Қазақстан Республикасында Ұлттық валютаны нығайту мәселелері және оны шешудің жолдары

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
БӨЛІМ 1. ВАЛЮТАЛЫҚ ЖҮЙЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1 Қазақстан Республикасының валюта жүйесі ... ... ... ... ... ..4
1.2 Дүниежүзілік валюта жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.3 Валюта бағамы. Валюта бағамы және оған әсер ететін факторлар ... .8
1.4 Валюта бағамын реттеу құралдары ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.5 ҚР.сының Ұлттық валютасы. Ұлттық валюта қызметін қамтамасыз етудегі негізгі қаржы.экономикалық шараларды талдау ... ... ... ... ...11
БӨЛІМ 2. ҚР ВАЛЮТА ТУРАЛЫ ЗАҢЫ. ҚР.СЫНДА ҰЛТТЫҚ ВАЛЮТАНЫ НЫҒАЙТУ ЖӨНІНДЕ ЖҮРГІЗІЛЕТІН АҚША.КРЕДИТ САЯСАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.1 Қазақстан Республикасындағы валюталық саясат және валюталық операциялардың заңды анықтамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.2 Валютаны нығайту үшін ақша айналысын басқару ... ... ... ... 21
2.3 Валютаның тұрақтылығын сақтау және нығайтуға бағытталған саясаттың құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... 27
ҚОСЫМША (А) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
ҚОСЫМША (В) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
ҚОСЫМША (С) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
КІРІСПЕ.

Қазақстанда ақша бірлігі теңге деп аталады. 1991 жылы тамыз айында Ресей, Украин, Белорус мемлекеттері өзара келісімдеріне байланысты (Беловежск келісімі) Кеңес Одағы ыдырай бастады. Қазақстан тәуелсіз мемлекет ретінде егемендігін жариялады. Дегенмен ақша ресурстары ортақ жүйеде қолдана берілді. Өтпелі экономиканың ауыр кезеңінде 1992 жылы Ресей қаржы саясатына байланысты жаңа ақша бірлігін шығаруы Қазақстанда экономикалық жағдайын қиындата түсті. Себебі, ақша айналымында кеңес ақшасының көлемі шегінен тыс көбейіп құнсызданды. Міне, осы бірқатар себептерге байланысты Қазақстан өз ұлттық ақша бірлігін 1993 жылы қараша айында шығара бастады. Оны енгізу жылдам әрі бар болғаны бес күн ішінде жүрді. Сөйтіп Қазақстанда, егемендік алғаннан кейін 1993 жылдың 15-қазанында шығарылған ақша "Теңге" Ұлттық ақша бірлігі болып, сол жылдың 13-желтоқсанда қабылданған "Қазақстан Республикасының, ақша жүйесі" деген заңмен бекітілді. Енді ол, еліміздегі жалғыз ғана төлем құралы. Ал ұлттық валютамыз енгізілген күн қаржыгерлер мерекесі ретінде аталып жүр.
Қазақстан жерінің тарихына көз салатын болсақ, белгілі Жібек жолының бойында біздің ғасырымыздан бұрын ірі орталық сауда орындары бар болғаны белгілі. Әрине ақша қызметін атқаратын құнды заттар мен мал-мүліктердің болғанына даусыз дәлелдемелер жеткілікті. Сол ғасырлардың өзінде монета-теңгелер жасалды: алтын теңге (алтыннан жасалған), күміс теңге (күмістен жасалған) құндарына сәйкес балама ролін атқарған. Сауда-саттық қарым-қатынасында жеңіл, тиімді жақтарын қолдана білген.
Теңге алғашында Ұлыбританиялық «Харрисон және оның ұлдары» атты банкноттар шығаратын фабрикада басылып шықты.
Ендігі кезекте ұлттық валютаның құнын ұстап тұру, құнсызданудың алдын алу, оны нығайту мәселелері күн тәртібінде тұр. «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» ҚР-сының Заңына сәйкес Қазақстан Республикасында ұлттық валютаны шығару, оның бағамын белгілеу, тұрақтылығын қамтамасыз ету, ақша-кредит саясатын жүргізу міндеттерін атқару Ұлттық Банкке жүктелген. Ұлттық Банк бұрынғы мемлекеттік банк негізінде құрылғаннан бері ұлттық валютаны нығайту саласында өнімді іс-әрекеттер жасап келеді.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.

1. Деньги, кредит, банки. / под ред. Г.С. Сейткасимова – Алматы: Экономика, 2001ж.
2. Деньги, кредит, банки. / под ред. М.М. Лаврушина и др. – Москва: Финансы и Статистика, 2001ж.
3. Деньги, кредит, банки. / под ред. Г.С. Сейткасимова – Алматы: Экономика, 2000ж.
        
        ЖОСПАР:
КІРІСПЕ________________________________________________________3
БӨЛІМ 1. ВАЛЮТАЛЫҚ ЖҮЙЕ___________________________________4
1.1 Қазақстан Республикасының валюта жүйесі______________________4
1.2 ... ... ... Валюта бағамы. Валюта бағамы және оған әсер ететін факторлар_____8
1.4 Валюта ... ... ... ... Ұлттық валютасы. Ұлттық валюта қызметін қамтамасыз етудегі
негізгі қаржы-экономикалық ... ... 2. ҚР ... ... ... ... ҰЛТТЫҚ ВАЛЮТАНЫ НЫҒАЙТУ
ЖӨНІНДЕ ... ... ... ... ... саясат және ... ... ... ... ... үшін ақша ... ... тұрақтылығын сақтау және нығайтуға бағытталған саясаттың
құралдары________________________________________________23
ҚОРЫТЫНДЫ_________________________________________________26
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ________________________27
ҚОСЫМША (А)________________________________________________28
ҚОСЫМША (В)________________________________________________29
ҚОСЫМША (С)________________________________________________30
КІРІСПЕ.
Қазақстанда ақша бірлігі теңге деп аталады. 1991 жылы ... ... ... ... ... ... келісімі) Кеңес Одағы ыдырай бастады. Қазақстан тәуелсіз
мемлекет ретінде егемендігін ... ... ақша ... ортақ
жүйеде қолдана берілді. Өтпелі экономиканың ауыр кезеңінде 1992 жылы Ресей
қаржы саясатына ... жаңа ақша ... ... ... ... ... түсті. Себебі, ақша айналымында ... ... ... тыс көбейіп құнсызданды. Міне, осы ... ... ... өз ұлттық ақша бірлігін 1993 жылы қараша
айында шығара бастады. Оны енгізу жылдам әрі бар ... бес күн ... ... Қазақстанда, егемендік алғаннан кейін 1993 жылдың ... ... ақша ... ... ақша ... ... сол жылдың 13-
желтоқсанда қабылданған ... ... ақша ... ... ... Енді ол, еліміздегі жалғыз ғана төлем құралы. Ал ұлттық
валютамыз енгізілген күн ... ... ... ... жүр.
Қазақстан жерінің тарихына көз салатын  болсақ, белгілі Жібек жолының 
бойында біздің ғасырымыздан бұрын ірі орталық сауда ... бар ... ... ақша ... ...   құнды заттар мен мал-мүліктердің
болғанына даусыз дәлелдемелер жеткілікті. Сол ... ... ... ... алтын теңге (алтыннан жасалған), күміс теңге (күмістен
жасалған) құндарына сәйкес балама ролін ... ... ... ... ... ... ... білген.
Теңге алғашында Ұлыбританиялық «Харрисон  және оның ұлдары» атты
банкноттар ... ... ... ... ... ... оны нығайту мәселелері күн  ... тұр. ... ... ... ... ... ... шығару, оның бағамын белгілеу, тұрақтылығын
қамтамасыз ету, ақша-кредит саясатын ... ... ... Ұлттық
Банкке жүктелген. Ұлттық Банк бұрынғы мемлекеттік банк ... бері ... ... нығайту саласында өнімді іс-әрекеттер
жасап келеді.
Осы жұмыста ұлттық валютаны нығайту  барысында елімізде ... ... 1. ... ... ... ... ... жүйесі.
Қазақстан 1992 жылдың шілдесіде ХВҚ-ға мүше ... ... ... ... қатынастарын Ямайка валюта жүйесінің құрылымдық қағидалары
мен қордың жарғысына сәйкес ... ... ... ... 1993 ... 14 ... ... реттеу туралы» алғашқы заң
қабылданды. Ол ... ... сом ... болғандықтан шетелдермен жеке
валюталық байланыстары жоқтың қасы болатын. Сонымен қатар еліміз өзінің
ұлттық валютасын айналымға ... ... жеке ... ... ... ... жүргізумен шұғылдануда еді. Қабылданған заң бағаны ырқына
жіберу деңгейіне сәйкес келіп, кейбір ... ... келе ... ... ... ...... сипатта болды. 1996 жылы 24 ... ... ... ... ... заң ... ... шетелдермен жүргізетін валюталық
қатынастарының негізгі элементтері ... ... ... Олар жоғарыда айтылған заңға қоса, «Қазақстан Республикасының
ақша жүйесі ... 1993 ... 13 ... заң; ... Ұлттық банкі туралы» 1995 жылдың 30 наурызындағы заң; «Асыл
тастар және ... ... ... ... қатынастарды мемлекеттік
реттеу туралы» 1995 жылдың 20 шілдедегі заң, «Банк және банк ... 1995 ... 31 ... заң, ... ... Республикасиның
Президентінің Жарлықтары жатады.
Қазақстан заңдары бойынша валюталық реттеудің объектісі болып шетел
валютасы, шетел ... ... ... ... ... және басқа металдарды республикаға әкелу және алып кету, жібіру
тәртібін белгілеу ... ... ... ... ... «резиденттер» және «резидент еместер» саналады. Резиденттерге
жататындар:
- ... ... ... жеке ... оның ... ... мемлекеттік қызметте жүргендер;
- Қазақстан Республиасының заңдары ... ... ... сондай – ақ олардың Қазақстан территориясындағы ... одан тыс ... ... ... ... тыс жерлердегі ... ... ... ... ... сондай – ақ шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... республика «резиденттері»
түсінігінде көрсетілмеген заңды және жеке ... ... ... ... ... ... сатып алу сату
мәмілелері Ұлттық банк валюта операцияларын жүргізуге ... ... ... ... банктер мен валюталық ... ... ... негізгі валюталық реттеу органы болып
Ұлттық банк ... ... ... валютасының және шетел валютасындағы бағалы
қағаздар ... аясы ... мен ... белгілейді,
шетел валютасында операциялар ... ... ... ... ... ... (мүдде) көлеміне де
енгізеді;
- резиденттер мен резидент еместердің ... ... және ... ... ... ... ... ережелерін белгілейді;
- резиденттердің шетел ... шот ашу ... ... тіркеу ережелерін белгілеп, валюталық
операциялар жүргізуге лицензиялар береді;
- ұлттық ...... ... валютасына шаққандағы
бағамын, оның ішінде бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... ... – ақ шетел валюталарымен
және бағалы ... ... ... ... ... ... баға ... мақсатында
Ұлттық банктің ресми бағамын ... ... ... ... ... ... ... солармен операциялар
жүргізеді;
- халықаралық есеп ... ... ... ... ... және ... – есеп айырысу ... ... ... ... ... ... ... ұйымдармен шетел валюталарын тартады.
Қазақстанда валюталық бақылауды валюталық бақылау органдары ... ... ... ... ... ... ... банк және Қазақстан Республикасының Үкіметі саналады. Бақылау
агенттері ... заң ... ... ... ... жүргізетін
ұйымдар, атап айтқанда, валюталық операциялар жүргізетін ... ... ... ... мына ... жүргізіледі:
- жүргізілетін валюталық операциялардың заңға сәйкестігін
анықтау және оған ... ... мен ... ... ... ... ... шетел валютасымен
міндеттемелерін ... ... ... – ақ ҚР – ... ... ... шетел валютасын ... ... ... ... ... ... ... валюта операциялары
бойынша есеп пен есептесудің ... және ... ... ... резиденттер еместердің теңгемен
жүргізген ... ... ... ... ... ... ... экономикалық, саяси және
мәдени қатынастарға қызмет етіп, ол ... ... ... ... ... валюта жүйесі.
Халықаралық валюталық қатынастар – ... ... ... өзара қызмет ететін және ... ... ... етуі ... ... ... ... қатынастардың жекелеген элементтері ерте Грецияда және
Ертедегі Римде вексель түрінде ... ... ... даму кезеңіне
Лиондағы және Батыс ... ... ... да ... ... ... жәрмеңкелері жатады. Мұнда ... ... ... есеп ... ... ... ... өндірістің капиталистік тәсілінің құрылуымен ... ... ... есеп ... ... дами ... валюталық қатынастар ... ... ... ... ... жағдайы ұлттық және
әлемдік экономиканың ... ... ... елдер арасындағы
күштердің шекті қатынасына тәуелді болып келеді. Сыртқы ... оның ... ... ... ... ... ... мен коммерция, өнеркәсіптік өндіріс пен сауда
бір – бірімен ... ... ... ... ... ... әлемдік шаруашылықтағы орны ерекшелігін көрсетеді.
Капиталдың шеңбер айналысы ... ... ... ... ... ... ұлттық ақшалардың ішіндегі ақшалай
капиталының бір ... ... ... ... немесе керісінше.
Ол көріністі халықаралық есеп айырысуларда, ... ... ... ... ... байқауға болады.
Шаруашылықтың интернационализациялануы жағдайында ұдайы ... ... ... ... ... ... ғылым мен
техника деңгейіне, халықаралық ... ... ... ... арта ... ... да, бұл ... қатынастар мен ұдайы
өндірістің арасында тікелей және кері ... ... ... валюталық қатынастар тұрақсыздығы мен ... ... ... процесіне кері әсерін тигізеді.
Шаруашылық байланыстардың интернационализациялануы негізінде
халықаралық ... ... ... бір ... ие ... жүйе – ... ... немесе мемлекетаралық
келісімшарттармен бекітілетін валюталық қатынастарды ... ... ... жүйелер үш түрге бөлінеді:
- Ұлттық валюталық жүйе.
- ... ... ... Аймақтық немесе мемлекетаралық валюталық жүйе.
Тарихта ... ... ең ... ... ... жүйе – ... төлем айналымын ... ... ... процесіне қажетті валюталық ресурсты құрайтын
және оны ... ... ... ... жиынтығын
білдіреді.
Ұлттық валюталық жүйе – елдің ақша жүйесінің бір ... ... ... құрамдас экономикасының және ... ... даму ... мен ... ... ... ... жүйе дүниежүзілік валюталық жүйемен ... ... ... жүйе XIX ... ортасына таман
құрылған.
Дүниежүзілік валюталық жүйе – бұл ... ...... мен ... ... ... ... қамтамасыз
ететін халықаралық келісімшарттар мен ... ... ... қамтиды.
Дүниежүзілік валюталық жүйелердің ... ету ... ... ... шаруашылықтың құрылымдылық ... ... ... және ... қатарлы елдердің мүдделеріне
байланысты болып ... және ... ... ... ... ... айырмашылықтары олардың негізгі элементтерінен ... ... ... жүйе ... ... ... ... жүйе төңірегінде құрылады. Мысалы, Еуропалық валюталық жүйе
(ЕВЖ) – бұл Еуропалық ... мүше ... ... аумағында
ұйымдастырылу – экономикалық формасындағы қатынастарды білдіреді.
Мұндағы, валюталық паритет – валюталық ... ... ... ... ... белгіленетін екі валюта ... ... ... ... ... ... СДР ... (арнайы қарыз
алу құқығы) белгіленеді.
Егер де ұлттық валюталық жүйе ұлттық валютаға, яғни ... ... ... ал ... ... – бір ... ... валюталарға немесе халықаралық есептеу ... ... – бұл ... ... үшін ... ... пен
валюталық бағамды анықтауға негіз ретінде қызмет ететін және валюталар
бағамын ... ... ... ... ... халықаралық төлем және резерв құралы қызметін атқаратын,
әлемнің ... ... ... ... ... ... – бұл ... сол елдің ақша бірлігі; екіншіден, шетел
мемлекеттерінің ақша белгілері; ... ... ... және ... ... ... даму заңдылықтары ұдайы өндіріс белгілеріне
байланысты ... ... ... және ... ... даму ... көрсетеді. Бұл ... ... жүйе ... ... ... құрылымдарындағы
өзгерістермен сәйкес келмеген жағдайларда туындайды. Соған байланысты
әлемдік валюталық ... ... ... валюталық жүйелердің дағдарысы тұсында ... ... ... ... аяқ асты ... орын ... валюталық жүйедегі дағдарыс ескі ... ... оның ... ... тұрақтылықты қамтамасыз ететін жаңа
жүйемен ауысуына әкеледі.
Жаңа дүниежүзілік ... ... құру үш ... ... кезең – жаңа жүйенің қағидаларының қалыптасуы, алғышарттардың
түзілуін, ... ... ... ... ... өзара байланыс
сақталады.
II кезең – жаңа жүйенің қағидаларының ... ... ... іске ... ...... ... ететін жаңа дүниежүзілік жүйе құрылады.
1.3 Валюта бағамы. ... ... және оған әсер ... ... - бұл ... жэне ... тауардың бағасы болады .Влюта тауарының
бағасы - валюта бағамы . Валюта бағамы белгілі бір ... ақша ... да бір ... ... ақша бірлігімен салыстырғанда онын қжа;ылығы.
Валюта бағамының ... ... ... ... ... ... ... бір ақша бірліктерін
баскшварға айырбасталу кажеттілігімен ;
2 Халықаралык тауар нарығындағы бағалардың салыстыруымен, сонымен қатар
әр түрлі елдердің ... ... ... есеп ... ... валютаға
кезеңдік қайта бағалауымен байланысты.
Валюта бағамына келесі факторлар әсер етеді :
- валюта нарығындағы сүраным жэне ұсыным;
- елдің төлеу қабілеттілігі;
- төлем ... ... ;
- ... ... маңыздылары:
- инфляция екпіні;
- пайыздық қойылымның өзгеруі ;
- елдің төлем балансы ;
- ұлттық ... ;
- ... ... ... ... және валюта бағамы. Басқа шарттар тең жағдайында
инфляция деңгейі ұлттық валютаның ... ... кері ... ... айтқанда инфляция деңгейінің өсуі ... ... ... ал ... деңгейінің азаюы керіснше үлттық валюта
бағамының жоғарлауына экеліп соқтырады.
Пайыздық ... ... жэне ... ... ... қойылымның
өзгеруі валюта бағамына екі түрлі эсер етеді. Бір жағынан олардың номиналды
өсуі ел ішіндегі ... ... ... сүранымнын азаюына экеледі. Себебі
кәсіпкерлерге несие алу қымбатқа айналады.Ал несие ... ... ... ... ... ... көбейтеді жэне ол өз кезегінде ел ... ... ... ... Бұл ... валютаны шетелдік валютаға
деген қатынасында салыстырмалы ... ... ... ... шарттар тең жағдайында, белгілі бір елдегі
пайыздық қойылымның өсуі шетелдіктерге осы елде өз ... ... ... болады. Екі түрлі пайызды үтыс тігулердің өзгертуі валюталык
бағытқа әсер етеді.
Сондықтан пайыздык ... ... ... бағамына тікелей жэне кері
пропорционлды эсер етеді. Елдің төлем балансы жэне валюта бағамы. ... ... ... бағамына тікелей эсер етеді. Оң немесе ... ... ... валюта бағамының өсуіне мүмкіндік жасайды. Себебі шетелдік
дебиторлар ... оған ... ... ... ... Ал ... немесе
пассивті төлем баланс керісінше үлттық валюта бағамының ... ... ... ... эсерінің көлемі елдің
экономикасының ашықтылығының дэрежесімен ... ... ... ... жоғары (неғүрлым экономиканың ашықтылығы жоғары), соғүрлым
төлем ... ... ... ... ... икемділігі жоғары.
Ұлттық табыс жэне валюта бағамы. ... ... ... ... құрылым емес. Алайда үлттық табыстың өзгеруіне эсер ... ... ... ... ... да эсер ... Демек тауарлар
үсынылымының өсуі валюта ... ... ал ішкі ... ... бағамын төмендетеді. Үзақ мерзімді кезеңде үлттық табыс ... ... ... ... валютасының құны жоғарғы болады. Қысқа
мерзімде бүл үрдіс кері жүреді.
Жағдаятты факторлар және ... ... ... ... ... ... кезеңінде үлттық валюта бағамынын көлемін ... ... ... ... ... перспективасы қатынасындағы күтулер,
бюджеттік жэне ішкі саудалық дефициттердің өзгеруі валюта бағамына ... ... ... ... ... ... ... валюта бағамын белгілеуде бір-біріне қарама-қарсы екі
эдіс бар :
- ... ... ... ... ;
- тағайындалатын валюта бағамы.
Валютаның еркін айналымдағы бағамы кезінде бағам ... пен ... ... ... ... ... көптеген факторлар эсер ... :
- ... ... ... ... елдің тауарларына леген
тұтынушының талғамы, көзқарасы ол елдің ... ... әсер ... американдық машиналардың беделі артса, онда түтынушылар оны алуға
тырысып, долларға қосымша ... ... ... Қазақстанға Ресейден
демалушылар көп келсе, онда рубль үсынысы көбейіп, ... ... ... ... Бір ... ... ... басқа елдердің
үлттық табысына қараганда өсімі салыстырмалы жоғарғы болған ... ... ... ... ... ... ... импорты табыс деңгейіне
қатысты болады.
- бағаның салыстырмалы өзгеруі. Егер Қазақстанда баға өссе, ал Ресейде
қалыпты ... онда ... ... ... ... түлынуға тырысып, рубльге қосымша сұраныс тудырады. Ал
ресейліктердің керісінше, біздің ... ... ... ... азайып,
рубль ұсынысын кемітеді. Бүл екі жағдай бірігіп, ... ... ... ... пайыздық қойылымының өзгеруі. Мүндай жағдайды
ойластырайық. Қазақстанда инфляцияны тежеу мақсатында «қымбат ақша» ... ... ... ... ... алынған нақты пайыздық
қойылым мөлшері ... ... ... ... ... Соның арқасында
Қазақстан инвестициялауға өте тиімлі елге айналды, ал ол инвесторларды
теңгені алуға ... ... ... ... :
1. ... ... ... жылдам өсу қарқыны болады деген
жорамал бар;
2. Басқа елдерге қарағанда инфляция жоғары болады ... ... бар ;
3. ... ... ... ... ... жағдайда теңгесі бар тұлғалар қолындағы теңгені басқа, қалыпты
валютаға айырбастауға ұмтылады. Ал ол осы ... ... ... оны
теңгеге қарағанда қымбаттады.
Еркін айналымдағы валюта бағамының кемшіліктері:
- белгісіздік және ... ... ... жэне ... ... қиыншылықтарды туғызады. Мысалы, қазақстандық кэсіпкер АҚШ-тан
90 мың долларга машина алуға шартқа отырды. Ол ... ... ... ... ал елдегі жағдайға байланысты төлем уақыты келген ... 150 ... ... Сонда кэсіпкер екі есе көп ақша төлейтін болады.
- сауда жағдайы. Елдің экономикасы халықаралық нарық ... ... ... ... Валюта бағамына тэуелді болады.
- түрақсыздық. Ішкі экономикаға жағымсыз эсер ... ... ... ... ... ... әдіске
қарама-қарсы эдіспен жасалынады. Оның қолданылуы мемлекеттің валюта
бағамын түрақтандырып ... ... ... ... ... жағдайда валюта жетіспеушілгі автоматты түрде жойылады,
ал тағайындау жағдайында тапшылықты мемлекет жою керек. Оны жою ... ... ... резервті қолдану. Бүл валюта бағамын түрақтандырудың ең бір жеңіл
тэсілі. Ол нарыққа мемлекеттің өзінің валюта қорымен эсер ету ... ... қоры ... ... ? ... ... отырған еліміз алдыңғы жылы
оң сальдолы болып, біраз валютаны иемденіп ... Ол қор ... ... ретінде сақталып, бағам ауытқулары байқалған ... Бұл ... ... ... егерде теріс сальдо ұзақ уақыт
байқалатын болса, онда мемлекеттің валюта қоры ... бүл ... ... мэжбүр болады.
- сауда саясаты. Ол мемлекеттің бағамды бір ... ... ... яғни шетел валютасына деген сүранысты, шектеу, ... ... ... ... ... ... салық салу арқылы
шектеуге болады. Ол жеңіл де, бірақ бүл ... ... ... дамуына кедергілер жасайды.
- валюлық бақылау, оңтайландыру. Тағы бір балама валюталық бақылау.
Оның мэні ... ... ... ... ... ... шетел
валютасын тапсыруға міндеттейді.
- ішкі макроэкономикалық реттеулер. Салық және ақша саясаттарын жүргізу
көмегімен ... ... ... сұранысты азайтады.
Сонымен қатар, мемлекет валюта бағамын реттеу ... ... ... ... ... Бұл ... ... шектулер,
валюта девальвациясы жэне ревальвациясы.
Валюталық шектеулер - бүл мемлекеттің валютамен немесе басқа валюталық
қүндылықтармен операцияларды жүзеге асыруын заңды түрде шектеу ... ... - ... ... ... валюталарға қатынасындағы
айырбастау бағамын төмендету.
Ревальвация - ... ... ... ... ... ... өсуі.
1.5 ҚР-сының Ұлттық валютасы. Ұлттық валюта қызметін қамтамасыз етудегі
негізгі ... ... ... ... ... ... ... Республикасының президенті,
үкіметі, Жоғары кеңесі Қазақстанға өз ... ... ... ... ... ... жағдайда Қазақстанның Ұлттық ... ... топ ... оны ... ... ... ... келісімге қол
қойған. 1993 жылы наурызда Англияда ... және ... атты ... ... ... ... ... – 1, 3, 5, 10, 20, 50 және 100 теңге
дайындалып, Алматыға жеткізілді.
1993 жылы 12 қарашасында ... ... ... ... ... ... ... валюта енгізу туралы» Жарлық
шығарды. Осы жарлыққа сәйкес:
- 1993 жылы 15 қарашада сағат 8-де Қазақстан ... ... ... ... 1993 жылы 18 қарашадан бастап теңге Қазақстан Республикасында бірден-
бір заңды төлем құралы болып тағайындалды. 1 теңге 100 ... ... ... ақша ... ... және майда тиындар түрінде жүреді.
Теңгенің айырбас бағамына ықпал ету немесе бұрынғы деңгейінде ... ... пен ... ... айырмашылықты жабу үшін Ұлттық
банк валютаны сатады немесе сатып ... Бұл – ... ... ... тікелей ықпал ету әдістері. Алайда, капиталдың кезеңі ... ... ... ... ... қолдауға талпынған жағдайда Ұлттық
банктің валюталық ... тез ... ... ... банк ... әсер ... жанама шараларын қолдана алады. Олардың негізгілері
резервтік мөлшер мен есептік ставканы өзгерту болып саналады.
Резервтік мөлшер – өз ... ... ... үшін ... ... ... жоқ банк ... бөлігі. Оны реттей
отырып монетарлық биліктер елдегі жиынтық ақша массасын ... ... Ол өз ... ... ... ... ... көбейтеді.
Ұлттық банк резервтегі мөлшерді көбейткен кезде коммерциялық банктер
несие эмиссиясын төмендетуге мәжбүр болады. ... ... ... ... ... ... қысқартуға және қаржы
бөлігіндегі резервтерді жоғарлатуға және бағыттауға мәжбүр ... ... ... ... ... соның салдарынан елде ақша ... және ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк
резервтік мөлшерді төмендеткен кезде ақша массасы көбейіп, ұлттық валюта
бағамы төмендейді.
Есептік ставканы ... ... де ... ... ... ... Есептік
ставка – Ұлттық банктің коммерциялық ... ... ... ... Оның өсуі несие алуға деген коммерциялық ... ... яғни ... ақша ... азайтады, сондықтан төмендеу оны
да, соған сәйкес өзгені де ... ... және ... қағаздар нарығы құралдарының қарқынды
өзара сіңсуі және тұтасуы қаржы нарығында мемлекеттік реттеудің ... ... және бұл ... ... ... ... ету жағдайына
ұшыратады. Осыған байланысты сыртқы сауда операцияларында алтын-валюта
активтерін ... және ... ... ... несие ресурстарын
қарызға алуда, ... ... ... ... ... ... айырбастау мәмілелерінде және шетел мемлекеттерінің
валюталық девиздерін тарту бойынша операцияларда проблемалар туындайды.
Алайда резервтік ... ... ... ... ... ... бірқатар факторларды есепке алу қажет. ... ... ... трансакциялық шығындардың мөлшері, өтімділік,
несие тәуекелдігі бойынша шектеу, резервтік қаржының ... ... ... ... ... саясаты — ұлттық валютаның әлемдік ... ... ... етуге бағытталған. Оның валюта
бағамының салыстырмалы тұрақтылығына инфляциямен сауда және ... ... ... арасындағы нақты арақатынастарын реттеу жолымен қол
жеткізіледі. Мемлекеттің сыртқы резервтік активтерінің түпкілікті есебіне
төлем балансы ... ... ... саты ... ... Оны
теңестіру теңгенің, валюта бағамының ауытқуын шектеуді тікелей мақсат
ететін валюта нарығындағы ... ... ... ... ... резервтерін қалыптастыру және пайдалану мемлекеттің
валюта саясатының негізгі ... бірі ... ... ... ... мен ... ... халықаралық міндеттемелерінің
қажетті төлем қаржыларымен қамтамасыз етілу дәрежесін анықтайды. Резервтік
активтердің ... ... ... ... да, ... ... ... құрылымдарының да борышқорлық міндеттемелерін өтеудің халықаралық
есеп айырысуын жүзеге асыруға ... ... ... ... ... ... ... төтенше жоғары дәрежеде болуын,
валюта қоржынын әртараптандыруды, активтердің құрылымдарын оңтайландыруды
талап ... ... ... ол ... ... ... мүмкіндігінше
және барынша жәрдем көрсетуге, сонымен қатар ... ақша ... ... ... ... ... ... айырбасталатын валюта резервтері елдің төлем балансын теңестіру
үшін тікелей пайданылады. Ресми ... ... ... ... осы мақсаттарға своп операциялары арқылы немесе өздеріне қойылған
баға ... ... ... айырбасталымды валютаға айналу сатысынан
өткеннен кейін ғана ... ... ... ... ... резервтік активтер ішкі
қорланымның жылыстауы және елге шетел капиталы түсімінің нәтижесінде алтын-
валюта ... ... ... ... Төлем балансы
тапшылығын жабу ... яғни ... ... ... ... етудің негізгі көздерінің бірі саналатын қаржы тартатын алтын-
валюта резервтерін қолданады. Халықаралық Валюта Қорының қарыздарымен ... ... ... ... бірге резервтік активтер
Қазақстанның халықаралық есеп ... ... ... ... қаржылары ролінде шығады.
Алтын-валюта активтерінің елеулі көбеюі және ел экономикасына шетел
валютасының айтарлықтай ... ... ... ... ... ... ... акция бірлігі бағамының құлдырай құлауына
соқтыруы мүмкін. Осы жылдарда жинақталған артық ... ... ... ... және ... ... дамуына қарсы
әрекет ету мүмкін болмады. Сондықтан таза халықаралық резервтер ... ... ... ... ... және тарату бойынша
активтендірумен бейтараптандырылды. Ұлттық банктің ... ... 2006 ... салыстырғанда 2007 жылы 12,2 %-ке, 156,4 млрд. Теңгеге
дейін, айналыстағы нота көлемі 2,8 есе, 24,6 ... ... ... ... қарамастан 2007 жылы қысқа мерзімді ноталар өтімділікті реттеудің
негізгі құралдарының бірі ... ... ... ... ... баға ... ... үшін ақшаның сұранысы мен ... ... ... ... болатын, сондай-ақ теңгенің өзгермелі айырбас бағамы тәртіптемесін
2003 жылы Ұлттық банк ... ... Жыл бойы АҚШ ... ... ... ... беталысы іс жүзінде байқалды. Ішкі валюта нарығына шетел
валютасының елеулі түсімінің ... ... ... ... ... ... ... бері әлемдік нарықтағы энергетикалық ресурстардың
жоғары бағалары, мемлекеттік меншік үлесін жекешелендіру, ... ... ... мен ... ... ... сыртқы нарықтағы
қарыз алуы себепші болған экспорттың ақшалай валюта түсімінің елеулі көлемі
шетел валютасының ... ... көзі ... саналады.
Ішкі валюта нарығына шетел валютасының елеулі түсімінің түсуі
жағдайында Қазақстанның қор ... және ... ... ... валютасының Ұлттық банк сатып алған таза көлемі 2007 жылы ... жуық АҚШ ... ... ... ... ... ... банктің
қысқа мерзімді ноталар шығарылымымен айықтырылды. Одан басқа Ұлттық Қордың
активтерін толтыру мақсатын көздеген ... банк ... ... ... АҚШ ... ... сатты.
Теңгенің орташа салмақталған айырбас бағамы 2008 жылы 1 АҚШ ... 149,45 ... ... 2008 жылы теңге номиналы АҚШ ... ... 8,03 %-ға ... ... ... ... ... қатынасына қарай теңгенің нақты девальвациясы 2003 жылы 2,5 %
құрады. АҚШ доллары қатынасына қарай теңгенің елеулі нығаюына ... ... ... бәсекеге қабілеттіліктерін
қамтамасыз ететін жағдай саудадағы ... ... ... ара ... жалпы алғанда 2005 және 2006 жылдармен салыстырғанда 2007 жылы ... ... ... ... ... ... ... 2008 жылы бір доллар үшін ... ... ... ... биржалық бағам бір доллар үшін 149,77 теңге
болды. Жыл ... бері ... ... теңге долларға қарағанда
2,9% әлсіреді. Ең жоғары құнсыздану жылдамдығы наурыз және маусым ... ... 1,82% және 1,95%). 2008 жылы ... ... ... ресми бағамы 6,69% нығайды, ресей рубліне 0,22% құнсызданды.
2008 жылы ... ... ... ... ... 2007 ... көрсеткіштен 26,3% 11,7 млрд. долларға дейін асып түсті.
Биржадан тыс валюталық нарықтағы резидент банктердің мәмілелер көлемі
19,6 млрд. долларға дейін 126,4% ... ... ... ... ... және ... жасалған операциялардың валюталық нарықтың
биржалық және биржадан тыс сегменттерінің айналымында шамалы үлесі болды.
Биржалық ... ... ... және еуромен жасалған операциялардың көлемі
11,5% және 62,9% тиісінше 106,7 млн. ресей рубліне және 18,6 млн. ... ... ... тыс ... ... ... рублімен және еуромен
жасалған айырбастау операциялардың көлемі 12,1% және 15,4%, ... млн. ... ... және 87,1 млн. ... ... азайды.
Қолма-қол шетел валютасы нарығында өткен жылдардағыдай ... ... және ... ... бұл ... осы шетел
валютасын сатып алу жөніндегі операциялар басым болды. Мәселен, 2008 ... ... ... ... ... 2007 жылмен
салыстырғанда 2,3 есе ... ... 7087,8 млн. ... ... жылдың ішінде айырбастау пункттерінің еуроны нетто-сату көлемі
35,4% 523,1 млн. еуроға дейін көбейді.
Айырбастау пункттерінің ресей рублін ... алу және сату ... ... ... ... ... мұны ... ақшаға қарағанда туристік мақсат
және іссапар шығыстары үшін осы валютаға қажеттіліктің ... ... ... 2008 жылы айырбастау пункттерінің ресей рублі нетто-
сату көлемі 96,0%-ға 1895,4 млн. рублге дейін көбейді.
Алдын ала ... ... ... ... ... ... бағамының
(НТАБ) индексі 2008 ... ... ... 2007 ... ... ... 6,8% ... 2008 жыл теңгенің долларға және ... ... ... ... ... 1,5% және 15,9% болды. Ресей ... ... ... ... ... 2,6% әлсіреді.
Ұлттық Банк 2008 жылы 1960,2 млрд. теңгеге қысқа мерзімді ноталар
шығарды (2007 ... ... 3,5 есе ... ... ең төменгі
эмиссиясы (207,7 млрд. теңге) 2008 жылғы І тоқсанда ... ... ... эмиссиялары үлкен көлемдермен жүзеге асырылды (ІІ
тоқсанда – 538,3 млрд. теңге, ІІІ тоқсанда – 645,0 ... ... IV ... 569,3 ... теңге).
Жоғары банктік өтімділікпен қатар осындай күрт өзгерудің себебі қысқа
мерзімді ноталардың ... ... ... және ... ... ноталардың көлемін неғұрлым қысқа ... ... ... атап өту ... ... ... ... ноталар бойынша
дюрацияның көрсеткіші 2007 жылдық аяғында 121,7 ... ал 2008 ... 15,2 ... ... ретте қысқа мерзімді ноталарды өтеу көлемі есептік кезеңде ... ... ... ... олардың айналыстағы көлемі 2007 ... 596 ... ... 2008 ... ... 361 ... теңгеге дейін
қысқарды. Қысқа мерзімді ноталар бойынша тиімді кірістілік 3,21%-дан 2,24%-
ға дейін төмендеді (жылдың соңғы айындағы орташа алынған ... ... және ішкі ... ... ету ақша-несие
және валюта саясатының стратегиялық мақсаттары болып саналады. ... ... ... ... ... С]
Осы мақсаттарды іске асыру үшін сұраныс пен ұсыныс ... ... ... ... ... еркін өзгермелі айырбас
бағамының тәртіптемесін сақтау қажет. Бұл – сыртқы ... ... баға ... ... ... мүмкіндік береді.
Ұлттық валюта бағамын қалыптастыруға монетарлық биліктің араласуы аз шамада
болу керек. Ішкі валюта нарығында ... ... ... ... қажеттілігі туғанда оған монетарлық билік қатысады.
Ақша-несие және ... ... ... ... ... жылдары
орташа жылдық инфляцияны 5-7% шекте ұстау және 2008- жылдың аяғына дейін
оны 4- 6%-ға дейін ... тиіс ... ... ... ... ... және валюталық
реттеуі қаржы және валюта нарығының тұрақтылығын сақтауға, сақтандыру
нарығының және бағалы ... ... одан әрі ... банк ... ... ... ... банкілердің келешектегі несие
беруінің өсуі үшін жағдай жасауға, сонымен бірге жинақтаушы ... ... ... ... және ... ... 2007-2008 жылдарындағы негізгі
құралдары РЕПО ... ... ... ... ... қаржы құралы)
операциялары және вексельдермен ... ... ... ... ашық ... ... болуға тиіс. РЕПО (Қысқа мерзімді
капиталды тартуға арналған қаржы құралы) ... және ... ... ... ... ... ... реттеушілік ролдерін
күшейту үшін Ұлттық банк шара ... ... Бұл ... ... ақша-несие және валюталық реттеудің инфляцияны шектеуге
(таргетирование) ... ... үшін база ... ... репо операцияларының көлемі есептік кезеңде 477,4
млрд. теңге болды, бұл өткен ... ... 39,0% аз. Осы ... ... 1,5 күн, кірістілік – жылдық 1,57% болды. Бұл ретте ... 1 ... ... ... репо ... ... практикасы,
сондай-ақ мерзімдері 1 жұмыс ... ... ... ... ... ... уақытша тоқтатылды.
Кері репо операциялары 7,9 млрд. теңгеге жүргізілді, олар ... 3,6 күн, ...... 6,12% ... жыл ... ... Банк ... бағалы қағаздарды сату бойынша
операциялар жасаған жоқ. Сатып алу көлемі жылдық 5,38% ... ... ... 967 млн. теңге болды. Өтеуге дейінгі мерзім 1897 ... ... ... көшуі Ұлттық банктің 2002 ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық
банк бағалардың әр алуан индекстерін қадағалап, аралық ... ... ... да ... ... ... ... жағдайында
инфляцияның мақсатты бағдарын ... ... ... ... оны ... ... ... ие болып, ол осы процестің өзіне тән бірқатар
белгілерге себепші болады. Жалпыға белгілі ... ... ... етеді.
Солардың ішінде валюта ... да бар ... ... бас ... болып табылады. Теориялық көзқараспен қарағанда,
яғни инфляцияның ... ... ... ... ... ... ... – баға тұрақтылығына жетудің тиімді тетігі
болып саналады. ... ... ... ... тұтыну бағасының
серпініне көптеген факторлар әсер етіп, олардың қатарына ұлттық ... ... да ... Одан ... ... ... бұрынғыша
экспортқа бағдарланған бағытының үстем болуы нарықтың берекесіз жағдайында
валюта бағамын қалыптастыруға, монетарлық билікке толық сенуге ... ... ... ... жағдайы мынадай: Ұлттық банк қазір
инфляция мен ... ... бір ... нысаналайды. Бірақ, бұл
инфляциялық нысаналаудың принциптеріне сөзсіз ... ... ... ... тауар және қызмет көрсету импортының 3
айдан астамын жаба алатын деңгейде ұсталады.
Ақша агрегаттарының болжамды жылдық өсімі ... ... ... ... ... 2007 жылы ақша базасының өсімі 12,9%-ға, 2008
жылы 14,7%-ға және 2007 жылы ақша ... ... 2008 жылы ... деп болжанған. Инфляцияның қарқыны 2007 жылдан аяғына қарай қайта
қаржыландырудың мөлшерлемесін ... ... ... ал 2005 ... ... ... ... 2007 жылы резиденттердің депозиттері ... ... ... және ... ... ... ... қызметтерін кеңейту
есебінен 2007 жылы несие көлемінің өсуі 18,0%-ға, 2008 жылы ... ... 2007 жылы ... ... ... ... ... ақша ұсынысының ұлғаю қарқыны 2008 ... ... ... жылы ақша ... 863,0 ... теңгеге дейін 14,7% кеңейді, бұл
Ұлттық Банктің таза ішкі активтерінің өсуіне байланысты ... ... ... қарқыны 82,3% дейін өскен 2007 жылмен салыстырғанда ... Өсу ... ... ... факторы Ұлттық Банктің таза
сыртқы активтерінің азаюы болды.
Резидент еместердің инвестициялық бағалы ... ... ... реттеу тәртіптемесін жұмсарту, шетелге тікелей
инвестиция жасау операциясын ынталандыру, сыртқы сауда операцияларын жүзеге
асыру ... ... тыс ... кедергілерді жою бағыттарында
Қазақстан ... ... ... ырықтандыруды жалғастыру
қажет. Капитал ағынымен байланысты ... ... ... ... ... ... жетілдіру, банктерде,
жинақтаушы зейнетақы қорларында және сақтандыру ... ... ішкі жүйе ... ішкі ... ... ірі
қатысушылары – қаржыдан тыс ұйымдар тарапынан ... ... және ... ... ... қажет.
БӨЛІМ 2. ҚР ВАЛЮТА ТУРАЛЫ ЗАҢЫ. ... ... ... ... ... ... САЯСАТЫ.
2.1 Қазақстан Республикасындағы валюталық саясат және ... ... ... ... ... саясаты ұлттық валютаның және
ұлттық экономиканың тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... ... бірі оның ... ... болып табылады.
Кез келген мемлекеттің тарихына оның бір рет енгізілетін өз валютасының
тарихы да кіреді. ... ... ... ұлттық валютасының тарихы сан
ғасырлар бойы қалыптасқан. Кез келген ұлттық ... ... ... және ... ... ... өту жағдайында және экономикалық дағдарысты
жоюда, макроэкономикалық ... қол ... ҚР банк ... ... ... Ұлттық банкі түрлі күрделі операцияларды ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамассыз
ететін негізгі буын ... ... ... банк ... есептеледі.
Валюталық және өзге де экономикалық халықаралық қатынастар аясында
жүзеге асырылатын ... ... ... ... ... ... ... маңызды орын алады. Ел дамуының белгілі бір
кезеңінде сыртқы экономикалық ... ... ... және ... өсуі ... ... ... болады. Сыртқы экономикалық
саясат жүйесінде валюталық саясат аса маңызды орын алады. Сондықтан да,
Президенттің Қазақстан ... ... ... және ішкі ... ... ... соның ішінде негізгі мақсат болып ақша-несие
саясаты екендігі баса айтылған. ... ... ... тұрақтылығын
қамтамасыз ету және экономикалық өсу мен ... ... ... ... екені айқын көрсетілген.
Сондықтан да, валюталық саясаттың мақсаты негізінен ... ... ... ... деңгейін, бағаның тұрақтылығын
(құнсызданудың төменгі ... ... ... ... ... тепе–теңдігін) қолдауды қамтамасыз етеді. ... ... ішкі ... ... бақылау да кіреді.
Валюталық саясаттың нақты міндеттеріне мыналар жатады: валюта жүйесі
мен валюта нарығының тұрақты ... ... ... ету; ... жеңіп шығу, валютаның және ... ... ... ... ету; валюталардың айырбасталымдылығына көшу, валюта
операцияларын ырықтандыру және тағы басқалары.
Мемлекет әзірлеген салық-бюджет, ақша-несие және сыртқы ... ... ... ... ... ... барлығы өзара
байланысты болып, экономикалық мақсаттардың жалпы ... ... ... ... үшін ... жеке жүйе ... оларды іске
асырудың әдістері таңдалады.
Валюталық саясатты ... ... ... ... банк ... ... ... бекітіледі. Валюталық саясатты валюталық стратегияның,
валюталық реттеуімен ұштастырылуы ... ... ... Валюталық
стратегия саласына валюта бағамы тұжырымдамасын, сол бағамға ... ... ... ... ... ... мен бағыттары елдің валюталық-
экономика жағдайына, әлемдік шаруашылықтың өрістеуіне, дүниежүзілік аренада
күштерді орналастыруға байланысты. Әр ... ... ... валюталық
саясаттың мынадай нақты міндеттері алғашқы жоспарға қойылады: валюта
дағдарысынан шығу, ... ... ... ету, валюталық шектеу,
валютаның айырбасталымдылығына көшу, валюта тәртіптемесін ... ... ... ... ... ... соның ішінде валюталық,
несиелік, қаржылық елдердің өзара тәуелділігінің дамуымен және ... ... ... ... ... ... яғни валюталық құндылықтармен ел ішінде
және тыс жерде ... ... ... ... реттейтін құқық
нысандары жиынтығы – валюталық заңдармен, сонымен қатар ... ... ... арасында жасалатын екі жақты және көп жақты ... ... ... жүзеге асырудың бір құралы – халықаралық ... және ... ... ... ... мемлекеттің
реттеуі. Ол ұлттық, мемлекетаралық және аймақтық деңгейде жүзеге ... ... ... заң актілері және атқарушы үкіметтің әрекеті
арқылы орындалса, ал ... ... ... ... ... ... ... экономикалық агенттердің мінез-құлқына ықпал ету
жолымен іске ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Ол ... ... ... ... ... ... үйлестіру,
валюта дағдарысынан шығудың бірлескен шаралары, бұл турасында басқа елдерге
қарағанда жетекші мемлекеттердің валюталық саясатымен келісу.
Қазақстаннң ... ... ... ... ... ... етуге
және отандық өндірушілер үшін жағымды бәсекелестік ... ... ... ... ... ... ... Банкі
Басқармасының 2011 жылғы 25 ақпандағы отырысында теңгенің айырбастау бағамы
ауытқуларының дəлізін жою жəне 2011 ... 28 ... ... теңгенің
басқарылатын өзгермелі айырбастау бағамының режиміне өту туралы ... ... ... ... ... бас ... ... болған жағдайда, теңбе-тең, экономика үшін ... ... ... активтерін ұлғайтуға жəне валюта нарығындағы
ұзақ мерзімді ... ... ... жағдай жасайды», - деп ... ... ... ... ... бөлігі негіздеді.
Валюта нарығындағы ахуалды тұрақтандыруға жəне халықтың девальвациялық
күтулерін төмендетуге бағытталған уақытша шара ретінде енгізілген ... ... ... ... келе ... үрдіс жағдайларында өз
қажеттілігін жойды. Бұған əлемдік нарықтардағы ... ... ... ... баға ... жəне төлем балансының жай-
күйі себепші болды.
Соңғы бір жарым жылда мұнай, металдар жəне ... ... ... ... ... отыр. Нəтижесінде ішкі валюта нарығындағы шетел
валютасы ұсынысының ұлғаюы теңгенің ... ... ... айырбастау бағамына
қысым көрсетіп отырды. ҚР-сының Ұлттық Банкі теңгенің айтарлықтай нығаюын
болдырмау мақсатында соңғы айлар ішінде сол ... оның ... ... жəне ... ... ... ... алтынвалюта активтерінің
көлемін ұлғайта отырып, ішкі нарықта айтарлықтай көлемде шетел валютасын
сатып алуда.
Мəселен, егер 2010 жыл бойы ... ... ... Банкі
теңгенің нығаюын алдын алу мақсатында нарықта 2,0 млрд. АҚШ долларын сатып
алса, тек ағымдағы ... ... жəне ... ғана 4,5 млрд. АҚШ
долларына жуық сатып алды, бұл өткен жылдың жылдық көлемінен екі ... ... ... ... ақша ... және ... ... банктер арқылы жүргізген кезде резидент (резидент
емес) уәкілетті банкке ... ... ... жеке басын куәландыратын құжат (жеке түлғалар үшін);
- ... ... ... тұру құқығын растайтын құжат (жеке
түлғалар - шетел азаматтары және азаматтығы жоқ ... ... егер ... ... ... ... тіркеу (есепке алу) туралы
куәлік (Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес мемлекеттік тіркеуге
жататын резидент жэне резидент емес ... ... ... егер осы құжат
бұрын ұсынылмаған не өзгерген жағдайда;
- Қазақстан Республикасы мемлекеттік ... ... ... КҮЖЖ коды берілгенін растайтын құжат (Қазақстан ... ... ... түлғалар үшін), егер осы ... ... не ... ... ... төлеушінің мемлекеттік тіркелгенін растайтын құжат, не салық
органының осы тұлғаның Қазақстан Республикасының ... ... ... түрмағаны туралы қүжаты, егер осы қүжат бұрын ұсынылмаған не
өзгерген ... ... ... Ережедегі көзделген жағдайлардағы лицензия, тіркеу куәлігі, хабарлама
туралы куәлігі;
- мәміле паспорты ... ... ... ... ететін тауарлар
(жұмыс, қызмет көрсету) экспортына немесе импортына байланысты ... ... ... ... немесе, не соның негізінде
орындалуы қажет қүжаттар ... ... ... ... ... ... нақтылау және оның. қатысушыларын жіктеу
мақсатында резидент және резидент емес заңды ... ... ... ... етуі ... ... қүжаттарын ұсынады.
Резидент (резидент емес) осы тармаққа сәйкес талап етілетін ... ... ... ... уәкілетті банк осы Ереженің 7-
тармағының екінші ... 8 және 10 ... ... ... ... ... ... ақша төлемдерін және (немесе)
аударымдарын жүргізбейді.
Резидент лицензия жэне ... ... ... және ... ... ... ... етілетін валюталық операциялар бойынша ақша төлемдерін
және (немесе) аударымдарын жүргізген кезде резидент уәкілетті ... ... ... жэне ... береді. Оларды
салыстырғаннан кейін көшірмелері уәкілетті банкте қалады, ал түпнұсқалары
резидентке қайтарылады. Осы ... ... ... ... куәлігінің (хабарлама туралы куәліктің) түпнұсқасының орнына
нотариалды куәландырған немесе ... Банк ... ... ... ... ... ... үсынуға рұқсат етіледі.
Резидентте хабарлама туралы куэлік болмаған жағдайда ... банк ... ... ... ... кез ... түрде хабарлай отырып,
операцияны жүргізеді. Бүл ретте уәкілетті банк ай ... ... ... ... 10-на ... ... алғанда) Ұлттық Банктің орталық аппаратына
резиденттерде ... ... ... ... ... олардың
тапсырмалары бойынша жүргізілген операциялар туралы ... ... ... есеп ... куәлігі талап етілетін валюталық операция жүргізу нәтижесінде
алынған ақша резиденттің ... ... ... ... банк ... ... ұсыну қажеттігі туралы хабарлайды және түскен ақшаны.
резиденттің банктік шотына ол ... ... ... ... ... ... ... үшін ақша айналысын басқару.
Ұлттық  Банк – борышты төлеуге қабылдауға міндетті елдегі жалғыз ... ... ... ... ... ... ие жалғыз
мемлекеттік орган. Олар қолма-қол ақшасыз ... ... ... сату
нысанында Ұлттық Банк эмиссиясында орындалады. Қазақстан Республикасының
ресми ақша бірлігі теңге болып табылады.
Ұлттық Банк ... мен ... ... ... ... ... шығарылуын қамтамасыз етеді, оларды сақтау, жою және қолма-қол
ақша ... ... ... ... ... ... ... мен металл ақша
номиналдық ... ... және ... графикаға ие болуы тиіс.
Валютаны айырбастау құқығына ҚР Жоғары кеңесі ие. Ұлттық валютаның ... ... ... және ... ... ... ҚР ... Банк ҚР ұлттық валютасының шетел мемлекеттерінің ақша
бірліктеріне ... ... ... ... белгілейді.
Қолма-қол ақшаның айналымы банктердің кассаларына тұрақты ... ... ... ... ... ақша ... ... ақша банкноттарын шығару бойынша өз ... ... ... ... ... ... лицензияны беруге байланысты
қолма-қол ақшамен жағдай 1996 жылға дейінгі ... ... ... ... деңгейдегі банктер корреспонденттік шоттардағы ... ... ... қолма-қол ақшаны алады, мұндайда ... ... ақша ... ... белгіленбейді.
Эмиссия – мемлекеттің банкноттарды, металл ақшаны, ... ... Ол ... ... ... қолма-қол ақшасыз да болуы мүмкін.
Қолма-қол ақша нысанындағы эмиссия айналысқа қосымша банкноттар мен
металл ақшаны шығаруды білдіреді.
Қазақстандағы ... ... ... ... ... ең ... ... арасында әдеттегі қолма-қол ақшасыз есеп ... ... ... ... ... табылады, бұны теріс құбылыс деп
санауға болады.
Бірақ 1995 жылдың өзінде-ақ жағдай өзгере бастады, кассалық ... ... ... өсуі ... ... ... қолма-қол ақша эмиссиясының үлес салмағы қысқарды.
Депозиттік банктердің ... ... ... ... ... Банктердегі депозиттер сомасы кредиттік
ақшаны құру үшін олардың потенциалын ... ... банк ... ... ... ... ұсыну арқылы шоғырландырған ... Осы ... ... ... 100 ақша ... ... резерв 15 ақша бірлігі құрады; қалған 85 ақша бірлігін банк
заемдарға айналдыруы мүмкін. ... ... ақша ... ... ... + 85 = 185 ақша бірлігі, бұл 85 ақша бірлігі сомасына жаңа ақша ... ... ... ақша өз ... басқа депозиттердің пайда
болуына әкелп соғады, олар ... ақша ... ... ... ... ... кеңеюі болады.
Депозиттік банктердің эмиссиясын Ұлттық Банк ақша базасы сияқты ақша
агрегатына және ақша ... ... ... ... ... базасы – Ұлттық Банк құратын ақша. Оған айналыстағы қолма-қол
ақша, міндетті және ... ... ... Міндетті резервтер, өз
кезегінде, банктер депозитивтерінің бір ... ... ... ... ... Ұлттық Банктің арнайы ... ... ... ... ... шотында (Ұлттық Банктің рұқсаты
бойынша тек қаржылай тұрақты банктер қолданатын резервтеудің альтернативті
тәсілі) сақтауы тиіс. ... ...... Банктегі корреспонденттік
шотындағы өзге қалдықтар.
Айналыстағы қолма-қол ақшаның көлемі банктердегі корреспонденттік
шоттардағы ... ... ... ... ... Банк ақша
базасының көлемін екінші ... ... ... ... ... ... көлемін реттеу арқылы, яғни
банктердің өтімділігін реттеу арқылы ... ... ... ... ... арқылы жүзеге
асырылады. Осы құралдар ақша мультипликаторының көлеміне әсер ... ... ақша ... ... шегін көрсетеді.
Ақша мультипликаторының көлемі міндетті ... ... ... ... ... резервтерді банктер кредит ресурстарының көзі
ретінде пайдаланбайды, сондай-ақ ... ... ... ... ... болады. Бұл айналыстағы қолма-қол ақша банктерден тыс бола
отырып, мультипликацияланбайтынына байланысты. Ақша ... оның ... ... әсер ... ... айналыс жылдамдығын (бұл жағдайда төлемдердің
банк жүйесі арқылы өту жылдамдығы назарға ... ... Банк ... бірақ оның көлемі инфляция деңгейіне әсер ... және ... ... үшін ... бар. ... ... ... жылдамдығының
төмендеуі ұзақ мерзімді депозиттердің және ұзақ ... ... ... өсуі ... ... бұл ... ... алғанда
тұрақтануы, халықтың ұлттық валютаға сенімінің артуы кезінде ... ... ақша ... жоғары жылдамдығы ұлттық валютаға сенімсіздік
көрсеткіші болады және ақша ... ... ақша ... ... мерзімді жинақақшаның ... үлес ... ... ... валютадан тезірек құтылуымен және оны ... ... ... ... ... ... ... экономиканың монетаризация
деңгейіне тәуелді болады, ол ақша массасының ІЖӨ ... ... ... ... ... ... ... монетаризация деңгейі де
жоғары болады.
1989 ж. Франциядағы монетаризация ... 68,5%, ...... – 89,1%, ... – 77,5% және ... – 116,7% ... ... Қазақстанда монетаризация деңгейі шамамен 12% болды, бұл жеткіліксіз
еді.
2.3 Валютаның тұрақтылығын сақтау және ... ... ... ... ... ... бірден-бір құралы болып
табылады. Ұлттық Банк қайта ... ... ... ... ақша рыногының жалпы жағдайына, кредиттер бойынша сұраныс пен ... ... және ... ... ... ... Ұлттық
Банк өзінің проценттік саясатын мемлекеттік ақша-кредит саясатын іске ... ... ... ставкаларға әсер ету үшін қолданады. Қайта
қаржыландыру ставкасын белгілеген кезде Ұлттық Банк ... ... ... ... айналысқа енгізгеннен кейін проценттік саясаттың негізгі
мақсаты оны ... ... ... ... ... ететін деңгейге
көтеру болды, ал соның артынан ақша массасының өсімін, тиісінше инфляцияны
төмендету ... ... ... ... нақты айтқанда проценттер
бойынша төлемдер – шығыстың бірден-бір құрамдас бөлігі. ... ... ... өз ... ... да бір ... ... қысқа уақыт
аралығында беруші еді.
Қазақстанда ... ... ... ... ставкаларды
пайдалануды мәжбүр еткен маңызды факторларының бірі шетел валютасына артық
сұранысты ... ... ... қажеттілігімен негізделмеген)
төмендету қажеттілігі болды. Теңгені енгізгеннен ... ... жыл ... ... ... ... ... кіріс алу мүмкіндігі
банктердің қысқа мерзімді капиталдарының елдің ... ... ... ... айырбас бағаммен айқындалатын оның сыртқы құнының
көрсеткіші және ... ... ... ... ... және
бағалы қағаздар бойынша кірістіліктің инфляциясынан басқа айқындалатын ішкі
құнының көрсеткіштері ... ара ... бұзу ... ... үшін ... әсері болуы мүмкін.
Ұлттық Банктің қайта қаржыландыру ставкаларының ... ... 1994 ж. ... ... ... ... 270%
деңгейінде болды, наурыз-тамызында 300% болды. 1994 ж. орта шенінен бастап
инфляцияның ... және ... ... ... ... ... қыркүйек айында 280% дейін төмендеді және ай сайын
төмендеп ... 1994ж. ... ол 230%, 1995ж.- 52% және ... 30%, 1997ж. - 24% ... ... міндеттемелер, банкаралық кредиттер, Ұлттық
Банктің ... ... ... ... ... ... олардың нарықтық мағыналарына сәйкес келеді. 1994 ж. ... ... ... ... ... ... ставкалар оң сипатта болды (тек
Ұлттық Банктің ноттарынан басқа, олар 1995 ж. ... мен 1996 ж. ... ... ... ... болды, бұл Үкіметтің бағалы қағаздарымен
бәсекелестікті болдырмау тұрғысынан ақталды).
Ұлттық банктің қазыналық вексельдері мен ... ... ... ... ... ... ... табыстылықтан төмен болды.
Бұл несиелермен салыстырғанда ... бен ... ... МҚО ... банк ... үлкен сенімділігімен түсіндіріледі.
Резервтік талаптар. Банктер ұсынған несиелер көлемін реттеу, өздерінің
міндеттемелері ... ... ... ... ... ... ... банк салымшылары мен акционерлерінің мүдделерін
қорғау мақсатында Ұлттық банк резервтік талаптар механизмін ... ... 1 ... бастап енгізілген «ҚР коммерциялық,
кооперативтік және жеке меншік банктердің қызметін ... ... ... % ... резерв бойынша нормативті көздеді. Теңге және ... ... ... ... ... норматив 30 %-
ке дейін артқан 1994 жылдың ... ... ... қолданыста болды, 1994
жылдың 1 тамызынан бастап шетел валютасындағы ... ... ... 15%-ке ... ... ... жағдайға, атап айтқанда, төлем және
есеп айырысу жағдайына теріс әсер еткен, құнсызданудың жоғары ... ... ... ж.ж. ... ... ... ... проценттер мен
төлемақы өсімі түріндегі жинақталған және өсіп ... ... ... ... ... ... бойынша банктердің берешегін қайта
құрылымдау процесі 1995 ж. басталды.
Ашық ... ... ... ... ақша ... ... ... қайталама рынокта орталық банк ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Бұл айналыстағы ақша жиынын,
коммерциялық ... ... мен ... ... ... барынша икемді тәсілі. Оның мағынасы мынада, ақша эмиссиясын
тоқтата ... және ... ... ... шектеуді қалай отырып, осы
қағаздарды сатып алған ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банк рынокта бағалы қағаздарды сатады.
Керісінше, ақша шығару мен несиелерді ... ... ... ... банк кері ... ... асырады – бағалы қағаздарды сатып
алады және ... ... ... ... ... ... ... Осылайша
Ұлттық банк ашық рыноктағы өз операцияларымен өз өтімділігін арттыру үшін
немесе керісінше банк ... ... ... ... сондай-ақ
айналыстағы ақша жиынының көлемін реттейді. Егер алдын ала келісілген бағам
бойынша Ұлттық банк ... ... ... онда ... сатып
алушыларды нарықтан едәуір төмен және олардың несие ... ... ... әдеттегідей, соңғысы белгілейді.
Валюталық рыноктағы операциялар арқылы өтімділікті қамтамасыз ету
саясаты. Ұлттық Банктің валюталық рыноктағы интервенциясы ... ... ... ... ... Ұлттық Банктің шетел валютасын сатуы
ақша ... ... ... ... және ... ... бағамын
тегістеу міндетін шешті. Бірақ кейбір айларда таза шетелдік активтердің
өсуі ... таза ... ... әсер етті және ақша ... ... ... ... екінші деңгейдегі банктерге берген ... ... және ... Банк ... ... есебінен болды.
Осы кезеңде валюталық бағам саясаты ақша ... ... ... келді. Ұлттық Банктің теңгенің айырбас бағамын реттеуге қатысу
дәрежесінің төмендеуі осы ... ... бір ... ... ақша ... ... ... мүмкіндік береді.
ҚОРЫТЫНДЫ.
Орталық банктің монетарлық саясатының механизмі  былайша болады. Ақша
массасының несие көлеміне жоғарыда көрсетілген әр ... ... ... ... ... ... ... сұранысқа жүйелі ақша массасы,
процент ... ... ... ... ... ұлттық табыс арқылы ықпал
жасайды. Егер орталық банк қабылдаған ... ... асу ... ... ... ... болар еді:
Бірінші кезеңде орталық банк өзінің әрекеттері арқылы (коммерциялық
банктерден облигациялар сатып алу немесе резервтік ... ... ақша ... көбейтеді.
Екінші  кезеңде банк депозиттерінің мультипликациондық ... ... ... ... өсуі оны  арзандатады, яғни проценттік
ставкасын  төмендетіп инвестицияга сұранысты  үлғайтады.
Төртінші  кезеңде процент ставкасының төмендеуінің нәтижесінде жеке
меншік және ... ... ... ... ... күрделі
қаржының өсуі табыстардың көбеюіне, өндірістің, жұмыспен ... ... ... ... ... әкеледі.
 Ұлттық  Банк Қазақстан Республикасының орталық банкі болып табылады
және банк ... ... ... тұр. ... Банк – бұл ... ... ... және есеп айырысу орталығы, ... ... ... ие ... ... ... ... ролін
атқарады, ақша-кредит және валюта саясатын айқындайды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі жүргізіп отырған ақша-кредит
саясатының ... ... ... ... жетекші  шетелдік валюталарға қатысты бағамын 
қамтамасыз ету болып табылады.
Ұлттық  валютаны ... ... ... саясат, мемлекеттік  бағалы қағаздарды сатып алу және
сату бойынша ашық ... ... ... ... ... рыноктағы интервенция, т.б.
болады. 
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
1. Деньги, кредит, ... / ... ... ... ... ... банки. / под ред. М.М.  Лаврушина и др. ... ... ... ... ... банки. / под ред. Г.С.  Сейткасимова – Алматы:
Экономика, ... ... ... ... Банк РК по состоянию на 01.01.2002г. 
– Алматы – Economix Data, 2002г., ч-10, ч-11, ... Ю.В. ... ... и  ... Л.,  2002
6. Фишер  С., Дорнбуш  Р.,  Шмалензи  Р.  "Экономика"  М.,"Дело"  2001
7.   Поляков В.П., Л.А.Московкина "Основы ... ... ... М., "Инфра-М" 2004
8. Красавина Л.Н. "Денежное обращение и кредит капиталистических стран"
М., "Финансы" 2000
9. Жуков Е.Ф. "Общая теория денег и кредита" М., ... и ... ... Сейткасимов Г.С., Шаяхметова К.О., Абдраимова Г.Т. ... и ... в ... ... ... 2000 г., ... Мельников В.Д., Ильясов К.К. «Финансы» Алматы 2001г.
12. Омирбаев С.М. «Финансы» Астана 2002 г. Гл.-17. 
ҚОСЫМША ... және ... ... ... ... ... жүйе ... ... жүйе ... ... ... |1) ... ... ... ... ... алмастырылу |2)Валюталардың өзара алмастырылу ... ... ... ... валюта паритеті |3) ... ... ... |
| ... ... ... ... бағамының режимі |4)Валюталық бағамдар режимінің |
| ... ... ... ... |5) Валюталық шектеуді ... ... ... ... ... ... |
|6) Елдің халықаралық ... |6) ... ... ... ... реттеу ... ... ... ... ... ... |7) ... несиелік айналыс |
|айналыс құралдарын ... ... ... ... ... ... ... ... ... есеп |8) ... есеп ... ... регламенттеу |негізгі формаларының біртұтастығы |
|9) Ұлттық валюталық нарық пен ... ... ... ... |
|нарығының режимі |мен ... ... ... ... ... ... қатынастарын |10) Мемлекетаралық валюталық ... және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... сурет Теңгенің АҚШ долларына, еуроға және ресей рубліне бағамның
өзгеру ... ... ... ... және ... саясатының стратегиялық мақсаттары
-----------------------
-5
-4
-3
-2
-1
0
1
2
3
4
2008 наурыз
2008 мамыр
2008 шілде
2008 тамыз
%
тенге/еуро
тенге/доллар
тенге/ресей рублі
Мақсаттар
Таралу шекаралары бойынша
Сыртқы факторлар
Валюта нарығының ... ... ... ... ... ... ақшаның бағыты
Даму қарқыны
Пайыздық ставканың деңгейі
Жалпы баға деңгейінің тұрақтануы
Жалпы қамтылуы
Ұлттық ... ... тым ... ... ... ... ... ел инвестицияларының артуы
Ел экономикасының экспорттық бағытталуын күшейту
Ақша массасының көлемі

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқықтағы мерзім, мерзім түрлері, талап қою мерзімі, азаматтық құқықтағы мәселелер90 бет
Ағылшын тіліндегі эпитеттердің стилистикада алатын орны12 бет
Батыс Қазақстан экономикалық ауданындағы отын-энергетика кешенінің даму мәселелері58 бет
Германияның орталық Азиядағы саясаты (1992-2009 жж.)167 бет
Германияның Орталық Азиядағы саясаты (92-2009 жж.)137 бет
Еңбек биржасы мен жұмыссыздықтың теориялық мәселелері25 бет
Жерге меншiк қатынастарын құқықтық реттеу51 бет
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Мұрагерлік құқық туралы ақпарат84 бет
Нығмет Сауранбаев18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь