Сәбіз өсіру

МАЗМҰНЫ
1. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
2. Әдебиетке шолу
2.1 Сәбіздің морфологиялық және биологиялық ерекшеліктері ... ... ... .4
2.2 Сәбіздің агротехникасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
2.3 Сәбіздің тұқым шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.3.1 Сәбіз тұқымын көшірусіз өсіру әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.3.2 Тұқымды жинап бастыру және тазалау ... ... ... ... ... ... ..14
3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
4. Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
Азық-түлік қауіпсіздігінің ғаламдық маңыздылығы барынша артып отырған қазіргі таңда Қазақстанның негізгі стратегиялық саясатында бұған ұлттық деңгейде аса зор мән беріліп отыр. «Агробизнес 2020» бағдарламасында азық-түлік тәуелсіздігін қамтамасыз етуді ішкі рынокта 80 пайызға арттыру көзделген. Азық-түлік қауіпсіздігінің бірден бір кепілі ауыл шаруашылығында дақылдар мен көкөністердің өнімділігін арттыру болып табылады.
Қазақстанда асханалық сәбіз көкөністер арасынан жоғары орын алады және республикамыздың барлық аймағында кеңінен өсіріледі. Соңғы жылдары оған деген сұраныс артып, егістік көлемі 17-18 мың гектар алқапты құрап, одан 404,2 мың тонна өнім өндірілді.
Бүгінгі күні Қазақстанда сәбіздің 17 сорты мен буданы аудандастырылған. Бұл тізімнің дені шетелдік сорттар мен будандардан тұрады. Отандық көкөніс дақылдары селекциясына соңғы 10-15 жылда ғана басымдылық беріліп, дәстүрлі түрлерімен қатар, көкөністердің Қазақстанда болмаған жаңа түрлерінің сорттары зерттеліп, өндіріске енгізіле бастады. Нарық жағдайында азық-түлік өнімдерін көбейту үшін, алдымен көкөніс өндірушілерді өнімділігі мен сапасы жоғары тұқыммен қамтамасыз ету керек.
Сәбіз тамыржемісі адам ағзасына қажетті биологиялық белсенді заттар мен дәрумендерге, микро және макроэлементтерге бай болғандықтан, күнделікті ас мәзірінде де алатын орны ерекше болғандықтан және егіс көлемі едәуір болған себепті Қазақстанда асханалық сәбіздің тұқымына деген сұраныс өте жоғары. Бұл сұраныс бүгінгі күні негізінен шетелден келетін тұқыммен қамтылып отыр, ал отандық тұқымның үлесі мардымсыз. Бұл олқылықтардың негізгі себебі – елімізде әлі күнге дейін селекция және тұқым өндіру салаларының дұрыс жолға қойылмауы.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Щепетков Н.Г., Ысқақов М.Ә. Жеміс-көкөніс шаруашылығы, «Дәуір», 2011.
2. «Жаршы» ғылыми-сараптамалық журналы, №8-2012
3. «Жаршы» ғылыми-сараптамалық журналы, №4-2013
4. Өтешқалиев А.Ө. Көкөніс өсіру технологиясы. «Білім», 2008
5. Амиров Б.М., Амирова Ж.С. Рекомендации по технологии выращивания семян столовой моркови, «Кайнар», 2004.
6. Ысқақов М.Ә., Щепетков Н.Г. “Көкөніс шаруашылығы” курсы бойынша зертханалық-іссаналық сабақтарға арналған тапсырмалар жинағы, Астана, 2009.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
«СӘКЕН СЕЙФУЛЛИН АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ АГРОТЕХНИКАЛЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ»
АГРОНОМИЯЛЫҚ ФАКУЛЬТЕТ
«ЕГІНШІЛІК ЖӘНЕ ӨСІМДІК ШАРУАШЫЛЫҒЫ» КАФЕДРАСЫ
ОҚУ ТӘЖІРИБЕСІ БОЙЫНША
ЕСЕП
Тақырыбы: «СӘБІЗ ДАҚЫЛЫН ... ... ... аға оқытушы Жаңбыршина Н.Ж.
Орындаған: ... ... ... Л.С.
АСТАНА 2013
МАЗМҰНЫ
1. Кіріспе………………………………………..………………………...……..…3
2. Әдебиетке шолу
2.1 Сәбіздің морфологиялық және биологиялық ерекшеліктері..........…4
2.2 ... ... ... ... ... ... өсіру
әдісі…............................…..13
2.3.2 Тұқымды жинап бастыру және тазалау……………………..14
3. Қорытынды………………………………………...……………………...…..16
4. Пайдаланылған әдебиеттер……………………………………………....…..17
Кіріспе
Азық-түлік қауіпсіздігінің ғаламдық ... ... ... ... ... Қазақстанның негізгі стратегиялық саясатында бұған ұлттық
деңгейде аса зор мән беріліп отыр. «Агробизнес 2020» бағдарламасында ... ... ... ... ішкі ... 80 пайызға арттыру
көзделген. Азық-түлік қауіпсіздігінің бірден бір кепілі ауыл шаруашылығында
дақылдар мен көкөністердің ... ... ... табылады.
Қазақстанда асханалық сәбіз көкөністер арасынан жоғары орын алады және
республикамыздың барлық аймағында кеңінен өсіріледі. Соңғы ... ... ... артып, егістік көлемі 17-18 мың гектар алқапты ... ... мың ... өнім ... күні ... сәбіздің 17 сорты мен ... Бұл ... дені ... ... мен ... Отандық көкөніс дақылдары селекциясына соңғы 10-15 жылда ... ... ... ... ... көкөністердің Қазақстанда
болмаған жаңа түрлерінің сорттары зерттеліп, өндіріске енгізіле бастады.
Нарық ... ... ... ... үшін, алдымен көкөніс
өндірушілерді өнімділігі мен сапасы жоғары ... ... ету ... тамыржемісі адам ағзасына қажетті биологиялық белсенді заттар
мен дәрумендерге, микро және макроэлементтерге бай болғандықтан, күнделікті
ас мәзірінде де ... орны ... ... және егіс ... ... себепті Қазақстанда асханалық сәбіздің тұқымына деген сұраныс өте
жоғары. Бұл ... ... күні ... ... ... ... отыр, ал отандық тұқымның үлесі мардымсыз. Бұл олқылықтардың
негізгі себебі – ... әлі ... ... ... және ... өндіру
салаларының дұрыс жолға қойылмауы.
Негізгі бөлім
Әдебиетке шолу
1.1 Сәбіздің морфологиялық және биологиялық ерекшеліктері
Сәбіз ­ Daucuc carota. ... ... В1, B2, C, PP және ... ... ... ... азотты және адам ағзасына ... да ... көп ... ... қоймасы» деп айтады. Онда
кобальттың тұздары ет пен сүтке қарағанда, он есе көп. Оны зат ... және қан аз ... ... ... ... кезде
каротиннің жартысына жуығын жоғалтады.
Жапырақтары күрделі қауырсынды. Гүлденгіш сабағы түкті, биіктігі 1,5 м
дейін. Гүлшоғыры шатыр тәрізді. ... ... және ... ... ... ... ... түкті, тығыз қабықты. Эфир майының
көптігінен ... үшін ... мол ... ... ... ... 20-25
тәулікте пайда болады [1].
Жылуға қатынасы. Сәбіз суыққа төзімді ... Оның ... ... ... ... ... ... температураға өте төзімді, бірақ
күзде тамыржемістері 2-4ºC төмен үсікке шыдамайды. ... ... ... ... ... ... Жоғарғы жылылықта тамыржемістері қысқа әрі
дәмсізденеді. Тамыржемістерін тұқымдыққа ... ... ... ... келесі жазда өсіргенде жылуға талабы жоғары болады.
Жарыққа қатынасы. Дамуының алғашқы кезеңінде жарықты өте қажет етеді.
Алғашқы көктеп өсіп өну ... ... ... ... ... ... мен ... төмендетеді. Бұл сәбізді жеміс беретін
ағаштардың ... қою ... ... ... оталмағанда, мезгілінде қоректені аумағының көлемі аз болғанда
және сирету мен отау жұмыстарын ... ... ... Басқа тамыржемістілерге қарағанда құрғақшылыққа
төзімді. Бірақ ... ... ... ... мол ... ... ... тамыржемістері жарамсыздана бастайды, осы кезеңде су берілсе,
тамыржемістерінің ішкі қабаттары толықсып, сыртқы қабат ... ... ... ... байланысты суарудың мөлшері мен жиілігі
біркелкі болғаны жақсы. Тамыр жүйесі ... ... ... ... ... ... бірақ сонда да ылғалдың артықшылығы немесе
жеткіліксіздігі оған зиян ... ... ... ... ... қиқы­жиқыланады, ал артық ылғалдылық ауруға шалдықтырады. Ауа
құрғақшылығына сәбіз ... ... ... ... ... ... ... онымен бірге сабағының түктілігі
ықпал жасайды.
Қоректік элементтерге талабы. Сәбізге қарашіріндісі мол және ... ... ... ... ... және ... топырақтар қажет.
Қоректену элементтерінің ... ол, ... де ... ... ... ... ... етеді. Оны жас көңмен мол етіп қоректендіруге
болмайды, себебі ұзын тамыржемістері қиқы­жиқы, ... ... және дәмі ... ... Бір тонна өніммен орташа есеппен алғанда
1,2 кг ... 3,4 кг ... 5 кг ... 4кг кальцийді алып шығады. Осыған
байланысты қоректену элементтерінің ... ... ... ... қажет
етеді.
Топырақта азот көп болса, жапырақ сабақтары жақсы өсіп жетіледі де,
тамыржемістері нашар ... ... ... ... ... қызыл күлгін түсті болады. Калий тамыржемістер ... ... ... [4].
СҰРЫПТАРЫ.
Витаминная 6. БОКШ ҒЗИ-да шығарылған. Орташа мерзімде піседі, өскін
пайда ... ... ... басталғанынша – 90-120 ... өте ... ... ... 101-159 г, ұшы ... ... қызғылт сары, үсті тегіс, топыраққа толығымен еніп ... ... ... – 20%-на ... түсі ... ... Дәмдік сапасы өте жоғары. Сақталғыштығы жақсы. Каротин
мөлшері жоғары. Жалпы өнімі 423-646 ц/га, ... – 420-640 ... 4. БО ... ... селекциясы және ... ... ... ... ... ... піседі. Өскін пайда
болғаннан техникалық пісуіне дейін 100-120 тәулік. Байламдық өнім 60
тәулікте ... ... ... ... ... ... береді. Тамыржемісі
цилиндрлі, ұшы тұқыл шошақты, оның ... 10-15 см, ... 3-5 ... ... 102 г. Еті ашық сары, қызыл, нәзік, тәтті. Өзегі ашық сары,
кішкентай, тамыр жемісінің 20-40 % ... Гүл ... ... жарылуға бейімді, топырақтың біркелкі ылғалдануын қажет ... ... ... жемісінің өнімділігі – 310-360 ц/га.
Шантанэ 2461. Батыс Сібір көкөніс тәжірибе стансасында шығарылған.
Орташа мерзімде пісетін сұрып. ... ... 115-125 ... Байламдық
өнімді өскін пайда болғаннан 60-70 тәуліктен соң береді. Негізінен ... ... ... ... Азыққа және мал ... ... ... ... төзімді, жарылуға шыдамды.
Тамыржемістері шошақ тәрізді, басы ішіне кіріңкі, өзегі ... ... ... 55%-ын қамтиды. Тауарлық тамыр жемісі – 87%-ға дейін.
Сақталғыштығы жақсы. ... – 394-429 ... F1. ... ... Өсінді кезеңі 134 тәулік.
Тамыржемісінің ұзындығы орташа, түсі ... басы ... ... ... Ауыр ... ... ... [1].
Камаран Ғ1. Конус тәрізді, жоғары жағы тегіс келген тамыржеміс, тегіс,
жарылуға және механикалық әсерлерге төзімді. Сақтау мерзімі ұзақ емес.
Магно Ғ1. ... ... 70-160 г ... ... төзімді
тамыржеміс, әмбебап пайдаланылуымен және ... ... ... 228. ... ... тік, мықты, күңгірт жасыл.
Мәйегі сарғылт-қызыл, тәтті. Орташа мерзімде (73-116 ... ... ... ... 40,5 ... дейін) сұрып. Тамыржемісінің
массасы 69-166г [5].
1.2 ... ... ... ... танаптарға шыдамайды, сондықтан оны топырағын
арамшөптерден таза қалдыратын дақылдардан кейін ... ... Оған ... алғы ... ­ ерте көкөністер және ерте ... Егер ... ... орын ... онда оны ... жердегі сүрі жерге,
егіс қорғайтын орман алқаптарының маңына, шоқ ... ... ... ... басқа биік сабақты өсімдіктерден ықтырма егіп
орналастыру керек.
Сәбіз егістігі үшін топырақты өңдеу әдеттегідей. Сүдігер көтергенде әр
гектарына 1,5-3 ц ... және 0,5-1 ц ... ... ... Ерте
көктемде телімге тырма жіберіледі. Себер алдындағы культивациямен бірге
гектарына 0,8-1 ц ... ... ... ... жоғары тұқымдармен себеді. Бұл тамыржемісінің әр
гектарынан 50-ден 100 центнерге дейін қосымша өнім береді. Ұсақ ... мм ... ... ... ... суға (1л суға 40-60г тұз) ... ... Бөліп алынған тұқымдарды таза сумен жуып, кептіреді.
Өскіннің па йда болуын тездету үшін ... ... ... ... өңдеу, сондай­ақ басқа да тәсілдер қолданылуы мүмкін.
Тұқымды себуге дейін 3-4 ... ... ... ... Ол үшін 3-4
сағат бойы бөлме температурасында суда ұстайды, сосын кенепке ... ... ... ... әлсін-әлсін араластырып тұрады. Тұқым мұртын
жара бастасымен оларды сәл ... да, іле ... Егер ... ... ... ... қышқылды калийдің (0,2 %-дық), бор
қышқылының (0,1%-дық) ерітіндісін қолданса, мұның тиімділігі арта ... ... ала ... ... 7-10 күн ... ... болуын қамтамасыз
етеді.
Тұқымды ауыспалы температурамен өңдеуді себуге 15-20 күн қалғанда
бастайды. Тұқымды жәшікке 10-15 см ... ... және су ... (1 кг
тұқымға 1 л су). Суды 2 мерзімде құяды. Су сіңгеннен ... ... ... ... ... температурасында 2-3 тәулік, тәулігіне ең кемі бір
рет араластырып, ұстайды, сосын оны мұзға қойып, 10-15 ... бойы -1°С ... ... ... ұстайды. Тек тұқымды тым ұзақ уақыт ... ... ... ... ... есте ... жөн.
Себер алдында тұқымды сәл құрғатады. Міне, осындай өңдеуден өткен тұқым,
біршама төмен температурада өне алады және ... 5-8 ... ... ... қоректік заттармен сыртынан қаптау ... ... ... ... ... ... етеді, өну қуатын арттырады
және өсімдікті алғашқы өсіп-даму ... ... ... заттармен
қамтамасыз етеді, түптеп келгенде өнімді арттыра түседі.
Күнге қыздыру тұқымның өну қуатын арттырады және ... ... ... ... етеді. Қыздыруды жылыжайда ... ... ... Өну қуаты төмен тұқымдарды 2 сағат бойы 40-45°С-да
қыздырады.
Тұқымды оттекті суда 20 ... бойы ... өте ... ... ... ... университетінің тәжірибелерінде
тұқымды барботылау тамыр жемісінің өнімділігін жай ... ... 15-17 % ... ... күні міндетті түрде ТМТД (1 кг ... 8 г) ... (1 кг ... 5 г) ... керек. Егер тұқым барботыланатын
болса, пестицидтің мөлшерін екі есе ... ... ... ... ерте ... қысқа қарай
немесе қыста себу.
Ерте көктемде сәбізді топырақ ... себу ... ... тұқым
топырақтың беткі қабатындағы ылғалды пайдалана алады. Тұқымның себу мөлшері
гектарына 7-8 кг ... әр ... 70-100 ... тұқым).
Тұқымның сіңіру тереңдігі 2-3 см; 5 см-ден терең сіңірсе тұқым өне
алмайды. ... ... және ... ... тығыздайды. Себуден
кейінгі тығыздауды себумен бірге ... ... ... ... ... топыраққа сіңіру керек, әйтпесе олар өнбей
қалады.
Себу біркелкі болуы үшін тұқымдарды кептірілген ағаш ... ... ... ... 1 ... ағаш ... 2-3
бөлігін немесе көлеміне қарай түйірлі суперфосфат алынады) араластырады.
Көктемгі ... ... өте кеш ... ... ... басып кету қаупі бар. Сондықтан тұқымға із білдіргіш дақылдың
тұқымын араластыру дұрыс: 1 кг ... 0,5 кг ... ... ... ерте ... де, сәбіздің өскіні пайда болғанша, арамшөппен
күресуге мүмкіндік жасайды).
Қысқа қарай себуді тұқымның бөртуі ... ... ... ... ... ... себебі күздегі өскіндер әдетте өліп қалады
(қазан айының соңы – қараша айының басы). ... ... ... ... да, ... ... ... шүмегі әлі де оны тіле ... ... ... Құрғақ, іріктелген және дәріленген тұқыммен себеді. Себу
мөлшерін көктемдегі себумен салыстырғанда 25-30 % арттырады. ... 3-
4 см ... Қыс ... ... ... сәбіз, көктемде себілгенмен
салыстырғанда 15-20 тәулік ертерек піседі және өнімі де ... ... ... ... ерте іске ... ... басында басталады. Бұл
кезде оның гектарлық өнімі 250-300 ц/га жетеді. Сәбізді бүкіл қыс бойы,
қардың қалыңдығы 20-30 см ... ... ... ... себу үшін ені ... см атыздар жырта алатын фрезерлі түренді СФ-20, СФ-24 ... ... ... ... 45 см қойып немесе кең жолақты 68+8-10 см (қос
ізді) тәсілмен себеді. Арамшөптерді уақытында жою және ... ... ... ... ... ... 3-4 ... бұрын танапты торлы көз БСН-4
тырмасымен ... ... ... ... ... ... Бұл ... атындағы ҚАТУ-нің деректері бойынша өскіннің санын ... ... және ... ... ... 3 есе ... ... болғанша топырақты өңдеуді (із ... ... бір ... ... табаны бар культиватормен 4-5 см тереңдікте
жүргізеді. Қатарлары байқалысымен сәбіз егістігін қорғағыш ... 8-10 ... ... рет 5-6 см тереңдікке қопсытады. Одан тереңірек ... ... ... ... олар солып қалады.
Өсімдіктің 3-4 жапырағы пайда болғанда ... ... рет, ... ... ... Одан әрі ... қажетіне қарай жүргізеді, әдетте
суландырудан ... ... ... 10-15 см ... 10-12 см ... ... ... рет өңдеу алдында үстеп қоректендіреді: бір
гектарға 1-1,5 ц ... ... ... ... және 0,5 ц ... енгізеді.
Арамшөптермен күресу үшін гербицидтер қолданылады. Топыраққа тұқым
сепкенше, ... ... ... ... ... 1-2 ... жапырағы
кезеңінде гезагардты (2-3 л/га) бүркеді. ... ... 4 ай ... соң ғана ... ... етіледі. Бір жылдық астық
тұқымдас арамшөптерге қарсы, олардың 2-6 жапырақ кезеңдерінде набу (1-3
л/га), тарга супер (1-2 л/га) ... ... (3-4 л/га) ... сепкенше
немесе себу жұмыстарымен бірге топырақ үстіне бүркеді де, ... ... ... ... ... ... Ең ... өнімді суландырудың
жүйелі түрде қолдануы қамтамасыз ... ... ... ауа ... ... ... 5-7 рет ... 350-400 м3 ... ... және ... ... ... ... ... қадағалау
керек, себебі ол өсімдіктерді тұншықтырады да кейіннен опат қылады.
Суландыру суын ... ... ... ... ... ... нәтижесінде сәбіздің өнімділігін арттыру үшін, өсу-
даму кезеңінің ортасында, екі суландырудан кейін, қатараралықты 20-25 ... ... ... ... ... ... деректері
бойынша бұл тәсіл тамыр жемістерінің гектарлық өнімін 43 ц арттырыпты.
Суландыруды өнімнің толық пісуіне бір ай ... ... ... үшін ... ЖӘНЕ ... Ерте піскен сәбізді жүзеге асыру үшін күнде аз-
аздан жинайды. Сыйымды ... бар ... ... ... ... ... ... сәбізді -2°С аяз түскенше жинап алу
керек, орташа есеппен қыркүйектің ... ... ... ... сақтауға келмейді. Қолайлы ауа райы болса, жинауға асықпаған
жөн, себебі қыркүйекте гектарлық өнім ... 4 ... ... дейін
артады.
Сәбізді топырақтан алдымен қызылшақопарғышпен, культиватормен,
картопқазғышпен немесе жазық тілгішпен қазып, ... ... ... ... ... ... ... бір өткенде
қазылатын қатарлардың саны тұқым сепкіштердің қатарына тең ... ... ... ... ... ... тамыржемістері зақымдануы мүмкін.
Үлкен егіс ... ... ЕМ-11, ММТ-1 ... ... ... еңбек өнімділігін 4 есе арттыруға, еңбек шығынын 180 адам-
сағаттан 64-ке дейін төмендетуге мүмкіндік береді.
Қазылып алынған сәбізді сол күні ... ... ... үйіндіде
қалғандар ылғалын күшті буландырады, тез солады және қыста нашар сақталады.
Азыққа ... ... ... ... ... тұқымдықта
ұзындығы 1-1,5 см сағағын қалдырады. Шырпумен ... ... ... ... ... ... қалыптасқан, ақаусыздары алынады, ал барлық
толық жетілмегендерін және зақымдалғандарын малға береді.
Сәбізді нашар сақталатын ... ... ең ... іші ... ... ұлкен жәшіктерде, полиэтиленді ашық қаптарда немесе
контейнерлер топтамасын (10-25 данасын) полиэтиленмен жауып сақтау. ... ... ... 100%-ға жетеді де, тамыр жемістердің
жасушаларының тургоры жақсарады, көміртегі ... ... ... ол ... ... ... сәбізді жәшікте сақтаған
дұрыс. Мұндайда орды 1,2 м ... енін 2,2 м етіп ... ... 4 ... ... ... және ... арасында саңылау
қалдырады. Орды алдымен сабанмен, сосын топырақпен екі рет еселеп жабады.
Ең ... ... ... 1-2°С жылылық. Ауаның оңтайлы салыстырмалы
дымқылдылығын (92-95%) ... ... ... МҮҚ ... ... жас, бүтін, дертсіз және жарақатсыз,
құрғақ, қалыпты пішінді, сағақшасының ... 2 см кем ... ... ... 2,5-6 ... және ... ... Қазақстанның солтүстігінде сәбіз
ақ, сұр және қара шірікпен, құрғақ шірікпен, ... ... ... ...... сары ... (жұқпалы
ауру) шалдығады, зиянкестерден, көбінесе, сәбіз шыбыны зақым келтіреді.
Ақ, сұр және қара ... ... ... ... ... және
отырғызардан бұрын ТМТД-ның суспензиясымен (6-8 ... ... ... ... фундозолдың 5% суспензиясына (2 л/т)
батырып алады.
Сәбіздің ауруларымен күресу үшін ... ... ... ... ... ... жыртуды және сүдігер көтеруді уақытында
жүргізу, арамшөптерді жою, тұқымдарды дәрілеу және ... ... ... ... ... ... алу ... бірі – сүдігерді терең
жырту, тұқымды ерте себу. Сәбізді жинардан 30 тәулік бұрын ... (1 ... ... (0,5 ... устадпен (1,25 л/га), циракспен
(0,5 л/га), циткормен (0,5 л/га) ... ... ... ... ... ... сия ... сосын сарғаяды [1].
1-кесте. Ауыспалы егісте сәбіздің өнімділігіне ықпалы
бойынша алғы ... ... ... ... |
| ... ... ... |
|Сәбіз ... сүрі жер, ас ... ... ас ... ... ... |
| ... ерте пісетін |сарымсақ, ерте ... ... ... бір жылдық мал |пісетін картоп, бір | |
| ... ... ... мал ... | |
| ... ... ... |
1.3 Сәбіздің тұқым ... ... ... ... ... мал азықтық сұрыптарымен,
сондай-ақ жабайы түрлерімен оңай будандасады. Тұқымның тазалығын ... ... тек бір ... ... ... ... ұсынылады.
Сәбіздің тұқымдарына топырағы құнарлы және отырғызуды ертерек ... ... ... сәл ... ... бөлу ... тыңайтқышты (көң) аналықтың астына емес, оның алдындағы
дақыл астына енгізген дұрыс. ... ... ... етіп ... ... алғы ... – пияз, орамжапырақ, қызанақ, бұршақ
тұқымдастар, аскөк. Сәбіздің аналығын ақ ... ... ... ... кейін орналастыруға болмайды.
Аналықтарды ерте көктемде, танапқа шығуға бірінші мүмкіндік туғанда
отырғызады. Тамыр жүйесі дамуы үшін алғашқы кезеңді ең ... ... ... ... ... ... ... төмендетеді.
Отырғызуға 1-2 тәулік қалғанда аналықтарды ... ... ... ... және ... ... ... механизм көмегімен отырғызады. Қолмен отырғызар алдында
қоректендіргіш табандары бар трактор культиваторымен ... ... ... ... ... ... ... тұспа-тұс тастап
отырады. Жұмысшылар іле тамыржемісінің жоғары ұшын топырақпен (1-2 см) көме
отырғызады. Тамыржемісінің әрқайсысын ... ... ... 70 және 90 см етіп ... 90+40+40 см ... ... Бір ... өсімдіктерді бірін-бірінен 35-40 см қашықтыққа
отырғызады. Бір гектарға 35-40 мың тамыр жемісі отырғызылады.
Отырғызуды ... ВПУ-4 ... ... ... бере ... ... ... қоректендіреді (гектарына
1-2 ц аммиак селитрасы және 1-1,5 ц ... ... ... ... фосфор мен калийді аса қажет ететін, гүлдену кезеңінде
(гектарына 1,5-2,5 ц суперфосфат және 1,0-1,5 ц калий ... ... ... ... ... үшін ... рет ... гектарына
30-35 кг бор-магний тыңайтқышын қоса енгізу тиімді. Тұқымдықтарды, алдын
ала ... 3-4 есе ... ... ... 2-4 т) ... қоректендіру
жақсы нәтиже береді [1].
Тұқымдықтар аналықтарға қарағанда минералды ... ... ... түсіміне азот көбірек әсер етеді, ... ... ... ... ... кезеңін ұзартады және тұқым ... ... ... ... ... қара қоңыр топырағында
жүргізілген зерттеулер ... ... және ... ... ... ... әсері анықталған. Микротыңайтуды
мақсатқа сай өсімдік гүлдеуінен бұрын гектарына ... ... ... ... [5].
2-кесте. Көң, микроэлементтер және минералды тыңайтқыштар қолдануға
байланысты асханалық ... ... ... ... ... |1000 тұқымның |Өнгіштігі, % |
| |ц/га ... г | ... |4,8 |1,24 |72,1 ... 40т |8,0 |1,35 |74,0 ... |8,7 |1,35 |78,1 ... |11,9 |1,36 |82,6 ... Cu Mo | | | ... ... ... ... 3-4 рет ... ... рет арамшөптерді қолмен жұлады және гектарына 350-400 м3 су беріп, 3-5
рет суландырады. Суландыруды тұқымның ... ... ... маңызы
өте зор.
Тамыздың 1-інен кейін ... гүл ... ... ... ... ... ... біріккенше) ірі
арамшөптерді, әсіресе, сәбіз тұқымынан бөліп алынуы қиын – тауық ... ... ... ... ... ... жұлу керек. Жинағанда олар
тұқымның шашылуын тудырса, ал ... олар ... ... араласып
кетеді [1].
Оңтүстік-шығыс Қазақстан жағдайында сәбіз ... ... ... қолмен отауға қоса гербицидтер қолдану жоғары нәтиже
көрсеткен (3-кесте) [5].
3-кесте. Сәбіз тұқымдығының түсіміне және егістің ластануына
гербицид ... ... ... ... ... |
| ... |жойылуы, % |түсімі, |отауға шығын, |
| |кг, л/га | |т/га ... ... |- |- |0,60 |37 ... ... ... |85 |0,66 |16 ... ... |3,0 |77 |0,63 |19 ... | | | | ... |3,0+4,5 |90 |0,68 |11 ... ... | | | | ... тұқымдықта шатыршаларының 50% піскенде бастайды. Қолмен
жинағанда өсімдікті тамырымен жұлып, кептіруге атжалдарға ... ... ... қол ... ... ... шығыны артады.
Жинауды, ең дұрысы ... ... ... ... 10-ға ... ... болатын кезде жүргізу керек. Бұл ... ... ... ... барабанының айналымын минутына 200-400-ге қойып
жүргізеді. Тұқымдарды тікенектерден ... үшін ... ТК-2 ... немесе комбайн барабанынан тағы бір рет өткізеді, ал тазалау үшін
ОВС-10, «Петкус-Супер», ОПС-1 ... ... ... ... ... және ... тұқымдарды 45 кг-н өлшеп қос қапқа салады.
Сәбіздің гектарлық орташа ... 6-8 ц. ... ... 2-3 ... ... ... ... тұқымның сұрыптық тазалығы 98%,
екіншісінікі – 96%, үшіншісінікі – 85%. ... ... ... ... мен ... ... 2% дан аспауы керек. Бірінші ... ... 70%, ... ... ... 95, бір кг ... басқа
өсімдік тұқымдарының саны 1200, оның ішінде арамшөптердікі ... ... ... Cәбіз тұқымын көшірусіз өсіру әдісі
Қазақстанның оңтүстік шығысында сәбіз тұқымын ... ... ... ... бірінші жылы аналық тұқымдық тамыржемістер өсіріліп,
жинап алынады, содан соң ... ... ... ... ... Бұл әдіс көп еңбек пен шығынды қажет етеді. Ресей мен Орта
Азия елдерінің ... ... ... ... өсіруде қолданылатын
көшірусіз өсіру тәжірибелерін зерттеп, ондағы сәбіздің ... ... ... ... ... оңтүстік шығыс жағдайларына біршама
сәйкес келетіндігін ... ... ... картоп және көкөніс шаруашылығы
ҒЗИ» ЖШС көшірусіз сәбіз тұқымын өндіруді басшылыққа ала отырып, ... ... ... ... ... шығуына қарай, олардың
тұқым өнімділігі де әртүрлі болатындығы дәлелденген. Қыста ... ... ... аз ... ... ... үсіп ... мүмкін, Ал
қолайлы жылдары көшірусіз әдіс асханалық сәбіз тұқымының өзіндік ... ... яғни ... ... оны тасымалдау, сұрыптау,
қоймаларда сақтау және қайта ... ... ... ... ... бір ... ... қыстап қалған аналық тұқымдық сәбіздерде
сұрыптау мүмкіндігі болмайтындықтан, тұқымдардың сорттық тазалығы төмендеуі
мүмкін. Сондықтан ... ... ... тек ... ... егіліп, бір
рет репродукциялық тұқым алуға болады [2].
Соңғы ... ... ... ... ... ... өсіру
технологиясы кең тараған. Көкөніс өсірудің шебері саналатын дүнген ... ... ... ... ... бен пияз ... ежелден
қолданылып келе жатыр. Бұл әдістің негізгі артықшылығы ... ... ... ... аз ... кететіндігі және жанар жағар май
үнемделетіндігі. Көтермелі қарықтарда егілген сәбізді суару ... ... ... ... нөсерлі ауа райы жағдайында су шаю немесе су
басып қалу қаупі туындамайды. ... ... ... ... ... еркін дамиды да, кең және үлкен тереңдікке ұмтылып, ... және ... ... ... ... ... ... тәжірибе нәтижелері көрсеткендей, көтермелі қарықтарда өсіру
әдісі асханалық тауарлы сәбіздің жақсы өнімін алуға септігін тигізсе, ... ... ... ... де бұл ... ... ... Көтерме
қарықтарда сәбіз өсіру әдісі олардың ... ... әсер ... Сәбіз
тамыржемісін ауа райының қолайсыз ... ... ... ... ... деп ... ... Тұқымды жинап бастыру және тазалау
Cәбіздің тұқымдарын жинауды толық пісу фазасында жүргізген дұрыс.
Алайда, ... ... ... ... ауа райы мен ... кешеуілдесе, онда жинауды мақсатқа сәйкес толық ... ... ... ... ... ... тұқымын жинауға
шатыршагүлдері ашық сары түске ... ... ... шала ... жинауды екі тәсілмен жүргізеді: алдымен орталық шатыргүлдерді
кеседі, сосын барлық қалғандарын.
Кішігірім алқаптарда ... ... ... Пісіп жетілген
кесілген шатыргүлдерді қатты тығыз емес қапқа салып ілінген күйінде немесе
20-25 см қабатпен жайып ... ... ... жақсы желдетілген құрғақ
жайларда немесе бастырмаларда ... ... ... жылуда кептіру
тұқымның пісіп жетілуін тездетеді және тұқым ... ... ... ... ... ... түрін қолданады.
Оның екі тәсілі бар: бөлектеп (шауып дестеге ... және ... ... және ... ... өсімдіктердің биологиялық ерекшеліктері мен талаптарына
жоғары дәрежеде жауап беретін бөлектеп жинау әдісі ... ... ... ... ... жинау алдында десиканттармен
өңдеуден ... ғана ... ... ... ... ... ретінде
гектарына 25-30 кг магний хлораты немесе 2,5-3 л ... ... ... ... ... ... ... тұқымның биологиялық пісіп
жетілуі кезеңінің басында шашады. Бұл ... ... ... ... ... керек. Десикант әсерінен өсімдіктің жер үсті ... ... ... ... ... ... ... құрғай
бастайды. Десикант тұқымның сапасына және сақталуына кері әсер көрсетпейді.
Көкөніс дақылдарының тұқымдықтарын тікелей ... ... ... ... ... төмендегенде жүргізу керек. Бұл үшін ... ... СК-5 ... ... ... ... Комбайнмен
бастыруды егістіктерден тұқымдықтарды кептіруге алып ... ... ... ... ... ... массасын қылтандардан
тазарту үшін тағы 1-2 рет ... ... ... ... ... ... ... МО-455, К-110 ... ... ... ... ... ... ... бастыруға
тракторлардың пневматикалық доңғалақтарын қолданады.
Сәбіз тұқымдары ... ... ... ... ... ... тазалау еңбекті көп қажет
ететін жұмыс болғандықтан ... ... ... ... ретпен жүргізу керек.
Тұқымды кептіруде температура мен ... ... баса ... жөн. ... жылдам жоғалту тұқым құрылымына әсер етеді. Тұқым
ылғалдылығының жоғалуы сағатына ... ... ... ... ... ... ... екі сағаттан кем болмауы тиіс.
Сәбіз тұқымының орташа түсімі – 0,4-0,6 т/га. Тұқымды толық тазалап
және кептіргеннен соң ... ... ... ... «Қазақ картоп және көкөніс шаруашылығы ҒЗИ»-ның мәліметі
бойынша сәбіз тұқымдарының сапа көрсеткіштері
|Санат ... ... ... ... ... |
| ... кем ... кем |тұқым құрамы |-%дан кем емес |
| ... ... | | |
| | | ... |Оның ішінде | |
| | | | ... ... | |
|1 |70 |95 |0,5 |0,2 |10,0 |
|2 |45 |90 |1,0 |0,4 |10,0 ... арнайы қаптарда, температура мен ауаның ылғалдылығы қатты
аутқымайтын құрғақ жайларды сақтайды [5].
Қорытынды
Сонымен, сәбіз ... ... және ... мақсаттағы негізгі
асханалық тамыржеміс болып саналады. Сәбіздің тұқымдық материалына деген
сұраныс 65 тоннаны құрайды. Қазіргі таңда ... ... бұл ... жоқ. Осы ... ... ... және көкөніс шаруашылығы ҒЗИ» соңғы
жылдары жергілікті шарттарға сәйкес белгілі аудандастырылған сұрыптарға
селекциялық-тұқымтанушылық ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан, Жамбыл,
Қарағанды, Қостанай және Павлодардың) топырақ климат жағдайлары сәбіздің
тұқымын өсіруге ... ... ... ... ... көшірусіз
тұқым шаруашылығын реттеуге болады.
Сәбіз табиғаттың ең пайдасы мол сыйларының бірі болып ... ... адам ... 4 мың ... бері белгілі.
Сәбізді пайдаланудың ғылыми негізделген мөлшері бір адамға жылына 10-
16 кг құрайды. Әсіресе, көктемде және ... азық ... ... ... ... ... ... сәбіз шырынын қосу керек.
Атақты физиолог И.П.Павлов, адам күнде жас ... ... ... ең кем ... 1/3 ұзарта алады деген. Көкөністердің негізгі рөлі ... ... ... ... жұқпалы, қан ауруларының)
алдын алу.
Қарқынды тұқым шаруашылығының одан әрі дамуы және халықты дәрумені мол
өніммен қамтамасыздандыру үшін ... ... ... ... ... ... биологиялық және шаруашылық ерекшеліктерін
ескеріп дұрыс арақатынасын ескеріп ... ... өте ... ... ... Н.Г., ... М.Ә. Жеміс-көкөніс шаруашылығы, «Дәуір»,
2011.
2. «Жаршы» ғылыми-сараптамалық журналы, №8-2012
3. «Жаршы» ғылыми-сараптамалық журналы, №4-2013
4. ... А.Ө. ... ... ... ... 2008
5. Амиров Б.М., Амирова Ж.С. Рекомендации по технологии выращивания
семян столовой моркови, «Кайнар», 2004.
6. Ысқақов М.Ә., Щепетков Н.Г. “Көкөніс шаруашылығы” ... ... ... ... тапсырмалар жинағы,
Астана, 2009.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Малазықтық дақылдар және олардың сипаттамасы9 бет
Түйнек жемістілер10 бет
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымы. бесік тәрбиесі6 бет
Отбасы мен бала бақша арасындағы өзара әрекеттестік4 бет
Қазақ халқының отбасы тұрмысындағы діни дәстүрлер93 бет
1. Вирустардың нәсілдік қасиеттері,олардың өзгергіштігі.Мутация түрлері.Гендік инженерия 2.Вирустарды лабораториялық жағдайда өсіру ерекшеліктері, торша өсінділерін алу және олардың класификациясы7 бет
«биотехнологиялық объект ретінде өсімдік жасушаларын өсіру »7 бет
Ірі қара төлін өсірудің маңызы34 бет
Ірі қара өсіру5 бет
Арпа дақылын өсіру21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь