Азот тобының элементтері

Мазмұны:

1 Жалпы мәліметтер

2 Физикалық қасиеттері

3 Құрылысы

4 Биологиялық маңызы

5 Химиялық қасиеттері

6 Қолданылуы

7 Түрлері

8 Азот қышқылы

9 Азот фиксациясы

10 Азот өлшегіш

11 Азоттау

12 Азоттың табиғаттағы айналымы.

13 Азоттың сутекті қосылыстары

14 Фосфор

14.1 Фосфордың табиғаттағы таралуы және алынуы

14.2 Фосордың алынуы

14.3 Фосфордың қолданылуы

14 Пайдаланылған әдебиеттер.
Жалпы мәліметтер
Азотты 1772 жылы ағылшын ғалымы Даниэль Резерфорд ашқан. Жер қыртысындағы азоттың мөлшері 0.03%. Табиғатта азот дербес және қосылыстар күйінде кездеседі және негізгі қоры екі атомнан тұратын молекула түрінде ауа құрамында болады. Азоттың ауадағы салмақ үлесі 75.6% , көлем үлесі 78.1%. Жер қыртысының 1 т массасына 1 кг азоттан келеді, әрі ол бейорганикалық және органикалық қосылыстар күйінде кездеседі. Оның бейорганикалық қосылыстарының негізгілеріне натрий нитраты (чили селитрі), калий нитраты (үнді селитрі) жатады. Органикалық қосылыстар күйіндегі азоттың негізгі қоры барлық тірі ағзалардың ақуыздарында құрамына кіреді. Кезінде жанбайтын қасиетіне байланысты “тіршіліксіз” деп аталып кеткенімен азот тіршілікке өте керек элемент. Қалыпты температурада азот түссіз, иіссіз газ. Қайнау температурасы – 196 °C, қату температурасы – 210 °C. Су бір өлшем көлемінде (20 °C-та) 0.0154 көлем азот ериді, яғни азоттың суда ерігіштігі оттектің ерігігтігінен төмен. Ауадан аздап жеңіл болады. Азот молекуласының атомдары өзара үш байланыспен тартылатындықтан, оларды бір-бірінен ажыратуға көп энергия керек. Сол себепті азот кәдімгі жағдайда тұрақты болып келеді де, литийден басқа ешқандай жай және күржелі затпен әрекеттеспейді. Химиялық белсенділігінің төмендіг жөнінен азот инертті газдардан кейінгі орынды иемденеді. Азотты қыздырса, көптеген металдармен әрекеттесіп, нитридтер түзеді. Бейметалдармен аса жоғары температурада ғана әрекеттеседі. Мысалы, оның оттекпен әрекеттесуі 3000-4000 °C-та басталады. Өнеркәсіпте азот ауаны сұйылту арқылы алынса, лабораториялық жағдайда аммоний нитритін немесе бихроматын қыздырып алады. Азот негізінен аммиак өндіруге, ал инертті болғандықтан, электр шамдарын толтыруға қолданылады. Химиялық элементтердің периодтық жүйесінде азот II периодта, V топтың негізгі топшасында орналасқан. Азоттан басқа ол топшаны, фосфор Р, мышьяк As, сурьма Sb және висмут Ві элементтері кұрайды. Азотты алғаш рет 1772 жылы ағылшын ғалымы Д. Резерфорд ашты. Азот грекше «өмірді қуаттамайды» деген мағына береді.
Периодтық жүйедегі орны. Азот екінші периодтың, бесінші топтың негізгі топшасының элементі, реттік нөмірі 7. Олай болса азоттың ядросында 7 протон мен 7 нейтрон бар. Электрондарының жалпы саны да 7. Осы 7 электрон екі электрондық қабатта былай бөлініп орналасқан: 1s22s22p3.
Сондықтан азот қосылыстарында үш валентті, негізгі жағдайдағы қосылыстарында азоттың тотығу дәрежелері -3, 0, +3 болады, мысалы:NH3, N2, N2O3
Қосылыс түзген кезде азот атомында бос d қабаты болмағандықтан 2s деңгейшесіндегі электрон жұбы ажырайды. Байланыс түзу үшін бір электрон электртерістілігі басымырақ элементке ауысып, азоттың тотығу дәрежесі +1, әрі қарай +2, +3, +4, +5-ке дейін жетеді.
Бұл тізбеде N2О мен NО тұз тұзбейтін оксидтер. Қалғандары қышқылдық оксидтер; оларға сәйкес қышқылдарының формулалары HNО2 – азотты қышқыл, HNО3 – азот кышқылы.
Пайдаланылған әдебиеттер:
↑ Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. – 1028 б. ISBN9965-08-286-3
↑ Полиграфия, өлшеу техникасы, ағаш өңдеу жабдықтары және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.
↑ «Қазақ Энциклопедиясы»
↑ Химия: Усманова М. Б., Сақариянова Қ. Н. Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген, толықтырылған. – Алматы: Атамұра, 2009. – 288 бет. ISBN 9965-34-929-0
↑ Химия: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық. Өңделген, толықтырылған 2-бас. / Н. Нұрахметов, К. Сарманова, К. Жексембина, т.б. – Алматы: «Мектеп» баспасы, 2009. — 208 бет: суретті. ISBN 9965-36-702-7
↑ 6,0 6,1 6,2 Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Химия. Н.Нұрахметов, А.Ниязбаева, Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 336 бет. ISBN 9965-36-416-8
↑ Химия: Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық. Өңделген, толықтырылған 2-бас. / Н. Нұрахметов, К. Сарманова, К. Жексембина, т.б. – Алматы: «Мектеп» баспасы, 2009. — 208 бет: суретті. ISBN 9965-36-702-7
        
        Азот тобының элементтері
Азот ( гр. ázōos - тіршіліксіз) -- химиялық элемент - ... ... ... - суда аз ... газ. Бұл ... ... амидтердің ақуыздардың-нуклейін қышқылдарының-нуклеотидтердің және өмірде өте маңызды ... ... ... ... құрамына енеді. N - элементтердің периодты жүйесінің V тобындағы химиялық элемент, реттік нөмірі - 7, атом ... - 14.0067. ... екі ... ... 14N ... 15N ... ... мәліметтер
2 Физикалық қасиеттері
3 Құрылысы
4 Биологиялық маңызы
5 Химиялық қасиеттері
6 Қолданылуы
7 Түрлері
8 Азот қышқылы
9 Азот ... Азот ... ... Азоттың табиғаттағы айналымы.
13 Азоттың сутекті қосылыстары
14 Фосфор
14.1 Фосфордың табиғаттағы таралуы және алынуы
14.2 Фосордың алынуы
14.3 Фосфордың қолданылуы
14 Пайдаланылған ... ... 1772 жылы ... ... Даниэль Резерфорд ашқан. Жер қыртысындағы азоттың мөлшері 0.03%. Табиғатта азот дербес және ... ... ... және негізгі қоры екі атомнан тұратын молекула ... ауа ... ... ... ... ... үлесі 75.6% , көлем үлесі 78.1%. Жер қыртысының 1 т ... 1 кг ... ... әрі ол ... және ... ... күйінде кездеседі. Оның бейорганикалық қосылыстарының негізгілеріне натрий нитраты (чили селитрі), калий нитраты (үнді селитрі) жатады. ... ... ... ... ... қоры ... тірі ... ақуыздарында құрамына кіреді. Кезінде жанбайтын қасиетіне байланысты ... деп ... ... азот ... өте керек элемент. Қалыпты температурада азот түссіз, иіссіз газ. Қайнау температурасы - 196 °C, қату ... - 210 °C. Су бір ... ... (20 °C-та) 0.0154 көлем азот ериді, яғни азоттың суда ерігіштігі оттектің ерігігтігінен төмен. ... ... ... ... Азот ... ... ... үш байланыспен тартылатындықтан, оларды бір-бірінен ажыратуға көп энергия керек. Сол ... азот ... ... ... ... келеді де, литийден басқа ешқандай жай және күржелі затпен әрекеттеспейді. Химиялық белсенділігінің төмендіг жөнінен азот инертті газдардан ... ... ... ... ... ... металдармен әрекеттесіп, нитридтер түзеді. Бейметалдармен аса жоғары температурада ғана әрекеттеседі. Мысалы, оның оттекпен әрекеттесуі 3000-4000 °C-та басталады. ... азот ... ... ... ... ... жағдайда аммоний нитритін немесе бихроматын қыздырып алады. Азот негізінен ... ... ал ... ... ... ... толтыруға қолданылады. Химиялық элементтердің периодтық жүйесінде азот II периодта, V топтың негізгі топшасында орналасқан. Азоттан басқа ол топшаны, фосфор Р, ... As, ... Sb және ... Ві элементтері кұрайды. Азотты алғаш рет 1772 жылы ... ... Д. ... ... Азот ... деген мағына береді.Периодтық жүйедегі орны. Азот екінші периодтың, бесінші топтың негізгі топшасының элементі, реттік нөмірі 7. Олай ... ... ... 7 ... мен 7 ... бар. Электрондарының жалпы саны да 7. Осы 7 электрон екі электрондық қабатта былай бөлініп орналасқан: 1s22s22p3.Сондықтан азот қосылыстарында үш ... ... ... ... ... ... ... -3, 0, +3 болады, мысалы:NH3, N2, N2O3Қосылыс түзген кезде азот атомында бос d қабаты болмағандықтан 2s деңгейшесіндегі электрон жұбы ... ... түзу үшін бір ... ... басымырақ элементке ауысып, азоттың тотығу дәрежесі +1, әрі қарай +2, +3, +4, +5-ке ... ... ... N2О мен NО тұз ... ... ... ... оксидтер; оларға сәйкес қышқылдарының формулалары HNО2 - азотты қышқыл, HNО3 - азот ... ... ... ... ... 78%-ын құрайды. Ол - түссіз, иіссіз, суда нашар еритін, ауадан сәл ғана жеңіл D (ауа) = 0,97,D (H2) = 14 ... ... ... ... ... ... газ. уада1 л азот газының массасы 1,25 г. Азот ... ... ... қар ... ... екі азот ... ... үш еселі байланыспен байланысқан, сондықтан оның химиялық, белсенділігі төмен газ. Азот - 19б°С температурада сұйықка айналады.Ол ... ... ... ... ... де әрекеттеспейді, бірақ найзағай отында мына реакция жүреді:
N2 + О2 = 2NO
Азоттың маңызды қосылыстары селитралар: NaNО3 (чили селитрасы), KNO3 ... ... ... ... ... ... Өсімдік пен жануарлар ағзасында маңызды рөл атқарады.
Биологиялық маңызы:Азот нәруызды заттардың негізгі құрам бөлігі болғандықтан, тіршілік үшін аса ... ... Ауа ... ... ... ... азот бактериялары болмаса, басқа тірі организмдер азотты қосылыс түрінде ғана сіңіре алады. Өсімдіктер топырақтан азотты нитрат және аммоний ... ... ... ... ... -3 ... +5. жай зат ... Жануарлар организмінде азот мөлшері 1%-тен 10%-ке, ал ... ... ... 15%-ке ... жетеді. Азот адам денесінің 3%-ін құрайды.Адам азотты ауадан ... ... ... бар тағамдар арқылы алады. деген қағидалы сөз осының дәлелі болса керек.
Химиялық қасиеттері:Aзот химиялық ... әрі ... әрі ... Азот ... ... ... ... болса; фосформен, сутегімен, алюминиймен әрекеттескенде тотықтырғыш болады. Азот молекуласы өте берік болуына байланысты реакцияга түсу қабілеті ... ... ... зат. ... ... мен кысымда, өршіткі (катализатор) қатысында азот сутекпен тікелей әрекеттесіп, аммиак түзеді:Бос күйдегі азот ... ... ... ... ... бұл реакция найзағай жарқылдағанда жүреді. Бөлме температурасында азот тотықтырғыш ретінде тек металл литиймен әрекеттеседі:Қыздырғанда басқа металдармен де ... ... ... аз мөлшерде ,лабараторияда керек болған кезде ,оны мына әдістердің бірімен алады.
* Аммиакты қыздырған мыс ... ... ... 2NH3=3Cu+H20+N2
2.Аммоний нитритін айырады:
NaNO2+NH2=NaCl+NH4NO2
NH4NO2 = 2H2O+N2
Қолданылуы:
Азот химиялық синтезде инертті атмосфера жасау үшін пайдаланылады. Тоңазытқышта, медицинада, ... алу үшін ... ... азот салқындаткыш жүйелер саласында кеңінен қолданылады. Азот, негізінен, ... ... одан әрі азот ... және азот ... алу үшін ... ... салғырт (инертті) атмосфералық орта жасау үшін де пайдаланады (электр лампасын толтыруға, т.б.).Азот молекуласы -- берік ... Ол ... ... ... ... металлдармен, сутекпен әрекеттеседі. Табиғатта азот бос күйінде кездеседі, ол ауаның негізгі құрам бөлігі. Селигралардың құрамында ... Азот адам және ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын нәруыздың құрамына кіреді.
Түрлері:Байланысқан азот -- ... ... ... кез ... ... ... құрамына кіретін азот.Молекулалық азот - N2 молекуласы түріндегі азот.Нәруыздық азот -- ... ... ... азот - ... ... нитротоп түрінде кіретін азот.Сіңімтал азот -- өсімдіктер сіңіре алатын түрдегі азот.
Азот қышқылы:
Азот қышқылы -- ... бір ... ... түссіз сұйықтық.
* Селитрадан алу
NaNO3+H2SO4=NaHSO4+HNO3
2)Аммиакты тотықтырып алу.
4NH3+5O2=4NO+ 6H2O
Осының нәтижесінде әуелдегі алынған аммиактың 96-98 азот оксидіне айналады, осы газдар енлігі жерде ... ... ... сол ... диоксидке дейін тотығып , азот қышқылына айналады:
2NO+O22NO2
Азот қышқылын ... ... ... + 2H2O +O2=4HNO ... ... ... азот ... концентрациясы 98% болады.
Азот фиксациясыАзот фиксациясы -- ауадағы азотты химиялық қосылыстар түзе байланыстыру процесі; ... ... ... ... ... ... ... ауыстыру, табиғи жағдайда арнайы микроорганизмдердің көмегімен іске ... ... ... -- ... ... ... ... бос азотты өлшеуге арналған аспап.АзоттауАзоттау -- ... ... ... ... азотпен қанықтыру процесі; олардың қаттылығын, жемірілуге тұрақтылығын және тозуға беріктігін арттыру ... ... ... ... өте көп ... ... бірі болып есептеледі. Жер бетіндегі оның негізгі түрлері -- литосферадағы байланысқан және атмосферадағы молекулалық азот. Атмосферадағы бос азотты ... ... ... ... ... заттар шірігенде ондағы азоттың біраз белігі аммиакқа айналады. Топырақтағы нитрлеуші бактериялардың көмегімен сол аммиак азот қышқылына ... ... Өз ... ... карбонаттар СаС03 қышқылмен реакцияға түсіп, нитратқа айналады да өсімдікке сіңеді. Шіру процесі кезінде азоттың біраз бөлігі атмосфераға бос күйінде бөлініп ... ... ... ... ... ... ... кемімейді. Ауадағы бос азот та түрлі себептермен толықтырылып отырады. Мысалы, ағаш, шымтезек ... ... ... ... ... ... атмосфераға азот бөлінеді. Топырақта тіршілік ететін кейбір бактериялар да ауа ... ... ... ... ... тартып, атмосфераға бос азот бөледі. Осы процестер ... ... ... азот ... жүріп отырады.Азот -- өсімдікке қажетгі қоректік ... Азот ... ... -- ... және ... ... минералдық тыңайтқыштар ретінде қолданылады. Күміс нитраты хлорид ионын табуға ... ... ... таскөмір, органикалық заттар жанғанда, шірігенде ауаға бос азот бөлінеді. Организмдегі азот нәруыз (белок) синтездеуге қатысады.
Азоттың сутекті қосылыстары:
Азоттың сутекпен бірнеше ... ... ... ... ... және бұлардың туындылары.Бұлардың ішіндегі ең маңызды аммиак.
Аммиак.Органикалық заттардың ... ... ... ... ... ... азғана мөлшерде араласқан түрде,әсіресе халық тұратын жерде болады.
Аммиактың алу тәсілдері:
* Аммиак синтезі деп аталатын азот пен ... ... ... ... 3H2=2NH3
* Цианамид әдісі кальций карбидін тікелей азотпен қосыла алатындығына негізделген.
Cao + 3C= CaC2 + ... ... мына ... ... ... = CaCl2 ... ... және алынуы:
Химиялық активтігі азотқа қарағанда жоғары болғандықтан фосфор табиғатта бос күйде кездеспейді. Ол жер қыртысында 200-ге жуық минералдар тұзеді, ... ... ... ... ... ... -- фосфорит Ca3(PО)2, апатит Саз(РО4)2 Са(ҒС1)2 жатады. Фосфор барлық тірі организмдердің -- өсімдіктің, жануардың, ... ... ... кіреді., Мысалы, ересек адамның қанқасында 600 г, еттерінде 56 г, миында 5 г фосфор болады. Академик A. E. Ферсман ... деп ... ... ... ... бай қоры бар. 1924 ж. академик А. Е. Ферсман Кола ... ... өте көп ... ашты. Фосфориттың аса көп мөлшері Қаратауда ашылды.Фосфорды арнаулы пештерде өте жоғары температурада фос-фориттен немесе апатиттен алады. Ол үшін пешке фосфорит, құм және ... ... ... ... Осы процесс кезінде фосфорит құммен әрекеттесіп кальций силикаты түріндегі иілак тұзеді:
Ca3(PO4)2 + 3SiO2 = 3CaSiO3 + ... ... ... ... (V) ... ... ... фосфорға айналады:
Р205 + 5С° = 2Р + 5СО
Бұл екі сатыны біріктіріп реакцияның жиынтық ... ... + 5Co + 3SiO2 = 2P° + 5CO + ... бірнеше аллотропиялық түр өзгерістер тұзеді, оларға ақ, қызыл және қара фосфор жатады. Ақ фосфор ... ... тез ... ... ... ол өте улы ... ауада өздігінен жанады. Ақ фосфорды суда ерімейтін болғандықтан су астында сақтайды, оның молекуласы төрт атомнан тұрады.Қызыл фосфор кызғылт ... ... ... ақ ... ауа ... ... ... алынады. Ол усыз,ауада өздігінен тұтанбайтын тұрақты зат.Қара фосфор ақ фосфорды 200°С температурада (12 000 атм ... ... ... ... ... ... ... өте актив элементтердің қатарына жатады. Химиялық қосылыстарда фосфор 3 -- , 3+, 5+ тотығу дәрежелерін көрсетеді.Фосфор ... ... ... оңай ... ... ол ... ... оксидтер, хлормен әрекеттесіп хлоридтер тұзеді:
4Р + 3О2 = 2Р2О3; 4Р + 5О2 = ... + 3С12 = 2РС13; 2Р + 5СІ2 = ... ... ... пассив металдардың ион-дарымен әрекеттесіп ортофосфор қышқылына айналады:
Р° + 5HNO3 = Н3РО4 + 5NO2 + ... + 5H2SO4 = 2HРО4- 5SO2+ ... + 5AgNO3 + 4Н2О = Н3РО4 + 5Ag + ... ... ... ... + 3NаОН + 3Н2О = ... + 3РН3↓
Реакция нәтижесінде натрий гипофосфиты және фосфин тұзіледі. Фосфор тотықтырғыш ... ... ... ... деп ... ... ... мысалы,
3Са + 2Р = Са3Р2
Фосфидтер сумен немесе қышқылдармен әрекеттесіп фосфордың сутегімен қосылысын фосфинді тұзеді:
Ca3P2 + 3H2SO4 = 3CaSO4+2PH3↑
Фосфин түссіз, улы, суда ... ... газ. Ол ... химиялық қасиеттері жағынан аммиакқа ұқсас болады да суда еріткенде фосфоний гидроксидін, ... ... ... ... ... + Н2О = РН4ОН РН3 + НС1 = ... ... ... ... жататындықтан қыздырғанда ауада жанып кетеді, күшті тотықтырғыштардың әсерінен фосфор қышқылына дейін ... ... = P2O5 = ... + ... + ... + ... ... көп мөлшері әр түрлі зиянды насекомдарға қарсы қолданылатын хлорофос, тиофос сияқты пестицидтер дайындауға жұмсалады. Қызыл фосфор негізінен ... ... ... ... коңырқай қоспаньщ құрамына кіреді. Жанғыш снарядтар мен бомбаларды, түтш ... ... ... ақ ... ... ... ... жуығы қазіргі кезде синтетикалық жуғыш заттар жасауға ... ... ... ... ... Биология / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - ... ҒӨФ. 2007. - 1028 б. ... ... ... ... ағаш ... ... және металл өңдеу техникасы мен технологиясы: Қазақша-орысша терминдердің түсіндірме сөздігі.↑ ↑ Химия: Усманова М. Б., Сақариянова Қ. Н. ... ... ... мектептің 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген, толықтырылған. - Алматы: Атамұра, 2009. - 288 бет. ISBN ... ... ... ... ... ... 9-сыныбына арналған оқулық. Өңделген, толықтырылған 2-бас. / Н. ... К. ... К. ... т.б. - ... ... 2009. -- 208 бет: ... ISBN 9965-36-702-7↑ 6,0 6,1 6,2 Қазақ тілі терминдерінің салалық ... ... ... ... ... ... Р.Рысқалиева, Н.Далабаева. -- Алматы: баспасы, 2007. -- 336 бет. ISBN ... ... ... ... ... мектептің 9-сыныбына арналған оқулық. Өңделген, толықтырылған 2-бас. / Н. ... К. ... К. ... т.б. - Алматы: баспасы, 2009. -- 208 бет: суретті. ISBN ...

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Олигодезоксирибонуклеотидтерді химиялық синтездеу әдістері3 бет
Рений13 бет
Бактериялардың жеке топтарының сипаттамасы (1 бөлім – gracilicutes)10 бет
Көміртегі, кремний11 бет
Титан және оның қорытпалары. магний және оның қорытпалары. мыс және оның қорытпалары. алюминий және оның қорытпалары16 бет
S,P,D элементтер14 бет
Былғары және мехтің сапасы мен оны басқару11 бет
Былғары және мехтың сапасы мен оны басқару7 бет
Дағдыны қалыптастыруға әсер ететін факторлар54 бет
Жарнама нарығы27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь