Абайдың психологиялық және педагогикалық көзқарастары

Жоспар
І.Кіріспе
1.1. Абайға жалпылама шолу
ІІ.Негізгі бөлім
2.1. Абайдың психологиялық көзқарастары
2.2. Абайдың педагогикалық көзқарастары
ІІІ.Қорытынды
3.1. Абай көзқарастарының артықшылығы мен оның біз өмір сүріп жатқан қоғамға пайдасы
Орта жүздің Арғын тайпасының Тобықты руынан шыққан билер әулетінен. Әкесі Өскенбайұлы Құнанбай өз заманындағы атақ даңқы алысқа кеткен адамдардың бірі болған. Патша өкіметі XIX ғасырдың ортасындағы бір сайлауда оны Қарқаралы ауданының аға сұлтандығына бекіткен. Шешесі Ұлжан Орта жүздің Арғын тайпасынан Қаракесек руының шешендікпен, тапқырлық, әзіл әжуамен аты шыққан шаншарлардың қызы «Абай» деп жас Ибраһимді анасы Ұлжан еркелетіп атаған. Содан бері бұл есіммен Абай тарихқа енді.
Осындай текті ортадан шыққан Құнанбай мен Ұлжаннан туған төрт ұлдың бірі Абай жастайынан ақ ерекше қабілетімен, ақылдылығымен көзге түседі. Балаға сыншы әкесі осы баласынан қатты үміт етеді. Әкесі оның зеректігін байқағаннан кейін, 10 жасқа толған соң Семейдегі Ахмет Риза медресесіне береді.Медреседе төрт жыл оқығаннан кейін, оқудан шығарып алып, қасында ұстап, ел басқару ісіне баули бастайды. Әкесінің төңірегінде ел жақсыларымен араласып, өз халқының рухани мәдениет жүйелерімен жете танысады. Өзі билер үлгісінде шешен сөйлеуге төселеді. Ұтымды сөзімен, әділ билігімен елге танылып, аты шығады. Көп ұзамай, жетпісінші жылдардың бас кезінде Қоңыр Көкше дейтін елге болыс болады. Билікке араласып, біраз тәжірибе жинақтағаннан кейін ол халық тұрмысындағы көлеңкелі жақтарға сәуле түсіруге күш салып бағады. Бірақ онысынан пәлендей көңіл тоятындай нәтиже шығара алмайды. Сондықтан халқына пайдалы деп тапқан істерін көркем сөзбен, әсіресе, өлеңмен насихаттамақ болады. Абай бір жағынан шығыс классиктері Низами, Сағди, Қожа Хафиз, Науаи, Физули, Жәми тағы басқаларды оқыса, екінші жағынан А. С. Пушкин, А.И. Герцен, М.Е. Салтыков-Щедрин, Н.А. Некрасов, М.Ю. , Л.Н. Толстой, И.А. Крылов, Ф.М. Достоевский, И.С. Тургенев, Н.Г. Чернышевский мұраларын оқып, терең таныс болған, Батыс әдебиетінен Гете, Дж. Байрон сияқты ақындарды оқып, Дрепер, Спиноза, Спенсер, Льюис, Дарвин сынды ғалымдардың еңбектерін зерттейді.
Қазақ әдебиетінде ғана емес қазақ өмірінде өшпес із қалдырған ұлы Абай данамыздың педагогикалық және де психологиялық көзқарастары бүгінде жеке ғылым дәрежесіндегі зерттеу салалары.
1. Бейсембиев К. Мировоззрение Абая Кунанбаева. - А., 1956;
2. Тажибаев Т. Т. Философские, психологические, педагогические взгляды Абая Кунанбаева. - А., 1957;
3. Шаймерденова К. Педагогические взгляды Абая Кунанбаева. - А., 1990.
4. Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы
5. Ғаламтор беттері, Wikipedia
        
        Жоспар
І.Кіріспе
1.1. Абайға жалпылама шолу
ІІ.Негізгі бөлім
2.1. Абайдың психологиялық көзқарастары
2.2. Абайдың педагогикалық көзқарастары
ІІІ.Қорытынды
3.1. Абай көзқарастарының артықшылығы мен оның біз өмір сүріп ... ... ... ... ... тайпасының Тобықты руынан шыққан билер әулетінен. Әкесі Өскенбайұлы Құнанбай өз ... атақ ... ... кеткен адамдардың бірі болған. Патша өкіметі XIX ғасырдың ортасындағы бір ... оны ... ... аға ... ... ... ... Орта жүздің Арғын тайпасынан Қаракесек руының шешендікпен, тапқырлық, әзіл әжуамен аты шыққан шаншарлардың қызы деп жас Ибраһимді анасы ... ... ... Содан бері бұл есіммен Абай тарихқа енді.
Осындай текті ортадан шыққан Құнанбай мен ... ... төрт ... бірі Абай ... ақ ерекше қабілетімен, ақылдылығымен көзге түседі. Балаға сыншы әкесі осы баласынан қатты үміт етеді. Әкесі оның ... ... ... 10 ... ... соң ... ... Риза медресесіне береді.Медреседе төрт жыл оқығаннан кейін, ... ... ... қасында ұстап, ел басқару ісіне баули бастайды. Әкесінің төңірегінде ел жақсыларымен араласып, өз ... ... ... ... жете ... Өзі билер үлгісінде шешен сөйлеуге төселеді. Ұтымды сөзімен, әділ ... елге ... аты ... Көп ... ... ... бас ... Қоңыр Көкше дейтін елге болыс болады. Билікке араласып, біраз тәжірибе жинақтағаннан кейін ол халық тұрмысындағы ... ... ... ... күш салып бағады. Бірақ онысынан пәлендей көңіл тоятындай нәтиже шығара алмайды. Сондықтан халқына пайдалы деп ... ... ... ... ... өлеңмен насихаттамақ болады. Абай бір жағынан шығыс классиктері Низами, Сағди, Қожа ... ... ... Жәми тағы ... ... ... ... А. С. Пушкин, А.И. Герцен, М.Е. Салтыков-Щедрин, Н.А. Некрасов, М.Ю. , Л.Н. Толстой, И.А. Крылов, Ф.М. Достоевский, И.С. ... Н.Г. ... ... оқып, терең таныс болған, Батыс әдебиетінен Гете, Дж. ... ... ... ... Дрепер, Спиноза, Спенсер, Льюис, Дарвин сынды ғалымдардың еңбектерін ... ... ғана емес ... ... ... із қалдырған ұлы Абай данамыздың педагогикалық және де психологиялық көзқарастары бүгінде жеке ... ... ... ... психологиядан арнайы еңбек жазбаса да оның кептеген өлеңдері мен ... осы ... сан ... ... ... ... ... түрлі ой-пікірлерді табу қиын емес. Ойшыл-ақын шығармаларында жалпы психологияның-жан мен ... ... ... ... даму ... тәрбие мен білімнің атқаратын қызметі, сондай-ақ бала психологиясы мен қоғамдық психологияның жекелеген мәселелері де (адамның жеке ... және ... ... ... пед. әдеп, үлгі-өнеге, өзін-өзі тәрбиелеу жайлы, оқудың психологиянегіздері, ұлттық мінез-құлықты. б.) көрініс тапқан. Ол бұл мәселелерді талқылағанда адамның психология өмірінің ... бір ... ... ... ... ... бере қоймайды. Алайда Абай тұжырымдарының ауқымы мен тереңдігі оның әлем психологтарының ... ... ... ... ... Оның психологиялық көзқарасы, нақтырақ айтсақ, Аристотель, Әл-Фараби және К. Д. Ушинскийдің кез ... ... ... Олардың таным процесіне байланысты материалистік түсініктері жүйелі емес, аллаға сену мен жанның мәңгілігі туралы ұғымдармен араласып отырады. , т. б. ... де ... ... ... ғана ... ал жаны ... елемейді деп тұжырымдайды: . Абайдың емектің жаны ... ... ... ... сөз ... ... ... шығып, ұрпақтан ұрпаққа ауысып отырған деген ұғымын:

жолдарымен тұжырымдауға болады. Абай қоршаған ортаның шындығын мойындай отырып, ақыл мен ... ... ... ... ... ... Абай түсінігінде адам өзін қоршаған дүниені сөзім мүшелері арқылы танып, сол таным деректерін санада қорытып: . ... бұл ... ... ... ... ... үндес келеді. Ақын ғақлияларында қоршаған әлемді тану үшін ... ... ... атай ... деп, ... ... оқыған азаматқа еліктеу, іздену, талаптану сияқты қасиеттерді бойға дарыту арқылы оқып-білген сайын дүниені тани ... бұл ... ... жолды қалыптастыратынын атап өтті.
Ақын ел қамы үшін емес, өз қамы үшін, елді бірлестіру үшін емес, ... үшін ... ... ғана ... пысықай жастарды сынап, ғалым болу үшін ғана емес, сол алған білімін туған халқының мәдениетін, экономикасын, сана-сезімін көтеру үшін ... ... ... ақын ... үйренушілерді екі топқа бөледі. Бірі - білімді ақиқатты тану, азамат болу үшін үйренушілер де, ... - ... яғни ... озу, ... болу мақсатын көздеушілер. Ақын ғылым жолын қалаған ... ... жеке ... ... ... үшін ... ... адал қызмет ететін жан-жақты жетілген, білімді - болып шығу үшін үйренуге ақыл айтып: , -деп, оларға ... ... ... ... ... береді. Абай қазақ жастарын желөкпе, әр нәрсеге көрсеқызар болмай, өнерді ... ... ... ғылыми көзқарасқа негізделген тиянақты білім алуға үндеді.
Ол оқу-ағарту саласындағы ... ... және ... ... ... ... ... ана тілінде жүргізілуіне баса назар аударды. Сонымен қатар: , - деп, орыс тілін үйренуге де ерекше мән берді. . Абай Отыз ... ... ... әл- ... ... ... ... ұстаздарға ғылым негізін жоспарлы және жүйелі түрде балаға түсінігіне ұғымды, қызықты, тартымды етіп оқытуға, білімді өмір талабымен ұштастыра ... ... ... Ақын ... оқудың шәкірттердің ынтасын арттыратындай түсініктілігі мен ерікті, көрнекілігі жайлы құнды дидактикалық пікірлер айтты. Ол жеке адамның қалыптасуына оқу-ағарту ісін ... ... ... ... ... ... Ақын түсінігінде адамгершілік тәрбиені құрайтын қасиеттер: адам баласын сүю, адамдардың бір-біріне адал, мейірімді және ... ... ... Ол ... ... ... сол замандағы мінез-құлық олқылықтарын өз бойларынан іздетіп, олардан арылуға, өзін-өзі тәрбиелеуге өсиет етті. Жасөспірімдердің мінез-құлық, адамгершілік тәрбиесіне ерекше көңіл ... ... - деп, жас ... ... өте ерте ... алып, олардың дақ түспеген санасына ізгі қасиеттерді еге білу қажеттігін ескертеді. Ол өзі өмір сүрген ... ... орын ... бес түрлі зиянды мінез-құлықтан адам боламын деген әрбір жасөспірімнің сақтануы керектігін ашық айтады. Адам ... ... болу ... , - ... Абай тұжырымы жастардың қоғам алдындағы жауапкершілігін арттырып, олардың бойында өзіне деген берік сенімін ... ақын ... ... ... пен ... ... ... шынайы достық пен жолдастықты жоғары бағалады. Достық бағзы заманнан бері адамзатпен бірге жасалып келе ... ... ... ... ... Ол ... әр ... заман шындығы мен талабына орай ой қорытты. Абай Ғ. Дауанидың достықтың табиғаты мен негізгі өлшемі жайлы айтқан пайымдауларын жүйелі тұжырымдармен ... ... ... кең ... терең түсіндіріп берді. - деп, өзі ескерткендей, заманында достық пен қастықты, әділдік пен қиянатты ... мол ... өмір ... ой ... Абай өзі ... ... ... пен жолдастықты келер ұрпаққа өсиет етіп жеткізуді азаматтық борышым деп білді. Ақын әділетсіздік жайлаған феодалдық қоғамдағы достықтың өлшемі малы ... күні үшін ... ... ... деп түсінетін жалған достықты жеріне жеткізе сынайды. - деп, жалған достықтың бет пердесін әшкерелеп, жастарды жағымсыз жалған қылықтан ... Ақын ... ... ... ... ... күшіне терең талдау жасайды. , - деп, құрбы-құрдас, дос-жолдас болып ... көзі жоқ ... ... жамандап, келеке ететін екіжүзді залымдарды сынға алып, оларға адал достық пен шынайы жолдастықты қарама-қарсы қояды.
Ойшыл ақын жастарды адамгершілікке ... ... ... және ... ... достықты, әділеттілік пен мейірімділікті негізгі қазық етіп алды. Абайдың ұлттар достығы, интернационалдық тәрбие жайлы ойлары өз ... ... ... сезімінен туындады. Көршілес халықтардың озық дәстүрлеріне, жетістіктеріне үңіле ... ... ... ... Озық ойлы ... ... шығармаларын қазақ тіліне аударып, жақсы тәлім-тәрбие үлгілерін батыл ... ... ... ... ... ғылым мен білімге бастар жолды көрсете отырып, ақын бұл мәселелердің шешімі еңбекте деп білді. Ол еңбектің адам мен ... ... ... қызметіне зор мән берді. Абай шығармалары олардың әр түрлі ... ... ... ықпал етіп, еңбекті тиімді ұйымдастыру жолдарына баулыды. Ақын жастарды бойындағы күш-қуатын пайдалы еңбекке жұмсауға шақырды. Өз заманындағы еңбекке салғырт ... ... ... адам ... игі ... ... еңбектің атқаратын шешуші қызметіне талдау жасады. Жастардың айналысар кәсібінің аясы тарлығына тоқталып, өзімен ... ... ... пен ... ... жасауды, түрлі кәсіпті үйренуге үндеді. Ақын кейбір жастардың бойындағы еңбекке икемсіздігін, ... ... ... ... адамның болашағы жоқтығын әрдайым еске салып отырады. Жастарға жеке басыңның қамын күйттеп кетпей, халқыңның ... ... үшін ... ет: , - деген өсиет қалдырды. Абай қалың бұқараны адал еңбекке үндеді, қулық-сұмдықпен, ... ... ... тапқан мал мен мүліктің: - деп, ондай арзан дүниенің жұғымсыз ... ... Ол ... ... ... адал, қарапайым еңбекті қадірлей білуге, ерекше құрметтеуге және оны ... ... ... ... әрбірінің айналысар кәсібі болуын, ол кәсіпке дағдылану машығының неғұрлым ертерек басталуын, жастық шақта еңбекке деген ұмтылыстық, икемділіктің тұрақты қасиетке ұласуын ... ... ... де ... ... талаптылық пен берік табандылық сияқты қасиеттердің керектігін ескертті. Ақын ... ... ... нұрлы, болашағының жарқын болуы адал еңбегі арқылы ... ... ... ... ... ... ... жастарды еңбекке баулуда күнделікті отбасы тәрбиесіне, ата-ананың жауапкершілігіне ерекше мән берді. Баланың болашағына ... ... ... ... ... ... ... мен ықпалы болмай адал еңбекке, мағыналы өмірге дұрыс баулу, жас жеткіншектің бойында адамгершілік қасиеттерді қалыптастыру мүмкін емес ... атап ... ... ... ... ... - етіп ... үшін, ата-аналарының өздерінің сол дәрежеге сай, үлгілі, өнегелі болуын талап етті. - деп, ... ... ... ... бір ... ... ... босқа өткізудің соңы өкінішке алып келетінін, қалайда ата-ананың ақылына көңіл бөліп, басшылыққа алуы керектігін еске салады. Ойшыл ақын ... ізгі ... - оның ... ... ... ... адал ... деп есептеді. Әкенің отбасына, жарына деген сүйіспеншілік сезімі үй-ішін нұрландырып тұрса, Ері ақылды, қатыны ... боп, тату ... ... үй райысқа айналып, бала жақсы мінезге, асыл ... ... ... атап ... ... ақын өз отбасынан суынып, ел көзіп, қыдырымпаздыққа салынған, өз үйінің шырқын бұзған, бала тәрбиесіне мән бермейтін ... ... ... бала ... ... ... - әке деп білумен қатар ұрпақ тәрбиелеудегі ананың орнын да ерекше бағалады. Өз ... ... мен ... Зеренің құшағында болып, қос мейірім бұлағынан сусындап өсуі оның ана қасиетін биік тұғырдан тануына игі әсер ... ... ... арқылы берілетін нәзік те пәк адамгершілік асыл қасиетті ерекше қастерледі. Ананы өз баласының алғашқы, ең аяулы тәрбиешісі деп білді. Қыз ... ... ана ... ... Абай ... ... жан-жақты талдау жасап, өрелі тұжырымдар айтты. Ол қыз балаларды жұбайлық өмірге балғын шақтан әзірлеу керектігіне назар аударады. Қыз ... ... ... ... ... ... құрған соң берекесі кетіп, салақ әйел атануы, әсіресе қаракетсіз өскен бай қыздарының жастайынан еңбекке етене ... деп ... ... ... қыз бала тәрбиесінде ұлттық дәстүрді басшылыққа алуды ұсынды. Халық тәрбиесінде абзал аналар ес біле бастаған қыз балаларына іс тіктіріп, үй ... ... ... ... Абай ... ... қалыңдық іздеген жігіттерге тәрбиелі ананың қызына көз салуды ескертті. , - деп, жар таңдағанда тәрбиелі, жақсы ананың перзентін ... ... да ... біл, өмірлік жолдас ет деген аса құнды пікір айтты. Бойына адамгершіліктің асыл қасиеттерін жинақтаған қыз балаларды болашақ көтерілер шаңырақтың берік ... деп ... ... отау құру мәселесінде қыз балалардың ақылды, білімді болуына ерекше мән берді. Ол өз қызы Күлбаданды қала мектебінде оқытумен қатар, қазақ ... ... ... қолдады. Ең болмағанда хат танып, оқу-жазуды игеруі керектігін ескертті, маңайындағы адамдардың қыз балаларының сауатын ... ... ... ән мен музыкаға баулыды.
, - деп тұрмыс құрар жастарға қалындықты көркі мен ... ғана ... ... оның ... ... ішкі жан дүниесіне, ақыл- парасатына, көргенділігі мен тәрбиелілігіне көңіл бөлу керектігін ... атап ... Абай ... отау ... ... жұбайлық өмірдің елеулі қиындықтары да болатынын, ол қиындықты жеңуге алдын ала әзірлеу керектігін ескертті. Некелескен жастардың бір-бірімен, отбасының ... ... ... ... туысқандарымен сыпайы қарым-қатынаста болуы, олардың елге қүрметті, ... ... ... жетуі өздерінің мінез-құлқы мен іс-әрекетіне байланысты екенін ашып көрсетті. Ақын некелік өмірдің табиғи тірегі мен құқықтық негізі - жастардың ... ... ... деп ... ... ... тең құқылық - махаббат бостандығы. Сол бостандықтың жүзеге асуы - олардың некелесуі деп қарады. Сондықтан ол өзінің көптеген ... осы ... ... ... ... ... ұлы ақынды халық ұстазы деп біледі. Ақынның шығармашылық қызметі - халықтың рухани ... ... ... ... ... ... ізгілікке, адамгершілікке үйретушілік. Абай халықтың болашағы жастарды адамгершіліктің игі қасиеттеріне тәрбиелеуші үлкендерден ұстаздық шеберлікке лайық қабілет болуын талап етті. Бұл ойын ... - деп ... ... ... адам болу үшін оның ... үш ... фактор табылуы тиіс. Біріншіден, баланың шыққан тегі ... ... ... ... оның ... ... ... қоршаған ортасы жағымды болуы шарт, ушіншіден, балаға адамгершілік ... ... ... қажет. Абай парақор билеушілерді, ашкөз судьяларды, надан молдаларды әшкерелеп отырды. ... ... жету ... Бұл ... ... мен ... аркылы ғана жоюға болады деп есептеді. Ол жастарға үздіксіз еңбек етіп, білім алуды міндет етіп қойды. Білім алуға жұмылған еңбек ... ... және ... болатынын қадап айтты. Қараңғылықтан шығар, елді өркениетке жеткізер жалғыз жол -- оқу-білім екенін көзі ... ... ... ... мал ... қоса ... жасауды, белгілі бір кәсіп түрімен шұғылдануды үйрену қажеттігіне баса назар аударды. Орта Азия тұрғындарының кәсіп ... ... ... қызыға қарады. Ол былай деп жазды: .Абай халыққа жаны ... жек ... ... ... ... ... қарауы оның ашу-ызасын келтірді. Қоғамды прогресшіл түрде дамыту жолдарын үнемі іздестіріп отырды. Абай ел ... ... үшін ... ... адал ... сайлануы тиіс деп есептеді. Ол өз төңірегіндегі адамдардың, жақындары мен шәкірттерінің бойындағы өз халқына риясыз берілгендікті, оның мүдделерін қорғау қасиеттерін ... ... ... ... осы ... ... адам баласына ортақ ілім мен өмір шындығы.Абай ілімінің жолымен жүрген ... ... ... ... бар.
Пайдаланған әдебиет
* Бейсембиев К. Мировоззрение Абая Кунанбаева. - А., 1956;
* Тажибаев Т. Т. ... ... ... ... Абая Кунанбаева. - А., 1957;
* Шаймерденова К. Педагогические ... Абая ... - А., ... ... ... - ... Бас редакциясы, баспасы
* Ғаламтор беттері

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
Абай дүниетанымындағы ислами құндылықтар41 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Абай Құнанбаев - "Қазақтың бас ақыны"11 бет
Абай Құнанбаевпен Ыбырай Алтынсариннің педагогикалық көзқарастары4 бет
Абай Құнанбаевтың қоғам және билік туралы идеялары19 бет
Абай – қазақтың ұлы данасы. Оның философиялық көзқарастары19 бет
Абайдың жантанулық көзқарастары5 бет
Абайдың эстетикалық тағылымы.Сатиралық лирикасы10 бет
Абайдың қара сөздері туралы3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь