Металлургия өнеркәсібі

Мазмұны
Кіріспе 4
Негізгі бөлім
1 Қазақстан экономикасының тәуелсіздік жылдарындағы даму ерекшелігі
1.1 Нарықтық экономикаға өтуі 6
1.2 Нарықтық экономика жағдайындағы республика
экономикасының дамуы 9
1.3. Қазақстан экономикасындағы шетел инвестицияларының ролі 10
2 Қазақстанның металлургия өнеркәсібі
2.1. Минаралды.шикізат ресурстары 14
2.2 Металлургия өнеркәсібінің 2002.2005 жылдары арасындағы көрсеткіштері 15
2.3 Металлургия өнеркәсібінің қазіргі жағдайы 17
2.4 Металлургия кәсіпорындары. 19
3. Қазақстанда түсті және қара металлургияны дамытудың
негізгі бағыттары 21
4. Минералды.шикізат ресурстарын тиімді пайдалану мәселелері 22
Қорытынды 25 Қолданылған әдебиеттер тізімі 27
Кіріспе

Қазақстан Республикасының металлургия өнеркәсібіне талдау жасау қазіргі кездегі өзекті мәселелердің біріне жатады, өйткені тәуелсіздігімізді алғаннан кейінгі жылдары елміздің экономикасы төмен құлдырап, тек 1995 жылдан бастап қана ол бірте-бірте көтеріле бастады, ал 2005 жылы еліміздегі жалпы ішкі өнім көлемі 1995 жылмен салыстарғанда екі есе өсті. Экономикамыздың өсуінде металлургия өнеркәсібінің рөлі зор. Республиканың Энергетика және минералды ресурстар министрлігі «Республиканың отын өнеркәсібінің 2015 жылға дейінгі даму стратегиясын» қабылдады [1]. Міне, осындай дәрежеге жету үшін қандай жұмыстар жүргізілді және экономикамыздың дамуының басты бағыттары қандай болды, ел экономикасындағы металлургия өнеркәсібінің рөлі қандай деген сұраққа жауап беру үшін осы жұмыста көптеген статистикалық мәліметтерге талдау жасалынып, ел экономикасы дамуының басты себептерін айқындау қазіргі уақытта өте қажет.
Қазақстанда реформа жасау жылдарында, нарықтық экономикаға көшуде орасан зор көп жұмыстар атқарылды:
• барлық тауарлар мен көрсетілетін қызметтерге баға мен тариф ырықтандырылды;
• елімізде мемлекеттік меншікті жекешелендіру жоғары қарқынмен жүргізілді, реформа жылдары (2000-2011) мемлекеттік 16мың кәсіпорын жекешелендірілді, оның ішінде экономиканың экспорттық секторына жататын өнеркәсіптің ірі жетекші кәсіпорындары бар. Бүгінде шаруашылық қызметпен айналысатын субъектілердің жалпы санының 80%-дан астамы жеке меншікте, мемлекет меншігінде тек 15,5%-ы ғана қалған;
• рыноктық инфраструктураның базасы жасалды: 100-ден астам екінші дәрежедегі банк жұмыс істейді, олардың 30-дан астамы жеке меншіктегі , 72-сі акционерлік, 6-ы шетелдік банктер. Кейбір банктер банкрот болып, кейбіреулері өзара бірігіп, іріленіп деген сияқты табиғи процесс жүріп жатыр. Яғни экономикамыздың барлық саласында түбегейлі өзгерістер жүріп жатыр.
Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. Райханұлы Н. Экономиканың жарты жылдық қарқыны. - Ақиқат., 2004-№9.-11-12б.
2. Елшібекова Қ. Инвестициясыз экономика өрге баспайды. - Саясат.,-1998-№2.-15-18б.
3. Шыңғыс М. Экономикадағы дүбәралық. - Жас Алаш.,-2006-№12.-1-2б.
4. Сәбден О. Инвестиция салынған негізгі салалар. - Ақиқат.,-1997-№2.-15б.
5. Құлымжанов М . Нарықтық экономиканың мәні, құрылымы және тиімді жұмыс істеудің шарты. Агробизнесс теориясы мен тәжірибесі. - А.,-1997.-19-21б.
6. Райханұлы Н. Реформаға көзқарас. (Нарықтық қатынастардың дамуы қандай?). - Ақиқат.,-1997-№5.-11-18б.
7. Құлымжанов М. Нарықтық экономика заңдары. - Ақиқат.,-2003-№7.-30-32б.
8. Әліқұлов К.А. Қазақстанда нарықтық қатынастардың дамуы. - Жаршы.,-2004-№2.-60-62б.
9. Нұрмолдақызы Г. Инвестицияларды қайда жұмсаған қайырлы.- Қаржы-қаражат.,-1998-№7.-23б.
10. Райханұлы Н. Нарықтық қатынастар мен ҚР-да экономиканың басты салаларында жұмсалған инвестицияның құрамы мен динамикасы. - Ақиқат.,-1998-№2.-33-35б.
11. Шыңғыс М. Қазақстан және әлемдік инвестиция. - Жас Алаш.,-2002-№9.-9б.
12. Шалғынбаев Н. Нарықтық қатынастарды қалыптастырудағы жекешелендіру. - Саясат.,-2004-№8.-49-51б.
13. Қазақстан цифрларда. Статистикалық жинақ. - Алматы.,-2005
14. Каргажанов З.К., Тлеубергенов М.А. и др. Теория и методика установления платы за использование минеральных ресурсов (на примере цветной, черной металлургии и нефтяной промышленности Казахстана). – Алма-Ата., 1992. – 155 с.
15. Каргажанов З.К., Баймырзаев К.М., Калиаскарова З.К. Платежи за пользование природными ресурсами. – Алматы, 1997. – 162 с.
16. Гирусов Э.В., Бобылев С.Н., Новоселов А.Н. Экология и экономика природопользования. – М.: Закон и право ЮНИТИ, 1998. – 455 с.
17. Голуб А.А., Струкова Е.Б. Экономика природных ресурсов. – М.: Аспект Пресс, 2001. – 319 с.
18. Володомонов Н.В. Горная рента и принципы оценки месторождений . – М.: Металлургиздат, 1959. – 80 с.
19. Яковец Ю.В. Методология ценообразования в горнодобывающей промышленности. – М.,1964. – 198 с.
20. Каргажанов З.К. Проблемы горной ренты и плата за пользование недрами при социализме // Вестник АН КазССР, 1979, №7.
        
        Мазмұны
Кіріспе
4
Негізгі бөлім
1 Қазақстан экономикасының тәуелсіздік жылдарындағы даму ерекшелігі
1.1 Нарықтық экономикаға өтуі
6
1.2 Нарықтық экономика жағдайындағы республика
экономикасының ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2002-2005 жылдары арасындағы көрсеткіштері
15
2.3 ... ... ... ... ... ... ... ... және қара ... ... ... Минералды-шикізат ресурстарын тиімді пайдалану мәселелері
22
Қорытынды
25 Қолданылған әдебиеттер
тізімі
27
Кіріспе
Қазақстан Республикасының металлургия өнеркәсібіне талдау жасау қазіргі
кездегі ... ... ... жатады, өйткені тәуелсіздігімізді
алғаннан кейінгі жылдары елміздің экономикасы ... ... тек ... ... қана ол ... ... бастады, ал 2005 жылы еліміздегі
жалпы ішкі өнім көлемі 1995 жылмен ... екі есе ... ... ... ... рөлі зор. Республиканың
Энергетика және минералды ресурстар министрлігі ... ... 2015 ... ... даму стратегиясын» қабылдады [1]. Міне,
осындай дәрежеге жету үшін ... ... ... және ... ... бағыттары қандай болды, ел экономикасындағы металлургия
өнеркәсібінің рөлі қандай ... ... ... беру үшін осы ... ... мәліметтерге талдау жасалынып, ел экономикасы
дамуының басты себептерін айқындау қазіргі уақытта өте қажет.
Қазақстанда реформа ... ... ... экономикаға көшуде орасан
зор көп жұмыстар атқарылды:
• барлық тауарлар мен көрсетілетін қызметтерге баға мен ... ... ... ... жекешелендіру жоғары қарқынмен жүргізілді,
реформа жылдары (2000-2011) мемлекеттік 16мың кәсіпорын жекешелендірілді,
оның ішінде экономиканың экспорттық секторына ... ... ... ... бар. ... ... ... айналысатын
субъектілердің жалпы санының 80%-дан астамы жеке меншікте, мемлекет
меншігінде тек 15,5%-ы ғана ... ... ... ... ... ... ... екінші
дәрежедегі банк жұмыс істейді, олардың 30-дан астамы жеке меншіктегі , 72-
сі ... 6-ы ... ... ... банктер банкрот болып,
кейбіреулері өзара бірігіп, іріленіп деген сияқты табиғи ... ... Яғни ... барлық саласында түбегейлі өзгерістер жүріп
жатыр.
Қазақстанда қазіргі таңда ең тауарлы өнеркәсіп саласына ... ... Ол қара және ... ... ... ... өнеркәсіп үлесінің 20 пайызы металлургия өнеркәсібіне тиесілі. Оның
ішінді үштен екісін түсті металлургия, үштен бірін қара ... ... ... ... ... ... ... біріне
жатады. Оның дамуы республиканың өнеркәсібіінң дамуында үлен рөл атқарады.
Ең алғашында түсті металлургияның негізгі аудандары Шығыс және ... ... ... 20-30 ... түсті металлургия солтүстік және
оңтүстік аудандарда да ... ... ... ... жоғары
сапалылығымен ерекшеленеді.
Қара металлургия аудан құрушы маңызға ие өнеркәсіп ... ... қара ... ... ... екі ... жүрді.
Біріншісі - одақтық маңызға ие ... ... ... ... металлургия кәсіпорындарының құрылысы негізінде [2].
Қазақстанда металлургияның дамуының негізгі мәселелері: жер ... ... ... ... жетілдіру, шикізат
бағытынан өңдеу бағытына өту, мыс, қорғасын-мырыш, ... ... ... - ... ... дамуындағы металлургия
өнеркәсібінің рөлін айқындау.
Зерттеудің міндеттері:
- Республика экономикасына жалпы сипаттама беру;
- Республикадағы өнеркәсіптің, соның ішінді металлургия ... ... ... Республиканың металлургия өнеркәсібінің келешекте даму бағыттарын
айқындау.
Зерттеу нысаны - ... ... ... ... ... ... ... пәні – Қазақстандағы металлургия өнеркәсібі.
Құрылымы – жұмыс кіріспеден, 4 ... ... және ... ... тұрады.
1. Қазақстан экономикасының тәуелсіздік жылдарындағы даму ерекшелігі
1. Нарықтық экономикаға өтуі
Қазақстанның да нарыққа бағытталған экономика құруға бет ... ... ... ... ... ... ... экономика түріне
алмастыру экономиканың барлық салаларында ... ... ... мен
тереңдігі жөнінен бұрын болып көрмеген әлеуметтік – экономикалық және саяси
дағдарыстан елімізді алып шығу жолында ... ... ... ... ... ... ... мен бейнетін бастан кешіруде.
Экономикалық жағдайды обьективті бағалау үшін ТМД елдері өз ... ... ... ... емес, оның кеңестік дәуірден кейінгі ерекше түрін
өткеріп жатқанын ескеруіміз керек. Ол екінші дүниежүзілік ... ... және ... ... ... Шығыс Азия елдеріндегі, сондай-ақ Шығыс
Еуропа мен Балтық теңізі жағалауындағы елдердегі социализмнен кейінгі
көшпелі ... ... ... ... елдерде нарықтық қатынастар мен
шаруашылық тәсілдерін соғыс бөліп кеткен-ді, соғыс аяқталысымен олар ... ... Ал ... ... ... ... ... да онша көп уақытқа ... жоқ, оның ... ... ... ... шаруашылықтың нарықтық қатынастары
сақталды, олар ... ... ... еді. ... бұл ... ... процесі жеңілірек болды.
Ал ТМД елдерінде нарықтық қатынастарды тыңнан бастау қажет болды. Кеңес
адамдарында нарықтық әлеуметтік түсінік, кәсіпкерлік рух, ... ... ... ... ... ... еді. Сондықтан да бұл елдерде
нарықтық қатынастардың өмірге баяу ... ... ... ... оларда экономиканы басқарудың барлық буынында бұрынғы кадрлар іс
басында отырғаны айдан анық еді ... ... ... ... ... нарыққа бет алған экономика жолына
1992 жылдың қаңтарында аяқ басты. ... ... өту ... ... тұтасып жатқан екі міндетті шешу қажет болды:
- экономиканы тұрақтандыру және оны тамыры тереңге кеткен дағдарыстан
шығару;
- нарықтық қатынастарды құру және ... ... ... ... ... құлашын кеңге жайған
дағдарыс жағдайында дамыту өте күрделі еді, сондай-ақ экономикалық
дағдарысты жеңу де қиын еді, ... ... ... ескі ... ... ал ... тек енді ғана ... бастаған болатын.
Кеңестік жоспарлы экономикадан нарықтық экономикаға көшудің бұл бірден-
бір жолы және түбегейлі өзгерістің дұрыс стратегиясы ... ... ... ... ... мақсат етіп қойылған «есеңгіреу» (шок) кеңес
өкіметінен ... ... ... қашып құтылмайтын қиындығы еді.
Өйткені бұл экономикада баға ... ... ... ... орын ... ... құру ... экономикалық саясаттың және
біліксіз жүргізілген табыс саясатының нәтижесінде шектен тыс көп ... ... ... ал ... өзі өте ... тұтыныс рыногын тудырған
болатын. Қысып ұстап, қолдан жасалған жасырын инфлияция ашық түрге ... ... ... тиісті, өйткені бұл ... ісік көп ... ... ... жеп, оның жазылмас дертіне айналған еді. Сондықтан одан
жазылу үшін ауыр болғанымен «есеңгіретіп емдеу» қажет болды.
Алғашқыда ... ... және ... ... ... негізделген басымдықтан гөрі құрылымдық
өзгерістермен қабат ... ... ... ... ... ... болды. Бірақ-та, аса зор инфлияция, қаржы
жүйесі қаусаған, тұрғындар қолында ... ... ... шектен тыс көп
жағдайда мұндай стратегия – экономикалық күйреу болды. Оның үстіне ... ... ... да ... ... өйткені бұрынғы біртұтас
кеңестік нарық бөлшектенді, бұрынғы шаруашылық байланыстар үзілді, ал басқа
нарықтарға біздің тауарлармен шығу ... емес еді. ... ... ... ... да ақша ... басып шығарып
үлгермейтін еді, ақша тапшылығы күннен – күнге арта ... ... ... ... тағы бір ... ... нарыққа біртіндеп көшу
болды. Алайда, коммунистік көзқарас басым, нарыққа ... ... оны ... асыру мүмкін емес еді. Нарыққа деген әр қадам, нарықтық
тұрақтандыру тетіктері қатты қарсылық кездестіріп, ақыр аяғы ескі ... ... ... ... да, ... аймақта отырған және Ресейдің Үкіметі Орталық
банкі және Парламенті жүргізіп отырған ... ... ... ... ... оның ... реттеп отыруға уақыты да тәжірибесі де және
ресурсы, өзінің қаржы жөніндегі институттары жоқ ... ... оның ... бұлтарыстарымен бірге қабылдауға мәжбүр болды
[5].
Қазақстан өзінің іс жүзіндегі жеке дара ... ... мен ... өзінің ұлттық валютасын енгізгеннен соң 1994 жылдан ... ... ... Осыдан кейін ғана өкіметтен ұлттық банктің экономикалық
саясаты азды-көпті қажетті дәйектілікке және ... ... ие ... ... 1992 жылғы мамырда реформаның қабылданған стратегиясынан бас
тартқан соң келесі жылдар аса асқындаған және ... ... ... өсу және ... өмір деңгейінің шапшаң төмендеу
жылдарына айналды. Реформа жылдары инфляция ... ... ... ... 1991 жыл ... 50 пайызына, ал өмір деңгейі 4
есеге дейін құлдырады.
Қазақстанда ... ... ... нарықтық экономикаға көшуде
орасан зор көп жұмыстар атқарылды:
- барлық тауарлар мен ... ... баға мен ... ... экономикалық қызмет көп жағдайда ырықтандырылды, соның
ішінде әртүрлі тарифтік емес шектеулер мен экспортқа ... ... бажы алып ... 1995 ... ... ... ... жаңа заң енгізілді, салық саны
бұрынғы 45-тен енді 11-ге дейін қысқарды. Олардың алым ... ... олар ... ... ... ... ... институциалдық өзгерістер жасалды және жасалынып жатыр.
Елімізде мемлекеттік меншікті ... ... ... реформа жылдары (2000-2011) мемлекеттік 16 мың кәсіпорын
жекешелендірілді, оның ішінде экономиканың ... ... ... ірі – ірі ... ... бар. ... ... айналысатын субъектілердің жалпы санының ... ... ... ... ... тек 15,5 ... ғана
қалған;
- рыноктық инфраструктураның базасы жасалды: 100 ден ... ... банк ... ... ... 30 дан ... жеке меншіктегі, 72-
сі ... 6-ы ... ... ... ... банкрот болып,
кейбіреулері өзара бірігіп, қосылып, іріленіп деген сияқты табиғи процесс
жүріп жатыр. Ұлттық банк ... заң ... ... ... ... және ... ... зейнетақы және басқа қорлар
сияқты банкке жатпайтын қаржылық институттар ... ... ... ... ... ... ... – қаржылық биржа, бірнеше ...... бәрі ... ... ... тән ... ... нарықтық экономиканың, оны мемлекеттік реттеудің құқықтық базасы
жасалды, ол үнемі жетілдірілуде.
Қорыта айтқанда, Қазақстанның бүгінгі ... ... ... ұқсайды, бұдан былай жоспарлы экономикаға қайтар жол жоқ [6].
Нарықтық ... өту ... ... ... ... ... ... жүргізілді:
- мемлекет меншігінде болған барлық өнеркәсіп орындары мен ауыл-
шаруашылық бірлестіктерін ... ... ... ... ... әсіресе өңдеуші өнеркәсіптің үлесін
арттыру. Өнеркәсіптің артта қалған салаларында өнімділікті ... ... жаңа ... ... ... үшін шетел инвестицияларын
тарту;
- ҒТР нәтижелерін экономиканың барлық саласында кеңінен пайдалану;
- жеке кәсіпкерлікті дамыту;
- отандық тауардың ... ... ... ... нарықтағы
бәсекелестігін арттыру;
- экономикадағы қажетсіз салаларды басқа салалармен ... орта ... ... ... ... ... шаруашылыққа интеграциалану, яғни халықаралық еңбек бөлінісіне
қатысып, сыртқы сауда құрылымын өзгертіп, экспортқа тек ... ... ... ... дайын өнімді шығару.
2. Нарықтық экономика жағдайындағы республика экономикасының дамуы
Қазақстан Республикасы егеменді тәуелсіз мемлекет. Қоғамда ... және ... ... жүріп жатыр. Республика экономикасы да
қазіргі кезде ... ... ... ... және ... ... ... кезеңде бірқатар қиындықтардың болып жатқаны да рас. Бұл жөнінде
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. ... ... ... «Мен өз ... өтпелі кезеңнің ауыртпалықтарын
түсініп, оған төзіп отырғаны үшін рахмет айтамын, осы ... ... ... ... ... ... инвесторларды
тартудың және халықаралық қоғамдастықтың біздің пролемаларымызды ... ... ... деп ... ... ... бәрі ... ғана
емес, болашақ ұрпақ игілігі үшін де жасалып жатқан шаралар.
Қазақстанның әлемдік экономикалық қатынастар ... ... ... елеулі кемуіне әсер еткені белгілі. Технологиялық тұрғыдан артта
қалуы, өндірістердің даярсыздығы, шаруашылық ... жаңа ... ... бәсекеге қабілетсіздік – осының бәрі көптеген кәсіпорындардың
тұрып қалуына, дәстүрлі өткізу рыноктарын ... , ... әкеп ... ... ... ... соңғы 8 жылда өндіріс
көлемі екі еседен ... ... ... мен ... ... ... ... жеке капиталға да, сондай-ақ халықаралық қаржы институттарына да
тәуелді болып отыр. Қазіргі таңда экономиканы көтеру инвестицияның ... ... ... ... Қазақстан зор мүмкіндіктер ... ... ... ең ... ... өзі отыз жыл ... ... индустриялы мемлекттерге айналғаны белгілі. ... ... және ... ... ... оларға Малайзия, Индонезия және Тайланд
қосылып отыр. Қазақстанның көршісі Қытайдың да экономикасы жоғары қарқынмен
дамуда. Соған орай бұл ... ... ... Азия ... ... ... ... қарай Қазақстан өзінен-өзі көтеріле қалмайды. Ол республика
халқының ... ... ... ғана ... елдер қатарына қосыла алады.
«2030 жылы Қазақстан Орталық Азия барысына айналады және өзге ... үшін үлгі ... деп ... - деген елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың
сөзінің іске асырылуы Қазақстанның да ... ... елге ... мол ... Қазақстан экономикасындағы шетел инвестицияларының ролі
Инвестиция барлық қоғамда да ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымды жетілдіре беру керек.
Оның жетілдірілуі экономиканың тұрақты ... ... ... ... алда ... қиын ... ... бірден-бір жолы, бұл
отандық өндірісті дамыту. Егер де ауыр өнеркәсіпті ... ... ... ... ... шағын және орта өнеркәсіпті дамытуды ... ... ... ... ... ... президентінің шағын және орта
кәсіпкерлікпен ... ... осы ... ерекше әңгіме
болды. Бұл бағытты дамыту аса мол инвестицияны қажет етпейді. ... ... ... ... жоқ. Біз жыл ... 1,5 млр АҚШ ... шетел инвестицияларын пайдаланамыз. Ал, оларды өсіммен қайтару
бізге оңай емес. Бұл салада ... ... ... ... ... да ... ... қатты көңіл бөлу керек. Қор рыногын
жандандырған жөн. Инвестиция иемденуші еңбектен, өндіруші ... ... ... ... ... ... еді. Қазір жұмыссыздардың саны
артып отыр.
Сонымен бірге ауыл шаруашылығына да ... бөлу ... ... ... балл ... да, ... инвесторлар да барып отырған
жоқ.
Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылық тауарлары арасындағы ара қатынасты ... ... Ауыл ... ... ... неше ... ... те белгілі мөлшерде тәуекелге баруы керек. Ауыл тұрғындары
үшін жұмыс орындарын ашып, олардың күн ... ... ... ... ... ... ... күнелту үшін малдан басқа ештеңе қалмағандықтан,
мал басы әрі қарай шұғыл азаятын болады. Бұл жағдай халқымыздың ... ... ... ... соғады.
Қазіргі кезде аграрлық рынок қорғаусыз қалды, ол ... ... ... ... ... ... Ал ... азық-түлік
өнімдерін тасымалдау өсіп келуде. Ет өнімдерін әкелу 1,4 % -дан 10% -ға,
қант 37,7 % -дан 60 % -ға ... ... майы 25 % -дан 60 %-ға ... ... ... тамақ өнімдері жетіспейтінін пайдаланып, батыс елдері
Қазақстанға сақталу ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті көлемде өндірілетін өнімдерді (астық, мақта, жүн,
қаракөл, ет. т.б.) ... ... ... ... ... ал
өзіміздікін сыртқа еркін шығаруға рұқсат беру керек. ... ... ... ... шығаруға тосқауыл қойған жөн. Ең бастысы, ... ... ... бар ... ... ... ... өнеркәсіп
өнемдерін шеттеп тасымалдауымыз орынсыз. Осының салдарынан, бір ... ... ... ... ... ... еңбек жасындағы көптеген
тұрғындары жұмыссыз жүр ... ... қай ... да ... ... Оны ... ... қиындықтар кездесуде. Ел экономикасын дамытуда ішкі
қаржының маңызды екені ... ... ,ол ... ... болып отыр.
Осыған байланысты, шетел қаржыларын тарту басты мақсатымызға айналып отыр.
Осы тұрғыдан біраз ... да ... ... ... ... ... пайдалану жолдары тұрақты мәселеге айнала бастады.
Бұл орынды да. Себебі, шетелдік инвестициялар бізге тегін келіп жатқан жоқ.
Оны ... үшін ... ... ... ... ... Оның ... онша аз да емес және жыл сайын артып ... ... ... ... ... жылдары біздің борышымыз 1,2-1,3 млрд. АҚШ
доллары көлемінде болатын болса, соңғы жылдары ол 5,8 ... АҚШ ... ... Біз жыл ... ... ... ... үшін салық өсе
беретін болады. Ал, оны уақытымен толық мөлшерде төлеу үшін ... ... ... ... өз ... ... керек.
Қазақстанда 200 – дей мұнай және газ кен ... ... оның ... 102 ... 29 ... 30 ... 6 мұнай-газ, 11 газ конденсат, 19 газ кен орындары бар.
Барланған ... ... қоры 2,2 млрд ... газ – 2,5 трлн ... ... – 0,7 млрд текше метр. ... ... ... 20 – 25 млрд ... деп ... қазіргі шаруашылықтағы ролі аса зор. Ол сұйық ... ... ... ... есептеледі. Одан ... ... ... үшін ... ... ... керосин
алынады. Мұнайды өңдегеннен кейін қалатын ... ...... ... мен ... ... отын ретінде жағылады,
ал қатты қалдық гудрон – жол ... ... ... ... ... газдар – химия өнеркәсібі үшін
бағалы шикізат. Серіктес ... ... ... спирт,
синтетикалық каучук, синтетикалық талшықтар, ... ... ... ... ... ... ... азайтып,
олардың жұмыс ... ... ... үшін ... ... ... тұрғыдан қарағанда, шетел капиталын өзімізге тарта берудің ... ... ... ... өз экономикамызды дамытуға тартқанның
өзінде олардың қай пиғылмен келгенін, не ... ... ... өндіріске енгізілетінін алдын ала білуіміз керек. Инвестиция
алған өндіріс ... ... ... ... күні бұрын көрініп тұрғаны жөн.
Шетел ... ... ... отырып, оларды шаруашылықтың қай
саласына ... ...... көбірек мән беру керек. Кейін осы
капиталды падаланғанымыз үшін өсім төлейтін болғандықтан ... ... ... ... мен ... ғылым жетістіктерін көбірек керек
ететін шаруашылық салаларын дамытуға, жаңа ... ... ... ... ... ... инвестицияны ұзақ өндірістік циклды
дамытуға немесе шетел тауарлары көп тасымалдауынан бәсекелестік кең ... ... ... ... Сондықтан да мемлекет отандық тауар
өндірушілерді шетелдік тауар өндірушілерден ... ... Бөл ... ... болғаны жөн. Қазіргі валюта курсына байланысты шикізатты
шетелге көптеп сату оны ... ... ... ... ... Сол себепті еліміздің шикізаты шетке кетіп жатыр, ал ... ... ... ... жол ... үшін ... курсын
өзімізде қай өндіріс саласын дамыту тиімді, соған байланысты өзгеріп ... ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың қосымша көздерін іздестірген жөн.
Инвестициялық саясатты дұрыс ... ... ... пен ... ... жағдай жасау, халықты жұмысқа орналастырумен,
олардың хал-ахуалының жақсартумен тығыз байланысты. Жұрт ... ... ... ... ... ... ... қоғамның
тұрақтылығына келетін қауіп азаяды.
Инвестицияның біраз бөлігі жаңа технологияны сатып алуға және өндіріске
енгізуге жұмсалуы тиіс. Бұл жерде екі ... ... айта кету ... ... технологиясын жаппай сатып алу өз елімізде техникалық
прогрестің төмендеуіне әкеліп соқтырады.
Жаман да ... ... ... алу ... деген пікір қалыптасады.
Сөзіміз жалаң болмас үшін, мына дәлелді келтірейік. Сонау 1965 жылы ... ... ... ... ... жасанды алмас коропкасы
бар бұрғы дайындаған болатын. Бұл жаңалыққа инвестициядан патент алынған.
Оның көмегімен бұрғылау жұмысының ... 20 ... ... ... ол ... ... Оның себебі, біздің елімізде шетел
технологиясына бас ұру ... да, ... ... ... мән беру кем. ... ... ... шетел тауарымен,
технологиясымен бәсекелесуге жарамды отандық тауар мен технологияға көңіл
бөлетін уақыт жетті.
Ал, екіншіден, отандық машина жасауды тірілтеміз деп ... ... ... ... берсек, шетелдіктерден артта қалып қоямыз.
Осыны ескере келіп, өз ... ... ... ... жоқ ... ... сырттан алдырған орынды. Бұл ... ... ... ... ... жөн ... ... инвестициялық қорларды тиімді пайдалану үшін төмендегі
талаптарды сақтаған орынды:
- экспорттық шамамызды көтеріп, ... ... ... ... ... валютаны заңсыз жолмен сыртқа шығаруға жол ... ... ... ... ... капиталын елімізге тартуға мемлекеттік кепілдеме берулі
шектеу.
- экономикалық өсу тұрақты болуы үшін оны ... ... ... ... ... сатып алу) қабілетін
жоғарылату.
Осыған байланысты еліміз алдында екі басты ... тұр: ... ... ішкі рыноктың тұрақты дамуын қамтамасыз етуі , оның
басты бағыттары:
- инвестицияны өндірістік салаларға молырақ бөлу;
- ауыл ... ... ... пайдалана білу. Оны
жекеменшікке ... ... ... ... ... ... ... алушыларға оны тиімді пайдалануға көмек көрсету;
- ... ... ... шек қою баға қоюдағы
арақатынасты ... ... ... ... ... ... тауарлар есібінен ішкі рыноктың дамуына жағдай жасау.
Қорыта келгенде айтарымыз, шетелдік және ... ... ... қалай пайдалануды тиісті басшылар мен ... ... ... ... ... алған жағдайда, одан еліміздің өнеркәсібі мен ... ... ... ... анық ... ... ... өнеркәсібі
2.1. Минералды-шикізат ресурстары
Қазақстан табиғат ресурстарына өте бай ел. Оның жер ... ... 110 ... 105 ... ... -94,2 %, ... % , фосфориттің -64,7 %, молибденнің- 29,3 % , ... – 28,4 % ... – 22,1 % ... – 20,1% , марганецтің -13% , көмірдің – 11,9
% қоры республика ... ... ... көмірсутегінің мол қоры бар мемлекеттердің қатарына
кіреді. ... ... ... 208 кен орын ... оның ... мұнай, үштен бірі-мұнай-газ, қалғандары газ ... ... ... ... ... ... астам кен
орындары игерілуде. Жалпы Қазақстандағы көмірсутегінің қоры ... ... ... және 7,1 ... метр куб ... газ. ... және Маңғыстау
облыстарының территориясында мұнай қорының 70 % орналасқан. Мұнайдың ең ... ... ... ... ... ... ... ең ірі кен
орындарына Қарашығанақ, ... ... және ... ... кен ... ... тобы ... өзін толығымен отын-энергетикалық ресурстарымен қамтамасыз ете
алады. Қазақстандағы көмір қоры 35,8 ... ... ... ... 3,6 ... жатыр. ТМД елдерінің ішінде Қазақстан көмірдің қоры мен оны ... ... ал жан ... ... өндіру бойынша бірінші орынды
алады. Қазақстандағы ең ірі ... кен ... ... және ... ... бұдан басқа қазіргі кезде Убаган, ... ... кен ... ... мол кен орындарына жатады.
Қазақстан пайдалы қазбалардың қоры бойынша дүние жүзінде алғашқы ... оның ... ... ... ... ... ... қоры бойынша Қазақстан ТМД елдерінің ішінде Ресей мен
Украинадан ... ... ... ... ... ... кен орындары:
Қашар, Соколов-Сарыбай, Қоржынкөл, Аят, Лисаковск және т.б. Темір ... және ... ... ... ... ... ... қоры бойынша Қазақстан дүние жүзінде ОАР ... ... ... орынды алады. Марганец рудасының барылығы
Қарағанды ... ... ... Хром ... қоры ... ... жүзінде ОАР-дан кейінгі екінші орында алады.
2.2 Металлургия өнеркәсібінің ... ... ... көрсеткіштері
2002 жылы өнеркәсіп өндірісі. 2002 жылы ... ... ... ... 2292 ... теңгенің өнімдері
өндірілді (шағын, қосалқы кәсіпорындар, үй шаруашылығы секторын ... 2001 ... ... 9,8 пайызға өскен. Өндіріс көлемінің өсуі
республиканың ... ... ... өндіру өнеркәсібінде 2002 жылы 1072,9млрд. өнімі өндірілді, бұл 2001
жылмен салыстырғанда 14,7 пайызға көп, ... ... ... және 7,7 ... өсті.
2002 жылы темір кенін ... 1,3 ... ... пайызға,
алюминий(боксит) -1,2 есеге, қорғасын-мырыш-8,2 пайызға, хром-15,8 пайызға
өсті. Өңдеу өнеркәсібінде оның ... 40 ... ... ... мен ... ... ... үштен біріндейі –ауыл шаруашылығы
өнімдерін өңдеудің үлесіне тиді.
Металлургия өнеркәсібі мен ... ... 2002 жылы 411,3 ... ... ... ... ... қара және түсті металлургия өнімдері,
164,7және 228,3 млрд. теңгеге жетіп, қара ... өнім ... 7,8 ... шойынның көлемі 4,1млн. теңгеге жетіп, ... ... ... млн. ... және 3,8 ... тмір мен болаттан жасалған тапталған
прокат-4,0 млн. тоннаға және 3,5 пайызға көбейді. Түсті ... ... ... ... ... ... ... көлемі 1,4 млн.
тоннаға жетті немесе 12,6 пайызға өсті, өңделмеген қорғасын,тиісінше -161,8
мың тоннаға, 1,9 пайызға, өңделмеген мырыш -286,3 мың ... 3,3 ... ... мың тонна, 2,9 пайызға, тазартылған мыс- 453,0 мың тоннаға,
6,4 пайызға өсті.
Қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... ... түсті. Өнеркәсіп салаларын дамытуда басты назар шикізат өндіруге
бөлініп, ... ... ... ... ... ... Бұл екі көрсеткіштен –ақ тайға таңба басқандай көрініп ... жылы кен ... ... ... 14,7 ... ... ... өнімі-7,7 пайызға өсті. Осы екі саланың ара-қатынасын
алып қарасақ, біріншісінің үлес салмағы 51,3 ... ... ... Ал ... ... ... ... үлес салмағын және
өнімдерінің көлемін арттырудың жолдары мен ... ... Бұл ... талдауды, нақты ұсыныстарды талап ететін кең көлемді жеке мәселе
[12].
2003 жылдың өнеркәсіп өндірісі. 2003 жылы ... ... ... ... 1615,1 млрд. теңге болды. Бұл 2002 жылға
қарағанда 9,4 пайызға артық. Кен өндіру ... 803,9 ... ... ... бұл 2002 жылғы деңгейден 11,5 пайызға жоғары.
Металлургия ... және ... ... ... бұйымдар
өндірісінде 300млрд. теңгенің өнімі өндірілді(өңдеу өнеркәсібі өнімдерінің
жалпы сомасының 45 пайызы), соның ішінде қара және ... ... ... 135,7 ... және 147,1 ... ... Қызмет түрі бойынша тұтастай
алғанда өткен жылмен салыстырғанда өнім көлемі 104,6 ... ... ... ақ ... және ... ... илектер(10,7пайызға),
өңделмеген алюминий, алюминий ... ... ... ... осы ... ... ... өнімінің көлемі негізінен
бағаның өсуі есебінен артып отырғанын көруге ... ... ... ... тағы да ... ... ... есебінен болып оның
шикізаттық сипаты одан әрі ... ... ... ... жетеді. Мұнай
өндіру артқанымен мұнай өнімдерін шығару мардымай тұрғаны да ... ... ... ... сияқты өнімдердің бағасының шарықтап тұрғаны
да көңіл қынжылтады. Дайын металл бұйымдарын ... 2004 ... ... ... 11,1 млрд. теңге ғана болып, ... ... ... 9,9 ... ... ... де келісіп тұрған жоқ.
2004 жылғы өнеркәсіп ... 2004 жылы ... ... ... ... ... үй ... секторын
қоса алғанда) қолданыстағы бағамен 2634 млрд. теңгенің өнімі өндірілді, бұл
көрсеткіш 2003 жылғы ... ... ... ... пайызға артық. 9ай ішінде өнеркәсіп өндірісі көлемінің өсу 2003 ... ... ... ... ... ... республиканың барлық
өңірлерінде байқалды.
Темір кенді шекемтастарда, темір кені де, түсті металдарда өткен ... ... ... артық өндіріледі, 3,5 млн. тонна алюминий кені
(боксит) өндірілді, бұл көрсеткіш 0,4 %-ға ... ... оның ... ... 40%-дан астамы металлургия
өнеркәсібімен дайын ... ... ... үлесіне тиеді. Ол өткен
жылмен салыстрғанда 107,7 пайызға ... ... және ... ... ... бұйымдар
өндірісінде 465,9 млрд. теңгенің өнімі өндірілді, ... ... қара ... ... өнімі – тиісінше 208,9 млрд. және 228,5 ... ... ... ... ... тұтастай алғанда осы 9 айдағы өндірілген
жекеленген өнімдер бойынша өнім ... ... 3,2 млн. ... ... (бұл ... ... көрсеткіштен 5,5%-қа артқан), 4,1 млн. тонна
болат (9,4%), 1,21 млн. ... ... ... 220,2 мың тонна оқ
қаңылтыр мен ... ... илек ... 42 мың ... ... ... ... құбырлар (11,6%-қа кем) өндірілді. Түсті ... ... ... бойынша өнім көлемі мынандай: 540 тонна
өңделмеген және ... ... ... ... ... 13%-қа кем), ... ... және жартылай өңделген алтын (2,1% кем), 1,1 тонна
өңделмеген алюминий (3,2% көп), 113,3 мың ... ... ... (16,7%
көп), 228,6 мың тонна өңделмеген мырыш (3,7%), 337,3 мың тонна қарадай мыс
(6,5% көп), 336,1 мың тонна ... мыс (5,9% көп) ... ... өнеркәсіп өндірісі. 2005 жылдың ... ... ... орындары (шағын, қосалқы кәсіпорындарында, үй
шаруашылықтары ... ... ... ... 3197 ... ... ... бұл 2004 жылғы ... ... ... Өндіріс көлемінің өсуі республиканың Шығыс Қазақстан (99,4%),
Қостанай (92,2%), Қарағанды (88,4%) және ... (86,9%) ... ... ... ... ... болсақ 2005 жылғы осы айлар аралығындағы өнеркәсіп
өндірісінің серпіні тым әлсіз, тек 4,5 ... ... ... жылғы осындай
мерзім ішіндегі өнеркәсіп өндірісі серпінінің қарқыны 9,8 пайыз болған еді.
Кен өндіру ... 2005 ... ... 1867,9 ... ... ... Бұл көрсеткіш 2004 жылдың қаңтар-тамызындағы
көрсеткішпен салыстырғанда 3,1 ... ... Осы ... өндіріс
көлемінің өсуі негізінен газ конденстор (38,6%-қа), магнит (22,4%-қа),
біріктірілмеген темір (17%-ға), мыс (11%-ға), және хром ... ... ... ... қамтамасыз етілді. Ал, табиғи газды өндіру жалпы
123,2 пайызды ... ... ... ... ... ... ... құрамында алтыны бар (44%), біріктірілген темір (87,5%), мыс-мырыш
өндіру (93,3%) және қорғасын-мырыш (93,9%) кендерін, ... ... (76,8%), тас ... (97,4%) ... ... ... 461,8 млрд. теңгенің өнімі өндерілген, соның
ішінде қара және түсті металлургия өндіру – ... 179,4 ... және ... 247,6 ... ... ... ... қызмет бойынша 2005 жылдың
қаңтар-тамызында нақты көлем индексі 2004 жылмен салыстырғанда 92,7 пайызды
құрады. Сала үлесіне өңдеу ... ... 40,4 ... келеді. Қара
металлургияда жайма, илек (27%-ға), болат (25%-ға), ... ... ... ... ... 13,3 пайызға төмендеген. Ферроқорытпалар
өндірісі 6,7 пайызға өскен. Түсті металдар өндірісінде нақты көлем индексі
98,8 пайызда құрады. Мыс сым (80,3 ... ... мыс ... өнім ... бойынша өндіріс көлемі төмендеген. Ал, дайын металл
өндіру өткен жылғы деңгейдің 91,7 ... ... ... ... өнеркәсібінің қазіргі жағдайы
Қазақстан темір рудасының қоры бойынша ТМД ... ... 3 ... ... ... да бай. Марганец рудасының қоры ... ... ЮАР және ... ... 3 ... ... ... қоры
бойынша 2 орында, вольфрам рудасының қоры бойынша дүние жүзінде 1 орында.
Тау-кен өнеркәсібі мен ... ... ... өнеркәсібімен
бірге Қазақстаннның экономикасының негізгі салалары ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар мен
ұйымдар кіреді. Бұл кәсіпорындар негізінде «Қазақстан ... ... ... ... Бұл ... ... түсті металлургия
кәсіпорынн басқарады. Тау-кен металлургиясының жүйесінде бірнеше холдингті
компаниялар жұмыс істейді. Олар «Қазақмыс», ... ТМ», ... ... ... «Ақсұңқар», «КАзсталь-холдинг», ... ... ... ... «2005 жылдың металлургиясы» деп ... ... ... ... ... ... ... ұлғайту негізгі
мәселелердің бірі болды. ... ... ... ... ... ... ғана ... Егер республикады 109 пайдалы ... түрі ... ... ... соның тек 32 түрі ғана ... ... 15 ... ... ... ... таңда 2,3 млрд.
қаржы ... ... ... 30 ... ... оған 4,5 млрд ... ... Өнеркәсіптің басқа түрлері сияқты
еліміз енді ғана ... ... ... ... ... ... ... бастан кешірді. Біріншіден, өндірістің төмен деңгейі
сақталды. Өндірістік-технологиялық ... ... өте ... ... өндірістің өнімі төмендеді. Өндіріс көлемі металлургия
өнеркәсібінде 60 пайызға дейін ... 1994 ... ... қара ... ... ... ... көлемі төмендеп, көптеген
кәсіпорында тоқтап қалды. Жұмыссыздар саны ... ... ... ... өнеркәсібінің негзгі бағыты шикізат
өндіру болды.
Жалпы ... ... мол қоры бар ... ... ... территориясында көмірсутегінің 208 кен орын ашылған
болса, оның жартысы- ... ... ... ... газ ... Осылардың ішінен қазіргі ... ... ... ... игерілуде. Жалпы Қазақстандағы көмірсутегінің қоры 13млрд. мұнай
және ... және 7,1 ... метр куб ... газ. ... және ... ... мұнай қорының 70 % орналасқан. Мұнайдың ең ірі
кен ... ... ... ... ... Газдың ең ірі кен
орындарына Қарашығанақ, Теңіз, Жаңажол, және ... ... кен ... ... тобы ... өзін толығымен отын-энергетикалық ресурстарымен қамтамасыз ете
алады. Қазақстандағы ... қоры 35,8 ... ... ... қордың 3,6 %-ін
алып жатыр. ТМД елдерінің ішінде Қазақстан көмірдің қоры мен оны ... ... ал жан ... ... өндіру бойынша бірінші орынды
алады. Қазақстандағы ең ірі көмір кен ... ... және ... ... ... ... қазіргі кезде Убаган, Юбилейное, Майтөбе,
Кендірлік,Құланөтпес кен ... ... мол кен ... ... ... ... қоры ... дүние жүзінде алғашқы орында
алғанымен оның сапасы бойынша соңғы орындарды иеленді.
Темір рудасының қоры бойынша Қазақстан ТМД елдерінің ... ... ... ... үшінші орынды алады. Темірдің негізгі кен орындары:
Қашар, Соколов-Сарыбай, Қоржынкөл, Аят, ... және т.б. ... ... және ... облысытарының территорисында өндіріледі
Қазақстан республикасы металл шикізатына бай болғанымен, оны өндіру
көлемі өте аз. 1991 жылдары ... ... ... ... ... өткізу орталықтары да болмай қалды. ТМД ... ... ... ... барлығы, металдық магний, уран,
вольфрам, ... ... ... ... ... мыс, ... басқа да түсті металдардың көп бөлігі экспортқа ... ... ... ішкі ... тек 4-6 пайызды ғана құрайды.
Қазақстан минаралды-шикізат қоры бойынша дүние жүзінде алдыңғы орындарды
алғанымен, оның сапасы бойынша ... ... ... ... ... ... ... өнімді өндіру кезінде материал ... ... көп ... ... ... ... ... Қазақстанда банкротқа ұшырау шегінде тұрған
кәсіпорындарды шетел және ... ... ... беру ... Шетел компанияларына жеті ірі тау-кен металлургия кәсіпорындары
берілді. Олар: ... ... ... ... АҚ, ... тау-өндіріс бірлестігі, Қарағанды металлургия комбинаты, «Казхром»
корпарациясы, Дон тау-кен байыту комбинаты, Ақсу және Ақтөбе феррроқорытпа
заводтары. ... ... 3 ... ... ... комбинаты, Ақшатау Тау-кен металлургия комбинаты, Қарағайлы тау-
кен металлургия комбинаты.
Тау-кен металлургия ... ... және ... ... басты мақсаты республика экономикасына шетел инвестиицияларын тарту
еді. Оларға жалға берудің негізгі шарттар мынадай болды: карметкомбинаттан
басқаларын 5 ... ... және олар 3 ... мерзімде кәсіпорынн қарызының
барлығын жауып, ... ... ... өтеу ... өндірісті
реконструкциялау және модернизациялау қажет, әлеуметтік инфрақұрылымын
дамыту және жақсарту қажет.
Қазақстанда қазіргі таңда ең ... ... ... ... ... Ол қара және түсті металлургиядан тұрады. Қазақстанның
бүкіл өнеркәсіп үлесінің 20 пайызы металлургия ... ... ... ... ... түсті металлургия, үштен бірін қара металлургия алады.
Түсті металлургия тәуелсіздік жылдары үлкен дағдарысқа ... ... ... жаңа кен ... ... ... «Қазақмыс» корпарациясы
әлемдегі ең ірі он мыс ... ... ... ... ... ... қолданушылар Павлодардағы «Казэнергокабель» және Балхаш тау-
кен металлургия комбинаты.
Қазақстанның мыс рудасы мен ... ... ... ... ... ... ... комбинатында марганец рудасын ... ... ... Ол ... және ... өндіретін жпабық
өндірістік циклдің қалыптасуына ықпал етеді. Ақмола ... ... бар ... ... ... ... қойылып, онда ЖШС «ГОК Казахалтын»
жұмыс істейді [15].
Қазақстанда қара металды шығарумен «Испат-Кармет» ... ... ... ... ... қара металл мен шойын және қара
металдан жасалынатын трубаның 95 % ... 1999 ... ... ... ... ... көлемі ұлғаюда. Қазіргі кезде мұнда өндірілетін өнімі
әлемнің 97 еліне экспортқа шығарылады.
3. Қазақстанда қара және ... ... ... ... бағыттары.
Түсті металлургия Қазақстандағы байырғы өнеркәсіп салаларының біріне
жатады. Оның дамуы республиканың ... ... ... ... Ең ... түсті металлургияның негізгі аудандары Шығыс және
Орталық Қазақстан болған. Соңғы 20-30 ... ... ... ... ... аудандарда да дамуда. Қазақстанның түсті металдары ... ... ... ... ... және ... Лондон биржасында эталон ретінде тіркелген.
Түсті металдың республиканың жалпы ішкі ... ... 2 есе ... ... ... ... ... маңызды орын алады.
Республикада түсті металлургияның негізгі 7 саласы және 28 ... ... ... ... Оның ... 12 ... ... ішінді 3
металлургия және 9 тау-кен байыту комбинаты кіреді.
2. Мыс саласы. Оның құрамына 3 кәсіпорын кіреді.
3. Алюминий саласы. ... 3 ... ... ... ... кәсіпорындар. Оның құрамына 6 кәсіпорын кіреді.
5. Вольфрам-молибден саласы.
6. Титан-магний ... ... ... ... ... [16].
Қара металлургия аудан құрушы маңызға ие ... ... ... қара ... ... негізгі екі бағытта жүрді.
Біріншісі - одақтық маңызға ие ... ... ... негізінде,
екіншісі- металлургия кәсіпорындарының құрылысы негізінде.
Қазақстанның қара металлургиясының ... 5 сала ... ... ... ... ... Отқа төзімді
5. Сынықтарды өңдеу
Қазақстанда металлургияның дамуының негізгі мәселелері: жер ... ... ... ... ... ... өңдеу бағытына өту, мыс, қорғасын-мырыш, алюминий өнеркәсіптерін
дамыту [17].
4. Минералды-шикізат ресурстарын тиімді пайдалану мәселелері
Минералды-шикізат ресурстары сарқылатын табиғат ... ... да ... ... пайдалану қазіргі таңдағы негізгі ... ... ... ... ... ... өте бай, ... Менделеев таблицасында кездесетін пайдалы қазбалардың барлығы да
кездеседі. Бірақ бұл байлықты ... ... ... ... ... ... табиғат байлықтарын тиімді пайдалану табиғаттың және
қоғамның даму ... ... ... ... және жүргізілген шаралардың осы заңдылықтарға сәйкес болуы
басты міндет. Табиғат ... ... және ... ... ... негізгі екі заңдылық тобын атауға болады. Бірінші, жалпы заңдылық
- табиғат пен ... ... ең ... ... ... Екінші, өндіріс қатынасымен шектелген арнайы заңдылықтар [18].
Осы заңдылықтар бойынша табиғатты пайдалану мына төмендегі ... ... ... ... ... ... ... заңдылығынан үстемдігі.
Табиғат және қоғам жүйесінде табиғат заңдылығы қатаң ескеріліп, сақталып
отыруы ... ... ... ... ... заңдылығымен берілген, олар
өзара тығыз байланысты. Осы байланыс бұзылмау үшін ... ... ... табиғат заңдарына сүйене отырып жүргізуі керек.
Табиғатқа ... ... сол ... ... ... ... керек. Бұл
принципті сақтау қоғамның дамуын тежеуге әкеп соғады.
Табиғатты пайдалануды әлеуметтік қажеттілікке ... ... ... ... ... ... Табиғат байлығын пайдалануда қоғам
мүддесі жеке ... ... ... ... қойылуы керек.
Өндірістік экологиязациялау принципі. Өндірісті экологиязациялау – табиғат
қорын түгесілмейтін, оған ... ... ... ... ... ... еңбектің өнімділігін арттыру. Өндірісті
экологиязациялау мына бағыттарда ... ... ... ... келтіру, шикізат өндірісінде озық ... ... ... ... ... ... және аз қалдықты технология қолдану;
табиғат қорғау шараларын кеңейту, өндірісті экологиялық талаптарға сәйкес
орналастыру; ... ... ... азайту, жою т.б.
Табиғат байлықтарының қоғамдық пайдалылығын арттыру және ұлғаймалы ... ... ... ... ... ... өндіріс мына
төмендегі шарттар сақталғанда мүмкін болады:
* шикізат өндіру ... ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалану арқасында өңдеуші салалардың өсу қарқынынан
артық ... ... ... аз ... ... және ... ... келтіруші
салалардың өсу қарқынынан басым болу керек.
* табиғат байлығын қалпына келтіру ... ... ... байлығын
өндіруші салалардың өсуінен кем болмауы керек.
* табиғатты қорғауға жұмсалатын қаржының өсу қарқыны барлық ... ... ... өсу ... ... ... керек.
Табиғат байлығын пайдалануды ғылыми негізде жүргізу принципі. ... ... ... оның ... ... ... ... қойылғанда ғана мүмкін болады. ... ... ... ... аса ... процесс. Табиғат байлығын қорғау және ... ... ... ... әсерін, әсіресе ұзақ мерзімдік әсерін
ғылыми негізде ғана болжауға және тиімді бағытта жүргізуге болады.
Оптималдық принцип. Табиғат байлығын пайдалану ... ... ... ... ішіндегі ең тиімдісін оптималдық ... ... ... ... принцип. Табиғат байлығының аймақтық орналасуы, ресурстың бір
түрінің екінші ... бір ... ... ... ... аймақтық принцип қолдануға мүмкіндік береді. Аймақтық принцип
табиғат байлығын пайдаланудың, ... ... ... ... ... ... бірі.
Кешенділігі. Табиғат байлықтары адамзаттың сан алуан ... ... ... өндіру, өңдеу әдістері де сан ... ... ... ... ... ... материалдық шикізат табиғатта таза
түрінде кездеспейді, қоспа түрінде ... ... қоса ... ... одан ... мол ... тау ... қазылады.
Негізгі өнімдермен қатар жанама өнімдері, өндіріс қалдықтарын пайдалану
кешенділік негізінде ғана жүзеге ... ... ... ... ... ... ... төлемді
болуға тиіс. Төлемділік принцип негізінде ғана табиғат байлығын пайдалану,
табиғи ... ... ... арттыруға болады.
Сонымен, табиғат қорғау және оның байлықтарын тиімді пайдалану бір –
бірімен ... ... ... ... және олардың жиынтығын табиғат
пайдалану деп атаймыз. Табиғат пайдалану экономикасы ғылымның жеке ... өзге ... ... ... және көп мәселелерді қамтитын
сипатта болады. Табиғат ... мен ... ... ... ... ... Былайша айтқанда, табиғат пайдалану міндетті ... ... мен ... ... етеді. Оның үстіне ол бүкіл әлемдік мәселе
болып табылады. Сондықтан табиғат пайдалану ... ... ... ... ... өндірістің, табиғат қорғау, оның
байлығын ұлғаймалы молайтудың экономикалық тиімділігін арттыру үшін ... ... деп ... ... ... ... ... қорғауды
қамти отырып көп мағынада қолданылады. Табиғат пайдалануда жіберілген
кемшіліктердің бірі – ... жеке ... ... ... құқықтық, денсаулық сақтау, философиялық тұрғыдан қарастыру.
Мәселенің әлеуметтік – экономикалық ... ... ... Жеке
өндірістің салаларында да табиғат жүйесінің жеке заттары, оларды өсіру,
қорғау, пайдалану ... ... ... ... ... тыс
қалдырылды және керісінше табиғат қорғау шараларын қарастырғанда тиімді
пайдалану мәселесі ойластырылмады. Табиғат қорғау және ... ... ... ... ... бойынша және жеке табиғат ... ... ... ... кез – келген жағдайда кешенді
қарастырылуы қажет. В.И. ... ... ... ... біртұтас
зерттелуі керек. Өйткені жеке организмдердің ... ... ... ... ... Табиғат тиімді пайдалану мәселелерін
зерттеудің біртұтастығына жету өте ... ... оған жеке ... ... ... ... ... Сонымен қатар табиғат қорғау
мен пайдаланудың жалпы ... ... ... ... мәселелердің
шешімін табамыз. Жалпы заңдылықты білмей жеке мәселелер шешілмейді.
Зерттеуде жалпыдан жекеге, ... ... одан ... ... қолданылады [20].
Қорытынды
Қорыта келгенде, металлургия өнеркәсібі ... ... ... рөл ... ... өнеркәсібі мен металлургия
өнеркәсібі мұнай-газ өнеркәсібімен бірге ... ... ... болып табылады.
Республиканың тау-кен өнеркәсібінің құрамына 70-тен астам кәсіпорындар
мен ұйымдар кіреді. Бұл кәсіпорындар негізінде «Қазақстан түсті ... ... ... Бұл компания «Алтыналмас» түсті металлургия
кәсіпорынн басқарады. Такен металлургиясының ... ... ... жұмыс істейді. Олар «Қазақмыс», «Алтай ТМ», «Өскемен ... ... ... ... ... ... «Казхром.»
Қазақстанның «2005 жылдың металлургиясы» деп ... ... ... ... ... өндіру көлемін ұлғайту негізгі
мәселелердің бірі болып отыр. Қазіргі ... ... ... ақ ... ғана игерілуде. Соңғы жылдары ... ... оңды ... ... ... ... ... бұрынғы оның құрамында болған 15 одақтас республикалар ыдырап кеткен
соң, бұрынғы шаруашылық қатынас үзіліп, ... ... ... ... еді. ... ... республика экономикасын көтеру үшін
көптеген бағытта ... ... ... арнайы нарықтық экономикаға
өтудің басты бағыттарын айқындап, сол бағытта ел экономикасын көтеруде ... ... ... 1995 жылдан бастап республика экономикасының бір
шама ... ... ... экономикалық қатынастар жүйесіне кіруі ... ... ... әсер еткені белгілі. Технологиялық артта қалуы,
өндірістердің даярсыздығы, шаруашылық жүргізудің жаңа ... ... ... ... – осының бәрі көптеген кәсіпорындардың тұрып
қалуына, дәстүрлі өткізу рыноктарын жоғалтуға, өндірістің құлдырауына әкеп
соқты. Соның салдарынан ... ... ... ... ... ... екі
еседен артық қысқарды.
Ішкі капитал мен жинақталымдардың жеткіліксіздігінен Қазақстан шетелдік
капиталға, жеке капиталға да, ... ... ... институттарына да
тәуелді болып отыр. Қазіргі таңда экономиканы көтеру инвестицияның ... ... ... ... ... ... ... салаларының біріне
жатады. Оның дамуы республиканың өнеркәсібінің ... ... ... Ең алғашында түсті металлургияның негізгі аудандары ... ... ... ... ... 20-30 жылда түсті металлургия солтүстік
және оңтүстік аудандарда да дамуда. ... ... ... ... ерекшеленеді. Өскеменнің қорғасыны, Балхаш және Жезқазғанның
мысы Лондон ... ... ... ... ... ... ... ішкі өніміндегі үлесі 2 есе өсті.
Қазақстан әлемнің ... ... ... ... орын алады.
Қазақстан Республикасының әлемдегі бәсекелеске қабілетті 50 елдің
қатарына кіруіне металлургия өнеркәсісібінің де ... ... мол. ... ... кәсіпорындарының көпшілігі әлемдегі
металлургия гиганттарымен бәсекелеске қабілетті.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Райханұлы Н. ... ... ... ... - ... ... ... Қ. Инвестициясыз экономика өрге баспайды. - Саясат.,-1998-№2.-
15-18б.
3. Шыңғыс М. Экономикадағы дүбәралық. - Жас ... ... О. ... ... ... ... - Ақиқат.,-1997-№2.-15б.
5. Құлымжанов М . Нарықтық экономиканың мәні, құрылымы және тиімді жұмыс
істеудің шарты. Агробизнесс ... мен ... - ... ... Н. Реформаға көзқарас. (Нарықтық қатынастардың дамуы
қандай?). - Ақиқат.,-1997-№5.-11-18б.
7. ... М. ... ... ... - ... ... К.А. ... нарықтық қатынастардың дамуы. - Жаршы.,-2004-
№2.-60-62б.
9. Нұрмолдақызы Г. ... ... ... ... ... ... Н. Нарықтық қатынастар мен ҚР-да ... ... ... инвестицияның құрамы мен динамикасы. - Ақиқат.,-1998-
№2.-33-35б.
11. Шыңғыс М. Қазақстан және әлемдік ... - Жас ... ... Н. Нарықтық қатынастарды қалыптастырудағы жекешелендіру. -
Саясат.,-2004-№8.-49-51б.
13. ... ... ... ... - ... Каргажанов З.К., Тлеубергенов М.А. и др. Теория и методика установления
платы за использование минеральных ресурсов (на ... ... ... и ... ... ...... 1992. – 155
с.
15. Каргажанов З.К., ... К.М., ... З.К. ... ... ... ... – Алматы, 1997. – 162 с.
16. Гирусов Э.В., Бобылев С.Н., Новоселов А.Н. Экология и ... – М.: ... и ... ... 1998. – 455 ... Голуб А.А., Струкова Е.Б. Экономика природных ресурсов. – М.: Аспект
Пресс, 2001. – 319 ... ... Н.В. ... ... и ... оценки месторождений . – М.:
Металлургиздат, 1959. – 80 ... ... Ю.В. ... ... в ... – М.,1964. – 198 с.
20. Каргажанов З.К. Проблемы горной ренты и плата за пользование недрами
при ... // ... АН ... 1979, №7.

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Металлургия өнеркәсібі.Молибденге түсініктер15 бет
Қазақстанның металлургия өнеркәсібі30 бет
1970—1985 жылдары Қазақстанда өнеркәсіптің жоспарларын орындаудың барысы және оның дағдарысқа ұшырауы16 бет
XX ғ. 50 жж. Қазақстанның саяси-әлеуметтік жағдайы және экономикасы мен мәдениеті6 бет
Академик Ө. А. Байқоңыровтың өмір жолы14 бет
Америка Құрама Штаты11 бет
Антропогендік ластанудың негізгі көздері15 бет
Арыс ауданының физика - географиялық сипаттама54 бет
Атмосфералық ауаның былғану көзі және дәрежесі10 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь