Turbo Pascal жүйесінде массивтерді ұйымдастыру технологиясы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

І НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1.1 Турбо Паскаль бағдарламалау тілі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Turbo Pascal бағдарламасының құрылымы, жазу ережелері және тілдің әліпбиі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6.9
1.3 Турбо Паскальда амалдардың жазылуы ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.4 Турбо Паскаль жұмыс ортасы мен терезе құрылымы ... ... ...9.12
1.5 Турбо Паскаль жайлы жалпы мағлұматтар ... ... ... ... ... ... ...13.18

ІІ ЕСЕПТІҢ ҚОЙЫЛЫМЫ
2.1 Берілген 1.есепті (мысалды) талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.1.1 Массив түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19.21
2.1.2 Түсіндірме сөздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21.22
2.1.3 Программалау алгоритмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22.23
2.1.4 Қорытынды нәтиже ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
2.2 Берілген 2.есепті (мысалды) талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
2.2.1 Массив элементтерін іздеу және реттеу ... ... ... ... ... ... ... ..25.26
2.2.2 Түсіндірме сөздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26.27
2.2.3 Программалау алгоритмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 27
2.2.4 Қорытынды нәтиже ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28

III ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29.30

IV ҚАЖЕТТІ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАБДЫҚТАР ... ... ... ... ... ... ...31

V ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
КІРІСПЕ

Паскаль программалау тілінің алғашқы нұсқасын 1968-1970 жылдары Стэнфорд университетінің информатика кафедрасының профессоры, швейцариялық ғалым Никлаус Вирт жасады. Оны Borland корпорациясының қызметкерлері жетілдірді (олардың құрған тілдері Turbo Pascal, Borland Pascal және Object Pascal деп аталды). Delphi жүйесінде Object Pascal программалау тілі пайдаланылады. Turbo Pascal стандартты паскальдың барлық құралдарын қамтитын және жаңа құралдармен толықтырылған, кеңейтілген нұсқасы (біз оны кейде Паскаль деп те атаймыз).
Ал 1975 жылы стандартты Паскальдың компиляторымен Турбо Паскаль (3.0 нұсқысы) программалау тілі пайда болды. Содан бері Паскаль жалпы білімдік, кәсіптік-техникалық мектептерде және жоғарғы оқу орындарында «бірінші» программалау тілі ретінде қолданыла бастады.
Турбо Паскаль тілін пайдаланудың қарапайымдылығынан пайдаланушылар арасында кең орын ала дастады.
Келе-келе Турбо Паскаль 4.0, ТП 5.0, ТП 6.0, және ТП 7.0 нұсқаларының дүниеге келуі кәсіпкер қолданушының еңбектегі өнімділігін арттыруға мүмкіндік беруге, қолданбалы есептерді шығаруда қолдануға үлкен үлес қосты. Енді осы тілдің ерекшелігі бірсыпыра мүмкіндіктерге толы болып келетінін ерекше атап өту қажет.
Бағдарламалау тілі дегеніміз – адам мен компьютердің (ЭЕМ) өзара байланыс жасасу құралы. Бағдарламалау тілі екі топқа бөлінеді: таза машиналық кодпен, не белгілі бір машина кодына арналып ассамблерде жазылған тіл- төменгі дәрежедегі және жоғарғы дәрежедегі адам тіліне жақындатылған Basic, Qbasic, Ci, Turbo Pascal т.б. көптеген бағдарламалау тілдері. Мемлекеттік бағдарлама бойынша осы тілдерден Basic, Turbo Pascal, Visual Basic тілдерінің бірін меңгеру ұсынылған. Паскаль бағдарламалау тілі француз математигі Блез Паскаль құрметіне аталған. Ол 1968-1971
V ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Заурбеков Н.С., Жұмажанов Б.Ж. Алгоритмдеу және программалау тілдері. Оқу құралы.- Алматы, 2008.- 325 б.
2. Наумова А.Н. Компьютерные технологии оброботки информации.-М:Финансы и статистика,1995.
3. Фаронов В.В. Turbo Pascal: учебное пособие.-СПб.:Питер,2007.-367с.:ил.
4. Н.Культин “Turbo Pascal в задачах и примерах” Санкт – Петербург, 2000.
5. Халыкова К.З. «Программалау тілдерін оқыту – Паскаль тілі» (Оқу құралы), Алматы-2002.-209 бет.
6. Ж.Қ.Масанов, Б.А.Бельгимбаев, А.С.Бижанова, Қ.Қ.Мақұлов “Turbo
Pascal” Алматы, 2004.
7. ИНТЕРНЕТ:
• Internet.Сайт: www.google.ru
• Internet.Сайт: www.kurs.lab.ru
• Internet.Сайт: www.yandex.ru
• Internet.Сайт: www.gеogle.ru
        
        Turbo Pascal жүйесінде массивтерді ұйымдастыру технологиясы
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
І НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.1 ... ... ... Turbo Pascal бағдарламасының құрылымы, жазу ... және ... ... ... ... жазылуы.................................9
1.4 Турбо Паскаль жұмыс ортасы мен терезе құрылымы...........9-12
1.5 Турбо Паскаль жайлы жалпы мағлұматтар...........................13-18
ІІ ЕСЕПТІҢ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 2-есепті (мысалды)
талдау............................................25
2.2.1 Массив элементтерін іздеу және
реттеу..............................25-26
2.2.2 ... ... ... ... ... ... ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР...............................................32
КІРІСПЕ
Паскаль программалау тілінің алғашқы нұсқасын 1968-1970 жылдары Стэнфорд
университетінің информатика кафедрасының ... ... ... Вирт ... Оны Borland ... қызметкерлері жетілдірді
(олардың құрған тілдері Turbo Pascal, Borland Pascal және Object Pascal ... Delphi ... Object Pascal ... тілі ... Pascal ... ... барлық құралдарын қамтитын және жаңа
құралдармен толықтырылған, кеңейтілген нұсқасы (біз оны ... ... ... ... 1975 жылы ... ... ... Турбо Паскаль (3.0
нұсқысы) программалау тілі пайда болды. Содан бері Паскаль жалпы білімдік,
кәсіптік-техникалық ... және ... оқу ... ... тілі ретінде қолданыла бастады.
Турбо Паскаль тілін пайдаланудың қарапайымдылығынан пайдаланушылар арасында
кең орын ала дастады.
Келе-келе ... ... 4.0, ТП 5.0, ТП 6.0, және ТП 7.0 ... келуі кәсіпкер қолданушының еңбектегі ... ... ... ... ... ... ... үлкен үлес қосты.
Енді осы тілдің ерекшелігі бірсыпыра мүмкіндіктерге толы ... ... атап өту ... тілі ... – адам мен ... (ЭЕМ) өзара байланыс
жасасу құралы. Бағдарламалау тілі екі топқа ... таза ... не ... бір ... ... ... ... жазылған тіл-
төменгі дәрежедегі және жоғарғы дәрежедегі адам тіліне жақындатылған Basic,
Qbasic, Ci, Turbo Pascal т.б. ... ... ... ... ... осы тілдерден Basic, Turbo Pascal, Visual Basic
тілдерінің бірін ... ... ... ... тілі ... Блез ... құрметіне аталған. Ол 1968-1971 жылдарда Никлаус
Вирттің Цюрихтағы Жоғарғы Техникалық мектепте ... ... бірі ... Кең ... ... 1984 жыл, ... осы жылдары қарапайым
қолдануға ... ... ... ... ... болады. Ол Borland
International компаниясында жасалды. Компилятор дегеніміз транслятордың бір
түрі, ал транслятор дегеніміз белгілі бір ... мен ... ... ... ... оның ... ... бағдарламаны
машиналық кодқа айналдыру. Турбо Паскаль жүйесі — компьютердің жабдықтық
және бағдарламалық қорларын басқаруға арналған ... ... ... ... ... ... ... реттеу, енгізу
және шығару құрылғыларын бақылау, желі қызметін жеңілдету және ... ... ... Осы ... жалпы тапсырмаларды атқаруға арналған
компьютерлер, соның ішінде жеке компьютерлерде, бағдарламаларын жегу үшін
программалау ... ... ... да бiр ... ... жүйесi. Компьютерде орын алатын әр әрекет, артта өтетін қызмет
болсын, бағдарлама ... ... ... ... ... Вон ... негізделген жағдайда, процессор бір мезетте тек бір ... ... ... басқа тілдермен салыстырғанда құрылымы жағынан түсінікті,
себебі оның әрбір амалы сипатталып отырады. ... ... ... ... және арнайы белгілер кіреді.
Тілдің қарапайым құрылымына сан, ... ... ... және ... ... ... ... амалдардың орындалуына
қажетті мәліметтердің ... ... ... ... ... ... ... тілдерін оқыту қазіргі кездегі маңызды негіздердің ... ... ... ... әртүрлі салаларында пайдалану үшін
программалау тілдерін меңгеру және сол тілдерде жазылған программаларды
(ЭЕМ-ді ... ... ... ... қолдана білуі қажет.
Қазіргі кезде программалау ... ... өте көп. ... ... ... программалау тілі ретінде негізінен оқытылатыны – ... ... ... компьютерлік сауаттіліқ пен программалауды алғашқы
кезеңде үйретуге ең қолайлы тіл. ... тілі ... ... кеңінен таралған тілдердің бірі болып табылады.
Мен, осы курстық жұмысты жаза ... ... ... ... ... пайдаланып, программалау құру жолдарын үйрендім. Алғашқы қадамдарда
теориялық және практикалық материалдарға сүйене отырып ... ... ... соң ... мәселелерге ауыстым.
1979 жылы қабылданған стандартты Паскаль тілінің ... ... ... ... ... ... болуына байланысты
тілдің Турбо Паскаль деп аталатын нұсқасы жасалды. Қазіргі уақытта бұл
жүйенің бірнеше ... бар, ... ... ең ... 7.0 ... болып
табылады, бірақ, программалау бастамасын жүйенің 5.5 нұсқасынан бастап
үйренген дұрыс.
Сондықтан да қазіргі кезде Паскаль тілі кез ... ... ... шешу үшін ... ... ... ... стандартты
программалау тіліне айналды.
Осы орта мүмкіншіліктері кең: Паскаль ... ... ... программа құрылымы, тілдің негізгі ... ... ... ... ... ... тілінде программалар
құру, күрделі құрылымдық типтер (жолдар, жиындар, жазулар, массивтер және
файлдық типтер) қарастырылған.
Сондай-ақ, ... ... ... және ... ... толық қамтылған. Оқу құрылымының ... ... ... ... жазылған есепті шығару алгоритмі бойынша жүзеге
асады. Алгоритмді жазудың бірнеше ... бар ... ... ... ... ... компьютерде орындалатын программа түріндегі – оның
программалау тілінде жазылуы ерекше орын ... ... тілі ... ... есеп ... ... жазу үшін ... тіл. Программалау тілінде жазылған алгоритм программа, ... жазу ... ... деп аталады.
Программалау тілі үш құраушының: алфавит, синтаксис және ... ... ... ... алфавиті – тілдің сөйлемдерін жазуда пайдаланылатын, тілдің
барлық символдарының жиынтығы.
• Тілдің синтаксисі – тілдің сөйлемдері мен оның ... ... үшін ... ережелер жиынтығы.
• Тілдің семантикасы – тілдің синтаксисі бойынша ... ... ... ережесін анықтайды.
I НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.1 Турбо Паскаль бағдарламалау тілі
Бағдарламалау тілі ... адам мен ... (ЭЕМ) ... ... ... ... ... екі топқа бөлінеді: таза
машиналық ... не ... бір ... ... ... ассемблерде жазылған
тіл – төменгі дәрежедегі және жоғарғы дәрежедегі – адам ... ... Qbasic, Ci, Turbo Pascal т.б. ... ... ... бағдарлама бойынша осы тілдерден Basic, Turbo Pascal, Visual
Basic ... ... ... ... ... тілі ... ... математигі Блез
Паскальдің құрметіне аталған. Ол ... ... ... Вирттің
Цюрихтағы Жоғарғы Техникалық мектебінде оқыту тілінің бірі ретінде
жазылған. Кең ... ... 1984 жыл, ... осы жылдары қарапайым
қолдануға ыңғайлы Турбо Паскаль компиляторы пайда болды. ... ... өзі – ... бір ... ал транслятор дегеніміз –
белгілі бір компьютер мен ... тілі ... ... ... оның міндеті жазылған бағдарламаны машиналық кодқа лезде
айналдыру. Турбо ... ... ... ... және ... файлдары
арқылы берілген. Turbo.exe файлында компилятор, экран редакторы, жүйелегіш
орналасса, ... ... ... ... ... мен ... бағдарламалар) кітапханасы жазылған. Қазір жетілдіріле ... ... ... ... ... ... ... блок арқылы тұйық жұмыс
істей алатын функциялар мен процедуралар жазып, оны қажет ... ... ... ... ... ... ... молаяды.
• Жоғарыдан төмен біртіндеп құру. Бағдарламашы алдын ала өзіне
қажетті ... шешу үшін оны ... ... ... ... іске асыра алады.
• Обьектілі бағдарланған бағдарламалар ... алу. Бұл ... ... ... ... ... ... алып басқа
бағдарламалау тілдерінде пайдалануға мүмкіндік ... яғни ... ... ... Delphi ... ... бір ... қарастыруымызға әбден болады.
1.2 Turbo Pascal бағдарламасының құрылымы, жазу ережелері және тілдің
әліпбиі
Нұсқауларды (командалар мен ... ... ... ... ... ... ... өңдеуді іске асыратын тізбені бағдарлама
(программа) деп атаймыз. Бағдарламадағы ... ... ... ... ... жазу кезеңін бағдарламалау дейміз. Бағдарлама
жазуда «алгоритм» ... ... роль ... ...... ... ... нәтижеге жетуге арналып жазылған нұсқаулардың жүйеленген, әр
қадамында бір әрекетті іске асыратын ... ... ... Команда
бірнеше операторлар қоспасынан да тұруы мүмкін. Есептерді ... ... ... бір ЭЕМ мен ... тілінің мүмкіндіктерін
ескеру керек. Turbo ... ... ... мына ... ... пайдаланылады: Қазақ әліпбиінің бас және кіші әріптері
бағдарламалауда тек ... ... мен ... ... ... Осы ... ... жазуда пайдаланылатын таңбалар тобын
Turbo Pascal әліпбиі деп атаймыз. Бұл таңбалардан бөлек ... ... ... ... ... ... ... |
|A-Z ... бас |: |қос ... |
| ... | | ... ... кіші |+ ... белгісі |
| ... | | ... ... ... |- ... белгісі |
|Арнайы таңбалар: | | | |
| |бос орын |* ... ... |
| | | ... |
|~ ... |! |леп ... |
|@ ... |# |сан ... |
|$ ... ... |% ... белгісі |
|& ... ... |() |жай ... |
|_ ... ... |= ... ... |
|{} ... ... |[] ... ... |
|\ ... көлбеу |/ ... ... |
|; ... үтір |: |қос ... |
|` ... ... |`` ... |
| ... | | |
|< |кем |> ... |
|, ... |. ... |
|? ... ... | | ... ... | | | ... ... | | | ... | | | ... |OF |ARRAY |OR ... |PACKED |BEGIN ... ... |RECORD |CONST |PROGRAM ... |REPEAT |DO |SET ... |THEN |ELSE |TO ... |TYPE |FILE |UNTIL ... |VAR |FUCTION |WHILE ... |WDITH |IF |LABEL ... | | | ... ... ... ... жазылады, мысалы:
Сипаттау бөлімі
Program (Өзіміз қоятын бағдарлама аты жазылады)
Uses ... ... ... ... қолданылатын белгілер бөлімі)
Const (Тұрақты шамалар жазылады)
Type ... ... ... көрсетіледі)
Var (Құратын бағдарламамызға қажетті ... ... ... жазылады)
Процедуралар мен функциялар бөлімі
Procedure (Процедура мәтіні толық жазылады)
Function (Функция мәтіні толық жазылады)
Негізгі ... ... яғни ... ... жету үшін ... ... ... сәлемдесу бағдарламасын құралық:
Program Hello_CHIKO;
Var Name: String; ... шама ... ... ... ... экранға жазып шығарады}
ReadLn(Name); ... ... ... ... ... шығару}
ReadLn
END.
Бұл мысалдан мынаны байқауға болады:
1. Сипаттау бөліміндегі түйінді сөздердің қажеттісін ғана пайдалануға
ғана ... ... әр ... соңы нүктелі үтірмен аяқталатынын.
3. Соңғы END түйінді сөзінің соңына ... қою ... ... ... ... ... ... байланысты өзіміз таңдап
алған атты тек латын әліпбиі әріптерін пайдаланып жазамыз.
Сипаттау бөліміндегі түйінді сөздерден кейінгі мәліметтердің ... ... ... ... Crt, Graph, Printer, Overlay; т.б. ... ... ажыратылып жазылады. Кітапхананы өзіміз де жасауымызға болады.
Const Pi=3.14159; g=9.81; Тұрақты шамалар аты, содан соң теңдік ... мәні ... ... нүктелі үтірмен ажыратылып жазылады.
Var A, B, C: integer; құратын бағдарламамызға қажетті ... ... және ... ... шама ... ... түрі жазылады. Әр түрлі
шамалар бөлек-бөлек жазылып, бір тектес ... ... ... ... ... бөлінеді де, одан соң қос нүкте (:) ... ... ... ... ... integer, real, char, boolean
сияқты шама түрлері болады.Сондай-ақ Паскальда ... ... ... жаңа ... ... ... де болады.
Type Metal=(Na, K, Al, Fe, Ag);
Ay_kuni=(1..30);
Jaz_ayi=(маусым, ... ... A, A3, 4, 5b, 72mk45; (Тек осы ... ... ғана жеке сан, әріп ... мен ... қоспасын пайдалана аламыз. Белгілер арасы үтірмен
ажыратылып жазылады).
1.3 Турбо Паскальда амалдардың жазылуы
|Амалдар ... аты ... ... ... |
| | ... | |
|+ ... |45+95 |45+95 |
|- ... |А-В |А-В |
|* ... |12 Х 34 |12 * 34 |
|/ ... |65 : 8 |64 / 8 ... ... бөлу | |17 div 3 ... |Қалдықты бөлу | |13 mod 4 ... ... ... дәрежелеу амалы жоқ. Оны орындату
үшін ... ... ... ... ... С ... не е ... оны Паскальда айнымалыға меншіктеп ... ... ... ... ... ... жұмыс ортасы мен терезе құрылымы
Турбо Паскальда жұмыс жасау ... ... ... (терезе)
пайдаланудан басталады. Ол терезе менюлер жолы, жұмыс алаңы және көмекші
ақпараттар жолынан тұрады. Менюлер ... ... ... ... ... басу ... іске асырамыз. Менюлер жолында Windows стандарты
терезесіндегіге ұқсас мынадай менюлер аттары орналасқан: File, ... Run, Compile, Debug, Options, Window, ... ... тышқанның сол жақ пернесін ... ... ... ... меню ... ... ... (латын) пернесін қосып басу арқылы
активтендіреміз. Мысалы Run менюін ашу үшін Alt+R ... ... ... ішкі ... ... ... ... істеу Windows-тың стандартты
терезелерімен жұмысқа ұқсас.
- File – файлдармен жұмыс
• New – жаңа файл ... Open – ... ала ... файлды ашу
• Save – файлды дискетке сақтау, не Ғ2 басу арқылы
• Save as – файл атын ... ... ... орынға сақтау
• Change dir – каталогты алмастырып қою
• Print – бағдарлама мәтінін баспаға беру
• Dos shell – Dos ... ... ... Exit – ТП ... ... не Alt+X басу ... Edit – ... Undo – соңғы өзгертуді қайта қалпына келтіру
• Redo - ... ... Cut – ... ... қию, не Shift+Del басу арқылы
• Copy – мәтін бөлігін көшіру, не Ctrl+Ins басу арқылы
• Paste – ... ... қою, не ... басу ... Clear – ... ... ... өшіру, не Ctrl+Del басу арқылы
- Search – іздеу
• Find – мәтін үзіндісін табу
• Replace – ... ... ... ... ... Search again – мәтін үзіндісін қайта іздету
• Go to the line number – нөмірі көрсетілген жолға көшу
• Show last compile error – ... қате коды мен ... ... Find error – ... ... ... қатені табу
• Objects – пайдаланылатын обьектілерді көрсету
• Units – пайдаланылатын модельдерді көрсету
• Globals – пайдаланылатын модульдардың бастыларына сілтеме
• Simbol – ... ... ... Run – ... Run – ... ... не Ctrl+F9 басу арқылы
• Setup over – қадаммен орындаттыру, не Ғ8 басу арқылы
• Trace into – ... ену ... не Ғ7 басу ... Go to cursor – ... ... ... ... орындату, не Ғ4 басу
арқылы
• Program reset – әрекеттегі барлық файлдарды жабу
• Parametrs – ... Compile – ... ... Compile – ... ... қатесін тексеру, не Alt+F9 басу арқылы
• Make – ... ... Buld – ... ескерту
• Find error – қатені іздету
• Information – ағымдағы файл туралы мәлімет шығарту
- Debug - өзгерту, көру, іздеу
• Evaluate – ... ... Call stack – стек ... ... Find ...... ... Integrated debugging On – интеграциялаған түзегіш
• Stand-Alone debugging Off – автономды түзегіш
• Display swapping Start – экранды ... Refrech display – ... ... Options – баптау, әр түрлі күйлер қою
• Compiler – компилятор пайдаланатын параметр терезесін ашу
• Memory sizes – жад ... ... Linker – ... ... ... Directories – файл орналса алатын каталогтар
• Browser – көру үлгілерін орнату
• Tools – компоненттер орнын ... ...... ... ... ... беру
• Open – компиляция файлын ашу
• Save – ... ... ... Save as – ... ... атын ... Window – терезе түрлері
• Tile – терзелерді ретпен орналастыру
• Cascade – терезелерді бірінің ... ... ... орналастыру
• Arrange icons – ашық терезе белгісін жасау
• Close all – барлық терезелерді жабу
- Help – ... Contents – ... ... ... ... алу, не Shift+F1 ... Topic searh – меңзер тұрған сөз туралы көмек алу, не ... ... Using help – ... ... ... ақпарат алу
• Compiler directivcs – директива туралы көмек алу
• Procedures and functions – стандартты функциялар мен ... ... ... Reserved words – ... ... ... көмек алу
• Standart units – стандартты модульдер туралы көмек алу
• Turbo pascal language – тіл туралы көмек алу
• Error messages – ... ... ... ... About – жүйе туралы көмек алу.
Жұмыс алаңы – ортаңғы үлкен төртбұрыш. Алғаш жұмыс алаңын (бет) ... ... ... NONAME00 (аты жоқ) деген файл аты автоматты ... ... Еске ... ... ат ... сол ... ... кезде жазыдып шығады. Сақталған онымыздан жадқа қайта тиесек сол
файл атымен тиеледі. Бір мезгілде 10 бетпен жұмыс ... ... ... оң жақ шетінде бет нөмірі ... ... ... ... үшін ... нөмірі] пернесін басуымыз қажет. Беттің төменгі
оң жақ бұрышында 1:1 ... ... ... жазған кезде ол өзгереді,
мысалы 8:21 болса, ол 8 ... 21 ... (сол ... 21 ... ... ... жазылып біткен соң оны орындату үшін
Alt+F9 пернесін бассақ трансляциялау процесі жүріп, ... ... Қате ... оның коды және ... қате ... ... басқа түспен жазылып шығады. Осы қате шыққан жолды меңзер
көрсетеді, кейде қате ... ... ... ... ... бірден тауып
түзейміз де қайта орындатамыз. ... ... ... ... ... ... қалып қояды. Оны көру үшін Alt+F5 пернесін
басуымыз керек. Қайта ... ... ... ... үшін ... ... қол ... жеткілікті.
Көмекші ақпараттар жолында мына мәліметтер жазылып тұр:
F1 Help F2 Save F3 Open Alt-F9 Compile F9 Make F10 ... ... ... ... олар ... ... өзгеріп
шығып отырады.
Олардың қолданылу мақсатын мына кестеден біле аламыз:
|Перне аты ... ... |
|1 |2 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... жадқа тиеу терезесін ашады. |
|Ғ4 ... ... ... ... ... ... ... ... ... береді. |
|Ғ5 ... ... ... ... ... |
|Ғ6 ... және ... ... ... ауыстырып|
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... әске ... ... ... бойынша орындау. Экраннан көріп отырып |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... тәсілімен компиляциялауды орындату. |
|Ғ10 ... ... ... менюді активтендіреді. |
1.5 Турбо Паскаль ... ... ... Турбо Паскаль тілінің идентификаторлары (ТП)
ТП Идентификаторлары дегеніміз ... ... ... жиынтығын айтамыз. Идентификаторларға қойылатын негізгі
шарттар (талаптар):
• Идентификатор латын әліпбиінен және ... ... ... ... а1 деп ... тиіс {"а1", а бірақ
керісінше емес "1а"}.
• Идентификатор өте үлкен ... кез ... ... тұруы мүмкін, бірақ оның тек алғашқы 63 ... ... ... ... ретінде пайдалануға болмайды.
• Идентификаторларды жазғанда бос орындарды жазуға болмайды.
2. Турбо Паскаль тілінде программалаудың ережелері мен жалпы ... ... ... Паскаль операторларынан құралады, олар ... ... Топ ... ... үшін операторлық жақшаларды
пайдаланамыз: begin…..end.
• Бірнеше ... ... ... құрамдық
операторлар деп атаймыз.
• Программа мәтінінде фигуралық жақшаларда ... олар ... ... ... ... ... ... тіліндегі программалық структура
Ескерту. {+} – программаның негізгі бөлігі, {ұ} – программаның негізгі емес
бөлігі.
Программаның негізгі ... ... Uses – ... қол
жетерлік операторлар жиынын ... ... үшін ... ... ... UsesDOS, Crt, Graph, Printer; {Төрт стандартты модульдердің қосылуы:
• DOS – ... жүйе ... ... ... Crt – ... ... ... дыбыстық
генераторды пайдалану.
• Graph – графикалық процедуралар мен ... ... Printer – ... шығаруға оңай қол жеткізу.}
Мысалы. Келесі программа баспаға шығарудың оңай жолын жүзеге асыруды
орындайды.
... ... ... ... Write(‘привет’); {"привет" сөзі экранға шығарылады}
• Write(lst,‘привет’); {"привет" сөзі принтерге шығарылады}
• end.
Const ... Бұл ... ... идентификатормен программа
орындалуы кезінде өзгермейтін мәндері беріледі. Мысалы:
• Const
• a=4; ... ... ... {символдық константа }
• s=’ABBA’; {жолдық константа }
• b1=false; {логикалық константа ... ... of ... { ... ... (деректер типі). Суретте Турбо Паскаль тілінің негізгі деректер ... ... ...... ... ... тип мәні ... дербес
компьютерлердің символдары. Әрбір символға 0...255 диапазоны аралығындағы
бүтін сандар жазылады.
Boolean – ... ... ... тип мәні ... бірі ... мүмкін (False – жалған, True – шындық).
Күрделі типтер
Массив - array – массив ... типі бір ... ... ... ... ... олар ... реттін номері бойынша
ерекшеленеді. Массив элементінің номері ... ... ... ... ... {M[5] – М ... ... элементі}. Массивті
сипаттағанда массивтің элементтер номерінің диапазоны көрсетіледі және
әрбір элементіне қатысты типі. ... бір ... екі ... және ... ... болуылары мүмкін. Мысалы:
• Var {массивтердің сиаптталуы}
• M: array [1..5] of integer; {М бір ... ... ... номерлері 1-
5 дейін, бүтін сандардан құралған}
• M1: array [2..3,11..15] of char; { М1 екі ... ... ... 2-3 дейін, бағана номері 11-15 дейін, символдардан құралған}
• Begin {массивті толтыру}
• М[2]:=100; {М сандық ... ... ... 100 ... ... {М1 символдық екі өлшемді массиві элементтері екінші жол
мен үшінші бағана үшін ’d’ мәні ... ...... ... Жолдық типтегі айнымалылар бірнеше символдардан
тұрады. Мысалы:
• Var s:string; {s идентификаторының жолдық ... ... ... ... ... ... ... мәнін беру}
• Writeln(s); {"Привет" сөзін экранға шығару}
• end.
Var – программада пайдаланылатын барлық иденитификаторлар сипатталуы керек.
Иденитификаторды ... ... ... ... ... ... x,y:real; { x,y идентификаторлары – реальді тип айнымалылары}
• i,j,k:integer; {i,j,k идентификаторлары – ... тип ... M:array [1..4] of char; {M – бір ... ... 4 элементтер тұрады}
• M1:array [1..3,1..4] of byte; {M1 екі өлшемді массив бүтін типті ... ... ... re=real; ... ... ... re ... - реальды тип}
• Var
• z:re; { z идентификаторы –re типінің айнымалысы, яғни реальді тип}
Негізгі ...... ... 3 бөлімнен тұрады:
• Шығыстық деректерді енгізу.
• Есептеу.
• Қорытынды есептеу қорытындысын шығару.
Негізгі ... ... және ... ... ... + ... – {алу}
• * {көбейту}
• / {бөлу}
• = ... ... мен ... ... пайдаланылады
және т.б.)}
• := {меншіктеу}
• > {үлкен}
• < {кіші}
• >= {үлкен немесе тең}
... ... ... ... ... ... ... 172.6 см
Екі адамның бойы көрсеткіштері орташадан жоғары болып табылады.
2.2.1 Массив элементтерін іздеу және реттеу
Массив элементтерін реттеудің ... ... бар. ... ішінен қою және
таңдау әдістері кең қолдаылуда. Қою әдісінің орындалу тәртібі: массив екіге
бөлінеді: реттелген және реттелмеген. Реттелген ... ... ... ... таңдалып, реттері бұзылмастан келесі реттелген массив
жағына қойылады. Массивті алғашқы таңдауда ... ... ... 1-ші
элементе қана алынады, ал қалғандары реттелмеген бөлікке жататын болады.
Сонымен:
- реттік номерімен ... ... ... ... ... Оны ... орын ... Реті өзгермейтіндей орынға жылжытылады;
- Табылған орынға таңдалған элемент қойылады.
Күрделі шама түрлерінің бірі кестелік шамалар, олар ... ... ... ... ... және ... ... Бұларды әдебиеттерде көбіне бір өлшемді және екі, не көп ... деп те ... ... деп бір атпен берілген, тек ... ... шама ... ... ... тобын айтамыз. Массивтің міндетті
түрде аты, өлшемі, соған сәйкес элементтері және оның түрі ... ... ... ... Array [индекс өлшемі] of ЭлШамасыТүрі;
Массивтерді өңдеудің мынадай түрлері тұрмыста кең таралған:
1. Массив элементтерін өзгерту, ауыстыру.
2. Массив элементтерін белгілі бір ... ... ... Массив элементтерінің қосындысын табу.
Массив элементтерін енгізу өте көп уақытты ... ... ... бағдарламалар жазғанда массив элементтерін жалпы түрде: C[i],
N[i], D[I] деп жазу көптеп қолданылады.
Екі өлшемді массивтерде жол және баған ... жол және ... ... ... ... ... айнымалы арқылы берілсе, ол массив динамикалық
массив деп аталады. Ал ... ... онда ол ... ... ... ... сөздік
Program – өзіміз қоятын бағдарламаға аты жазылады. Program түйінді сөзінен
кейін бағдарлама шартына байланысты өзіміз таңдап ... атты тек ... ... жазамыз.
Const – стандартты тұрақтылар, программада тұрақтылар өз түрімен (ашық)
немесе атауы арқылы ... ... Егер ... атауы арқылы берілсе,
онда оны программаның тұрақтылар бөлімінде міндетті ... ... ... түрі: CONST тұрақты атауы=мәні.
Var – құратын бағдарламаға қажетті барлық айнымалылар түрі ... ... және ... ... шама екендері көрсетіледі. Әр түрлі
шамалар бөлек-бөлек жазылып, ... ... ... ... ... ... бөлінеді де одан соң қос нүкте қойылады. Содан кейін ...... ... оның ... ... сандар, яғни бүтін сандар мен
бөлшектер де кіреді деп түсінеміз. Integer – сандық шама, ол ... ... ... сан ... ие ... ... айнымалы, -32768...+32767
интервал аралығындағы бүтін сандардан тұрады.
Begin – ... ... яғни ... нәтижеге жету үшін пайдаланылатын
нұсқаулар жүйесі жазылады. ... end; ... ... Мұні ... деп ... – бұл ... курсорды жаңа жолға орнатады. Write – бұл ... ... файл ... ... ... логикалық құрылғыға беруді
қамтамасыз етеді. Write – оператордың аты, ағылшынша «жазу» ... ... - ... қол ... ... ететін арнайы класстар
механизмі, ол қасиеттерін жариялағанда резервтелген болып саналады. Readln
– символдар, жолдар, сандарды ... ... ...... бар ... ... үшін ... оператор
пайдаланылады. Тармақталу белгілі бір шарттың ... ... ... ... ...... сөз, шарт орындалғанға дейін қайталанады, логикалық
типті ерекшелейді, оператор ең болмағанда бір рет орындалады, ... ... ... не жалған екендігі анықталады. Егер де ақиқат - FALSE ... ... ал ... болса Repeat...Until деп өз жұмсы аяқтайды. Бұл
Begin…End операторлы жақшаларына ұқсас болып ... – көп ... шешу үшін ... ішінде бірі жатқан күрделі деп
аталатын циклді ... ... тура ... ... ... ішкі цикл толығымен сыртқы циклдың орналасуы
қажет. Ішкі циклдың өзі де басқа ішкі ... ... ...... ... ... ... Программалау алгоритмі
2.2.4 Қорытынды нәтиже
III ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ
Қорыта келгенде, мен осы ... ... ... барысында бағдарламалау
әлемінде үздік жетістіктерге қол жеткізіп отырған, қызықты да күрделі
программалау тілі – Turbo Pascal ... ... ... ... ... бұл ... ... программалау тілдерінің ішіндегі ең жүйрігі, ... ... ... сай өз ... ... ... де бар ... екеніне көз жеткіздім.
Шын мәнінде, соңғы уақытта құрылымдық программалау тілі – ... ... ... деп байқадым. Себебі ... ... ... сай оны тек ... ... ... ... және деңгейлік тапсырмаларының ... ... ... Паскаль программалау тілінің әліппесінен басталып, құрылымдық
программаларды құру ... ... ... ... ... ... ... қорытынды жасауға болады. Паскаль программалау тілін
жүйелей ... ... ... ... игеруіне игі әсерін
тигізетіндігі жылдар бойы жинақталған ... ... іс ... ... ... программалау тілін бізге
оқытуға, меңгеруге біздің ... ... ... ... әр ... ... барысында Программалау тіліндегі ең-ең күрделі
тақырыптардың бірінен ... ... ... ... Оны ... ... аса тиімді әдістер қолданған. Мысалы «массив» тақырыбын
түсіндіруде әр түрлі тәсілдер мен мысалдар ... ... ... ... ең ... ... бірінен саналады, әрі ол
барлық операторлардың қызметін қамтиды.
Бұл программалау жүйені ... ... ... ... ... ... ол банк болар мейлі , олар ... алда ... ... ол заман ағымына сай озық жүйе. Ол еш ескірмес ... ... ... ... ... ... көптеген есептерді
шығаруға, программа мәзірін құру, олармен ... ... және т.б. ... ... ... Turbo Pascal ... есептерді шешуге,
кестелері, графиктері бар күрделі есеп ... ... ... ... ... ... ... бұрышында болып жатқан барлық
жаңалықтарды, білім, мәдениет, саясат салаларында ... ... яғни ... ... ... ... компьютер желісі
– Интернет арқылы білетін болсақ, осы мүмкіндіктерге одан да әрі ... ... Turbo Pascal ... да өз ... қоса ... уақытта құрылымдық программалау тілі – Turbo ... ... ... Turbo Pascal – ... дәрежелі программалау тіліне
жатады. Turbo ... ... ... бар.
Turbo Pascal ортасының осындай мүмкіндіктерін пайдалана ... ... ... тақырыбын ашатын есептеуді орындау және сол арқылы
қорытынды ... қол ... ... курстық жұмыстың тақырыбы – “Турбо ... ... ... ... ... ... Курстық жұмыс кіріспе бөлімнен,
негізгі бөлімнен, есептің қойылымы бөлімінен және ... ... ... ... тағы бар.
Кіріспе бөлімінде Турбо Паскаль программалау тіліне түсініктемелер беріліп,
қысқаша тарихи шолулары жасалды, ... ... ... мен жаңа
толық нұсқалары, негізін салушылар мен есептеу алгоритмі жайлы ... ... ... ... ... ... ... тілі, Тurbo
Pascal бағдарламасының құрылымы, жазу ережелері және тілдің әліпбиі, ... ... ... ... Паскаль жұмыс ортасы мен терезе
құрылымы ... ... ... орын ... ... қойылымы бөліміне келетін болсақ, бұл бөлімде ... ... ... және ... ... жалпы мағлұматтар берілген.
Түсіндірме сөздігі жазылды.
Осы курстық жұмыстың мақсаты – ... ... ... ... ... Қолда бар потенциалды қолдану және есептің шықпай
қалуына жол ... Бұл ... ... мен ... анағұрлым
салмақты қарауды, студенттің іскерлік ... ... ... ... ... сай ақпараттық технологияны қолдануы – ... ... ... ... осы ... ... массивтерге қатысты программалау ... ... ... ... ... ... ... даму
перспективаларын жасаумен, сұранысты жүргізудің түрлі формаларын қолдану
тиімділігін, ... ... ... ... ... ... жасауға үйрендім. Осыған байланысты ЭЕМ негізінде Турбо
Паксальді ... ... ... ... көз ... Ол ... сапалы ақпараттық қызмет көрсетудің маңызын арттыру, техникалық
мүмкіндіктердің қарқынды дамуы мен ... ... ... Ең ... уақытты үнемдеуге қол жеткіземіз.
Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін айтатын болсам, Turbo Pascal ... өте зор және ... ... кең ... ... ... болып табылады!
IV ҚАЖЕТТІ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАБДЫҚТАР
Берілген зертханалық жұмыс жобамды өз дербес компьютерімде орындадым,
орындау үшін Pentium 4 ... ... ... пайдаландым. Мәтіналғы көмегіне жүгінуім көп уақытымды
үнемдеуіме жәрдемдесті. Орындалған жұмысты қағаз бетіне түсіру HP ... ... ... ... ... ... ... асырылды. Монитор,
пернетақта және лазерлік тышқан (тінтуір), дыбыс колонкалары тағы бар.
Сонымен қатар UPS – ... ... ... ... энергиясы өшіп қалған
жағдайда компьютерді қорғайтын құрылғыны пайдалануыма тура келді. USB ... ... де ... ... ... мінездемесі
|Түрі ... ... ... ... ... Windows|
| |ХР, Office XP ... ... ... ... қамтамасыздандыру мінездемесі
|Техникалық құрал атауы |Физикалық модуль |Мінездеме ... Pentium 4 ... ... |ATX Pentium 4 |
| ... |Intel, 1800 MHz |
| ... |256 Mb |
| |Video card |64 Mb |
| ... |SVGA, ... |
| ... |102 ... |
| ... |2 ... ... ... |HP LaserJet 1200 ... ... |HP Sсan Jet 3200 C |
V ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Заурбеков Н.С., Жұмажанов Б.Ж. Алгоритмдеу және программалау тілдері.
Оқу құралы.- Алматы, 2008.- 325 б.
2. Наумова А.Н. ... ... ... ... ... ... В.В. Turbo Pascal: ... пособие.-СПб.:Питер,2007.-367с.:ил.
4. Н.Культин “Turbo Pascal в задачах и примерах” ...... ... К.З. ... ... ...... тілі» (Оқу
құралы), Алматы-2002.-209 бет.
6. Ж.Қ.Масанов, Б.А.Бельгимбаев, А.С.Бижанова, Қ.Қ.Мақұлов “Turbo
Pascal” Алматы, 2004.
7. ИНТЕРНЕТ:
• Internet.Сайт: www.google.ru
• Internet.Сайт: ... ... ... Internet.Сайт: www.gеogle.ru

Пән: Информатика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 39 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бір өлшемді массивтерді сұрыптау алгоритмдері16 бет
Turbo Pascal тілінде екі өлшемді массивті орындау15 бет
Turbo Pascal 7.0 интегралдық программалау ортасын пайдалану43 бет
Turbo Pascal тілінің негізгі элементтері22 бет
Бір өлшемді массивтер12 бет
Delphi бағдарламалық ортасында «Pascal бағдарламалау тілінде файлдармен жұмыс істеу» электрондық оқу құралынжасап шығару19 бет
Delphi мен Pascal-дің байланысы21 бет
Pascal және Си тілінде бағдарламалау29 бет
Pascal тіліндегі айнымалылар типі21 бет
Turbo pascal6 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь