Абайдың исламиятқа қатысы

Жоспар
І.Кіріспе
А) Абайдың дінге көзқарасына қатысты екі қате пікір
ІІ.Негізгі бөлім
А)Абайдың дін жайлы тұжырымдамасы
Б)Абайдың сыны(әдебиеттегі діншілдік т.с.с)
ІІІ.Қорытынды
Кіріспе
Абайдың дінге көзқарасын бағалап, тұжырымдауда екі түрлі қате пікір орын алып келді. Кейбір зерттеушілер Абай «ислам дінінің қазақ ішінен шыққан өкілі» деп келсе, екінші бір зерттеушілер Абайдың дін туралы ойлары ақын шығармашылығының әлсіз, кертартпа жағы деп түсіндіреді. Алғашқы пікір Абайға тағылған жала болса, соңғысы - ақынның дін туралы түсініктеріне тарихи, диалектикалық тұрғыдан қарамай, тұрпайы социологияға бас июдің салдарынан туған болжам. Абайдың дін туралы толғамдарын дұрыс түсініп, бағалау оған тарихи тұрғыдан қарауды талап етеді. Абай заманында қазақ даласында қос дінділік орын алды, ресми өмірде ислам діні үстемдік еткенімен, күнделікті тіршілікте шаманизмдік түйсіктер мен түсініктер басым болды. Қос дінділік қазақ халқының сол кезеңдегі наным-сенімі мен дүниетанымынан айқын байқалады. Шаманизмдегі негізгі категория-«Тәңірі», исламдағы - «Алла» қазаққа тән ұғымдар. Шаманизмде тәңірінің, аруақтардың адамдармен ұштастырушы «жын» болса, исламда Алланың адамдармен байланыстырушысы «періштелер» деп саналды. Қазақтың күнделікті өміріңде шаманизмнің өкілі, іс жүргізушісі - жын шақыратын бақсылар, ал ислам дінінде - өздерін пайғамбардың ұрпақтары санайтын қожалар болды. Абай «Біраз сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы» еңбегінде қазақ жерінде ислам дінінің қалай тарағандығын және оның шаманизммен байланысын арнайы талдайды.
Абайдың дін мәселелері - құдай мен адамның, өмір мен өлімнің, жан мен тәннің, иман мен ұяттың, дін мен ғылым, дін мен дін иелерінің өзара байланысы туралы түсініктері антиклерикалдық бағыттағы талдау. Құдай мен адамның қарым-қатынасын Жиырма жетінші, Жиырма сегізінші сөздерінде арнайы талдап, гректің ұлы ойшылы Сократпен пікір таластырады.
Абайдың ұғымынша құдай біріншіден жаратушы, табиғаттан тыс күш,
«...жақсылық, жамандықты жаратқан - құдай, ләкин қылдырған құдай емес, ауруды жаратқан - құдай, ауыртқан құдай емес, байлықты, кедейлікті жаратқан - құдай, бай қылған, кедей қылған құдай емес...».
Екіншіден, құдай - жазалаушы күш, адамгершілік заңымен өмір сүрмегендерді құдай атады, ант ұрады. Абайдың түсінігінде құдай жауыз, сұм, екіжүзді, арамтамақ адамдарды жазалаушы. Отыз бесінші сөзінде ол құдайды құлқынның құлы болған, халыққа зәбір көрсеткен, екіжүзді қажылар мен молдалардың «адамның сайтаны - монтаны сопылар» мен мейірімсіз мырзасымақтардың мақшарға барғанда зауалын тарттырушы ретінде суреттейді. Абай құдайды залымдардың жазалаушысы деп түсіндіріп, қарапайым деистік бағыт ұстағанымен, өмір сүрген заман тұрғысынан қарағанда дін иелеріне, оны дұрыс ұстай алмай отырғандарға сын көзбен қарағаны анық. Үшіншіден, құдай - махаббат пен әділдіктің ерекше көрінісі, адамды адалдыққа бастайтын қамқор да жебеуші күш. Мұнда Абай алланы дәріптеуді емес, құдайдың жақсы қасиеттерін адамның бойына сіңіруді мақсат етеді. Сондықтан да «құдай» деген ұғымды адам бойындағы асыл қасиеттер - адамгершілік, әділеттілік, шыңдық, тәрбие, махаббат сияқты мораль мәселелерімен байланыстырады, дінді адамгершілікке бағындырмақ болады:
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы,2007
2. Абайдың қара сөздері
3. Абай шығармаларының екі томдық толық жинағы. І том. - Алматы,1995
4. Абай шығармаларының екі томдық толық жинағы. ІІ том. - Алматы,1995
5.Абайтану. - Алматы,2002
        
        Жоспар
І.Кіріспе
А) Абайдың дінге көзқарасына қатысты екі қате пікір
ІІ.Негізгі бөлім
А)Абайдың дін жайлы тұжырымдамасы
Б)Абайдың сыны(әдебиеттегі діншілдік т.с.с)
ІІІ.Қорытынды
Кіріспе
Абайдың дінге көзқарасын бағалап, ... екі ... қате ... орын алып ... ... зерттеушілер Абай деп келсе, екінші бір зерттеушілер Абайдың дін туралы ойлары ақын шығармашылығының әлсіз, кертартпа жағы деп ... ... ... ... ... жала болса, соңғысы - ақынның дін туралы түсініктеріне тарихи, диалектикалық тұрғыдан қарамай, ... ... бас ... ... ... ... ... дін туралы толғамдарын дұрыс түсініп, бағалау оған ... ... ... ... ... Абай ... ... даласында қос дінділік орын алды, ресми өмірде ислам діні үстемдік еткенімен, күнделікті тіршілікте шаманизмдік түйсіктер мен ... ... ... Қос ... қазақ халқының сол кезеңдегі наным-сенімі мен дүниетанымынан айқын байқалады. Шаманизмдегі негізгі категория-, исламдағы - қазаққа тән ... ... ... ... ... ... ... исламда Алланың адамдармен байланыстырушысы деп саналды. Қазақтың күнделікті өміріңде шаманизмнің өкілі, іс жүргізушісі - жын ... ... ал ... ... - ... пайғамбардың ұрпақтары санайтын қожалар болды. Абай еңбегінде қазақ ... ... ... ... ... және оның шаманизммен байланысын арнайы талдайды.
Абайдың дін мәселелері - құдай мен ... өмір мен ... жан мен ... иман мен ... дін мен ғылым, дін мен дін иелерінің өзара байланысы туралы түсініктері ... ... ... ... мен адамның қарым-қатынасын Жиырма жетінші, Жиырма сегізінші сөздерінде арнайы талдап, гректің ұлы ... ... ... таластырады.
Абайдың ұғымынша құдай біріншіден жаратушы, табиғаттан тыс күш,
.
Екіншіден, құдай - жазалаушы күш, адамгершілік заңымен өмір ... ... ... ант ... Абайдың түсінігінде құдай жауыз, сұм, екіжүзді, арамтамақ адамдарды жазалаушы. Отыз ... ... ол ... ... құлы ... ... зәбір көрсеткен, екіжүзді қажылар мен молдалардың мен ... ... ... ... зауалын тарттырушы ретінде суреттейді. Абай құдайды залымдардың жазалаушысы деп түсіндіріп, қарапайым деистік бағыт ұстағанымен, өмір сүрген заман тұрғысынан қарағанда дін ... оны ... ... ... ... сын ... ... анық. Үшіншіден, құдай - махаббат пен әділдіктің ерекше көрінісі, адамды адалдыққа бастайтын ... да ... күш. ... Абай алланы дәріптеуді емес, құдайдың жақсы қасиеттерін адамның бойына сіңіруді мақсат ... ... да ... ... адам бойындағы асыл қасиеттер - адамгершілік, әділеттілік, шыңдық, тәрбие, ... ... ... ... ... ... адамгершілікке бағындырмақ болады:

Абайдың ұрпаққа ұсынар бағыты - адамгершілік жолы. Ақын өзінің ... ... ... ... ... ... етеді. Абай деген ұғымды кең де терең түсінеді. Ойшыл ақынның түсінігінде адам - ақылдылық пен ... ... ... пен ... ... пен ... ... Тек осы қасиеттерді бойына сіңірген кісі ғана нағыз адам. Адам жөніндегі Абайдың түсінігі патриархалдық-феоц. және діни түсініктерді жоққа шығарады. Патриархадцық-феод. ... ... адам - ру ... мал таба алатын, сауда жайын білетін амал ... ... ... жоқ ... ... де жат ... ... дейтін жылпос, қайырымсыз, дейтін топас адам. Абай сөзімен айтқанда, ... ... адам - бай ... ... ... қу ... пысық дегенді мансұқ тұтады. Діни түсініктегі нағыз адам - құдайға құлшылық етіп, күніне 5 рет намаз ... ... ... ... дін иелерінің қамын ойлап, зекет-ұшырын үзбей беріп туратын, ... ... ... қара ... табынатын, мұсылманнан басқа халықтарды атап, жау санап, дін жолында болуға ... ... бес ... ... ... адам. Абай адам жөніндегі патриархалдық-феод. және діни түсінікті ... ... ... ... Оның адам ... ... - адам табиғатын гуманистік тұрғыдан түсіндірудің бір ... ... мен , мен ... ... де діни ... ... Абайдың айтуынша өмір дегеніміз тіршілік, ғұмыр сүру, алланың адамға берген сыйлығы, тартуы. Өмір уақытша нәрсе, өмір үнемі өзгерісте болады, ал алла ... ... Алла ... - ... ... ... алла тағала - өлшеусіз, адамдардың ақылы - өлшеулі. Алла тағала біз сияқты көзбен көрмейді, құлақпен естімейді, Алла ... ... ... естиді. Ақынның мен , мен туралы түсінігі діни танымнан бөлек. Діни түсінікте адам жан мен тәннен ... тән ... жан ... ... ... ... адамның жаны жұмаққа барып, рақат дүниесіне бөленеді, ал күнәға батқан имансыз пенденің жаны тозаққа барып, азап шегеді, бейнет кереді-міс. Абай бүл ... ... ... Бұл ... рухы бар ... ... тек білмейтін кісі ғана тәннен жанның бөлінгенін елу цеп ... ... ой ... ... ... мен екі ... ... бар. дегеніміз адамның денесі, ал - дененің рухани жемісі, өзі өлгенде артта қалдырған ісі, өнері, еңбегі. ... - ... ... ал - ... рухани жемісі - артында қалдырған игілікті ісі, енері ұрпақтан ұрпаққа ауыса береді, мұра, мирас болып қала ... ... ... ... ... ... ... тіршілікті сөз етеді. Жеке адамдар көзі жұмылып, жер құшағына кіргенімен адам ... ... ... ... рухани және материалдық табыстары өмірлік жасай бермек. Абайдың туралы түсінігі де ... ... көп ... исламдық ұғымға жанаспайды. Исламда иман дегеніміз құдайға шексіз, шүбәсіз нанудың, сенудің символы, бүл дүниеде барлық ауыртпалыққа төзімділік ... ... о ... ... құдай біреу, ол - Алла, ал Мұхаммед құдай мен адамдарды байланыстырушы елші, пайғамбар екендігін шүбәсіз мойындау. Бүл дүниеде ... ... ... ... ... жасап, исламның бес парызын өмір бойы орындағандар ғана иманды болады, ұжмақтың төрінен орын ... ... ... ... ... Абай ... дінінің фанатизмін жоққа шығарады. Он үшінші сөзінде иман жөнінде екі түрлі түсінік бар екенін, иманның якини және таклиди ... екі түрі ... ... ... діни ұғымға ғылыми және моральдық мән, мазмұн беруге ұмтылады. Якини иман - шын иман, шын нану, сену. Бұл иман ақылдан, ... ... ... Бір нәрсеге сенгенде, ақыл дәлелімен нану керек. Бұл иман білімге, ғылымға, ақыл дәлеліне ... ... ... ... ... шын иман ... ... тууы керек. Неге сенсең де, соның сырын, ішкі мәнін біліп сен, тіпті құдайға сенгенде де, оған ақыл ... ... ... ... ... ... беріп отырған бүл түсінігі - кептеген философтарға тән парасатты түсінік. Таклиди иман - еліктеуден ... ... ... ... Бұл иман ... ... дәлелден тумаған, тек дін иелерінің айтқанына иланудан, соларға еліктеуден туған. Абай сөзімен айтқанда таклиди иман - ... ... Бүл иман - өзі ... білмей, еш нәрсе туралы ойламай, дін иелерінің сөзіне еріп, деген надандықтан шыққан соқыр сезім, үстірт наным. Абайдың ... ... ... иман ... ... осы ... ... олар шын иманның не екенін білмейді, өйткені шын иман ... ... ... ал ... сенушілердің . Иманның осы екі түрін талдай келіп, Абай біріншіден, шын иман - ... ... ... аңғартады. Екіншіден, иманды этикалық, адамгершілік мәселесімен ұштастырып, оны ар, ұят ... ... де, ұяты жоқ ... иманы да болмайтынын дәлелдейді. Сонымен қатар, Абай мұсылман ғұламаларымен пікір таласына ... дін ... ... ... ... иман ... жоғарыдағы екі түсініктің де жоқ екендігін дәлелдеуге ... ... ... дін ... иманы - алдау мен арамдық. Өзінің бас пайдасына қарай, , , деген жалған мақалды қуат ... ... ... жүзі құрысын>> деп, дүмше молдаларға лағынет айтады. Анти клерикалдық бағыттағы дін ... - ары мен ... ... мен сенімін сатушы екіжүзділер екендігін, олардың халықты ... ... ... ... ... ... ... түсетінін, ал қараңғылықта арамдықтың анық көрінбейтінін бірнеше еңбегінде баса ... ... ... ... - ... иман ... намаз оқу, ораза ұстау, қажыға бару, жиһадқа қатысу емес, оның ең үлкен парызы - ... мол Адам ... ... да Абай ез ... кеп ... ... ... ермегі болып бара жатқан қажыға бару дәстүрін сынға алады.
Қажыға барудың бірінен-бірі кем түспейтін екі түрлі зымиян мақсаты бар. ... ... ... ... ... ... құдайшыл, болып көрінуді кездейді. Екіншіден, қайтып келген соң бұқара халықты қанау әрекеттерін енді ... ... ... ... ... қажы ... баратын қыруар қаражатты халықтан жияды, ал бұл түптеп ... бір ... ... Ақын деп ... ... ... ... жемқор, пайдақұмар молдаларды:

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
М. Мырзахметұлының абайтану ғылымдағы үлкен арнаны ашуы13 бет
М.Мырзахметұлының абайтану ғылымдағы үлкен арнаны ашуы. «М.Әуезов және Абайдың әдеби ортасы» деген тақырыпты зерттеу нысанына алуы13 бет
Абай дүниетанымындағы ислами құндылықтар41 бет
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы4 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбайұлы3 бет
Абай және казіргі заман Шоқан және географиялык детерминизм З.Фрейд және психоанализ 4.Ф.Ницше және аса кушті адам8 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Абай Құнанбаев4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь