғни дағды мен шеберлікке саналы түрде ... ... ... не ... не ... ... біледі. Бұл сатыда бірқатар артық қимыл-қозғалыстар жойылып, жинақталады;
5) дағды мен шеберліктің толық, қалыптасып бітуі.
Сауат ашу кезеңінде мұғалімдер балаларды оқу-жазу ... ... осы ... ... ... ... да, жазуда да сөзді буынға, буынды дыбысқа бөлу сияқты, талдау-жинақтау әдісі, сонымен қатар үдету ... (ат, ... т. б.) ... сөздерді және бір ғана әрпі немесе дыбысы өзгеше сөздерді (ана, ара, т. б.) ... ... кең ... ... негізінен қысаң дауыстылардың жуаны және қалған үнді (сонор), ұяң, қатаң дауыссыздар таныстырылады. Бұл кезеңдегі дыбыстармен танысу жолдары да ... ... ... ... ... Мұндағы айырмашылық -- ұқсас дыбыстар салыстырыла оқытылады. Танылатын әріп санының көбейе түсуіне ... бұл ... жазу ... ... ... кездеседі.
Үшінші кезеңде жіңішке дауысты дыбыстар мен к, г, п, б, ж, з, ң сияқты дауыссыздар танытылады. Бұл ... ... ... буын саны да арта ... ... ... ... тілімізде сирек кездесетін сияқты дыбыстар мен солардың таңбалары таныстырылады. Сонымен қатар бұл ... ... -- орыс ... ... ... және ... дыбыстарын саналы түрде таныту.
Қорытынды
Әліппеден кейінгі кезеңде балалар көлемі шағын, қарапайым қысқа-қысқа сөйлемдерден құрылған ... ... ... ... ... бұл кезеңде де тоқтатылмайды. Әріптерден сөздер мен буындарды құрап жаттығу және оларды оқу жұмысы әліппеден кейінгі кезеңде де ұштастырыла ... ... ... ... ... сөздердің айтылуы мен жазылуы бірдей, бір-біріне сай болуы әліппеден кейінгі кезеңде де қатты қадағаланады. Балалар бұрын оқылған, ... ... ... ... ... ... жаза алады. Аяқталмаған сөйлемдерді өздері аяқтай алады. Сөйлемдердегі қалдырылып кеткен сөз - дерді өздері тауып, қосып жаза ... ... ... тауып, қосу немесе сөйлемді аяқтау жұмыстары, әрине оқушылар ... оқып ... ... ... бойынша жүргізіледі.
Әліппе кезеңінде жаңа дыбыс пен жаңа ... ... ... жүйесі
Оқу сабағы:
* Оқылған ертегі немесе жұмбақ бойынша ... ... ... ... ... ... ... отырған жаңа дыбыстан басталатын немесе аяқталатын сөзі бар сөйлемді бөліп алып, оған ... ... ... ... ... ... буынға, дыбысқа талдау арқылы үйретілетін дыбысты бөліп алу; осы дыбыстан басталатын немесе ... жаңа ... ... табу.
* Сол әріптің баспа түрін көрсету, оның суретін таяқшалардан, қағаз ... ... ... ... ... ішінен табу.
* Кеспе әліппеден сөз құрастыру және оны оқу.
6. Бір буынын немесе әрпін ауыстыру арқылы жаңа сөз ... ... ... ... ... ... әріптер қосып, жаңа сөз жасау, оларды оқу.
7. Әліппедегі бағанада берілген сөздерді ... ... ... ... ... ... отыруы, қаламдарын дұрыс ұстауы, дәптерлерінің партада дұрыс қойылуы) тексеріледі.
* Сөзді буынға, ... ... ... жаңа әріп ... Жаңа ... элементтері бөлшектеліп көрсетіледі, мұғалім оны ... ... ... ... дәптерлеріне жазады.
* Мұғалім жаңа әріпті тақтаға жазады; оқушылар осы әріптен басталатын сөздер ойлап табады, сонан соң;олар әріпті дәптерлеріне жазып ... ... ... сөздерін буынға, дыбысқа талдайды, оқиды.
* Талданған сөздердің ішінен барлық әрпі ... ... ... оқушылар дәптерлеріне жазады.
* Суретпен немесе ермексазбен жұмыс.
Әліппенің алғашқы кезеңдеріндегі сабақтар осындай жүйеде ұйымдастырылады. Ал әліппенің екінші, үшінші кезеңдерінде ... ... ... ... баспа түріне) жаттығу жұмысы көбірек жүргізіледі. Мұнда өтілген ... ... ... ... ... сөздерді оқу, кеспе әліппеден сөз құрас - тыру және ... оқу ... ... ... отырады. Сонымен қатар әріптері, буындары ұқсас жұп сөздер мен буындарды ... оқу, жазу ... - ры да ... ... ... кезеңдегі сабақ жүйелері
Әңгіме ... ... оқу ... ... ... немесе ертегі тақырыбы туралы кіріспе немесе дайындық әңгіме жүргізіледі.
* Әңгіме немесе ертегі қысқа-қысқа бөлімдерге бөлініп, оқушыларға ... Әр ... ... болған соң мұғалім онда не жөнінде әңгіме болғанын қысқаша, ондағы басты-басты ойларға тоқталу арқылы оқушылар ... ... іске ... ... ... ... Р., Дәулетбекова Ж. пәні мазмұнының жаңа бағыттары жөнінде // Қазақ мектебіндегі оқу-тәрбие деңгейін көтеру ... ... ... ... - Алматы, 1996. - 132-136 ... ... ... ... ... - ... 2008. - 240 ... Қазақ тілінің оқу бағдарламалары. - ... 2005. - 25 ... ... К., ... А., ... Б. ... тілі / ... арналған оқулық. - Алматы, 2000. - 173 б.
* Прәлиева А., Әбуева К. ... ... ... ... - ... 2002. - 88 ... ... Р. Тіл табиғатын таза сақтайық десек // Қазақстан мектебі. - 2000. - №5. - 21-24 ... ... М. ... ... // ... ... ... методикасы. - Алматы, 1998. - 240 ... ... Н. Сөз ... - ... 1994. - 120 ... ... ... ойын жағдаяттарын пайдалану//.Қазақ тілі әдістемесі,2008,№2, 9-11б.
* Сұнғатова Г.Ж. Тілдерді оқыту ойын әдісі//, 2009,№3,26-29 б.
* ҚұдайбергеноваА.М.Ойындар-коммуникативтік компетенциясын ... ... ... тілі ... ... 20б,22 б.
* Жұбанов Қ. Қазақ тілі жөніндегі зерттеулер/-Алматы,1998 ж.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 100 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сауат ашу барысында жазуға қойылатын талаптар19 бет
20 ғ. Қазақ мектеп ашылу тарихы3 бет
«білім беру» функционалдық тобының шығындары туралы ақпарат4 бет
Əлеуметтік статистика индикаторы6 бет
Анатомиялық терминдердің латын тіліндегі дәріптелуі жайлы6 бет
Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету59 бет
Бастауыш мектепте жазба жұмыстары арқылы сауаттылыққа үйрету туралы49 бет
Бастауыш мектепте қазақ тілін оқыту технологиясы12 бет
Бастауыш сынып оқушыларын сауатты жазуға үйрету7 бет
Бастауыш сыныпта жазу мен тіл дамыту жұмыстарының ұйымдастырылуы21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь