Әлеуметтанудың институттары мен процестері

Жоспар:


Кіріспе
1. Жалпы әлеуметтік сөзінің мағынасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

Негізгі бөлім І. Әлеуметтік институт түсінігін анықтау, негізгі белгілері
1.1 Институтционалдау үрдісінің мәні және кезеңдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Әлеуметтік институттың тұрпаттары мен міндеті, қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6


ІІ. Әлеуметтік процестер түсінігін анықтау, негізгі белгілері
1Әлеуметтік процестер түсіні ... ... ... ... ... ... ... . 8
1.2 Әлеуметтік процестерді шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 13

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
«Әлеуметтік» дегеніміз, нақтылы қоғамдағы қоғамдық жиынтығы. Бұл қатынастардың жиынтығы жеке тұлғалар мен олардың белгілі бір тобының белгілі бір кеңістікте, уақытта іс - әрекеттерінде атқарған қызметтерінде байқалады. Қандай да бір қоғамдық қатынастардың жүйесі (мысалы, экономикалық, саяси, т.б.) әр уақытта адамдардың өзара қарым – қатынасынан және қоғамға қатынасынан көрінеді. Сондықтан әрбір қоғамдық жүйенің әлеуметтік жағы болады. Басқаша айтқанда, әлеуметтілік - әр түрлі жеке тұлғалардың бірігіп істеген қызметінің жемісі, нәтижесі. Бұл олардың бір-бірімен байланыс- қатынастарынан тікелей көрінеді. Ал, олардың қоғамдық құрылымындағы алатын орны, атқаратын рөлі және әр түрлі жағдайлары бір – бірінен өзгеше қоғамдық үдірістергеқатынасынанкөрінеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:


1. Қарабаев Әлеуметтану кітабы
2. Әбсаттаров Әлеуметтану кітабы
3. Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
4. ↑ Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3
        
        РЕФЕРАТ
Тақырыбы:Әлеуметтанудың институттары мен процестері
Орындаған:
Тексерген:
Өскемен 2013
Жоспар:
Кіріспе
1. Жалпы әлеуметтік сөзінің
мағынасы..............................................3
Негізгі бөлім
І. Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... мәні ... Әлеуметтік институттың тұрпаттары мен міндеті,
қызметтері..................................................................
............................6
ІІ. Әлеуметтік процестер түсінігін анықтау, негізгі белгілері
1Әлеуметтік процестер түсіні............................. 8
1.2 Әлеуметтік ... ... ... 13
Пайдаланылған
әдебиеттер..............................................................15
Кіріспе
«Әлеуметтік» дегеніміз, нақтылы қоғамдағы қоғамдық жиынтығы.
Бұл қатынастардың жиынтығы жеке тұлғалар мен олардың ... бір ... бір ... ... іс - ... ... ... Қандай да бір қоғамдық ... ... ... саяси, т.б.) әр уақытта адамдардың өзара қарым – қатынасынан
және ... ... ... ... ... қоғамдық жүйенің
әлеуметтік жағы болады. Басқаша айтқанда, ... - әр ... ... ... ... ... ... нәтижесі. Бұл олардың бір-
бірімен байланыс- қатынастарынан тікелей көрінеді. Ал, ... ... ... ... атқаратын рөлі және әр түрлі жағдайлары бір ... ... ... үдірістергеқатынасынанкөрінеді.
Әлеумет ұғымының қазіргі заманғы мағынасы ... ... ... ғылыми ұғымдарымен мәндес.“Қоғам” аталатын адамдар
қауымының күрделілігі, көп ... ... ... ... ... жүйе ... ... қажеттігін алға тартады. Қоғам бір текті
емес: оның алуан реттегі, әрқилы ... ... ... мен
процестердің бірсыпырасын қамтитын өзіндік түзілімі мен ... ... ... ... элементтері адамдар, әлеуметтік байланыстар мен
іс-әрекеттер, ... ... мен ... ... ... мен ... әлеуметтік топтар, қауымдар, әлеуметтік
нормалар мен құндылықтар т.б. болып табылады. Олардың әрқайсысы өзара
тікелей ... ... ... ... ... орын ... әрі өзіне лайықты
рөл атқарады. Осы орайда, ең ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан саралау, сондай-ақ әлеуметтік жүйе
ретінде қарастырылатын қоғам өміріндегі ... орны мен ... ... мен ... ... ... ғылымының басты
міндеті. Өзінің құрылымы арқасында ғана қоғам емін-еркін, ... ... да, ... ... ... ... бар өзге әлеуметтік
құбылыстардан да мүлдем ерекше тұрады, демек, басқаша сапалық қасиеттерге
ие ... Ал, ... ... көп ... жүйе ... ... ... мен тұрақтылығын айқындайды. Қоғам және тұлғалардың, ... мен ... ... ... мен ... жай ғана қосындысы емес, ... ... ал ... жаңа интегралды, жүйелік сапаны туындататын болғандықтан, ол
жекелеген адамдардың не ... ... ... қасиеттеріне
мойынсынбайды. Әлеуметтік жүйе ретіндегі қоғам — өзінің дербес заңы бойынша
қызмет атқарып, дами ... ... ағза ... ... ... ... ... қарағанда “әлеуметтік жүйе” ... кең ... Егер ... жүйе ... ... ... ... жиынтығының бір-бірімен және тұтастай әрекеттесуін
ұйымдастыру тәсілі болса, онда әлеуметтік құрылым — ... және ... ... ... ... ... түскен әрі ұдайы өніп
отыратын, сондай-ақ, әлеуметтік жүйенің ... мен ... ... ету ... құрайтын негізгі элементтерінің жиынтығы. Осы
тұрғыдан алғанда әлеуметтік құрылым — ... ... ... ... ... ... ететін әлеуметтік жүйенің аса маңызды ... ... ... ... ... жүйе ... — бір-бірімен
өзара байланысып, әрекеттесуші және бірегей әлеуметтік ... ... мен ... тәртіптелген ауқымды жиынтығы.
Әлеуметтік институттар алғашқы қауымдық қоғамнан қазіргі заманға дейінгі
кез келген ... ... ... ... өзін ... ... қатысты
өзінің негізгі функцияларын - біріктіру, қорғау, қамтамасыз ету, ... ... және ... ... т.б. ... ... ... әлеуметтік өзара байланыстары мен қарым-қатынастары мінез-
құлықтың жалпы ережелері мен қоғамдық мүддеге және жеке адамдардың
мүддесіне қол жеткізудің ... ... ... ... ... Ең ... ... бірі жыныстық қатынастарды, қандас
туыстар мен тайпаластар арасындағы қолдау көрсету мен өзара көмектесуді
реттеген, мәдени сабақтастықты, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... және неке институты болып табылады.
Социологтар “институт” ұғымын құқықтанушылардан бай әлеуметтік
мазмұнмен толықтырып алған. Ол базалық социологиялық категориялардың ... ... ... ... құру мен ... ... ... талдауда оны айналып өту мүмкін емес.
Ағылшын социологі Г.Спенсер “әлеуметтік институт” терминін алғаш
ұсынған адам. Кез келген ... ... ... ... ... ... ... қалыптасады [38]. Ол институттар
қоғам өмірін реттеу мен жайластыру және адамдардың мінез-құлқына ықпал ету
ісінде маңызды рөл атқаратынын атап өткен. Ол әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... әдет-
ғұрыптық, шіркеулік, үй.
Латын тілінен іnstіtutum - орнату, жайластыру деп ... ... ... ... қалыптасқан әдет-ғұрып, тәртіп дегенді
білдіреді. “Институт” ұғымы әдет-ғұрыптар мен тәртіптердің заң немесе
мекеме түрінде бекітілуін білдіреді. Әлеуметтік институт ... ... ... ... ... байланыстар мен қатынастардың кез
келген тәртіптелуі, ресмиленуі дегенді білдіреді.
Әлеуметтік құрылғы ретінде институт адам қызметінің әр түрлі
салаларын реттейтін ресми және бейресми ережелердің, ... ... ... ... ... Олардың негізінде
топтар мен адамдардың қарым-қатынас жасау жүйесіндегі орнын, функцияларын,
мінез-құлқын анықтайтын ... ... мен ... ... институттың жеке адамнан гөрі жоғары сипаты, өзіндік аса
қатаң құрылымы бар, жүйелілік сапасы болады. Құндылықтар, үлгілер және
нормалар жүйе ... жеке ... ... да бір ... ... міндетті мінез-құлықтарын реттеп отырады.
Әлеуметтік институт деп көбінесе адамдардың бірлескен қызметінің
тарихи қалыптасқан орнықты нысандарын айтады. Институттардың негізігі
мақсаты - жеке ... ... және ... ... ... ... ... сәтті қызмет атқаруы адамдар
қауымдастығының өмірін сақтауға мүмкіндік береді, оларды топтар мен қоғамға
біріктіреді, олардың өмірін тұрақты етеді. Дәл осы ... ... ... ... ... ... ... сипатын анықтайды және оларды сақтап отырады.
Әрбір институт:
- белгілі бір қызмет аясын;
- белгіленген құқықтар мен міндеттер негізінде ... ... ... функцияларын орындауға өкілетті адамдар тобын;
- ресми тұлғалар арасындағы қарым-қатынастың ұйымдық нормалары мен
принциптерін;
- қойылған міндеттерді шешуге қажетті материалдық құралдарды
(қоғамдық ... ... және т.б.) ... ... ... (юстиция) әлеуметтік институт ретінде
құқықтық қатынастар мен оларды реттеу саласын білдіреді. Оған жататындар
белгілі бір ... тобы ... ... ... ... ... мен ... да заңнамалық актілер, сондай-ақ құқықтық өкілетті
тұлғалардың мінез-құлықтарының бейресми стандартталған үлгілері (соттың,
прокурордың, ... және т.б. ... ... (прокуратуралар,
соттар, тұтқындау орындары және т.б.) және әділетті қаржыландыруға арналған
ел бюджетінен бөлінетін қаражат.
Қоғамдық байланыстар мен ... ... ... және ... ... ... деп ... белгілі бір байланыстардың әлеуметтік ұйымдастыруға қажеттілігін
ұғынуы барысында сол ... ... ... ... ... мәртебелер мен рөлдер бекиді. Әлеуметтік институттың
қызмет атқаруына жәрдемдесетін жалпы мақсаттар, топтар және ұйымдар
қалыптасады, институттың барлық мүшелерін қамтитын нормалар мен
санкцияларды қолдану ... ... мен ... ... ... маңызды қажеттіліктерді қамтамасыз ететін әлеуметтік
институттардың бес негізгі түрі бар [39]:
- бала туу, өсуі ... және неке ... ... және ... ... ... институттар,
мемлекет);
- тұрмыстық құрал-жабдықтар өндіру (экономикалық институттар,
өндіріс);
- ... ... ... ұрпақты әлеуметтендіру, кадрлар даярлау
(білім беру, ғылыми және мәдени институттар);
- рухани мәселелер, тіршілік мағынасын шешетін қажеттіліктер (дін
институты).
Әрбір ... ... ... ... ... бар. Бұл ұстанымдар мен мінез-құлық үлгілері; символикалық
мәдени белгілер; утилитарлық мәдени белгілер; ... және ... ... Бұл институционалдық белгілер әлеуметтік қатынастарды реттеудің
негізгі механизмдерін шоғырландырған: нормативтік элементтер, түсініктер,
үлгілер, санкциялар, ... ... ... ... арқылы (1-кестені
қараңыз). Барлық институттар бірдей белгілердің толық жинақталымына ие бола
бермейді, бұл ... ... дами ... ... төмендегенін
көрсетеді.
Осылайша әлеуметтік институттар маңызды қоғамдық құндылықтар мен
әлеуметтік байланыстардың ... ... ... әлеуметтік құрылымдар
мен қоғамдағы тәртіпті ұстап тұрады. Оларды қоғам мүшелері орындайтын
әлеуметтік құндылықтар, ... және ... ... ... ... ... ... мақсатқа бірлесе қол жеткізуді
қамтамасыз ететін белгілі бір әлеуметтік маңызды функцияларды орындайтын
адамдардың ұйымдасқан бірлестіктері ретінде алып қарауға болады ... ... ... ... ... ... ... жүйесін беруге тырысқан.
Социологиядағы институционалдық мектеп өкілдері (С.Липсет, Д.Ландберг
және т.б.) берген институттардың жіктелуі назар ... ... ... ... төрт негізгі функцияны орындайды: қоғам
мүшелерінің өсіп-өркендеуі; әлеуметтендіру; өндіріс пен бөлініс; басқару
мен бақылау.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... қоғамдық байлық өндірісін және бөлінісін қамтамасыз етеді,
экономикалық өмірді басқа әлеуметтік салалармен біріктіреді. Саяси
институттар (мемлекет, партия, қоғамдық ұйымдар, кәсіподақтар) саяси
биліктің ... бір ... ... және ... ... ... мәдени және тәрбие институттары мәдени және әлеуметтік
құндылықтарды ұдайы өндіруді, жеке адамдардың әлеуметтік мәдени
стандарттарды меңгеруін қамтамасыз етеді. Нормативтік-бағдарлаушы
институттар жеке ... ... ... нормативтер негізінде
реттейді. Нормативтік-санкциялаушы институттар жеке адамдар мен топтардың
белгілі бір мінез-құлқын заң актілерінде бекітілген нормалар, ережелер ... ... ... ала ... ... Рәсімдік-символикалық және
жағдайлық-конвенционалдық инсти¬туттар топтық және топаралық мінез-құлықтың
әр алуан актілерін реттейтін ұзақ күнделікті байланысулар барысында
жасалған нормалар мен ұйғарымдарды қамтиды.
Институттардың мойындалған ... ... оңай ... ... және ... емес немесе жасырын жүзеге асырылатын латентті
функциялары болады.
Өзінің базалық қоғамдық функциясын жүзеге ... үшін ... ... ... ... ету ... адамдардың бірлескен
қызметін қамтамасыз ететін функцияларды атқарады. Ең алдымен, институт
қоғамдық қатынастарды бекітеді және ұдайы өндіреді. Бұл институттың әрбір
мүшесінің қызмет ететін ... ... ... ... ... ... жүйесінің арқасында мүмкін болады. Әлеуметтік
институттардың қызмет атқаруы қоғам мүшелері арасындағы өзара қарым-
қатынасты рөлдік ... ... ... ... ... ... ... белгіленген және қалыптасқан мінез-құлық үлгісін сақтауды
қамтамасыз етеді.
Институттардың интегративтік қызметі де маңызды болып ... ... ... әлеуметтік топтар мүшелері
бірігуінің, өзара тәуелділік пен жауапкершіліктерінің, өздерінің
мақсаттарын салыстыруының әлеуметтік процестері табысты жүреді.
Әлеуметтік институттың трансляциялаушы ... ... ... тәжірибе беруді қамтамасыз етеді. Жеке адамды әлеуметтендіру,
тәрбилеу және дамыту процестері арқылы алдыңғы ұрпақтың нормативтік-
құндылық элементтері, тыныс-тіршілігінің тәжірибесі игеріледі.
Институттардың коммуникативтік ... ... ... ... ақпарат оның құрамына енген жеке адамдар мен ... ... ... ... да ... институттардың айқын функциялары күтілетін және қажетті
болып табылады. Егер де институт оларды игере алмаса, онда ол сөзсіз
таратылады және ... ... ... ... институттардың іс-
әрекеттерінің жоспарланған нәтижелерімен қатар жасырын, түсініксіз не
болмаса алдын ала жоспарланған нәтижелер де болады.
“Дисфункция” ұғымын ... ... ... социолог Р.Мертон
болатын, ол жүйенің бір бөлігінің екінші бөлігіне ықпалының теріс
салдарларын бейнелеуге және қандай да бір жүйенің біртұтастыққа тұтасуы
дәрежесін көрсетуге тиіс. Ол ... пен ... ... ... ... ... мен тұтасуына қызмет
ететіндігіне күмән туғызған және де дисфункцияларды зерделеуді маңызды деп
ұйғарған .
Мысалы, бұқаралық ақпарат ... ... ... оқиғалар
туралы неғұрлым жылдам және толық хабардар болуын қамтамасыз етуге және
тиісінше коммуникация дәрежесін көтеруге ... ... ... және
ақпараттарды бұрмалауға әкеп соғуы мүмкін. Ал бұл басқаның қайғысына, күш
қолдануды қабылдауға, мораль ... ... ... ... көзге әлеуметтік институттардың дисфункция құбылысы даярланған
кадрлардың, материалдық қаражаттың жетіспеушілігінен, ұйымдастырудағы
кемшіліктерден және т.б. ... ... ... ... көзқарас
тұрғысынан дисфункциялар қызмет мақсатының айқын еместігінен,
функцияларының анық еместігінен, сол институттың ... ... ... түсуінен, жекелеген функциялардың бастапқы оңтайлы мақсаттарды
орындауға емес, өзінің ... ... ... ... ... ... институттардың өзгеруі едәуір ұзақ та күрделі процесс.
Олардың даму тарихы ... ... ... ... заманғы түрге
айналатындығын көрсетеді. Мысалы, отбасы, құқық, дін, билік институттарын
алайық. Олардың жаңа ... ... ... ... жаңа ... мен ... ... болуымен байланысты. Мысалы,
индустриалдық қоғамда жаңа - нарық, еңбек келісім-шарты, жарнама, бұқаралық
мәдениет, ғылым, денсаулық сақтау, қоғамдық ... ... ... ... бөлек тұруы және басқа институттар пайда болды.
Институттардың қоғамдық рөлін терең талдаған алғашқы ... ... атап ... ... институттар қоғамның өмір сүру
тәсілі ретінде өзгермейтін нәрсе емес. Әлеуметтік құрылысының эволюциясы
айналасына ... ... ... түрлі институттардың “табиғи
іріктелу” процесі ретінде орын алады. Институттардың өзгеруі өз кезегінде
мінез-құлқы қоршаған ортаға неғұрлым лайықталған және көп ... ... одан әрі ... әкеп ... ... ... ... (ішкі) және экзогендік
(сыртқы) факторлардың ықпалымен жүреді. Сыртқы факторларға күнделікті тыныс-
тіршіліктің өзгерістері, жаңа ... ... ... адамзаттың
жаңа білімдерді жинақтауы жатады. Әлеуметтік институттар қоғамдық
өзгерістерге бастама көтерген көрнекті тұлғалардың ықпалымен де ... ... ... ... ... ... ... реформалануын
айтуға болады.
Өзгерістер тудыратын ішкі факторларға жеке институттардың өзінің
қоғамдық функцияларын тиімді орындау, белгілі бір әлеуметтік топтардың
қажеттіліктері мен мүдделерін ... ... ... ... Егер ... қызмет көрсететін әлеуметтік қажеттілік елеусіз болып қалса немесе
жоқ болса, онда бұл ... өмір ... ... ... ... ... жоғалады. Сондықтан да институттар өзгеріп жатқан әлеуметтік
шынайылыққа сәйкес келетін қайта жаңғыртуды, ... ... ... ... ... жасауды қажет етеді.
Мысалы, әлеуметтік шығыстарға арналған бюджетті қысқарту ... ... ... ... ... құрылды. Бұрын ол әлеуметтік
қауіп-қатерден халықтың барлық топтарын қорғауға бағытталған болатын,
алайда өтпелі экономикадағы мемлекетте оның ... ... ... ... де, ... да жоқ. ... 2000 - 2001
жылдары атаулы әлеуметтік көмек институты болып өзгертілді. Бұл халықтың
неғұрлым кедей және мұқтаж топтарына тиімді әлеуметтік қолдау көрсетуіне
мүмкіндік береді және де ... ... ... ... ... жеке белсенділігі ынталандырылады.
Қоғамның дамуына қарай бір әлеуметтік институттар басқа институттарға
өзінің негізгі функцияларын береді ... ... де ... қоғамда балалар тәрбиесін отбасы өз мойнына алған
болса, ал индустриалдық қоғамда бұл функцияларын дін институттарымен ғана
емес, мемлекетпен, ... ... және ... ... ... ... құралдарымен, қоғамдық ұйымдармен және басқалармен де
бөліседі.
Социологияда социологиялық зерттеулердің жеке бағыты қалыптасқан,
онда институттарды орнықты әлеуметтік қатынастар ретінде ... ... ... ішкі механизмдерін айқындауға мүмкіндік береді.
ªазіргі заманғы экономика, саясат, мәдениет, күнделікті өмір саласындағы
институттану ... ... ... ... ... маңызды
үлес қосуда [43]. Микродеңгейдегі зерттеулер қалыптасып отырған әлеуметтік
практикаларды бөліп қарауға және ... ... ... олар одан ... және әлеуметтік шектеулердің және мүмкіндіктердің жаңа
кеңістігін қалыптастыра бастайды. Мысалы, желілік маркетингке адамдарды
барған сайын көп ... ... жаңа ... ... сән ... ... ... тұтыну
мәдениетін таратады.
Макродеңгейдегі зерттеулер қоғамның социетальді табиғат беретін және
тікелей экономикалық, саяси және әлеуметтік қызмет процесінде
институттанулық түрленулер шеңберін қалыптастыратын базалық ... ... ... ... ... ... еңбек
құндылықтарының өзгеруіне ықпал етеді.
Зерттеулердің макро- және микродеңгейлері жүріп жатқан ... ... ... ... ... ... ... қатынастары
институттануының нақты әлеуметтік социологиялық зерттеулері қоғамның
социалистіктен нарықтыққа шын мәнінде өзгерген бе, жұмыс ... ... ... ... ... жаңа ... ережелері
жұмыс істейді ме, бұл нормалар екі жақтың да мүдделерін қамтамасыз етеді
ме, міне осыларды көрсетеді [44].
Осылайша, “әлеуметтік институт” ... ... ... ... ... бірі болып табылады. Бұл ұғымның
социологиялық түсінігін басқа ғылымдардың әлеуметтік институттар мен
қоғамдық өмірді зерттеуі толықтыра түседі.
Әлеуметтік институт қандай да бір салада ... ... ... және нақты заңдар, басқару шешімдері және практикалық кешендер
жүйесі болып табылады. Әлеуметтік институттар индивидтің, топтардың, тұтас
қоғамның сұраныстарын, қажеттіліктерін ... ... ... ... ... батыс социологтарының
анықтамалары қайшы келмейді. Әлеуметтік институттың социологиялық
сипаттамасы американдық А. және Дж. Теодорсондардың «Қазіргі ... ... Онда ол ... ... ... мен
функцияларды қамтамасыз ету үшін қалыптастырылған және қызмет ететін
әлеуметтік рольдер мен нормалардың өзара байланысты жүйесі ретінде
қарастырылады. Әлеуметтану бойынша ағылшын ... ... ... нормалар арқылы тұрақты қайталанатын және санкцияланатын
әлеуметтік тәжірибені бейнелеу үшін пайдаланатындығы аталып өтілген. Ол
әлеуметтік құрылымда маңызды орынға ие болады. ... ... ... олар ортақ типологиялық
сипаттарға және ең алдымен іс-әрекетінің мақсатына ие. Мақсатты әлеуметтік
институттар атқаратын функциялар анықтайды. ... ... 1 ... ... және полифункционалды (яғни бірқатар негізгі
және негізгі емес) болуы мүмкін. Институттың қоғамдық ортамен өзара қарым-
қатынасының негізі ... оның ... ...... ... ... ету үшін барлық жағдай туғызуды жүзеге асыру
табылады.
Әлеуметтану үшін ғылым ретінде әлеуметтік қажеттіліктер институттың ... ... яғни ... ... қажеттіліктерге сәйкес
келмейтін жағдайды талдау маңызды. Әлеуметтік институттар ... ... ... көріну формаларын және оларды шешу жолдарын
табады.
Ағылшын социологы Г.Спенсер ... ... ... ... ... ... Ол әлеуметтік институттарды зерттей отырып,
оның алты ... ... ... Олар: өнеркәсіптік, кәсіподақтық, саяси,
рәсімдік, діни, ... ... ... барлық әлеуметтік
институттар әлеуметтік әрекеттердің тұрақты құрылымы ретінде қалыптасады.
Әлеуметтік ... (лат. ...... ... ... қоғамдық құндылықтар мен процедураларды ... мен ... ... ... ... ... - ... дамып отыратын жүйе. Қоғамда ... ... ... саяси институт – қоғамды басқарып, оның тұрақтылығын, ... ... ... ... ... ... ... институт – қоғамның қажеттіліктерін, сұраныстарын
қанағаттандыруға, экономикалық жүйені дұрыс бағытта дамытуға негізделеді;
 3) отбасы институты – ... ... ... ... ... ... оны әлеуметтендіріп, тәрбиелеп, қоғамда жақсы
азаматтың қалыптасуына бағытталады;
4) діни ...... ... жан дүниесін байытып, олардың
бойында адамгершілік қасиеттерді дамытуға, қиындық ... ... ... ... арналады;
5) білім институты – ... ... ... ... білікті
кадрларды дайындап қоғамды рухани дамытуға ат салысуға бағытталады.
Әрбір ... ... ... ... дұрыс атқарған жағдайда
қоғам бекіп, тұрақтандырылып және үздіксіз дамып отырады.
Әлеуметтік институт– белгілі бір мақсатқа жету үшін ... ... ... өзара иерархиялық әлеуметтік жүйелер, екінші қатардағы
ірі ... ... ... институт қоғамның әлеуметтік құрылымының
элементі ретінде, ... да бір ... ... түрі ... ... ... қалыптастырудағы ішкі тәртіп, келісімділік
ретінде сипатталады.
Әлеуметтік институттың маңызды белгілері:
1) Институт табиғи мақсатта құрылады, яғни нақты бір мақсаттарды ... ... мен ... ... ... ... үшін ... Институттар әрдайым адамдар бірлестігінің қызметін қамтамасыз ететін
құрал мен ... ... ... ... ... қандай да бір мақсатты ... ... ... ... ... ... ... иерархиялық саты бойынша атқаратын рөлі ... сай ... ... еңбек бөлінісі негізінде және функционалдық белгісіне қарай
қалыптасады;
6) ... ... ... ... ... бағыттап
отыратын, оның бөліктері мен ұйымның алға ... ... ... деңгейден шығармайтын орган болып табылады.
Әлеуметтік институттар әлеуметтік ұйымдармен тығыз ... ... ... ... ... бұл ... бір ... қол
жеткізу үшін жасақталған үлкен топ” [45]. Формула қысқа әрі нұсқа, бірақ
түпкілікті емес. Себебі ... ... ... ... әр ... ... ... белгілі бір орын алатын және азды-көпті айқын
белгіленген функцияларды орындауға ... ... ... ... ұйым деп ... ... Бұл мағынасында ұйым ... бар ... ... ... ... және ... объект
ретінде қарастырылады. Мұндай ... ... ... ... Мысалы,
кәсіпорынды, билік органын, ерікті одақты және т.с.с. атауға ... ... ... ... ... ... ... үйлестіруді және т.б. қамтитын ұйымдастыру жөніндегі белгілі бір
қызметті білдіре ... Бұл ... ұйым ... ... ... ... ... демек ұйымдастырушы мен ұйымдасатындар контингенті
болатын процесс болып табылады. Бұл ... ... ... "басқару”
ұғымымен парапар келеді, әйткенмен түпкілікті емес.
Үшіншіден, ұйым дегенде қандай да бір объектінің тәртіптелу ... ... ... Онда бұл терминмен белгілі бір құрылымды, құруды және
объектінің әр түрі үшін ерекше болатын бөліктерді ... ... ... байланыс түрлерін белгілейді. Бұл мағынасында объектіні
ұйымдастыру - объектінің қасиеті, бір белгісі. ... ... ... ... және ұйымдаспаған жүйелер, қоғамның саяси ұйымы, тиімді
және тиімсіз ұйым және т.б. туралы сөз ... ... ... ... ұйым ... дәл осы мәні ... ұйымның бірқатар өзіне тән белгілері бар
1. Ол белгілі бір мақсаттарға қол жеткізу үшін ... ... ... ... ... Бұл ... бөлек-бөлек, жалғыз дара қол
жеткізе алмайтын мақсаттар үшін адамдарды біріктіру және мінез-құлықтарын
реттеу ... ... ету ... мен аспабын білдіреді.
2. Мақсатқа қол жеткізу жолында ұйымның мүшелері ... ... ... бөлінуге мәжбүр болады. Демек, әлеуметтік ұйым оған
кіретін ... ... ... мен ... ... күрделі
өзара байланысқан жүйесін білдіреді. Әлеуметтік ұйым адамның қажеттіліктері
мен ... оның ... ала ... әлеуметтік мәртебесімен,
әлеуметтік ... сол ... ... ... әлеуметтік
нормалармен және құндылықтармен белгіленетін шекте қанағаттандыруына
мүмкіндік береді.
3. Ұйым еңбек ... және оның ... ... бойынша
мамандандырылуының негізінде пайда болады. Сондықтан жекелеген ұйымдарда әр
түрлі көлденең құрылымдар орын алады. Алайда ұйымды түсіну үшін ... ... ... ... - олар ... тік ... белгі
бойынша құрылады, онда басқарушы және бағынушы ішкі жүйелер айтарлықтай
айқын білініп ... ... ... ... ... құрылымдардың әр
алуан бағыттағы қызметін үйлестіру қажеттігінен туған. ұйымды құрудың
иерархиялылығы ... ... қол ... ... етеді, оны орнықты
және тиімді етеді.
Әлеуметтік институттар-жеке адамдар мен топтардың ... ету ... ... ... ... мен топтардың әрекетін, ... ... ... ... ... ететін жүйесін білдіреді.
2) Қоғам әлеуметтік байланыстар мен өзара ... өмір ... ... өзара әрекеттесуде қоғам мен индивидтің маңызды
қажеттіліктерін қанағаттандыру ... ... ие ... Ондай өзара
әрекеттер институционалдандырылады. Институционалдандыру – кейбір қоғамдық
қажеттіліктерді ... ... ... ... әлеуметтік нормалар
мен ережелерді, мәртебелер мен рөлдерді айқындау мен бекіту, ... ... ... ... ... жүйесіндегі әлеуметтік институттар
мен ұйымдар қоғамда әлеуметтік байланыстар мен ... ... ... институтты біздің түсінуімізге батыс социологтарының
анықтамалары қайшы ... ... ... ... ... А. және Дж. ... ... социологиялық
сөздігінде» берілген. Онда ол маңызды ... ... ... қамтамасыз ету үшін қалыптастырылған және қызмет ететін
әлеуметтік рөльдер мен ... ... ... ... ... ... бойынша ағылшын сөздігінде «институт» термині
әлеуметтік нормалар ... ... ... және ... ... бейнелеу үшін пайдаланатындығы аталып өтілген. Ол
әлеуметтік құрылымда маңызды орынға ие болады.
Авторлар негізінен 5 ... ... ... бөледі:
1) құндылықтар мен қызметтерді өндіру және бөлуге бағытталған
экономикалық институттар;
2) ... ... ... және ... ... ... ... мен ресурстардың бөлінуін қамтамасыз ететін
стратификациялық институттар;
4) ... ... мен ... ... ... туыстық
институттары;
5) діни, ғылыми және шығармашылық іс-әрекетке байланысты мәдени
институттар;
Қоғамда адамдардың институттарға бірігуінің сан ... ... ... дәлірек түсіну үшін төмендегі үш өлшем тұрғысынан жіктеуге болады.
І. Тұрақтылық дәрежесіне қарай:
1) қысқа мерзімдік ... ... ... төмен
қоғамдасулар, оларды квазитоптар деп те ... ... бұл ... спектакль көрермендерін, поезд вагонындағы жолаушыларды, туристік
топ немесе митингке қатысатын адамдарды жатқызуға болады. Бұл ... ... ... ... әрі кездейсоқтық сипаты басым болады.
2) тұрақтылығы орташа қоғамдастықтар (еңбек ... ... ... тобы)
3) тұрақтылығы жоғары қоғамдастықтар (ұлттар, таптар)
ІІ. Көлеміне қарай:
1) үлкен әлеуметтік топтар немесе қоғамдастықтар ... ... ... ... ... 2) ... ... топтар (бір
аймақтың тұрғындары); 3) кіші қоғамдастықтар немесе топртар (отбасы, шағын
ұжымның ... оқу ... Бұл ... ... ... ... мен байланыстар барынша тығыз және олардың мақсат-мүдделері де
жақын болады.
ІІІ. Мазмұнына қарай әлеуметтік ... ... ... ... ... ... (ру, тайпа, ұлыстар, ұлттар);
3) әлеуметтік-демографиялық (жастар, қарт адамдар, балалар, ерлер,
әйелдер);
4) әлеуметтік-кәсіби (шахтерлер, мұғалімдер, дәрігерлер, ... ... ... облыстың, аудан, селоның
тұрғындары) деп жіктеледі.
3) Әлеуметтік ... ... деп ... ... ... ... мен қоғамдық субъектінің өзара әрекет ету облысы болып ... ... ... ең ... географиялық, табиғи орта болады. Сондықтан ол
белгілі бір ... ... ... эволюциясының негізгі себебі. Институт
туралы объективті әлеуметтік шындық ... де, ... ... белгілеуінің, яғни байланыстарды орнату, коммуникациялар жасау,
әлеуметтік-психологиялық қауымдастықтарға бірігу, баспана тұрғызу, бір
сөзбен ... ... ... ... ... ... де айтуға болады. Сонымен, әлеуметтік кеңістік – бұл, ... ... ... ... ... ... өмір сүру
ортасына, олардың іс-әрекетінің кеңістіктік-территориялық ареалына
айналған, ... ... ... ... ... ... ... әртүрлісіне қарамастан, олар ... ... және ең ... ... ... ... әлеуметтік институттар атқаратын функциялар анықтайды. Институттар
монофункционалды (яғни 1 ... ... және ... ... ... және негізгі емес) болуы мүмкін. Институттың қоғамдық
ортамен өзара қарым-қатынасының ... ... оның ... ... ... әлеуметтік қажеттіліктерді қамтамасыз ету үшін барлық жағдай туғызуды
жүзеге асыру табылады.
Әлеуметтану үшін ғылым ретінде әлеуметтік ... ... ... ... яғни ... ... қажеттіліктерге сәйкес
келмейтін жағдайды талдау маңызды. Әлеуметтік ... ... ... ... ... формаларын және оларды шешу жолдарын
табады. Жоғарыда біз әлеуметтік құрылымының басты ... ... ... ... ... институттар – қоғам мүшелерінің
бірлесіп өмір сүрлеруін ұйымдастыру мен реттеп отырудың тарихи қалыптасқан
тұрақты формалары. Әлеуметтік ... ... ... ... ... бір ... пен стандарттарға келтіріліп, олардың
мінез-құлықтары мен ... ... ... ... ... ... ... дұрыс ұйымдастырылып, оның тұрақтылығы қамтамасыз етіледі.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... болды.
Мәселен, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету қажеттілігін полиция (милиция)
институты ... ... ... ... ... ... ... нығаюы арқасында және осы байланыстарды қолдайтын және дамытатын ерекше
институттар мен нормалар туғанда ... ... ... ... ... ... ... институттардың 4 тобын атап көрсетуге болады.
Олардың әрқайсысы өздерінің ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
мақсатында шаруашылықты басқару мен ұйымдастыруды жүзеге асырады. ... ... жеке ... ... және ... да құндылықтарға
ие болуына және олардың пайда көзіне айналдыруына мүмкіндік берсе, ақша ... ... ... эквиваленті болып табылады. Еңбек ақы –
жұмысшының еңбегі үшін ... ... ... ... қоғамды билеу және басқару қызметтерін жүзеге
асырып отырады.
3) Рухани саланың ... ... мен ... ... ... ... моральдық құндылықтарды қолдауға ықпал етеді.
4) Отбасы институты - әлеуметтік жүйенің ... және ... ... ... ... ... басты рөл атқарады. Отбасының
берекелі де беркі болуына тұтас қоғамның ... ... ... ... әлеуметтік институттар арасында тығыз байланыс бар. ... тек ... ... ғана ... ... ... сонымен қатар
экономикалық, рухани және отбасы салаларының қызметтеріне де ... ... ... ... ... дамудағы ғылым
мен техника рөлін фетишизациялау технологиялық детерменизмнің (У. Огборн,
Л. Мэмфорд және т.б.) және сциентизмнің ... ... ... Олардың
ойынша, біздің заманымызда әлеуметтік ... ... ... ... ... және ... табылады, сонымен қатар әлеуметтік
даулардың өсуі мен шиеленісуіне әкелетін техника прогресі мен ... ... ... ... арасындағы алшақтыққа мән береді. Қоғамды
қарастыруда детерменизмнің басқа да түрлері кездеседі: ... ... ... ... ... және т.б. ... қатал детерминацияланған тәсілдің кемшілігі болып қоғамды
зерттеуде және әлеуметтік қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... салдарынан белгілі бір
әлеуметтік процестердің түпнегізін ... қиын ... ... талдау үшін маңызды қоғамның жүйелілік белгілерін бөледі:
біртұтастылық (бұл ішкі ... ... ... ... ... ... ... әрекеттердің ритмі мен режимінің салыстырмалы
тұрақты ... ... ... ауысуы, қоғамдық субстраттың
өзгеруі, сабақтастық, бәсеңдеу, қарқындылық); ашықтық (әлеуметтік жүйе ... зат ... ... ... ол қоршаған ортамен тепе-
теңдік негізінде және сыртқы ортадан заттар мен қуаттың қажетті ... ... ... ... ... ... ... көзі өз ішінде, бұл –
әлеуметтік қауымдастықтар мүддесіне және стимулдарына сүйенетін ... ... ... болмыстың кеңістіктік-уақыттық формалары
мен тәсілдері (адамдардың көпшілігі ортақ іс-әрекетпен, мақсаттармен,
қажеттіліктермен, өмір ... ... ... ... ... ... ... ауысуда, және әрбір жаңалылық өмірдің қалыптасқан формасын
табады, оларды ... ... және ... Әлеуметтік
шиеленістердікұрделіәлеуметтік процесс ретінде түсіну керек. Бұл құбылыстың
даму барысын мынандай ... ... ... ... ... бастапқы кезеңә немесе оны өзара қақтығысуға дейінгікезең
деп те атауға болады. бұл ... екі ... ... ... ... ... Субъектілер бұл уақытта нақты іс- әрекетке көшпес
бұрын өз ресурстарын (яғни мүмкіндіктерін) шамалайды, ... ... ... ... ... ... жақтаушылар,
т.б. жатады. Бұл кезеңде, сонымен қатар,әр жақ өздерінің мұмкіндіктерін бір
араға шоғырландырып, ... ... ... іс ... ... ... Бұл – шиеленістің бейбіт кезеңі.
Шиеленістің қақтығысу кезеңі.Қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... Кейдешиеленіс көп ұзамай
аяқталуы да мүмкін. Оның себебі,бір ... күші ... ... ... жетеді
деқақтығыс тоқтайды.Екінші бір жағдайдасубъектілер сол ... ... ... мүмкін.Алайда, барлық шиеленістердің тез
арада шешімі табылып, қысқамерзімде аяқтала бермейд.көп жағдайдашиеленіс
ұзаққа ... ... ... ... сипаттағы шиеленістер ұзақ
уақытқа созылады. Мұндай шиеленістердеөткір қақтығыс кезеңінен ... ... көп ... бұл ... тағы қайталанады. Кейде екі
жақтың арасындағы күрес барынша күшейіп, сатылай-өрлей түсуі мүмкін. Мұны
шиеленістің эскалация ... ... (scala ... ... ... ... ... – кульминициясына жетелі. Нақ осы кезде екі
жақтың ... да ... ... шығудың басқа жолдарын ойластыра
бастайды. Яғни, шиеленістің келесі үшінші кезеңі басталады.
Шиеленісті ... ... табу ... ... ... ... ... аяқталады. Алайд,
бұл жағдай көпке созылмай, шиеленіс толық шешімін тапқанда ғана, ... ... ... ... ... ... ... шиеленістер
толық шешіліп, келісім орнайды деген сөз емес. ... екі ... ... ... немесежартылай шешімі табылытын шиеленістер жиікездеседі.
Сол сияқты шиеленісті күшпен басып ... да жиі орын ... ... Мұны
шиеленістіңшешіілуідептүсінбеу ерек.Р.Дарендорф атап көрсеткенде,басып
тасталған ... ... ісік ... оның ... ... ... ... толық шешу оны туғызған ... жою ... ... бір ... ... ... ... шешудің қиындығы. Эмоцияға байланысты шиеленістер толық
шешілуі үшін екі жақтың ... ... ... ... ... керек. Ол үшін қарама-қарсы жақтың адамдары бір бірлерін “бітіпес
жау” деп санамай, керісінше әріптес ... ... ... ... келесі бір жолы-субъектілердің өзара келісімге келіп, іс-
әрекетті тоқтаулары арқылы ... ... ... мына себептерге байланысты
болды.
Екі жақтың ресурстарыныың азаюына байланысты;Екі жақтың ... ... ... өз ... сол ... қарсыласты толық жою арқылы да аяқталады.
Шиеленістердің толық шешімі табылып ... ... және дәл ... ... ... ... қарсыласушы екі жақ та
мүдделі ... ... ... басқаруы, дәлірегі оның барысына ықпал ету мүмкін
екендігін білгеніміз жөн. Бұл ... ... ... міндет –
шиеленістің асқынуына жол ... және оның кері ... ... ... ұмтылу.Әлеуметтік шиеленістерді шешудің тиімді жолы-үшінші
жақтың ... ... ... бұл жерде үшінші ... ... көп ... ... ... ... үшінші жақ
қатығысушылардың бір жағын қолдап, солардың басымдылығына ... ... ... ... ... ... ... жасау арқылы аяқталады.
Қортынды
Әлеуметтік құрылымның басты элементтеріне: а) ... ... ... ... индивидтер немесе адамдар жатады; ә)
қоғам мүшелерінің бірігуі, топтасуы негізінде пайда ... ... ... және б) сол қоғамда қалыптасқан, белгілі ... ... ... ... ... институттар – бұл басқарудың белгілі бір құралдарына ие,
оларды әлеуметтік функцияларды жүзеге асыру үшін ... ... беру ... ... ... жиынтығы. Мазмұны жағынан
әлеуметтік институттар-бұл жеке адамдардың белгілі бір ... ... ... ... жиынтығы. Әлеуметтік институттар арқылы
қоғамның белгілі бір ... ... ... іске асырады.
Әлеуметтік институттарды ... ... ... ... ... ... және ... бөлумен айналысатын
мекемелер жатады.
Жоғарыда біз әлеуметтік құрылымының басты ... ... ... дедік. Әлеуметтік институттар – қоғам мүшелерінің
бірлесіп өмір сүрлеруін ұйымдастыру мен реттеп ... ... ... ... ... ... ... адамдар арасындағы
қарым-қатынастар белгілі бір тәртіп пен стандарттарға келтіріліп, олардың
мінез-құлықтары мен іс-әрекеттері реттеліп отырады. Соның ... ... ... ... ұйымдастырылып, оның тұрақтылығы қамтамасыз етіледі.
Әлеуметтік инстиуттар ... ... ... ... болды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Қарабаев Әлеуметтану кітабы
2. Әбсаттаров Әлеуметтану ... ... К., ... М. ... ... сөздігі. — Алматы:
Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7
4. ↑ Саяси түсіндірме сөздік. – ... 2007. ISBN ... |

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Білім беру және қоғам12 бет
Білім беру әлеуметтануы19 бет
Вильфредо Парето16 бет
Герберт Спенсер9 бет
Герберт спенсер (1820-1903 ж.ж.)6 бет
Дін әлеуметтануы7 бет
Жалпы әлеуметану пәні бойынша тест сұрақтары21 бет
П. Сорокиннің жалпы әлеуметтік теориясы10 бет
Саяси әлеуметтану34 бет
Социология пәні25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь