Ғылымның тілі


Ғылымның негізгі мақсаты жаңа құбылыстарды зерттеу және оларды негіздеумен байланысты. Ал бұл өз кезегінде арнайы ғылыми тілдің пайда болуына әкеліп соқты. Күнделікті қолданып жүрген тұрмыстағы тіл нақты ғылымның мағынасын ашып көрсете алмайды. Ғылым тілі айтылатын ойдың анықтылығын, дәлдігін, дұрыстығын және кез келген адам түсінерліктей қалыптасуы тиіс деп ойлаймын. Себебі, ол белгілі бір ұғым, мәселе турасындағы логикалық жағынан тұжырымдалған толық хабарлама болуы тиіс.
Ғылым тілінде – ғылыми негізде жасалатын өзіндік қалыптасу принциптері бар, стильдік өңі ерекше әдеби тілдің ғылымға қызмет ететін бір тармағы.
Адам, қоғам, табиғат жөнінде ақиқат ақпарат беретін, шындықты баяндайтын ғылыми мәтін. Ғылым тілі көптеген ғылыми-зерттеулерде ғылыми стильмен теңестіріледі. Ғылым тілі жазумен тікелей байланысты. Өйткені ғылыми стиль жазу арқылы танылады. Ғылым тіл әдеби тілдің бір тармағы болғандықтан оның пайда болуы мен қалыптасуы сол әдеби тілдің жасалуына тікелей қатысты. Өйткені, сол тілде ғылыми-зерттеу жұмыстарының жүргізілуіне және ғылыми әдебиеттердің жазылуына байланысты ғылым тіл өрбиді.
Ғылым тіліне тән негізгі ерекшеліктер – ғылымның әр саласына байланысты өзінше дамуы керек. Мысалы, қоғамдық ғылымдар мен жаратылыстану ғылымдары салаларының немесе техника ғылымдары салаларының даму тарихынан өзара жіктелмейтін өзгешеліктерді байқауға болады. Ғылым дамуымен бірге онда жаңа ұғымдар мен атаулар пайда болып жатады. Мұндай жаңа сөздер ғылыми қолданыста неологизмдер деп аталатыны белгілі. Өмірдің даму заңдылығына сәйкес әлгіндей жаңа сөздердің біразы тұрақталып, біразы қолданыстан шығып жатады. Мысалы, бір кезде көп қолданылатын социализм, коммунизм, комсомол, совхоз, колхоздар мен бесжылдықтар тарихынан осыны байқауға болады.
Ғылыми баяндаудағы лексиканың орны ерекше. Лексикалық бірліктер бірмағыналық сипатқа және ұғымдардың мәнін оңтайлы анықтау қабілетіне ие болуы керек. Ғылыми тілдің сөздік қорын жалпы пайдаланылатын сөздер, жалпы ғылыми сөздер, ғылыми ой желілерін ұйымдастыратын арнайы қызметтік сөздер және терминдер құрайды. Жалпы қолданылатын лексика арқылы ғылыми тіл әдеби тілмен байланысын сақтайды және сол сала иелеріне ғана түсінікті тіл болып қалудан құтылады.
Ш. А. Ібжарова
Л. Р. Зәурбекова

ҒЫЛЫМ ТАРИХЫ МЕН ФИЛОСОФИЯСЫ

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ АГРАРЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

Қоғамдық пәндер кафедрасы

ЭССЕ

Тақырыбы: Ғылымның тілі

орындаған: Жерге орналастыру
мамандығы бойынша 1-курс
магистранты Есмағанбетова А.Б.

Алматы қаласы, 2013 ж.
Ғылымның негізгі мақсаты жаңа құбылыстарды зерттеу және оларды
негіздеумен байланысты. Ал бұл өз кезегінде арнайы ғылыми тілдің пайда
болуына әкеліп соқты. Күнделікті қолданып жүрген тұрмыстағы тіл нақты
ғылымның мағынасын ашып көрсете алмайды. Ғылым тілі айтылатын ойдың
анықтылығын, дәлдігін, дұрыстығын және кез келген адам түсінерліктей
қалыптасуы тиіс деп ойлаймын. Себебі, ол белгілі бір ұғым, мәселе
турасындағы логикалық жағынан тұжырымдалған толық хабарлама болуы тиіс.
Ғылым тілінде – ғылыми негізде жасалатын өзіндік қалыптасу
принциптері бар, стильдік өңі ерекше әдеби тілдің ғылымға қызмет ететін бір
тармағы.
Адам, қоғам, табиғат жөнінде ақиқат ақпарат беретін, шындықты
баяндайтын ғылыми мәтін. Ғылым тілі көптеген ғылыми-зерттеулерде ғылыми
стильмен теңестіріледі. Ғылым тілі жазумен тікелей байланысты. Өйткені
ғылыми стиль жазу арқылы танылады. Ғылым тіл әдеби тілдің бір тармағы
болғандықтан оның пайда болуы мен қалыптасуы сол әдеби тілдің жасалуына
тікелей қатысты. Өйткені, сол тілде ғылыми-зерттеу жұмыстарының
жүргізілуіне және ғылыми әдебиеттердің жазылуына байланысты ғылым тіл
өрбиді.
Ғылым тіліне тән негізгі ерекшеліктер – ғылымның әр саласына
байланысты өзінше дамуы керек. Мысалы, қоғамдық ғылымдар мен жаратылыстану
ғылымдары салаларының немесе техника ғылымдары салаларының даму тарихынан
өзара жіктелмейтін өзгешеліктерді байқауға болады. Ғылым дамуымен бірге
онда жаңа ұғымдар мен атаулар пайда болып жатады. Мұндай жаңа сөздер ғылыми
қолданыста неологизмдер деп аталатыны белгілі. Өмірдің даму заңдылығына
сәйкес әлгіндей жаңа сөздердің біразы тұрақталып, біразы қолданыстан шығып
жатады. Мысалы, бір кезде көп қолданылатын социализм, коммунизм, комсомол,
совхоз, колхоздар мен бесжылдықтар тарихынан осыны байқауға болады.
Ғылыми баяндаудағы лексиканың орны ерекше. Лексикалық бірліктер
бірмағыналық сипатқа және ұғымдардың мәнін оңтайлы анықтау қабілетіне ие
болуы керек. Ғылыми тілдің сөздік қорын жалпы пайдаланылатын сөздер, жалпы
ғылыми сөздер, ғылыми ой желілерін ұйымдастыратын арнайы қызметтік сөздер
және терминдер құрайды. Жалпы қолданылатын лексика арқылы ғылыми тіл әдеби
тілмен байланысын сақтайды және сол сала иелеріне ғана түсінікті тіл болып
қалудан құтылады.
Алайда, ғылыми әдебиетте жалпы қолданылатын сөздерді ғылыми тілдің
міндеттеріне сәйкес бейімдей отыра пайдаланады. Жалпы ғылыми лексика –
ғылыми тілдің, метатілдің, яғни сан алуан ғылыми нысаналар мен құбылыстарды
сипаттауға арналған тілдің тұғыры. Жалпы ғылыми сөздер белгілі ұғымдарды
танытқанымен терминдерге жатпайды: мәселе, құбылыс, негізделу, зерделеу,
т.б. Арнайы қызметтік сөздер ғылыми баяндауды ұйымдастыруға (келтірілген
тұжырымдарды мақұлдауға, олармен келіспеуге, оларды кеңейтуге, оларға
сілтеме жасауға) көмектеседі. Мысалы: сондықтан, сөйтіп, нәтижесінде,
алайда, дегенмен, сондай-ақ, сонымен қатар, мүмкін, ықтимал, пайымдауынша,
т.б.
Терминология – ғылыми тілдің ең елеулі, жетекші белгісі.
Терминге ғылыми стильдің негізгі ерекшеліктері сіңген, сондықтан ол ғылыми
қатынасу міндеттеріне толық сәйкес келеді. Термин ғылымның пәнін,
құбылысын, ұғымын дәл және бір мағынада ғана атап отырып, оныңмазмұнын
білдіреді. Терминнің негізінде тұжырым жатады. Терминдер тиесілі ғылым
санаттарының жүйесін ұғымдық-терминологиялық аппаратын құрайды.
Ғылымның ұғымдық-терминологиялық аппаратының қалпы оған қатысты
теорияның даму деңгейін айқындайды. Ұғымдарды қолдану – теориялық
модельдерді зерделеудің және құрудың, зерттеу пәнін белгілеудің, ол туралы
дәйекті тұжырымдама жасаудың міндетті шарты болуы тиіс.
Қандай да болсын құбылыс белгілі бір уақыты келгенде туындайды.
Ғылыми тіл де белгілі бір қоғамда, өзінің дамуының анағұрлым жоғары
деңгейіне жеткенде пайда болды. Ғылыми тілдің пайда болуы әр елде әртүрлі.
Мәселен, Қазақстанда ғылыми тілдің қалыптасуы XX ғасырдың басына
жатады. Дамуының алғашқы кезеңінде елімізде ғылымның тілі дербес
функционалды стиль ретінде қалыптаспаған болатын. Ол көркем әдебиет тіліне
анағұрлым жақын тұрды. Ғалымдар мен ақын-жазушылардың шығармалары бір-
біріне ұқсас болды. Оған ақын, әрі ғалым ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ғылымның қажеттілігі
Ғылымның қазіргі кезеңінің ерекшеліктері
Ғылымның даму кезеңдері
Ғылымның негізгі ерекшеліктері
Ғылымның пайда болуы. Ғылымның тарихи дамуының негізгі кезеңдері
Орта ғасырлық ғылымның дамуы
Дін мен ғылымның байланысы
Білім мен ғылымның дамуының ерекшеліктері
Ғылымның филоосфиялық мәселелері
Ғылымның тарихи-әлеуметтік жағдайлары
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь